Adhikarana atha sandhisitAsitarogavij~jAnIyo nAma trayodasho~adhyAyaH - pratij~jA (1) · Śloka 1
ಅಥಾತಃ ಸನ್ಧಿಸಿತಾಸಿತರೋಗವಿಜ್ಞಾನೀಯನಾಮಾಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||
अथातः सन्धिसितासितरोगविज्ञानीयनामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sandhijAH vyAdhayaH - jalAsravaH (2) · Śloka 2
ವಾಯುಃ ಕ್ರುದ್ಧಃ ಸಿರಾಃ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಜಲಾಭಂ ಜಲವಾಹಿನೀಃ| ಅಶ್ರುಂ ಸ್ರಾವಯತೇ ವರ್ತ್ಮಶುಕ್ಲಸನ್ಧೇಃ ಕನೀನಕಾತ್| ತೇನ ನೇತ್ರಮರುಗ್ರಾಗಶೋಫಂ ಸ್ಯಾತ್ ಸ ಜಲಾಸ್ರವಃ||೨||
वायुः क्रुद्धः सिराः प्राप्य जलाभं जलवाहिनीः| अश्रुं स्रावयते वर्त्मशुक्लसन्धेः कनीनकात्| तेन नेत्रमरुग्रागशोफं स्यात् स जलास्रवः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaPAsravaH (3) · Śloka 3
ಕಫಾತ್ಕಫಸ್ರವೇ ಶ್ವೇತಂ ಪಿಚ್ಛಿಲಂ ಬಹಲಂ ಸ್ರವೇತ್||೩||
कफात्कफस्रवे श्वेतं पिच्छिलं बहलं स्रवेत्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upanAhaH (4) · Śloka 4
ಕಫೇನ ಶೋಫಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣಾಗ್ರಃ ಕ್ಷಾರಬುದ್ಬುದಕೋಪಮಃ| ಪೃಥುಮೂಲಶ್ಚಲಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಃ ಸವರ್ಣೋ ಮೃದುಪಿಚ್ಛಿಲಃ| ಮಹಾನಪಾಕಃ ಕಣ್ಡೂಮಾನುಪನಾಹಃ ಸ ನೀರುಜಃ||೪||
कफेन शोफस्तीक्ष्णाग्रः क्षारबुद्बुदकोपमः| पृथुमूलश्चलः स्निग्धः सवर्णो मृदुपिच्छिलः| महानपाकः कण्डूमानुपनाहः स नीरुजः||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktAsravaH (5) · Śloka 5
ರಕ್ತಾದ್ರಕ್ತಾಸ್ರವೇ ತಾಮ್ರಂ ಬಹೂಷ್ಣಂ ಚಾಶ್ರು ಸಂಸ್ರವೇತ್||೫||
रक्ताद्रक्तास्रवे ताम्रं बहूष्णं चाश्रु संस्रवेत्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana parvaNI (6) · Śloka 6
ವರ್ತ್ಮಸನ್ಧ್ಯಾಶ್ರಯಾ ಶುಕ್ಲೇ ಪಿಟಕಾ ದಾಹಶೂಲಿನೀ| ತಾಮ್ರಾ ಮುದ್ಗೋಪಮಾ ಭಿನ್ನಾ ರಕ್ತಂ ಸ್ರವತಿ ಪರ್ವಣೀ||೬||
वर्त्मसन्ध्याश्रया शुक्ले पिटका दाहशूलिनी| ताम्रा मुद्गोपमा भिन्ना रक्तं स्रवति पर्वणी||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pUyAsravaH (7) · Śloka 7
ಪೂಯಾಸ್ರಾವೇ ಮಲಾಃ ಸಾಸ್ರಾ ವರ್ತ್ಮಸನ್ಧೇಃ ಕನೀನಕಾತ್| ಸ್ರಾವಯನ್ತಿ ಮುಹುಃ ಪೂಯಂ ಸಾಸೃಕ್ ತ್ವಙ್ಮಾಂಸಪಾಕತಃ||೭||
पूयास्रावे मलाः सास्रा वर्त्मसन्धेः कनीनकात्| स्रावयन्ति मुहुः पूयं सासृक् त्वङ्मांसपाकतः||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pUyAlasaH (8) · Śloka 8
ಪೂಯಾಲಸೋ ವ್ರಣಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮಃ ಶೋಫಸಂರಮ್ಭಪೂರ್ವಕಃ| ಕನೀನಸನ್ಧಾವಾಧ್ಮಾಯೀ ಪೂಯಾಸ್ರಾವೀ ಸವೇದನಃ||೮||
पूयालसो व्रणः सूक्ष्मः शोफसंरम्भपूर्वकः| कनीनसन्धावाध्मायी पूयास्रावी सवेदनः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana alajI (9) · Śloka 9
ಕನೀನಸ್ಯಾನ್ತರಲಜೀ ಶೋಫೋ ರುಕ್ತೋದದಾಹವಾನ್||೯||
कनीनस्यान्तरलजी शोफो रुक्तोददाहवान्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRumigranthiH (10) · Śloka 10
ಅಪಾಙ್ಗೇ ವಾ ಕನೀನೇ ವಾ ಕಣ್ಡೂಷಾಪಕ್ಷ್ಮಪೋಟವಾನ್| ಪೂಯಸ್ರಾವೀ ಕೃಮಿಗ್ರನ್ಥಿಃ ಗ್ರನ್ಥಿಃ ಕೃಮಿಯುತೋಽರ್ತಿಮಾನ್||೧೦||
अपाङ्गे वा कनीने वा कण्डूषापक्ष्मपोटवान्| पूयस्रावी कृमिग्रन्थिः ग्रन्थिः कृमियुतोऽर्तिमान्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sandhiroge sAdhyAsAdhyaviBAgaH (11) · Śloka 11
ಉಪನಾಹಕೃಮಿಗ್ರನ್ಥಿಪೂಯಾಲಾಸಕಪರ್ವಣೀಃ| ಶಸ್ತ್ರೇಣ ಸಾಧಯೇತ್ಪಞ್ಚ ಸಾಲಜೀನಾಸ್ರಚಾಂಸ್ತ್ಯಜೇತ್||೧೧||
उपनाहकृमिग्रन्थिपूयालासकपर्वणीः| शस्त्रेण साधयेत्पञ्च सालजीनास्रचांस्त्यजेत्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sitajAH rogAH - tatrAdau shuktikA (12) · Śloka 12
ಪಿತ್ತಂ ಕುರ್ಯಾತ್ಸಿತೇ ಬಿನ್ದೂನಸಿತಶ್ಯಾವಪೀತಕಾನ್| ಮಲಾಕ್ತಾದರ್ಶತುಲ್ಯಂ ವಾ ಸರ್ವಂ ಶುಕ್ಲಮದಾಹರುಕ್| ರೋಗೋಽಯಂ ಶುಕ್ತಿಕಾಸಂಜ್ಞಃ ಸಶಕೃದ್ಭೇದತೃಡ್ಜ್ವರಃ||೧೨||
पित्तं कुर्यात्सिते बिन्दूनसितश्यावपीतकान्| मलाक्तादर्शतुल्यं वा सर्वं शुक्लमदाहरुक्| रोगोऽयं शुक्तिकासंज्ञः सशकृद्भेदतृड्ज्वरः||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shuklArma (13) · Śloka 13
ಕಫಾಚ್ಛುಕ್ಲೇ ಸಮಂ ಶ್ವೇತಂ ಚಿರವೃದ್ಧ್ಯಧಿಮಾಂಸಕಮ್| ಶುಕ್ಲಾರ್ಮ ......................................||೧೩||
कफाच्छुक्ले समं श्वेतं चिरवृद्ध्यधिमांसकम्| शुक्लार्म ......................................||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana balAsagrathitaH (14) · Śloka 14
.........ಶೋಫಸ್ತ್ವರುಜಃ ಸವರ್ಣೋ ಬಹಲೋ ಮೃದುಃ| ಗುರುಃ ಸ್ನಿಗ್ಧೋಽಮ್ಬುಬಿನ್ದ್ವಾಭೋ ಬಲಾಸಗ್ರಥಿತಃ ಸ್ಮೃತಃ||೧೪||
.........शोफस्त्वरुजः सवर्णो बहलो मृदुः| गुरुः स्निग्धोऽम्बुबिन्द्वाभो बलासग्रथितः स्मृतः||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana piShTakam (15) · Śloka 15
ಬಿನ್ದುಭಿಃ ಪಿಷ್ಟಧವಲೈರುತ್ಸನ್ನೈಃ ಪಿಷ್ಟಕಂ ವದೇತ್||೧೫||
बिन्दुभिः पिष्टधवलैरुत्सन्नैः पिष्टकं वदेत्||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sirotpAtaH (16) · Śloka 16
ರಕ್ತರಾಜೀತತಂ ಶುಕ್ಲಮೂಷ್ಯತೇ ಯತ್ ಸವೇದನಮ್| ಸಶೋಫಾಶ್ರೂಪದೇಹಂ ಚ ಸಿರೋತ್ಪಾತಃ ಸ ಶೋಣಿತಾತ್||೧೬||
रक्तराजीततं शुक्लमूष्यते यत् सवेदनम्| सशोफाश्रूपदेहं च सिरोत्पातः स शोणितात्||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sirAharShaH (17) · Śloka 17
ಉಪೇಕ್ಷಿತಃ ಸಿರೋತ್ಪಾತೋ ರಾಜೀಸ್ತಾ ಏವ ವರ್ಧಯನ್| ಕುರ್ಯಾತ್ ಸಾಸ್ರಂ ಸಿರಾಹರ್ಷಂ ತೇನಾಕ್ಷ್ಯುದ್ವೀಕ್ಷಣಾಕ್ಷಮಮ್||೧೭||
उपेक्षितः सिरोत्पातो राजीस्ता एव वर्धयन्| कुर्यात् सास्रं सिराहर्षं तेनाक्ष्युद्वीक्षणाक्षमम्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sirAjAlam (18) · Śloka 18
ಸಿರಾಜಾಲಂ ಸಿರಾಜಾಲಂ ಬೃಹದ್ರಕ್ತಂ ಘನೋನ್ನತಮ್||೧೮||
सिराजालं सिराजालं बृहद्रक्तं घनोन्नतम्||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shoNitArma (19) · Śloka 19
ಶೋಣಿತಾರ್ಮ ಸಮಂ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಂ ಪದ್ಮೇಭಮಧಿಮಾಂಸಕಮ್||೧೯||
शोणितार्म समं श्लक्ष्णं पद्मेभमधिमांसकम्||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arjunaH (20) · Śloka 20
ನೀರುಕ್ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣೋಽರ್ಜುನೋ ಬಿನ್ದುಃ ಶಶಲೋಹಿತಲೋಹಿತಃ||೨೦||
नीरुक्श्लक्ष्णोऽर्जुनो बिन्दुः शशलोहितलोहितः||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prastAryarma (21) · Śloka 21
ಮೃದ್ವಾಶುವೃದ್ಧ್ಯರುಙ್ಮಾಂಸಂ ಪ್ರಸ್ತಾರಿ ಶ್ಯಾವಲೋಹಿತಮ್| ಪ್ರಸ್ತಾರ್ಯರ್ಮ ಮಲೈಃ ಸಾಸ್ರೈಃ .......................||೨೧||
मृद्वाशुवृद्ध्यरुङ्मांसं प्रस्तारि श्यावलोहितम्| प्रस्तार्यर्म मलैः सास्रैः .......................||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snAvArma (22) · Śloka 22
..................ಸ್ನಾವಾರ್ಮ ಸ್ನಾವಸನ್ನಿಭಮ್||೨೨||
..................स्नावार्म स्नावसन्निभम्||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana adhimAMsArma (23) · Śloka 23
ಶುಷ್ಕಾಸೃಕ್ಪಿಣ್ಡವಚ್ಛ್ಯಾವಂ ಯನ್ಮಾಂಸಂ ಬಹಲಂ ಪೃಥು| ಅಧಿಮಾಂಸಾರ್ಮ ತತ್ .....................||೨೩||
शुष्कासृक्पिण्डवच्छ्यावं यन्मांसं बहलं पृथु| अधिमांसार्म तत् .....................||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sirAH (sirAjapiTakAH) (24) · Śloka 24
........................... ದಾಹಘರ್ಷವತ್ಯಃ ಸಿರಾವೃತಾಃ| ಕೃಷ್ಣಾಸನ್ನಾಃ ಸಿರಾಸಂಜ್ಞಾಃ ಪಿಟಕಾಃ ಸರ್ಷಪೋಪಮಾಃ||೨೪||
........................... दाहघर्षवत्यः सिरावृताः| कृष्णासन्नाः सिरासंज्ञाः पिटकाः सर्षपोपमाः||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sitavyAdhInAM cikitsAsUtram (25) · Śloka 25
ಶುಕ್ತಿಹರ್ಷಸಿರೋತ್ಪಾತಪಿಷ್ಟಕಗ್ರಥಿತಾರ್ಜುನಮ್| ಸಾಧಯೇದೌಷಧೈಃ ಷಟ್ಕಂ ಶೇಷಂ ಶಸ್ತ್ರೇಣ ಸಪ್ತಕಮ್| ನವೋತ್ಥಂ ತದಪಿ ದ್ರವ್ಯೈರರ್ಮೋಕ್ತಂ ಯತ್ತು ಪಞ್ಚಧಾ| ತಚ್ಛೇದ್ಯಮಸಿತಪ್ರಾಪ್ತಂ ಮಾಂಸಸ್ನಾವಸಿರಾವೃತಮ್| ಚರ್ಮೋದ್ದಾಲವದುಚ್ಛಾಯಿ ದೃಷ್ಟಿಪ್ರಾಪ್ತಂ ತು ವರ್ಜಯೇತ್||೨೫||
शुक्तिहर्षसिरोत्पातपिष्टकग्रथितार्जुनम्| साधयेदौषधैः षट्कं शेषं शस्त्रेण सप्तकम्| नवोत्थं तदपि द्रव्यैरर्मोक्तं यत्तु पञ्चधा| तच्छेद्यमसितप्राप्तं मांसस्नावसिरावृतम्| चर्मोद्दालवदुच्छायि दृष्टिप्राप्तं तु वर्जयेत्||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRuShNabhAgavyAdhayaH kShatashuklam (26) · Śloka 26
ಪಿತ್ತಂ ಕೃಷ್ಣೇಽಥವಾ ದೃಷ್ಟೌ ಶುಕ್ಲಂ ತೋದಾಶ್ರುರಾಗವತ್| ಛಿತ್ವಾ ತ್ವಚಂ ಜನಯತಿ ತೇನ ಸ್ಯಾತ್ಕೃಷ್ಣಮಣ್ಡಲಮ್| ಪಕ್ವಜಮ್ಬೂನಿಭಂ ಚಿಞ್ಚಿನ್ನಿಮ್ನಂ ಚ ಕ್ಷತಶುಕ್ಲಕಮ್| ತತ್ ಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧ್ಯಂ ಯಾಪ್ಯಂ ತು ದ್ವಿತೀಯಪಟಲವ್ಯಧಾತ್| ತತ್ರ ತೋದಾದಿಬಾಹುಲ್ಯಂ ಸೂಚೀವಿದ್ಧಾಭಾಕೃಷ್ಣತಾ| ತೃತೀಯಪಟಲಚ್ಛೇದಾದಸಾಧ್ಯಂ ನಿಚಿತಂ ವ್ರಣೈಃ||೨೬||
पित्तं कृष्णेऽथवा दृष्टौ शुक्लं तोदाश्रुरागवत्| छित्वा त्वचं जनयति तेन स्यात्कृष्णमण्डलम्| पक्वजम्बूनिभं चिञ्चिन्निम्नं च क्षतशुक्लकम्| तत् कृच्छ्रसाध्यं याप्यं तु द्वितीयपटलव्यधात्| तत्र तोदादिबाहुल्यं सूचीविद्धाभाकृष्णता| तृतीयपटलच्छेदादसाध्यं निचितं व्रणैः||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shuddhashuklam (27) · Śloka 27
ಶಙ್ಖಶುಕ್ಲಂ ಕಫಾತ್ಸಾಧ್ಯಂ ನಾತಿರುಕ್ಶುದ್ಧಶುಕ್ಲಕಮ್||೨೭||
शङ्खशुक्लं कफात्साध्यं नातिरुक्शुद्धशुक्लकम्||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ajakA (28) · Śloka 28
ಆತಾಮ್ರಪಿಚ್ಛಿಲಾಸ್ರಸ್ರುದಾತಾಮ್ರಪಿಟಕಾತಿರುಕ್| ಅಜಾವಿಟಸದೃಶೋಚ್ಛಾಯಕಾರ್ಷ್ಣ್ಯಾ ವರ್ಜ್ಯಾಸೃಜಾಜಕಾ||೨೮||
आताम्रपिच्छिलास्रस्रुदाताम्रपिटकातिरुक्| अजाविटसदृशोच्छायकार्ष्ण्या वर्ज्यासृजाजका||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sirAshuklam (29) · Śloka 29
ಸಿರಾಶುಕ್ಲಂ ಮಲೈಃ ಸಾಸ್ರೈಸ್ತಜ್ಜುಷ್ಟಂ ಕೃಷ್ಣಮಣ್ಡಲಮ್| ಸತೋದದಾಹತಾಮ್ರಾಭಿಃ ಸಿರಾಭಿರವತನ್ಯತೇ| ಅನಿಮಿತ್ತೋಷ್ಣಶೀತಾಚ್ಛಘನಾಸ್ರಸುಚ್ಚ ತತ್ತ್ಯಜೇತ್||೨೯||
सिराशुक्लं मलैः सास्रैस्तज्जुष्टं कृष्णमण्डलम्| सतोददाहताम्राभिः सिराभिरवतन्यते| अनिमित्तोष्णशीताच्छघनास्रसुच्च तत्त्यजेत्||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tIvravedanam (30) · Śloka 30
ದೋಷೈಃ ಸಾಸ್ರೈಃ ಸದೃಕ್ಕೃಷ್ಣಂ ನೀಯತೇ ಶುಕ್ಲರೂಪತಾಮ್| ಧವನಾಭ್ರೋಪಲಿಪ್ತಾಭಂ ನಿಷ್ಪಾವಾಱ್ಧದಲಾಕೃತಿ| ಅತಿತೀವ್ರರುಜಾರಾಗದಾಹಶ್ವಯಥುಪೀಡಿತಮ್| ಪಾಕಾತ್ಯಯೇನ ತಚ್ಛುಕ್ಲಂ ವರ್ಜಯೇತ್ತೀವ್ರವೇದನಮ್||೩೦||
दोषैः सास्रैः सदृक्कृष्णं नीयते शुक्लरूपताम्| धवनाभ्रोपलिप्ताभं निष्पावाऱ्धदलाकृति| अतितीव्ररुजारागदाहश्वयथुपीडितम्| पाकात्ययेन तच्छुक्लं वर्जयेत्तीव्रवेदनम्||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shuklAnAmasAdhyalakShaNam (13) · Śloka 13
ಯಸ್ಯ ವಾ ಲಿಙ್ಗನಾಶೋಽನ್ತಃ ಶ್ಯಾವಂ ಯದ್ವಾ ಸಲೋಹಿತಮ್| ಅತ್ಯುತ್ಸೇಧಾವಗಾಢಂ ವಾ ಸಾಸ್ರನಾಡೀವ್ರಣಾವೃತಮ್| ಪುರಾಣಂ ವಿಷಮಂ ಮಧ್ಯೇ ವಿಚ್ಛಿನ್ನಂ ಯಚ್ಚ ಶುಕ್ಲಕಮ್| ಪಞ್ಚೇತ್ಯುಕ್ತಾ ಗದಾಃ ಕೃಷ್ಣೇ ಸಾಧ್ಯಾಸಾಢ್ಯವಿಭಾಗತಃ||೩೧|| ಇತಿ ವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತಾವಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹಸಂಹಿತಾಯಾಮುತ್ತರತನ್ತ್ರೇ ಸಿತಾಸಿತರೋಗ ವಿಜ್ಞಾನೀಯೋ ನಾಮ ತ್ರಯೋದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೩||
यस्य वा लिङ्गनाशोऽन्तः श्यावं यद्वा सलोहितम्| अत्युत्सेधावगाढं वा सास्रनाडीव्रणावृतम्| पुराणं विषमं मध्ये विच्छिन्नं यच्च शुक्लकम्| पञ्चेत्युक्ता गदाः कृष्णे साध्यासाढ्यविभागतः||३१|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे सितासितरोग विज्ञानीयो नाम त्रयोदशोऽध्यायः||१३||
🔊 Audio coming soon