13. sandhisitāsitarōgavijñānīyaḥ

Adhikarana atha sandhisitAsitarogavij~jAnIyo nAma trayodasho~adhyAyaH - pratij~jA (1) · Śloka 1

ಅಥಾತಃ ಸನ್ಧಿಸಿತಾಸಿತರೋಗವಿಜ್ಞಾನೀಯನಾಮಾಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||

ಕ್ರಮಪ್ರಾಪ್ತಾನಾಂ ವರ್ತ್ಮಸನ್ಧ್ಯಾದೀನಾಂ ರೋಗೇಷು ಹೇತ್ವಾದಿಕಂ ಪ್ರದರ್ಶಯಿತುಂ ಸ್ತೋಕಪ್ರಮೇಯತ್ವಾದೇಕ ಏವಾಽಧ್ಯಾಯ ಆರಭ್ಯತೇ||೧||

Adhikarana sandhijAH vyAdhayaH - jalAsravaH (2) · Śloka 2

ವಾಯುಃ ಕ್ರುದ್ಧಃ ಸಿರಾಃ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಜಲಾಭಂ ಜಲವಾಹಿನೀಃ| ಅಶ್ರುಂ ಸ್ರಾವಯತೇ ವರ್ತ್ಮಶುಕ್ಲಸನ್ಧೇಃ ಕನೀನಕಾತ್| ತೇನ ನೇತ್ರಮರುಗ್ರಾಗಶೋಫಂ ಸ್ಯಾತ್ ಸ ಜಲಾಸ್ರವಃ||೨||

ಸ್ವಹೇತುಭಿಃ ಕ್ರುದ್ಧೋ ವಾಯುರ್ಹೇತುವಿಶೇಷಾದೇವ ನೇತ್ರೇ ಜಲವಾಹಿನೀಃ ಸಿರಾಃ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಕನೀನಕಾನ್ನಾಸಾನಿಕಟಾನ್ನೇತ್ರಾನ್ತಾಚ್ಛುಕ್ಲವರ್ತ್ಮನೋಃ ಸನ್ಧೇರಶ್ರುಂ ಸ್ರಾವಯತೇ| ತೇನ ಚಾಶ್ರುಸ್ರವಣೇನ ನೇತ್ರಂ ರುಗಾದಿರಹಿತಂ ಸ್ಯಾತ್| ಸ ರೋಗವಿಶೇಷೋ ನಾಮ್ನಾ ಜಲಾಸ್ರವಃ||೨||

Adhikarana kaPAsravaH (3) · Śloka 3

ಕಫಾತ್ಕಫಸ್ರವೇ ಶ್ವೇತಂ ಪಿಚ್ಛಿಲಂ ಬಹಲಂ ಸ್ರವೇತ್||೩||

ಕಫಾಸ್ರವಾಖ್ಯೇ ರೋಗೇ ಕಫಾದ್ಧೇತೋಃ ಶ್ವೇತಾದಿಗುಣಮಶ್ರು ಸ್ರವೇತ್| ಬಹಲಂ ಘನಮ್||೩||

Adhikarana upanAhaH (4) · Śloka 4

ಕಫೇನ ಶೋಫಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣಾಗ್ರಃ ಕ್ಷಾರಬುದ್ಬುದಕೋಪಮಃ| ಪೃಥುಮೂಲಶ್ಚಲಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಃ ಸವರ್ಣೋ ಮೃದುಪಿಚ್ಛಿಲಃ| ಮಹಾನಪಾಕಃ ಕಣ್ಡೂಮಾನುಪನಾಹಃ ಸ ನೀರುಜಃ||೪||

ಕಫೇನ ತೀಕ್ಷ್ಣಾಗ್ರಾದಿಗುಣಃ ಶೋಫೋ ಭವತಿ ಸ ನಾಮ್ನೋಪನಾಹಃ| ತೀಕ್ಷ್ಣಾಗ್ರೋ ನಿಶಿತಮುಖಃ| ಕ್ಷಾರಬುದ್ಬುದಾಃ ಪಚ್ಯಮಾನೇ ಕ್ಷಾರೇಽಗ್ನಿಸಂಯೋಗಾದುತ್ಪದ್ಯನ್ತೇ||೪||

Adhikarana raktAsravaH (5) · Śloka 5

ರಕ್ತಾದ್ರಕ್ತಾಸ್ರವೇ ತಾಮ್ರಂ ಬಹೂಷ್ಣಂ ಚಾಶ್ರು ಸಂಸ್ರವೇತ್||೫||

ರಕ್ತಾಸ್ರವನಾಮ್ನಿ ರೋಗೇ ರಕ್ತಾದ್ಧೇತೋಸ್ತಾಮ್ರಾದಿಸ್ವರೂಪಮಶ್ರು ಸ್ರವೇತ್||೫||

Adhikarana parvaNI (6) · Śloka 6

ವರ್ತ್ಮಸನ್ಧ್ಯಾಶ್ರಯಾ ಶುಕ್ಲೇ ಪಿಟಕಾ ದಾಹಶೂಲಿನೀ| ತಾಮ್ರಾ ಮುದ್ಗೋಪಮಾ ಭಿನ್ನಾ ರಕ್ತಂ ಸ್ರವತಿ ಪರ್ವಣೀ||೬||

ತತ ಏವ ರತ್ಕಾಚ್ಛುಕ್ಲೇ ಭಾಗೇ ವರ್ತ್ಮಸನ್ಧ್ಯಾಶ್ರಯಾಂ ತನ್ಮೂಲಾ ದಾಹಾದಿಗುಣಾ ಪಿಟಕಾ ಭವತಿ| ಸಾ ಚ ಭಿನ್ನಾ ರಕ್ತಮೇವ ಸ್ರವತಿ| ಸಾ ನಾಮ್ನಾ ಪರ್ವಣೀತ್ಯುಚ್ಯತೇ||೬||

Adhikarana pUyAsravaH (7) · Śloka 7

ಪೂಯಾಸ್ರಾವೇ ಮಲಾಃ ಸಾಸ್ರಾ ವರ್ತ್ಮಸನ್ಧೇಃ ಕನೀನಕಾತ್| ಸ್ರಾವಯನ್ತಿ ಮುಹುಃ ಪೂಯಂ ಸಾಸೃಕ್ ತ್ವಙ್ಮಾಂಸಪಾಕತಃ||೭||

ಪೂಯಾಸ್ರಾವನಾಮ್ನಿ ರೋಗೇ ಮಲಾ ವಾತಾದಯೋಽಸ್ರಮಿಶ್ರಾಃ ಕನೀನಕಾದ್ವರ್ತ್ಮಸನ್ಧೇಸ್ತ್ವಙ್ಮಾಂಸಪಾಕೇನ ಸಾಸೃಕ್ ಪೂಯಂ ಸ್ರಾವಯನ್ತಿ||೭||

Adhikarana pUyAlasaH (8) · Śloka 8

ಪೂಯಾಲಸೋ ವ್ರಣಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮಃ ಶೋಫಸಂರಮ್ಭಪೂರ್ವಕಃ| ಕನೀನಸನ್ಧಾವಾಧ್ಮಾಯೀ ಪೂಯಾಸ್ರಾವೀ ಸವೇದನಃ||೮||

ಕನೀನಕೇ ವರ್ತ್ಮಸನ್ಧೌ ಶೋಫಸಂರಮ್ಭಪೂರ್ವಕಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮೋ ಯೋ ವ್ರಣ ಆಧ್ಮಾಯಿತ್ವಾದಿಗುಣಃ ಸ ಪೂಯಾಲಸನಾಮಾ ರೋಗಃ ಆದೌ ಶೋಫಸಂರಮ್ಭೋ ತತಃ ಸ್ವಯಂ ಭಿನ್ನೋ ವ್ರಣ ಇತಿ ಪೂರ್ವಶಬ್ದಾರ್ಥಃ||೮||

Adhikarana alajI (9) · Śloka 9

ಕನೀನಸ್ಯಾನ್ತರಲಜೀ ಶೋಫೋ ರುಕ್ತೋದದಾಹವಾನ್||೯||

ಕನೀನೇ ವರ್ತ್ಮಸನ್ಧಾವನ್ತರ್ಭಾಗೇ ಯೋ ರುಜಾದಿಮಾನ್ ಶೋಫಃ ಸ ನಾಮ್ನಾಽಲಜೀ||೯||

Adhikarana kRumigranthiH (10) · Śloka 10

ಅಪಾಙ್ಗೇ ವಾ ಕನೀನೇ ವಾ ಕಣ್ಡೂಷಾಪಕ್ಷ್ಮಪೋಟವಾನ್| ಪೂಯಸ್ರಾವೀ ಕೃಮಿಗ್ರನ್ಥಿಃ ಗ್ರನ್ಥಿಃ ಕೃಮಿಯುತೋಽರ್ತಿಮಾನ್||೧೦||

ನೇತ್ರಸ್ಯಾಪಾಙ್ಗೇ ವಾ ಕನೀನೇ ವ ಕಣ್ಡ್ವಾದಿಮಾನ್ ಪೂಯಾಸ್ರಾವೀ ಕೃಮಿಯುಕ್ತಶ್ಚಾರ್ತಿಮಾಂಶ್ಚ ಯೋ ಗ್ರನ್ಥಿಃ ಸ ನಾಮ್ನಾ ಕೃಮಿಗ್ರನ್ಥಿಃ| ಇತಿ ನವ ರೋಗಾಃ ವರ್ತ್ಮಶುಕ್ಲಸನ್ಧಿಜಾಃ||೧೦||

Adhikarana sandhiroge sAdhyAsAdhyaviBAgaH (11) · Śloka 11

ಉಪನಾಹಕೃಮಿಗ್ರನ್ಥಿಪೂಯಾಲಾಸಕಪರ್ವಣೀಃ| ಶಸ್ತ್ರೇಣ ಸಾಧಯೇತ್ಪಞ್ಚ ಸಾಲಜೀನಾಸ್ರಚಾಂಸ್ತ್ಯಜೇತ್||೧೧||

ಏಷು ಚೋಪನಾಹಾದೀಂಶ್ಚತುರಃ ಶಸ್ತ್ರೇಣ ಸಾಧಯೇತ್ ಚಿಕಿತ್ಸೇತ್| ಅಲಜ್ಯಾಸಹಿತಾನಾಸ್ರಾವಾನ್ ವಾತಕಫರಕ್ತಜಾನ್ ಪೂಯಾಸ್ರಾವಂ ಚೇತಿ ಪಞ್ಚತ್ಯಜೇದಸಾಧ್ಯತ್ವಾತ್| ಪಿತ್ತಮಿತ್ಯಾದಿನಾ ಸಿತಭಾಗರೋಗಾ ಉಚ್ಯನ್ತೇ||೧೧||

Adhikarana sitajAH rogAH - tatrAdau shuktikA (12) · Śloka 12

ಪಿತ್ತಂ ಕುರ್ಯಾತ್ಸಿತೇ ಬಿನ್ದೂನಸಿತಶ್ಯಾವಪೀತಕಾನ್| ಮಲಾಕ್ತಾದರ್ಶತುಲ್ಯಂ ವಾ ಸರ್ವಂ ಶುಕ್ಲಮದಾಹರುಕ್| ರೋಗೋಽಯಂ ಶುಕ್ತಿಕಾಸಂಜ್ಞಃ ಸಶಕೃದ್ಭೇದತೃಡ್ಜ್ವರಃ||೧೨||

ಪಿತ್ತಂ ಕೃದ್ಧಂ ಸಿತೇ ಭಾಗೇ ಅಸಿತಾದಿವರ್ಣಾನ್ ಬಿನ್ದೂಂಸ್ತಿಲಕಾನ್ ಕುರ್ಯಾತ್| ಅಥವಾ ಸರ್ವಂ ಶುಕ್ಲಂ ಮಲಲಿಪ್ತದರ್ಪಣಸದೃಶಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ಉಭಯತ್ರಾಪಿ ದಾಹರುಗಭಾವಃ| ಏತದುಭಯಮಪಿ ಶಕೃದ್ಭೇದಾದಿಯೋಗಾನ್ನಾಮ್ನಾ ಶುಕ್ತಿಕೇತಿ ರೋಗೋ ಭವತಿ ||೧೨||

Adhikarana shuklArma (13) · Śloka 13

ಕಫಾಚ್ಛುಕ್ಲೇ ಸಮಂ ಶ್ವೇತಂ ಚಿರವೃದ್ಧ್ಯಧಿಮಾಂಸಕಮ್| ಶುಕ್ಲಾರ್ಮ ......................................||೧೩||

ಶುಕ್ಲೇ ಭಾಗೇ ಕಫಾದ್ಭೇತೋಃ ಸಮಾದಿಗುಣಂ ಯದಧಿಮಾಂಸಂ ತನ್ನಾಮ್ನಾ ಶುಕ್ಲಾರ್ಮ||೧೩||

Adhikarana balAsagrathitaH (14) · Śloka 14

.........ಶೋಫಸ್ತ್ವರುಜಃ ಸವರ್ಣೋ ಬಹಲೋ ಮೃದುಃ| ಗುರುಃ ಸ್ನಿಗ್ಧೋಽಮ್ಬುಬಿನ್ದ್ವಾಭೋ ಬಲಾಸಗ್ರಥಿತಃ ಸ್ಮೃತಃ||೧೪||

ಯಸ್ತು ಶೋಫಃ ಕಫಾಚ್ಛುಕ್ಲೇ ಅರುಜತ್ವಾದಿಯುಕ್ತೋಽಮ್ಬೂನ್ಬಿನ್ದುಸದೃಶಃ ಸ ನಾಮ್ನಾ ಬಲಾಸಗ್ರಥಿತ ಆಚಾರ್ಯೈಃ ಸ್ಮೃತಃ||೧೪||

Adhikarana piShTakam (15) · Śloka 15

ಬಿನ್ದುಭಿಃ ಪಿಷ್ಟಧವಲೈರುತ್ಸನ್ನೈಃ ಪಿಷ್ಟಕಂ ವದೇತ್||೧೫||

ಶಾಲಿಪಿಷ್ಟವಚ್ಛುಕ್ಲೈಃ ಸೋತ್ಸೇಧೈಶ್ಚ ಬಿನ್ದುಭಿರ್ಯುಕ್ತಂ ರೋಗಂ ನಾಮ್ನಾ ಪಿಷ್ಟಕಂ ವದೇದ್ವೈದ್ಯಃ||೧೫||

Adhikarana sirotpAtaH (16) · Śloka 16

ರಕ್ತರಾಜೀತತಂ ಶುಕ್ಲಮೂಷ್ಯತೇ ಯತ್ ಸವೇದನಮ್| ಸಶೋಫಾಶ್ರೂಪದೇಹಂ ಚ ಸಿರೋತ್ಪಾತಃ ಸ ಶೋಣಿತಾತ್||೧೬||

ಶುಕ್ಲಂ ನೇತ್ರದ್ರವ್ಯಂ ಯತ್ ಲೋಹಿತಾಭೀ ರಾಜೀಭಿಸ್ತತಂ ವ್ಯಾಪ್ತಂ ಸವೇದನಂಶೋಫಾದಿರಹಿತಂ ಚೋಷ್ಯತೇ ಸದಾಹಂ ಭವತಿ ಸ ಗದೋ ನಾಮ್ನಾ ಸಿರೋತ್ಪಾತಃ ಸ ಚಾಸ್ರಾತ್ ಭವತಿ ||೧೬||

Adhikarana sirAharShaH (17) · Śloka 17

ಉಪೇಕ್ಷಿತಃ ಸಿರೋತ್ಪಾತೋ ರಾಜೀಸ್ತಾ ಏವ ವರ್ಧಯನ್| ಕುರ್ಯಾತ್ ಸಾಸ್ರಂ ಸಿರಾಹರ್ಷಂ ತೇನಾಕ್ಷ್ಯುದ್ವೀಕ್ಷಣಾಕ್ಷಮಮ್||೧೭||

ಏಷ ಸಿರೋತ್ಪಾತ ಉಪೇಕ್ಷಿತೋಽಚಿಕಿತ್ಸಿತಃ ತಾ ಏವ ಲೋಹಿತಾಃ ಸಿರೋತ್ಪಾತರಾಜೀರ್ವರ್ಧಯನ್ನಶ್ರುಣಾ ಸಹ ನಾಮ್ನಾ ಸಿರಾಹರ್ಷಂ ಗುದಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ತೇನ ಸಿರಾ ಹರ್ಷೇಣಾಕ್ಷಿ ನೇತ್ರಮುದ್ವೀಕ್ಷಣೇಽಕ್ಷಮಂ ಭವತಿ||೧೭||

Adhikarana sirAjAlam (18) · Śloka 18

ಸಿರಾಜಾಲಂ ಸಿರಾಜಾಲಂ ಬೃಹದ್ರಕ್ತಂ ಘನೋನ್ನತಮ್||೧೮||

ಸಿರಾಜಾಲಂ ಸಿರಾಸಮೂಹೋ ಬೃಹತ್ವಾದಿಗುಣಂ ನಾಮ್ನಾ ಸಿರಾಜಾಲಂ ಶುಕ್ಲೇ ಭವತಿ||೧೮||

Adhikarana shoNitArma (19) · Śloka 19

ಶೋಣಿತಾರ್ಮ ಸಮಂ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಂ ಪದ್ಮೇಭಮಧಿಮಾಂಸಕಮ್||೧೯||

ಸಮಾದಿಗುಣಂ ಪದ್ಮಸಮರೂಪಂ ಚಾಧಿಮಾಂಸಂ ನಾಮ್ನಾ ಶೋಣಿತಾರ್ಮ||೧೯||

Adhikarana arjunaH (20) · Śloka 20

ನೀರುಕ್ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣೋಽರ್ಜುನೋ ಬಿನ್ದುಃ ಶಶಲೋಹಿತಲೋಹಿತಃ||೨೦||

ಶಶಲೋಹಿತವಚ್ಛಶರಕ್ತವಲ್ಲೋಹಿತವರ್ಣೋ ಯೋ ಬಿನ್ದುರ್ನಿರುಕ್ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಶ್ಚ ಶುಕ್ಲೇ ಭವತಿ ಸ ನಾಮ್ನಾರ್ಜುನ ಉಚ್ಯತೇ ||೨೦||

Adhikarana prastAryarma (21) · Śloka 21

ಮೃದ್ವಾಶುವೃದ್ಧ್ಯರುಙ್ಮಾಂಸಂ ಪ್ರಸ್ತಾರಿ ಶ್ಯಾವಲೋಹಿತಮ್| ಪ್ರಸ್ತಾರ್ಯರ್ಮ ಮಲೈಃ ಸಾಸ್ರೈಃ .......................||೨೧||

ಸಾಸ್ರೈಃ ಸರಕ್ತೈರ್ಮಲೈರ್ವಾತಾದಿಭಿರ್ಮೃದ್ವಾದಿಗುಣಂ ಮಾಂಸಂ ಶುಕ್ಲೇ ನಾಮ್ನಾ ಪ್ರಸ್ತಾರ್ಯರ್ಮೋಚ್ಯತೇ| ಪ್ರಸ್ತಾರೀತ್ಯತ್ಯುತ್ಸನ್ನವಿಸ್ತೃತಮ್||೨೧||

Adhikarana snAvArma (22) · Śloka 22

..................ಸ್ನಾವಾರ್ಮ ಸ್ನಾವಸನ್ನಿಭಮ್||೨೨||

ಸ್ನಾವಸನ್ನಿಭಮಧಿಮಾಂಸಂ ನಾಮ್ನಾ ಸ್ನಾವಾರ್ಮ ಭವತಿ ||೨೨||

Adhikarana adhimAMsArma (23) · Śloka 23

ಶುಷ್ಕಾಸೃಕ್ಪಿಣ್ಡವಚ್ಛ್ಯಾವಂ ಯನ್ಮಾಂಸಂ ಬಹಲಂ ಪೃಥು| ಅಧಿಮಾಂಸಾರ್ಮ ತತ್ .....................||೨೩||

ಯಾನ್ಮಾಂಸಂ ಶುಷ್ಕರಕ್ತವಚ್ಛ್ಯಾವಂ ಬಹಲಂ ಘನಂ ಪೃಥು ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ತನ್ನಾಮ್ನಾ ಅಧಿಮಾಂಸಾರ್ಮ||೨೩||

Adhikarana sirAH (sirAjapiTakAH) (24) · Śloka 24

........................... ದಾಹಘರ್ಷವತ್ಯಃ ಸಿರಾವೃತಾಃ| ಕೃಷ್ಣಾಸನ್ನಾಃ ಸಿರಾಸಂಜ್ಞಾಃ ಪಿಟಕಾಃ ಸರ್ಷಪೋಪಮಾಃ||೨೪||

ಶುಕ್ಲಭಗೇ ಯಾಃ ಸರ್ಷಪೋಪಮಾಃ ಪಿಟಕಾಃ ಕೃಷ್ಣಾಭಾಗಸ್ಯಾಸನ್ನಾ ನಿಕಟವರ್ತಿನ್ಯೋ ದಾಹಾದಿಮಿತ್ಯಃ ಸಿರಾಭಿಶ್ಚಾವೃತಾಸ್ತಾಃ ಸಿರಾಸಂಜ್ಞಾಃ ಸಂಜ್ಞಯಾ ಸಿರಾ ಇತಿ ಭವನ್ತಿ| ಇತಿ ತ್ರಯೋದಶ ರೋಗಾಃ ಸಿತಜಾಃ||೨೪||

Adhikarana sitavyAdhInAM cikitsAsUtram (25) · Śloka 25

ಶುಕ್ತಿಹರ್ಷಸಿರೋತ್ಪಾತಪಿಷ್ಟಕಗ್ರಥಿತಾರ್ಜುನಮ್| ಸಾಧಯೇದೌಷಧೈಃ ಷಟ್ಕಂ ಶೇಷಂ ಶಸ್ತ್ರೇಣ ಸಪ್ತಕಮ್| ನವೋತ್ಥಂ ತದಪಿ ದ್ರವ್ಯೈರರ್ಮೋಕ್ತಂ ಯತ್ತು ಪಞ್ಚಧಾ| ತಚ್ಛೇದ್ಯಮಸಿತಪ್ರಾಪ್ತಂ ಮಾಂಸಸ್ನಾವಸಿರಾವೃತಮ್| ಚರ್ಮೋದ್ದಾಲವದುಚ್ಛಾಯಿ ದೃಷ್ಟಿಪ್ರಾಪ್ತಂ ತು ವರ್ಜಯೇತ್||೨೫||

ಏಷು ಚ ಶುಕ್ತಿತಹರ್ಷಕ್ರಮಾದಿಪಠೈತಂ ಷಟ್ಕಂ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣೈರೌಷಧೈಃ ಸಾಧಯೇತ್| ಹರ್ಷಃ ಸಿರಾಹರ್ಷಃ| ಶೇಷೇ ಯತ್ ಲಕ್ಷಣಕ್ರಮಪಾಠೇ ಶುಕ್ತಿಹರ್ಷಾದಿಶಿಷ್ಟಮಧಿಮಾಂಸಾರ್ಮಸಿರೋತ್ಪಾತಾದಿಸಪ್ತಕಂ ತಚ್ಛಸ್ತ್ರೇಣ ಸಾಧಯೇಚ್ಚಿಕಿತ್ಸೇತ್| ನ ಕೇವಲಂ ತಚ್ಛುಕ್ತ್ಯಾದಿಷಟ್ಕಮೌಷಧೈಃ ಸಾಧಯೇದ್ಯಾವದೇತತ್ ಸಪ್ತಕಮಪಿ ಅಚಿರಕಾಲಜಾತಂ ಸತ್| ಯತ್ ಪುನರೇತೇಷ್ವೇವ ಮಧ್ಯೇ ಪಞ್ಚಭಿಃ ಪ್ರಕಾರೈಃ ಶುಕ್ಲಾರ್ಮ, ಶೋಣಿತಾರ್ಮ, ಪ್ರಸ್ತಾರ್ಯರ್ಮ, ಸ್ನಾವಾರ್ಮ, ಅಧಿಮಾಂಸಾರ್ಮಾಖ್ಯೈರಮೋಕ್ತಂ ತಚ್ಛುಕ್ಲಭಾಗ ಸ್ಥಿತ ಏವ ಛೇದ್ಯಮ್| ಅಸಿತಪ್ರಾಪ್ತಾದಿರೂಪಂ ವರ್ಜಯೇತ್| ಅಸಿತಂ ಕೃಷ್ಣಾಭಗಸ್ತಸ್ಯಾನ್ತರ್ದೃಷ್ಟಿಃ|| ೨೫||

Adhikarana kRuShNabhAgavyAdhayaH kShatashuklam (26) · Śloka 26

ಪಿತ್ತಂ ಕೃಷ್ಣೇಽಥವಾ ದೃಷ್ಟೌ ಶುಕ್ಲಂ ತೋದಾಶ್ರುರಾಗವತ್| ಛಿತ್ವಾ ತ್ವಚಂ ಜನಯತಿ ತೇನ ಸ್ಯಾತ್ಕೃಷ್ಣಮಣ್ಡಲಮ್| ಪಕ್ವಜಮ್ಬೂನಿಭಂ ಚಿಞ್ಚಿನ್ನಿಮ್ನಂ ಚ ಕ್ಷತಶುಕ್ಲಕಮ್| ತತ್ ಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧ್ಯಂ ಯಾಪ್ಯಂ ತು ದ್ವಿತೀಯಪಟಲವ್ಯಧಾತ್| ತತ್ರ ತೋದಾದಿಬಾಹುಲ್ಯಂ ಸೂಚೀವಿದ್ಧಾಭಾಕೃಷ್ಣತಾ| ತೃತೀಯಪಟಲಚ್ಛೇದಾದಸಾಧ್ಯಂ ನಿಚಿತಂ ವ್ರಣೈಃ||೨೬||

ಪಿತ್ತಂ ಕೃಷ್ಣ ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಕೃಷ್ಣಭಾಗವ್ಯಾಧಯಃ| ಪಿತ್ತಂ ದುಷ್ಟಂ ಕೃಷ್ಣೇ ವಾ ದೃಷ್ಟೌ ವಾ ತ್ವಚಂ ಛಿತ್ವಾ ತೋದಾದಿಯುಕ್ತಂ ಶುಕ್ಲವಿನ್ದ್ವಾಕೃತಿ ರೋಗಂ ಜನಯತಿ| ತೇನ ಚ ರೋಗೇಣ ಕೃಷ್ಣಮಣ್ಡಲಂ ನೇತ್ರೇ ಪಕ್ವಜಮ್ಬೂಫಲಪ್ರಖ್ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿಚ್ಚ ನಿಮ್ನಂ ಭವತಿ ತಚ್ಛುಕ್ಲಂ ಕ್ಷತಶುಕ್ಲಂ ನಾಮ್ನೋಚ್ಯತೇ| ತತ್ ಬಹಿಸ್ಥಿತತ್ವಾತ್ ಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧ್ಯಮ್| ತದೇವ ದ್ವಿತೀಯಪಟಲವ್ಯಧಾದ್ಯಾಪ್ಯಂ ಭವತಿ| ಪಟಲಂ ನೇತ್ರತ್ವಕ್| ತತ್ರ ಯಾಪ್ಯೇ ಪೂರ್ವಾಪೇಕ್ಷಯಾ ತೋದಾದಿಬಹುಲತ್ವಂ ಸೂಚೀವಿದ್ಧಸಮಕೃಷ್ಣಭಾಗತಾ ಚ ನೇತ್ರಸ್ಯ ಭವತಿ| ಯದಾ ತು ತದೇವ ತೃತೀಯಮಪಿ ಪಟಲಂ ವ್ಯಾಪ್ನೋತಿ ತದಾ ವ್ರಣೈರ್ನಿಚಿತಮಸಾಧ್ಯಂ ಕ್ಷತಶುಕ್ಲಕಂ ಭವತಿ| ಇತಿ ಕ್ಷತಶುಕ್ಲಮ್||೨೬||

Adhikarana shuddhashuklam (27) · Śloka 27

ಶಙ್ಖಶುಕ್ಲಂ ಕಫಾತ್ಸಾಧ್ಯಂ ನಾತಿರುಕ್ಶುದ್ಧಶುಕ್ಲಕಮ್||೨೭||

ಯತ್ತು ಕೃಷ್ಣೇ ಕಫಾದ್ಧೇತೋಃ ಶಙ್ಖವಚ್ಛುಕ್ಲಂ ಭವತಿ ತತ್ ಸಾಧ್ಯಂ ನ ಚಾತಿರುಙ್ ನಾಮ್ನಾ ತು ಶುದ್ಧಶುಕ್ಲಮ್||೨೭||

Adhikarana ajakA (28) · Śloka 28

ಆತಾಮ್ರಪಿಚ್ಛಿಲಾಸ್ರಸ್ರುದಾತಾಮ್ರಪಿಟಕಾತಿರುಕ್| ಅಜಾವಿಟಸದೃಶೋಚ್ಛಾಯಕಾರ್ಷ್ಣ್ಯಾ ವರ್ಜ್ಯಾಸೃಜಾಜಕಾ||೨೮||

ಅಸೃಜಾ ರಕ್ತೇನಾತಿರುಗಾಲೋಹಿತಾ ಪಿಟಕಾ ತಾಮ್ರವರ್ಣಾಸ್ರಸ್ರುದ್ಭವತಿ ಅಜಾವಿಟ್ಸದೃಶಂ ಕಾರ್ಷ್ಣ್ಯಮುಚ್ಛ್ರಾಯಶ್ಚ ಯಸ್ಯಾಃ ಸಾ ತಥೋಕ್ತಾ ಸೈವಂವಿಧಾ ಪಿಟಕಾ ವರ್ಜ್ಯೋಪೇಕ್ಷಣೀಯಾ ನಾಮ್ನಾ ಅಜಕಾ ||೨೮||

Adhikarana sirAshuklam (29) · Śloka 29

ಸಿರಾಶುಕ್ಲಂ ಮಲೈಃ ಸಾಸ್ರೈಸ್ತಜ್ಜುಷ್ಟಂ ಕೃಷ್ಣಮಣ್ಡಲಮ್| ಸತೋದದಾಹತಾಮ್ರಾಭಿಃ ಸಿರಾಭಿರವತನ್ಯತೇ| ಅನಿಮಿತ್ತೋಷ್ಣಶೀತಾಚ್ಛಘನಾಸ್ರಸುಚ್ಚ ತತ್ತ್ಯಜೇತ್||೨೯||

ಸಿರಾಶುಕ್ಲಂ ನಾಮ್ನಾ ಭವತಿ ಸಾಸ್ರೈರ್ಮಲೈರ್ವಾತಾದಿಭಿಸ್ತೇನ ಜುಷ್ಟಂ ಸೇವಿತಂ ಕೃಷ್ಣಮಣ್ಡಲಂ ತೋದಾದಿಯುತಾಭಿಃ ಸಿರಾಭಿರವತನ್ಯತೇ ವ್ಯಾಪ್ತೇ| ಅಕಾರಣಾದೇವ ಚೋಷ್ಣಂ ವಾ ಶೀತವಾಚ್ಛಂ ವಾಽಶ್ರು ಸ್ರವತಿ ತತ್ ಸಿರಾಶುಕ್ಲಂ ತ್ಯಜೇತ್ ||೨೯||

Adhikarana tIvravedanam (30) · Śloka 30

ದೋಷೈಃ ಸಾಸ್ರೈಃ ಸದೃಕ್ಕೃಷ್ಣಂ ನೀಯತೇ ಶುಕ್ಲರೂಪತಾಮ್| ಧವನಾಭ್ರೋಪಲಿಪ್ತಾಭಂ ನಿಷ್ಪಾವಾಱ್ಧದಲಾಕೃತಿ| ಅತಿತೀವ್ರರುಜಾರಾಗದಾಹಶ್ವಯಥುಪೀಡಿತಮ್| ಪಾಕಾತ್ಯಯೇನ ತಚ್ಛುಕ್ಲಂ ವರ್ಜಯೇತ್ತೀವ್ರವೇದನಮ್||೩೦||

ಸರಕ್ತೈರ್ವಾತಾದಿಭಿಃ ಸದೃಷ್ಟಿಮಣ್ಡಲಂ ಕೃಷ್ಣಂ ಶುಕ್ಲರೂಪತಾಂ ನೀಯತೇ| ಧವಲೇನ ಶುಕ್ಲೇನಾಭ್ರೇಣೋಪಲಿಪ್ತಮಿವ ಭಾತಿ| ನಿಷ್ಪಾವಸ್ಯ ರಾಜಶಿಮ್ಬೀಫಲಸ್ಯಾರ್ಧದಲಾಕೃತಿ| ಅತಿತೀವ್ರೇಣ ರುಜಾದಿನಾ ಪೀಡಿತಂ ತತ್ತು ಪಾಕಾತ್ಯಯೇನ ಪಾಕಸ್ಯಾತಿಕ್ರಾನ್ತ್ಯಾ ವರ್ಜಯೇನ್ನಾಮ್ನಾ ತೀವ್ರವೇದನಮ್||೩೦||

Adhikarana shuklAnAmasAdhyalakShaNam (13) · Śloka 13

ಯಸ್ಯ ವಾ ಲಿಙ್ಗನಾಶೋಽನ್ತಃ ಶ್ಯಾವಂ ಯದ್ವಾ ಸಲೋಹಿತಮ್| ಅತ್ಯುತ್ಸೇಧಾವಗಾಢಂ ವಾ ಸಾಸ್ರನಾಡೀವ್ರಣಾವೃತಮ್| ಪುರಾಣಂ ವಿಷಮಂ ಮಧ್ಯೇ ವಿಚ್ಛಿನ್ನಂ ಯಚ್ಚ ಶುಕ್ಲಕಮ್| ಪಞ್ಚೇತ್ಯುಕ್ತಾ ಗದಾಃ ಕೃಷ್ಣೇ ಸಾಧ್ಯಾಸಾಢ್ಯವಿಭಾಗತಃ||೩೧|| ಇತಿ ವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತಾವಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹಸಂಹಿತಾಯಾಮುತ್ತರತನ್ತ್ರೇ ಸಿತಾಸಿತರೋಗ ವಿಜ್ಞಾನೀಯೋ ನಾಮ ತ್ರಯೋದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೩||

ಯಸ್ಯ ವೇತ್ಯಾದಿನಾ ಶುಕ್ಲಾನಾಮಸಾಧ್ಯಲಕ್ಷಣಮ್| ಲಿಙ್ಗನಾಶೋ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಲಕ್ಷಣಃ| ಅವಗಾಢೋ ನಿಮ್ನಃ| ವಿಷಮಂ ನಿಮ್ನೋನ್ನತಮ್| ಇತಿ ಪಞ್ಚ ಗದಾಃ ಕ್ಷತಶುಕ್ಲ, ಶುದ್ಧಶುಕ್ಲ, ಅಜಕಾ, ಶಿರಾಶುಕ್ಲ, ತೀವ್ರವೇದನಾಖ್ಯಾಃ ಕೃಷ್ಣಭಾಗೇ ಸಾಧ್ಯಾಸಾಧ್ಯವಿಭಾಗೇನೋಕ್ತಾಃ| ದೃಷ್ಟೌ ತು ಪೃಥಗ್ವಕ್ಷ್ಯತ ಇತಿ|| ೩೧|| ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಮಹೋಪಾಧ್ಯಾಯೇನ್ದುವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹ- ವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಶಶಿಲೇಖಾಯಾಮುತ್ತರತನ್ತ್ರೇ ತ್ರಯೋದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೩||