Adhikarana atha shirorogapratiShedho nAmAShTAviMsho~adhyAyaH - pratij~jA (1) · Śloka 1
അഥാതഃ ശിരോരോഗപ്രതിഷേധം നാമാധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ||൧||
अथातः शिरोरोगप्रतिषेधं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
ഉക്തക്രമേണൈവ ശിരോരോഗാണാം ചികിത്സാം പ്രദര്ശയിതുമധ്യായ ആരഭ്യതേ||൧||
Adhikarana vAtajashirobhitApacikitsA (2) · Śloka 2
വാതജേ ശിരോഭിതാപേ വാതവ്യാധിവിഹിതം കുര്യാത്| നിവാതസ്ഥം ച നക്തമഭ്യക്തശിരസം സര്പിഃ പയോനുപാനം തൈലം വാ പായയേത്| മാഷാന് വാ സസര്പിഷ്കാനുഷ്ണപയോനുപാനാന് ഭക്ഷയേത്| തദ്വദ്വാ മുദ്ഗാന്| ആനൂപപിശിതവേശവാരേണ യവതിലമുദ്ഗമാഷകുലത്ഥകുഷ്ഠദാരുഹരിദ്രാതസീസൈന്ധവൈര്വാ മഹാസ്നേഹവതീമുത്കാരികാം ദത്വാ ശിരോ വേഷ്ടയേത്| തതഃ പ്രത്യൂഷേ ദശമൂലസിദ്ധേന പയസാ കവോശ്ഗ്ണേന പരിഷേകം കുര്യാത്| തത്സിദ്ധൈശ്ച പായസൈഃ പിണ്ഡസ്വേദം ലേപം വാ| കൂര്മമഹിഷവരാഹകുക്കുടശല്ലകീനാം വസാ സസൈന്ധവാ നസ്യം ശിരഃകര്ണപൂരണം ച| തഥൈവ ച പഞ്ചമൂലബലാസാരിവാദ്വയക്വാഥേ മധുകജീവകര്ഷഭകപുനര്നവഗര്ഭം സപയം സര്പിസ്തൈലം ചൈകതോ വിപക്വമ്| കാര്പാസമജ്ജത്വങ്മുസ്താസുമനഃകോരകാണ്യുഷ്ണാമ്ബുപിഷ്ടാനി നാവനം സര്വശിരോരുജാഘ്നമ്| തദ്വത് ത്വക്പത്രശര്കരാശിഗ്രുകരഞ്ജബീജാനി| തഥാ ചന്ദനോത്പലതഗരകുഷ്ഠൈഃ സഘൃതൈര്ലേപഃ| ദേവദാരുകുഷ്ഠചോരകയഷ്ടീമധുകകമലനീലോത്പലൈലാപ്രപൌണ്ഡരീകൈശ്ച| കുങ്കുമശര്കരാസംസ്കൃതമാജ്യം രക്തപിത്താനുബന്ധേ മര്ശഃ| ന ചാത്ര രക്തമവസേചയേദ്വാതോദ്രേകഭയാത്| സ്നൈഹികം ധൂമം പിബേത്| ശിരോബസ്തിശ്ച ശീലയേത്| ബസ്തികര്മ ചാചരേത്| ഏവമസിദ്ധൌ വാതജേ ശ്ലേഷ്മജേ ച യഥോക്തോ ദാഹഃ||൨||
वातजे शिरोभितापे वातव्याधिविहितं कुर्यात्| निवातस्थं च नक्तमभ्यक्तशिरसं सर्पिः पयोनुपानं तैलं वा पाययेत्| माषान् वा ससर्पिष्कानुष्णपयोनुपानान् भक्षयेत्| तद्वद्वा मुद्गान्| आनूपपिशितवेशवारेण यवतिलमुद्गमाषकुलत्थकुष्ठदारुहरिद्रातसीसैन्धवैर्वा महास्नेहवतीमुत्कारिकां दत्वा शिरो वेष्टयेत्| ततः प्रत्यूषे दशमूलसिद्धेन पयसा कवोश्ग्णेन परिषेकं कुर्यात्| तत्सिद्धैश्च पायसैः पिण्डस्वेदं लेपं वा| कूर्ममहिषवराहकुक्कुटशल्लकीनां वसा ससैन्धवा नस्यं शिरःकर्णपूरणं च| तथैव च पञ्चमूलबलासारिवाद्वयक्वाथे मधुकजीवकर्षभकपुनर्नवगर्भं सपयं सर्पिस्तैलं चैकतो विपक्वम्| कार्पासमज्जत्वङ्मुस्तासुमनःकोरकाण्युष्णाम्बुपिष्टानि नावनं सर्वशिरोरुजाघ्नम्| तद्वत् त्वक्पत्रशर्कराशिग्रुकरञ्जबीजानि| तथा चन्दनोत्पलतगरकुष्ठैः सघृतैर्लेपः| देवदारुकुष्ठचोरकयष्टीमधुककमलनीलोत्पलैलाप्रपौण्डरीकैश्च| कुङ्कुमशर्करासंस्कृतमाज्यं रक्तपित्तानुबन्धे मर्शः| न चात्र रक्तमवसेचयेद्वातोद्रेकभयात्| स्नैहिकं धूमं पिबेत्| शिरोबस्तिश्च शीलयेत्| बस्तिकर्म चाचरेत्| एवमसिद्धौ वातजे श्लेष्मजे च यथोक्तो दाहः||२||
🔊 Audio coming soon
യഥോക്തോ ദാഹ ഇത്യേവമന്തം വാതജേ ശിരോഭിതാപേ| വാതവ്യാധിവിഹിതം ചികിത്സിതമ്| സര്പിസ്തൈലം വാ യഥായോഗ്യം നക്തം പയോऽനുപാനം പായയേദിതി സമ്ബന്ധഃ| തദ്വന്മുദ്ഗാന് സസര്പിഷ്കാന് ഉഷ്ണപയോऽനുപാനാംശ്ച| ആനൂപപിശിതാദിനാ ശിരോവേഷ്ടനായോത്കാരികാ സ്വിന്നപിണ്ഡീ| വേഷ്ടയേദിതി വസ്ത്രേണ| തത ഇതി ദ്വിതീയദിനപ്രത്യൂഷേ| തത്സിദ്ധൈരിതി ദശമൂലസിദ്ധപയസാ സിദ്ധൈഃ പായസൈരന്നൈഃ| കൂര്മാദിവസാ സൈന്ധവയുക്താ നസ്യം ശിരഃപൂരണം കര്ണപൂരണഞ്ച| ശിരഃപൂരണം ശിരോബസ്തിഃ| പഞ്ചമൂലാദിക്വാഥേ മധുകാദിഗര്ഭം തൈലം സര്പിശ്ച മിശ്രീകൃത്യ വിപക്വം തഥൈവേതി നസ്യം ശിരഃപൂരണം കര്ണപൂരണഞ്ച| കാര്പാസമജ്ജാദ്യുഷ്ണാമ്ബുപിഷ്ടം നാവനം സര്വശിരോരുജാഘ്നമ് ത്വഗാദീനി തദ്വദുഷ്ണാമ്ബുപിഷ്ടാനി നാവനമ്| ചന്ദനാദിഭിര്ലേപസ്തഥാ| തഥേതി സമുച്ചയേ| ദേവദാര്വാദിഭിശ്ച സഘൃതൈര്ലേപ ഇതി സമ്ബന്ധഃ| വാതജ ഏവ യദി രക്തപിത്താഭ്യാമനുബന്ധോ ഭവതി| തതഃ കുങ്കുമശര്കരാഭ്യാം സംസ്കൃതമാജ്യം മര്ശോ ദശാഷ്ടഷഡ്ബിന്ദുഃ കര്തവ്യഃ| അത്ര ച വാതശിരോഭിതാപേ രക്തപിത്താനുബന്ധേऽപി രക്തം നാവസേചയേത്| കുത ഇത്യാഹ-വാതോദ്രേകഭയാത്| സ്നൈഹികം ധൂമം സൂത്ര ഉക്തമ്| ശിരോബസ്തിം ച ശീലയേദിത്യനേന ശിരോബസ്തേഃ പുനഃ പുനര്യോജനമുക്തം സിദ്ധമ്| ഏവമിത്യനന്തരോക്തക്രിയയാऽസിദ്ധൌ വാതജേ ശിരോഭിതാപേ യഥോക്തോ ദാഹ ഇതി സൂത്രനിര്ദിഷ്ടസ്ത്വഗ്ദാഹഃ| ശ്ലേഷ്മജേ ചേതി ലാഘവാര്ഥം പ്രകരണേ||൨||
Adhikarana ardhAvaBedakacikitsA (3) · Śloka 3
അര്ധാവഭേദകേऽപ്യയമേവ വിധിഃ| നിര്ഗുണ്ഡീപത്രരസശ്ച സഘൃതസൈന്ധവോ നസ്യമ്| ശിരീഷമൂലഫലാനി വാ| സാരിവോത്പലകുഷ്ഠവചാമധുകപിപ്പലീഭിഃ സതൈലാമ്ലോ ലേപഃ| അശാമ്യതി ദോഷാനുബന്ധമവേക്ഷ്യ പ്രതികുര്വീത||൩||
अर्धावभेदकेऽप्ययमेव विधिः| निर्गुण्डीपत्ररसश्च सघृतसैन्धवो नस्यम्| शिरीषमूलफलानि वा| सारिवोत्पलकुष्ठवचामधुकपिप्पलीभिः सतैलाम्लो लेपः| अशाम्यति दोषानुबन्धमवेक्ष्य प्रतिकुर्वीत||३||
🔊 Audio coming soon
പ്രതികുര്വീതേത്യേവമന്തമര്ദ്ധ്വാവഭേദകേ| അയമേവേതി വാതശിരസ്താപോക്തഃ| അത്ര തു നിര്ഗുണ്ഡ്യാഃ പത്രരസസ്സഘൃതസൈന്ധവോ നസ്യം ഹിതമ്| ശിരീഷമൂലഫലാനി വാ നസ്യമിതി സമ്ബദ്ധ്യതേ| സാരിവാദിഭിസ്തൈലേനാമ്ലേന കാഞ്ജികാദിനാ യുക്തൈര്ലേപഃ| അശാമ്യതി ത്വര്ധാവഭേദകേ കസ്യ ദോഷസ്യാനുബന്ധ ഇതി സമീക്ഷ്യ തദപേക്ഷയാ പ്രതീകാരം കുര്യാത്||൩||
Adhikarana sUryAvartacikitsA (4) · Śloka 4
സൂര്യാവര്തേ ത്വയമേവ വിധിഃ വിശേഷതസ്തു ശിരാമോക്ഷഃ||൪||
सूर्यावर्ते त्वयमेव विधिः विशेषतस्तु शिरामोक्षः||४||
🔊 Audio coming soon
അയമേവ ചാനാന്തരോക്തദ്വയവിധിഃ സൂര്യാവര്തേ| ലാഘവാര്ഥം ക്രമഭങ്ഗഃ| സിരാമോക്ഷസ്തു വിശേഷതഃ സൂര്യാവര്തേ|| ൪||
Adhikarana pitta-rakta-SirastApayoScikitsA (5) · Śloka 5
പിത്തജേ രക്തജേ ച ശിരോഭിതാപേ സ്നിഗ്ധസ്യ സിരാം വിദ്ധ്യേത്| കായം ച വിരേചയേത്| സുശീതൈഃ ശതധൌതഘൃതാന്വിതൈഃ ശിരോവക്ത്രം സിഞ്ചേത് പ്രദിഹ്യാച്ച| ചന്ദനസാരിവാമധുകദൂര്വോത്പലപ്രപൌണ്ഡരീകമഞ്ജിഷ്ഠാവിദാരീഭിഃ സക്ഷീരം സര്പിര്വിപാചിതം നാവനം ശിരോബസ്തിശ്ച| ജീവനീയവിപക്വാത് പയസോ അവനീതമുദ്ധൃത്യ ജീവനീയക്വാഥകല്കാഭ്യാം പാചിതം പാനഭോജനനസ്യാഭ്യങ്ഗവസ്തിഷു പ്രണീതം പിത്തരക്തജാന് സര്വാന് വികാരാന് സാധയതി| ജീവനീയഗര്ഭഷോഡശഗുണേ പയസി സിദ്ധമാജ്യം വാ| ക്ഷീരേക്ഷുജാങ്ഗലരസഖര്ജൂരദ്രാക്ഷാകശേരൂകമൃണാലസിദ്ധഃ സര്പിര്മണ്ഡോऽനുവാസനമ്| അഞ്ജനാദിവര്ഗശ്രൃതം ക്ഷീരമാസ്ഥാപനമ്||൫||
पित्तजे रक्तजे च शिरोभितापे स्निग्धस्य सिरां विद्ध्येत्| कायं च विरेचयेत्| सुशीतैः शतधौतघृतान्वितैः शिरोवक्त्रं सिञ्चेत् प्रदिह्याच्च| चन्दनसारिवामधुकदूर्वोत्पलप्रपौण्डरीकमञ्जिष्ठाविदारीभिः सक्षीरं सर्पिर्विपाचितं नावनं शिरोबस्तिश्च| जीवनीयविपक्वात् पयसो अवनीतमुद्धृत्य जीवनीयक्वाथकल्काभ्यां पाचितं पानभोजननस्याभ्यङ्गवस्तिषु प्रणीतं पित्तरक्तजान् सर्वान् विकारान् साधयति| जीवनीयगर्भषोडशगुणे पयसि सिद्धमाज्यं वा| क्षीरेक्षुजाङ्गलरसखर्जूरद्राक्षाकशेरूकमृणालसिद्धः सर्पिर्मण्डोऽनुवासनम्| अञ्जनादिवर्गश्रृतं क्षीरमास्थापनम्||५||
🔊 Audio coming soon
ക്ഷീരമാസ്ഥാപനമിത്യേവമന്തം രക്തപിത്താഭിതാപയോഃ| പിത്തജേ ശിരോഭിതാപേ രക്തജേ ച ഘൃതപാനാദിനാ സ്നിഗ്ധശരീരസ്യ സതഃ സിരാം വിദ്ധ്യേത്| ലാലാട്യാമിത്യര്ഥാദ് ഗമ്യതേ| കായം ശരീരം വിരേചയേത് ശോധയേച്ച| സുശീതൈരതിശീതൈര്ദ്രവ്യൈഃ ശതധൌതഘൃതയുക്തൈഃ ശിരോ വക്ത്രം സിഞ്ചേത് പ്രദിഹ്യാച്ചേതി യഥാസങ്ഖ്യം സമ്ബന്ധഃ| ചന്ദനാദിഭിര്ഘൃതം സമാനക്ഷീരം വിപക്വം നാവനേ ശിരോബസ്തൌ ച യോജ്യമ്| ജീവനീയവിപക്വാദിത്യാദി വ്യാഖ്യാസമമ്| ക്ഷീരാദിഭിഃ സിദ്ധഃ സംസ്കൃതഃ സര്പിഷോ ഘൃതസ്യ മണ്ഡോച്ഛ അനുവാസനേ യോജ്യഃ| അഞ്ജനാദിഗണോ വിവിധഗണസങ്ഗ്രഹോക്തസ്തേന ശ്രൃതം ക്ഷീരമാസ്ഥാപനമ്||൫||
Adhikarana sha~gkhakacikitsA (6) · Śloka 6
ശങ്ഖകം പ്രത്യാഖ്യായൈവമേവോപചരേത്| വിസര്പവച്ച| വിശേഷതസ്തു കൃഷ്ണതിലശതാവരീനീലോത്പലമൂര്വാപുനര്നവൈര്ലേപഃ||൬||
शङ्खकं प्रत्याख्यायैवमेवोपचरेत्| विसर्पवच्च| विशेषतस्तु कृष्णतिलशतावरीनीलोत्पलमूर्वापुनर्नवैर्लेपः||६||
🔊 Audio coming soon
ശങ്ഖകാഖ്യം രോഗം പ്രത്യാഖ്യായ ന സേത്സ്യതീത്യുക്ത്വാ ഏവമേവേതി പിത്തരക്താഭിതാപപ്രകാരേണ ചികിത്സിതോക്തപിത്തരക്തവിസര്പവച്ചോപചരേത് ചികിത്സേത്| ശങ്ഖകേ തു കൃഷ്ണതിലാദിഭിഃ വിശേഷേണ ലേപഃ കാര്യഃ||൬||
Adhikarana kaPajaSiroBitApacikitsA (7) · Śloka 7
കഫജേ ശിരോഭിതാപേ ലങ്ഘയേത്| പുരാണസര്പിസ്നിഗ്ധം വാ വാമയേത്| സ്വേദഃ പിണ്ഡേന രൂക്ഷേണ| ശിഗ്രുനിമ്ബൈരണ്ഡക്വാഥേന വാ നാഡീസ്വേദഃ| ദേവകാഷ്ഠകുഷ്ഠശാര്ങ്ഗേഷ്ടാസരലരോഹിഷൈഃ സലവണൈഃ സുഖോഷ്ണൌരാലേപഃ| യവചൂര്ണമധുകചന്ദനഹരിദ്രാകുഷ്ഠപ്രിയങ്ഗുശതപുഷ്പാസുരദാരുഭിസ്തൈലാജക്ഷീരയുക്തൈഃ സസൈന്ധവൈരുപനാഹഃ| വിഡങ്ഗതൈലം നസ്യം സാര്ഷപം വാ തദേവ വാ വ്യോഷസിദ്ധമ്| മധൂകസാരകല്കോ വാ മധുയുതസ്ത്വഗ്വാ മേഷ ശ്രൃങ്ഗ്യാ ഇങ്ഗുദസ്യ വാ| ഏഭിരേവ ച ധൂമവര്ത്തിഃ| ശിരോവിരേചനദ്രവ്യൈര്വാ സൂത്രസ്ഥാനോക്തൈഃ പ്രധമനമ്| തൈരേവ ച പക്വം തൈലം മര്ശഃ പ്രതിമര്ശോ വാ| ശിരോവിരേചനാന്തേ കര്ണനാദോക്തം സ്നേഹനസ്യമ്| തീക്ഷ്ണാഃ കവലാഃ മനശ്ശിലാനലദതുത്ഥകാസീസചൂര്ണഃ സസര്പിഷ്കോ ധൂമഃ| നലദചൂര്ണസ്യ ച മുഹുര്മുഹുരാഘ്രാണനമ്||൭||
कफजे शिरोभितापे लङ्घयेत्| पुराणसर्पिस्निग्धं वा वामयेत्| स्वेदः पिण्डेन रूक्षेण| शिग्रुनिम्बैरण्डक्वाथेन वा नाडीस्वेदः| देवकाष्ठकुष्ठशार्ङ्गेष्टासरलरोहिषैः सलवणैः सुखोष्णौरालेपः| यवचूर्णमधुकचन्दनहरिद्राकुष्ठप्रियङ्गुशतपुष्पासुरदारुभिस्तैलाजक्षीरयुक्तैः ससैन्धवैरुपनाहः| विडङ्गतैलं नस्यं सार्षपं वा तदेव वा व्योषसिद्धम्| मधूकसारकल्को वा मधुयुतस्त्वग्वा मेष श्रृङ्ग्या इङ्गुदस्य वा| एभिरेव च धूमवर्त्तिः| शिरोविरेचनद्रव्यैर्वा सूत्रस्थानोक्तैः प्रधमनम्| तैरेव च पक्वं तैलं मर्शः प्रतिमर्शो वा| शिरोविरेचनान्ते कर्णनादोक्तं स्नेहनस्यम्| तीक्ष्णाः कवलाः मनश्शिलानलदतुत्थकासीसचूर्णः ससर्पिष्को धूमः| नलदचूर्णस्य च मुहुर्मुहुराघ्राणनम्||७||
🔊 Audio coming soon
മുഹുര്മുഹുരാഘ്രാണനമിത്യേവമനന്തം കഫജേ ശിരോഭിതാപേ| സൂത്രോക്തപ്രകാരേണ രൂക്ഷേണ പിണ്ഡേന സ്വേദോ ഹിതഃ| അഥവാ ശിഗ്ര്വാദിക്വാഥേന നാഡീസ്വേദഃ കാര്യഃ| സലവണൈര്ലവണയുക്തൈഃ സുഖോഷ്ണൈര്ദേവകാഷ്ഠാദിഭിരാലേപോ ഹിതഃ| സുരകാഷ്ഠം ദേവദാരു| തൈലേനാജക്ഷീരേണ ച യുക്തൈഃ സൈന്ധവേന മാണിമന്ഥേന സഹിതൈര്യവചൂര്ണാദിഭിരുപനാഹഃ പിണ്ഡബന്ധഃ| വിഡങ്ഗജം വിഡങ്ഗസാധിതം വാ തൈലം വിഡങ്ഗതൈലം വാ നസ്യം യോജ്യമ്| തദേവ വേതി വിഡങ്ഗതൈലം വാ വ്യോശേണ ത്രികടുകേന സിദ്ധം പക്വമ്| മധൂകസാരകല്കാദിനാ മധുയുക്തേന നസ്യമിതി സമ്ബന്ധഃ| മേഷശ്രൃങ്ഗ്യാ ഇങ്ഗുദസ്യ ച ത്വക്| ഏഭിരേവേത്യനന്തരോക്തൈര്നസ്യൌഷധൈഃ| ശിരോവിരേചനദ്രവ്യൈഃ സൂത്രസ്ഥാനേ ശോധനാദിഗണസംഗ്രഹോക്തൈഃ പ്രധമനം നാസായാം ഹിതമ്| പ്രധമനം സൂത്രോക്തലക്ഷണമ്| തൈരേവ ചേതി ശിരോവിരേചനദ്രവ്യൈഃ| മര്ശപ്രതിമര്ശൌ സൂത്രോക്തലക്ഷണൌ| ഏഷാം ച ശിരോവിരേചനാനാമന്തേ പ്രയോഗാന്തേ കര്ണനാദോക്തം തിലാന് നവപ്രലൂനാനിത്യാദിനാ പഠിതം സ്നേഹനസ്യം യോജയേത്| തീക്ഷ്ണാഃ കവലാസ്തീക്ഷ്ണദ്രവ്യൈര്മരിചശുണ്ഠ്യാദിഭിഃ കൃതാഃ| സുബോധമ്||൭||
Adhikarana sannipAtashirobhitApacikitsA (8) · Śloka 8
സന്നിപാതേ വ്യാമിശ്രോ വിധിഃ||൮||
सन्निपाते व्यामिश्रो विधिः||८||
🔊 Audio coming soon
സന്നിപാതാഭിതാപേ പൃഥഗ്ദോഷോക്തോ വിധിര്മിശ്രീകൃത്യ ദോഷബലാദ്യപേക്ഷയാ യോജ്യഃ||൮||
Adhikarana kRumijashirobhitApacikitsA (9) · Śloka 9
കൃമിജേ ദുരാലഭാസുരദാരുരോഹിഹപൂതീകത്രിഫലാകട്ഫലവചാത്രികടുകൈരജാമൂത്രയുക്തം സര്പിഃ പക്വം പാനമ്| ഉപസ്നിഗ്ധസ്വിന്നസ്യ ദേവദാരുപൂതീകകടഭീസര്ഷപവിഡങ്ഗതിലകണ്ടകവിപക്വേന തൈലേന ശിരഃ കര്ണൌ ചാഭ്യജ്യ സ്വേദയേത്| തതഃ കൃമിമൂര്ച്ഛനാര്ഥമസൃങ്നസ്തോവസേചയേത്| തതോ രുധിരഗന്ധമദേന പ്രവിസൃതാഃ സപ്തച്ഛദസ്യ ത്ക്ഗ്രസേന പുഷ്പരസേന വാനന്തരനിഷിക്തേന കൃമയഃ പതന്തി| സരലദേവദാരുകട്ഫലസര്ഷപാപാമാര്ഗക്ഷവകകടുകാऽലാബുസുരസബീജപിപ്പലീതണ്ഡുലചൂര്ണസ്തത്പക്വം വാ തൈലം സദ്യഃ കൃമീന് നിരസ്യതി| വിഡങ്ഗതണ്ഡുലാ വാജിമൂത്രപിഷ്ടാഃ ശിരീഷബീജാനി വാ ഛാഗമൂത്രപിഷ്ടാനി| പുഷ്കരമധ്യബീജാനി വാ| ഗോമാംസേന ഛാഗമാംസേന വാ വസാപിഷ്ടേന യവാഗൂം കൃത്വാ ശിരോ വിലേപയേത്| തതോ നിമ്ബാര്കവംശസുരസകുടജകരഞ്ജകരവീരപത്രക്വാഥേന സേചയേത് അജാമൂത്രേണ വാ കവോഷ്ണേന| പൂതിമത്സ്യയുതാശ്ച ധൂമാഃ| ഏവം കൃമിഷ്വപഗതേഷു തേജോവതീപൂതീകവിമ്ബീസുരസനക്തമാലാവിഡങ്ഗഹരീതകീസര്ഷപാര്കകരവീരമൂലമാലതീദേവദാരുക്ഷവകമുസ്തഫണിജ്ജകപിപ്പലീശതപുഷ്പാമധൂകശണനിമ്ബസാരകല്കൈരജാമൂത്രയുതൈഃ സാര്ഷപം തൈലമൈങ്ഗുദം പൈലുകം വാ വിപക്വം യുക്ത്യാ നാവനമ്| ന തു ജാതു രുധിരമവസേചയേത്| ജന്തുഭിഃ പീതശോണിതേ ഹി ശിരസി പുനരസ്രാവസേകാദകാണ്ഡേ മൃത്യുഃ സ്യാത്| കൃമിചികിത്സിതം ചേക്ഷേത||൯||
कृमिजे दुरालभासुरदारुरोहिहपूतीकत्रिफलाकट्फलवचात्रिकटुकैरजामूत्रयुक्तं सर्पिः पक्वं पानम्| उपस्निग्धस्विन्नस्य देवदारुपूतीककटभीसर्षपविडङ्गतिलकण्टकविपक्वेन तैलेन शिरः कर्णौ चाभ्यज्य स्वेदयेत्| ततः कृमिमूर्च्छनार्थमसृङ्नस्तोवसेचयेत्| ततो रुधिरगन्धमदेन प्रविसृताः सप्तच्छदस्य त्क्ग्रसेन पुष्परसेन वानन्तरनिषिक्तेन कृमयः पतन्ति| सरलदेवदारुकट्फलसर्षपापामार्गक्षवककटुकाऽलाबुसुरसबीजपिप्पलीतण्डुलचूर्णस्तत्पक्वं वा तैलं सद्यः कृमीन् निरस्यति| विडङ्गतण्डुला वाजिमूत्रपिष्टाः शिरीषबीजानि वा छागमूत्रपिष्टानि| पुष्करमध्यबीजानि वा| गोमांसेन छागमांसेन वा वसापिष्टेन यवागूं कृत्वा शिरो विलेपयेत्| ततो निम्बार्कवंशसुरसकुटजकरञ्जकरवीरपत्रक्वाथेन सेचयेत् अजामूत्रेण वा कवोष्णेन| पूतिमत्स्ययुताश्च धूमाः| एवं कृमिष्वपगतेषु तेजोवतीपूतीकविम्बीसुरसनक्तमालाविडङ्गहरीतकीसर्षपार्ककरवीरमूलमालतीदेवदारुक्षवकमुस्तफणिज्जकपिप्पलीशतपुष्पामधूकशणनिम्बसारकल्कैरजामूत्रयुतैः सार्षपं तैलमैङ्गुदं पैलुकं वा विपक्वं युक्त्या नावनम्| न तु जातु रुधिरमवसेचयेत्| जन्तुभिः पीतशोणिते हि शिरसि पुनरस्रावसेकादकाण्डे मृत्युः स्यात्| कृमिचिकित्सितं चेक्षेत||९||
🔊 Audio coming soon
കൃമിചികിത്സിതം ചേക്ഷേതേത്യന്തം കൃമിജേ ശിരോഭിതാപേ| ദുരാലഭാദിഭിര്ദ്രവ്യൈരജാമൂത്രയുക്തം പക്വം സര്പിഃ പാനായ| അനേനോപസ്നിഗ്ധസ്യ സ്വിന്നസ്യ ച ദേവദാര്വ്യാദിവിപക്വേന തൈലേന ശിരഃ കര്ണൌ ചാബ്യജ്യ പുനഃ സ്വേദയേത്| കണ്ടകോ ഗോകണ്ടകഃ| തതഃ സ്വേദാനന്തരം കൃമീണാം മൂര്ച്ഛനാര്ഥം യേന കൃമയസ്ത്യക്തബന്ധനാ മത്താ ഇവ സര്വതോऽന്തഃ സരന്തി തദര്ഥമസൃഗ്രക്തം നസ്തോऽവസേചയേത്| അനന്തരനിഷിക്തേന രക്തനിഷേചനസ്യ പശ്ചാത് സിക്തേന| പുഷ്പരസഃ സപ്തച്ഛദപുഷ്പാണാം രസസ്തേന| പതന്തി നാസികാതോ ബഹിര്നിസ്സരന്തി| സരലാദീനാം ചൂര്ണസ്തത്പക്വം തൈലം വാ നസ്യപ്രയോഗാത്സദ്യഃ കൃമീന് ബഹിര്നിരസ്യതി| ക്ഷവകോ രാജക്ഷവകഃ| അഥവാ വാജിമൂത്രപിഷ്ടാ വിഡങ്ഗതണ്ഡുലാ വിഡങ്ഗഫലാനി കൃമീന് നിരസ്യന്തി അഥവാ ഛാഗമൂത്രപിഷ്ടാനി ശിരീഷബീജാനി| അഥവാ പിഷ്കരബീജാനാം ത്വക്പരിഹാരേണ പ്രയോഗോ ദര്ശിതഃ| ഗോംആംസേനേത്യാദിനാ ശിരോലേപഃ സുബോധഃ| തത ഇതി യവാഗൂലേപാനന്തരം നിമ്ബാദിക്വാഥേനാജാമൂത്രേണ വാ കോഷ്ണേന സേകഃ| പൂതിമത്സ്യഃ ക്ലിന്നമത്സ്യഃ| ഏവമിത്യനന്തരോക്തക്രിയയാ ക്രിമിഷ്വപഗതേഷു തേജോവത്യാദിഃ കല്കൈരജാമൂത്രയുതൈഃ സാര്ഷപാദ്യന്യതമം തൈലം വിപക്വം യുക്ത്യാ ബലാദ്യപേക്ഷയാ മാത്രാദികൃതയാ നാവനം കുര്യാത്| ജന്ത്വഭിതാപേ തു കദാചിദപി രക്തം നാവസേചയേത്| കുത ഇത്യാഹ-ജന്തുഭിരിത്യാദി| അകാണ്ഡേ അകാലേ| കൃമിചികിത്സിതേ ച യദുക്തം തം വിധിം പ്രയോഗായേക്ഷേത||൯||
Adhikarana shiraHkampacikitsA (10) · Śloka 10
ശിരഃകമ്പമക്ഷീണസ്യാന്നവ്യാധ്യനുപദ്രുതസ്യ ദാഹവര്ജ്യം മാരുതവിധാനേനോപക്രമേത||൧൦||
शिरःकम्पमक्षीणस्यान्नव्याध्यनुपद्रुतस्य दाहवर्ज्यं मारुतविधानेनोपक्रमेत||१०||
🔊 Audio coming soon
ശിരഃകമ്പാഖ്യമക്ഷീണത്വാദിയുക്തസ്യ പുംസോ വാതാഭിതാപവദുപക്രമേത| വാതാഭിതാപേ ചാഗ്നിനാ ദാഹ ഉക്തഃ| അത്ര തു ദാഹവര്ജ്യമിതി വിശേഷഃ||൧൦||
Adhikarana upashIrShakacikitsA (11) · Śloka 11
ഉപശീര്ഷകേ ജന്മോത്തരകാലജാതേ നവോത്ഥിതേ വാതവ്യാധിവിഹിതാന് സ്നേഹാന് പാനനാവനാഭ്യഞ്ജനേഷു യോജയേത്| അഭ്യക്തഞ്ച സ്വേദയിത്വോപനാഹയേദ്യഥാ വിദാഹോ ന ഭവതി| വിദാഹേ വിദ്രധിവത് കര്മ||൧൧||
उपशीर्षके जन्मोत्तरकालजाते नवोत्थिते वातव्याधिविहितान् स्नेहान् पाननावनाभ्यञ्जनेषु योजयेत्| अभ्यक्तञ्च स्वेदयित्वोपनाहयेद्यथा विदाहो न भवति| विदाहे विद्रधिवत् कर्म||११||
🔊 Audio coming soon
വിദ്രധിവത് കര്മേത്യേവമന്തമുപശീര്ഷകേ| ജന്മോത്തരകാലജാത ഇത്യനേന സഹജസ്യാചികിത്സ്യത്വമുക്തമ്| വിദാഹഃ പാകാവസ്ഥാ ||൧൧||
Adhikarana piTakArbudavidradhicikitsA (12) · Śloka 12
പിടകാര്ബുദവിദ്രധിഷു യഥാസ്വമാചരേത്| വ്രണീഭൂതാസു പിടകാസു നിമ്ബനിശാമധുകധാത്രീഫലൈര്വിപക്വം തൈലം ശോധനരോപണമ്| മൂര്വാചന്ദനസാരിവാധാതകീകാന്താലോധ്രമധുകസമങ്ഗാപദ്മകേസരശതപര്വകമൂലൈര്വിദ്രധിഷു| ഏഭിരേവ ച സിദ്ധം സര്പിര്നസ്യമ്| രൂഢേ തു വിദ്രധൌ യസി ത്വക് സുപ്തേവ ഭവതി തതോ വാമയേത്| ഉഅപസ്നിഗ്ധം ച വിരേചയേത്||൧൨||
पिटकार्बुदविद्रधिषु यथास्वमाचरेत्| व्रणीभूतासु पिटकासु निम्बनिशामधुकधात्रीफलैर्विपक्वं तैलं शोधनरोपणम्| मूर्वाचन्दनसारिवाधातकीकान्तालोध्रमधुकसमङ्गापद्मकेसरशतपर्वकमूलैर्विद्रधिषु| एभिरेव च सिद्धं सर्पिर्नस्यम्| रूढे तु विद्रधौ यसि त्वक् सुप्तेव भवति ततो वामयेत्| उअपस्निग्धं च विरेचयेत्||१२||
🔊 Audio coming soon
പിടകാദിഷു യഥാസ്വമിതി ദോഷാദ്യപേക്ഷയാ ചികിത്സിതാദി നിര്ദിഷ്ടമാചരേത്| വ്രണീഭൂതാസ്വിതി പാകാത്| സുബോധമ്| മൂര്വാദിഭിര്വിപക്വം തൈലം വിദ്രധിഷു വ്രണീഭൂതാസു ശോധനം രോപണം ച| ഏഭിരിതി മൂര്വാദിഭിഃ| ഉപസ്നിഗ്ധം കിഞ്ചിത് സ്നിഗ്ധമ്|| ൧൨||
Adhikarana arUMShikAcikitsA (13) · Śloka 13
അരൂംഷികാസു ജലൌകോപഹൃതശോണിതം ശിരഃ ക്ഷുരാമൃഷ്ടം വാ നിമ്ബോദകേന പരിഷിച്യാശ്വവശകൃദ്രസേന ലവണപ്രഗാഢേന ലേപയേത്| കിഞ്ഹ്ചിത് കാലം സ്ഥിതം ചോഷ്ണോദകാമ്ലകാഞ്ജികാന്യതരധൌതം വിഡങ്ഗവ്യോഷലാക്ഷാഗാരധൂമമനോഹ്വാലവചാരസാഞ്ജനഹരിദ്രാദ്വയൈരാലിമ്പേത്| തിലമഷ്യാ വാ സ്നുഹീക്ഷീരയുക്തയാ| മധുകോത്പലതിലൈരണ്ഡമാര്കവപത്രൈര്വാ| ശിഗ്രുമൂലകസര്ഷപബീജൈര്വാ ഗോമൂത്രപിഷ്ടൈഃ| ബാലകാമലകനാഗരമൂലകസര്ഷപബീജൈര്വാ ക്ഷീരപിഷ്ടൈഃ| ശിരീഷത്വഗ്യഷ്ടീമധുകാഭ്യാം വാ| പുരാണപിണ്യാകകുക്കുടപുരീഷാഭ്യാം വാ| കപാലഭൃഷ്ടകുഷ്ഠചൂര്ണം തൈലയുക്തം കണ്ഡൂക്ലേദദാഹസ്വേദവേദനാഘ്നമ്| തഥാ ചാചോക്തം ചിത്രകാദിതൈലമഭ്യഞ്ജനമ്| ദന്തീപാഠാകോശാതകീചിത്രകാതീവിഷാമഹാലാങ്ഗലകീസിദ്ധം തൈലം വ്രണാഭ്യങ്ഗഃ| മനശ്ശിലൈലാഹരിതാലപിപ്പലീകുഷ്ഠകാസീസഹരിദ്രാകരഞ്ജമുസ്താതഗരവിഡങ്ഗം ചിത്രകാസിദ്ധാര്ഥകകരവീരമൂലചൂര്ണഗര്ഭം തൈലമാദിത്യപാകം വ്രണരോപണമ്| ഏവമനുപശമേ വമനധൂമകായശിരോവിരേകാന് കുര്യാത്||൧൩||
अरूंषिकासु जलौकोपहृतशोणितं शिरः क्षुरामृष्टं वा निम्बोदकेन परिषिच्याश्ववशकृद्रसेन लवणप्रगाढेन लेपयेत्| किञ्ह्चित् कालं स्थितं चोष्णोदकाम्लकाञ्जिकान्यतरधौतं विडङ्गव्योषलाक्षागारधूममनोह्वालवचारसाञ्जनहरिद्राद्वयैरालिम्पेत्| तिलमष्या वा स्नुहीक्षीरयुक्तया| मधुकोत्पलतिलैरण्डमार्कवपत्रैर्वा| शिग्रुमूलकसर्षपबीजैर्वा गोमूत्रपिष्टैः| बालकामलकनागरमूलकसर्षपबीजैर्वा क्षीरपिष्टैः| शिरीषत्वग्यष्टीमधुकाभ्यां वा| पुराणपिण्याककुक्कुटपुरीषाभ्यां वा| कपालभृष्टकुष्ठचूर्णं तैलयुक्तं कण्डूक्लेददाहस्वेदवेदनाघ्नम्| तथा चाचोक्तं चित्रकादितैलमभ्यञ्जनम्| दन्तीपाठाकोशातकीचित्रकातीविषामहालाङ्गलकीसिद्धं तैलं व्रणाभ्यङ्गः| मनश्शिलैलाहरितालपिप्पलीकुष्ठकासीसहरिद्राकरञ्जमुस्तातगरविडङ्गं चित्रकासिद्धार्थककरवीरमूलचूर्णगर्भं तैलमादित्यपाकं व्रणरोपणम्| एवमनुपशमे वमनधूमकायशिरोविरेकान् कुर्यात्||१३||
🔊 Audio coming soon
ശിരഃകായവിരേകാന് കുര്യാദിത്യേവമന്തമരൂംഷികാസു| കിഞ്ചിത്കാലസ്ഥിതമിത്യശ്വശകൃദ്രസലിപ്തമിതി വിജ്ഞേയമ്| ധൌതം ച വിഡങ്ഗാദിഭിരാലിമ്പേത്| തിലമഷ്യാ വാ സ്നുഹീക്ഷീരയുക്തയാ ലിമ്പേദിതി സമ്ബന്ധഃ| മധുകാദിപത്രൈര്വാ കേവലൈരാലിമ്പേത്| ശിഗ്ര്വാദിബീജൈര്വാ ഗോമൂത്രപിഷ്ടൈഃ| ബാലകാദിഭിര്വാ ക്ഷീരപിഷ്ടൈഃ| ശേഷയോഃ ക്ഷീരമേവ| സുബോധമ്| കപാലേ മൃന്മയേऽഗ്നിനാ ഭൃഷ്ടസ്യ കുഷ്ഠസ്യ ചൂര്ണം തൈലയുക്തം പ്രകരണാല്ലേപാത് കണ്ഡ്വാഘ്നമ്| ചാചാ ഇന്ദ്രലുപ്ത ഇത്യേകാര്ഥഃ| സുബോധമ്| മനശ്ശിലാദികല്കം തൈലമാദിത്യപാകം യദാതപേനൈവ പച്യതേ| ഏവമിതി പൂര്വോക്തേനാനുപശമേ വമനാദീന് കുര്യാത്|| ൧൩||
Adhikarana dAraNakacikitsA (14) · Śloka 14
ദാരണകേ ലലാടേ സിരാം വിധ്യേത്| അഭ്യങ്ഗസ്നാനനാവനാനി ച ശീലയേത് പ്രിയാലബീജമധുകകുഷ്ഠമാഷസര്ഷപൈഃ സക്ഷൌദ്രൈര്ലേപഃ| കോദ്രവതൃണക്ഷാരാമ്ഭഃ പ്രക്ഷാലനമ്||൧൪||
दारणके ललाटे सिरां विध्येत्| अभ्यङ्गस्नाननावनानि च शीलयेत् प्रियालबीजमधुककुष्ठमाषसर्षपैः सक्षौद्रैर्लेपः| कोद्रवतृणक्षाराम्भः प्रक्षालनम्||१४||
🔊 Audio coming soon
ക്ഷാരാമ്ഭഃ പ്രക്ഷാലനമിത്യേവമന്തം ദാരണകേ| അഭ്യങ്ഗാദീനി ദോഷാദ്യപേക്ഷമ്| കോദ്രവതൃണക്ഷാരസ്രുതമമ്ഭസ്തഥോക്തമ്||൧൪||
Adhikarana indraluptacikitsA (15) · Śloka 15
ഇന്ദ്രലുപ്തേ യഥാസന്നം സിരാം വിദ്ധ്വാ തുത്ഥകാസീസമനശ്ശിലാമരിചൈര്ലേപയേത്| ഭദ്രദാരുകുടന്നടാഭ്യാം വാ ചിത്രകകരവീരനക്തമാലമാലതീസിദ്ധേന വാ തൈലേനാഭ്യജ്യാത്| അവഗാഢപദം വാ സൂചീകൂര്ചകേന പ്രച്ഛായ ഭൂയോ ഭൂയഃ പ്രദിഹ്യത കപോതപങ്കാമൂലേന ലാങ്ഗലികാമൂലേന വാ മഹിഷീക്ഷീരപിഷ്ടേന| ഘൃഷ്ടലിപ്തമേരണ്ഡപത്രാവച്ഛാദിതം രാത്രിമുഷിതം മാഹിഷനവനീതേന ലിമ്പേത്| മാര്കവപത്രസഹചരപുഷ്പപക്വം വാ| വാര്താകഫലൈസ്തൈലം പക്വം ക്ഷൌദ്രാഞ്ജനയുക്തമാലേപഃ| സക്ഷൌദ്രോ വാ ക്ഷുദ്രവാര്താകരസഃ| ജലശൂകോ വാ പലാശക്ഷാരസാന്ദ്രഃ| ഗോശകൃതാ വാ ഘൃഷ്ടമിന്ദ്രലുപ്തമരുഷ്കരരസേനാവലിപ്യാന്തര്ധൂമദഗ്ധകൂര്മമശ്യാവചൂര്ണയേത്| കൂര്മകപാലഭസ്മനാ വാ സുരസാരസാക്തേന പ്രദിഹ്യാത്| ഹസ്തിദന്തമഷ്യാ വാ തൈലാന്വിതയാ| പൂതികരഞ്ജപത്രാണി വാ സസൈന്ധവാനി ലേപഃ| പിപ്പല്യഞ്ജനരസാഞ്ജനബാകുചികാഫലലോഹരജാംസി വാ ഗോമൂത്രപിഷ്ടാനി| ഖലതിവിഹിതാനി ചാചരേത്| സലിലസേകമാരോമോദ്ഗമാത് പരിഹരേത്||൧൫||
इन्द्रलुप्ते यथासन्नं सिरां विद्ध्वा तुत्थकासीसमनश्शिलामरिचैर्लेपयेत्| भद्रदारुकुटन्नटाभ्यां वा चित्रककरवीरनक्तमालमालतीसिद्धेन वा तैलेनाभ्यज्यात्| अवगाढपदं वा सूचीकूर्चकेन प्रच्छाय भूयो भूयः प्रदिह्यत कपोतपङ्कामूलेन लाङ्गलिकामूलेन वा महिषीक्षीरपिष्टेन| घृष्टलिप्तमेरण्डपत्रावच्छादितं रात्रिमुषितं माहिषनवनीतेन लिम्पेत्| मार्कवपत्रसहचरपुष्पपक्वं वा| वार्ताकफलैस्तैलं पक्वं क्षौद्राञ्जनयुक्तमालेपः| सक्षौद्रो वा क्षुद्रवार्ताकरसः| जलशूको वा पलाशक्षारसान्द्रः| गोशकृता वा घृष्टमिन्द्रलुप्तमरुष्कररसेनावलिप्यान्तर्धूमदग्धकूर्ममश्यावचूर्णयेत्| कूर्मकपालभस्मना वा सुरसारसाक्तेन प्रदिह्यात्| हस्तिदन्तमष्या वा तैलान्वितया| पूतिकरञ्जपत्राणि वा ससैन्धवानि लेपः| पिप्पल्यञ्जनरसाञ्जनबाकुचिकाफललोहरजांसि वा गोमूत्रपिष्टानि| खलतिविहितानि चाचरेत्| सलिलसेकमारोमोद्गमात् परिहरेत्||१५||
🔊 Audio coming soon
ആരോമോദ്ഗമാത് പരിഹരേദിത്യേവമന്തമിന്ദ്രലുപ്തേ| യഥാസന്നിമിതി ശീര്ഷരോമനൈകട്യേന സിരാവ്യധഃ| തുത്ഥാദിഭിര്ലേപഃ ശീര്ണരോമസ്ഥാനേ| ഭദ്രദാരുകുടന്നടാഭ്യാം നിര്വാപണായ ലേപയേദിതി സമ്ബന്ധഃ| ഭദ്രദാരുര്ദേവദാരുഃ അഥവാ ചിത്രകാദിസിദ്ധേന തൈലേനാഭ്യജ്യാത്| അവഗാഢപദം ബഹുപ്രവിഷ്ടശസ്ത്രപദം കൃത്വാ സൂചീകൂര്ചകേന പ്രച്ഛാനമ്| കപോതപങ്കാ സുവര്ചലാ തസ്യാ മൂലേന ലാങ്ഗലികാമലേന വാ മഹിഷീക്ഷീരപിഷ്ടേന പുനഃ പുനഃ പ്രദേഹഃ| ഘൃഷ്ടലിപ്തം ചൈരണ്ഡപത്രാവച്ഛാദിതം സദ്രാത്രിമുഷിതം പ്രാതര്മാഹിഷേണ നവനീതേന ലിമ്പേത്| സുബോധമ്| ഗോശകൃതാ വാ ഘൃഷ്ടമിന്ദ്രലുപ്തമരുഷ്കരസ്യ ഭല്ലാതകസ്യ രസേനാവലിപ്യാന്തര്ധൂമം ഗഗ്ധയാ കൂര്മമഷ്യാവചൂര്ണയേത്| സുരസാരസാക്തേന കൂര്മകപാലഭസ്മനാऽന്തര്ധൂമദഗ്ധേന പ്രദിഹ്യാദ്വാ| സുരസാ മൂര്വാ| കൂര്മകപാലഃ കൂര്മപൃഷ്ഠമ്| സുബോധമ്| ഖുലതിവിഹിതാനീത്യൌഷധാദീനി||൧൫||
Adhikarana khalaticikitsA (16) · Śloka 16
ഖലതാവിന്ദ്രലുപ്തോക്തഃ ക്രമോ യഥാദോഷം ച സുശുദ്ധിഃ| ത്രിഫലാര്ജുനസൈര്യകത്വക്പുഷ്പകൃഷ്ണപിണ്ഡീതകഫലമൂലനീലോത്പലലോഹചൂര്ണകാസീസജമ്ബൂമാര്കവമഞ്ജിഷ്ഠാമേഷശ്രൃങ്ഗീഖദിരരജഃ സകര്ദമമര്ദിതോക്താണുതൈലയുക്തമസനസാരസമുദ്ഗകേ ന്യസ്തം കര്ദമേ മാസം നിഖാതം സ്ഥിതമുദ്ധൃതം സൂചീകൂര്ചപ്രച്ഛിതായാഃ ഖലതേര്ലേപഃ പരം രോമസഞ്ജനനഃ| രക്താഗ്നിമന്ഥപുഷ്പകിംശുകനലദമൂലമ്ധുകിംഹസ്തിദന്തഭസ്മാന്യവിക്ഷീരപിഷ്ടാനി ലേപഃ| ജമ്ബൂദ്വയത്വക്പത്രമധുകഭൃങ്ഗരജസ്ത്രിഫലാശ്ലേഷ്മാതകമഞ്ജിഷ്ഠാഫ്ണിജ്ജകബലാദ്രാക്ഷാജശ്രൃങ്ഗീചപലാതിവിഷാകട്ഫലകല്കേന ക്ഷീരിവൃക്ഷക്വാഥേന ച തിലതൈലമക്ഷതൈലം ചൈകധ്യം സാധയേത് തന്നസ്യേऽഭ്യങ്ഗേ ച നിയുഞ്ജ്യാത്| ഏവമേവ മധുരവര്ഗകല്കേന||൧൬||
खलताविन्द्रलुप्तोक्तः क्रमो यथादोषं च सुशुद्धिः| त्रिफलार्जुनसैर्यकत्वक्पुष्पकृष्णपिण्डीतकफलमूलनीलोत्पललोहचूर्णकासीसजम्बूमार्कवमञ्जिष्ठामेषश्रृङ्गीखदिररजः सकर्दममर्दितोक्ताणुतैलयुक्तमसनसारसमुद्गके न्यस्तं कर्दमे मासं निखातं स्थितमुद्धृतं सूचीकूर्चप्रच्छितायाः खलतेर्लेपः परं रोमसञ्जननः| रक्ताग्निमन्थपुष्पकिंशुकनलदमूलम्धुकिंहस्तिदन्तभस्मान्यविक्षीरपिष्टानि लेपः| जम्बूद्वयत्वक्पत्रमधुकभृङ्गरजस्त्रिफलाश्लेष्मातकमञ्जिष्ठाफ्णिज्जकबलाद्राक्षाजश्रृङ्गीचपलातिविषाकट्फलकल्केन क्षीरिवृक्षक्वाथेन च तिलतैलमक्षतैलं चैकध्यं साधयेत् तन्नस्येऽभ्यङ्गे च नियुञ्ज्यात्| एवमेव मधुरवर्गकल्केन||१६||
🔊 Audio coming soon
മധുരവര്ഗകല്കേനേത്യേവമന്തം ഖലതൌ| യഥാദോഷം സംശുദ്ധിഃ കഫേऽധികേ വമനം പിത്തേऽധികം വിരേചനമിത്യേവമാദിര്യഥാദോഷാര്ഥഃ| ത്രിഫലാദിരജഃ കര്ദമേനാര്ദിതോക്താണുതൈലേന ച യുക്തമസനസാരസമുദ്ഗകേ ബീജകസാരസമ്പുടകേ ന്യാസ്തം നിസൃഷ്ടം കര്ദമേ മാസം നിഖാതം സ്ഥിതമുദ്ധൃതം പ്രച്ഛിതഖലതൌ ലേപഃ| കൃഷ്ണമദനസ്യ ഫലമ്| രക്താഗ്നിമന്ഥപുഷ്പാദീനാം ഭസ്മാന്യവിക്ഷീരേണാജക്ഷീരേണ പിഷ്ടാനി ലേപഃ| രക്തോ ലോഹിതോऽഗ്നിമന്ഥസ്തസ്യ പുഷ്പമ്| ജമ്ബൂത്വഗാദികല്കേന ക്ഷീരിവൃക്ഷക്വാഥേന ച തിലതൈലമക്ഷതൈലം ച മിശ്രീകൃത്യ സാധിതം നസ്യേऽഭ്യങ്ഗേ ച യുഞ്ജ്യാത്| മധുരവര്ഗകല്കേനൈവമേവേതി ക്ഷീരിവൃക്ഷക്വാഥേ മധുരവര്ഗം കല്കം ദത്വാ തിലതൈലമക്ഷതൈലം ചൈകധ്യം സാധയേന്നസ്യേऽഭ്യങ്ഗേ ച|| ൧൬||
Adhikarana palitacikitsA (17) · Śloka 17
ഖലതിപലിതയോശ്ച പ്രയോഗാന് പരസ്പരം വിദധ്യാത്||൧൭||
खलतिपलितयोश्च प्रयोगान् परस्परं विदध्यात्||१७||
🔊 Audio coming soon
ഖലതിപ്രയോഗാന് പലിതേ പലിതപ്രയോഗാന് ഖലതൌ ച വിദധ്യാദിതി പരസ്പരസ്യാര്ഥഃ||൧൭||
Adhikarana akAlapalitacikitsA (18) · Śloka 18
അകാലപലിതേഷു വാതാദീനവേക്ഷ്യ സ്നേഹസ്വേദസംശോധനാസ്രവിസ്രാവണാനി കുര്യാത്| തതോऽസ്യാര്ദിതപ്രോക്തമണുതൈലം നസ്യമഭ്യഞ്ജനം ച| മധുകാമലകമാക്ഷികൈഃ കേശമൂലാനി ലിമ്പേത്| തിലാമലകക്ഷൌദ്രതൈലൈര്വാ| തത്ഥകാഭ്രകമ്ബ്വസ്ഥികാസീസകിട്ടശര്കരാഭിര്വാ| സൈര്യകപുഷ്പനീലിനീത്രിഫലാഭൃങ്ഗരജോഭിര്വാ കൃഷ്ണാജമൂത്രപിഷ്ടൈഃ| അസനപുഷ്പപത്രമയേ പാത്രേ ബഹിരാമലകീകല്കപ്രദിഗ്ധേ നിഹിതമക്ഷതൈലം ഷണ്മാസം വ്രീഹിപല്ലേ സ്ഥിതമഭ്യങ്ഗാന്നാവനാത് ച പലിതം ജയതി| അയമേവ കല്പഃ സൈരീയകേऽപി| കപികച്ഛൂഫലമൂലഗര്ഭമക്ഷതൈലം സിദ്ധമയഃപാത്രേ പൂര്വവത് സ്ഥിതം സമാനം പൂര്വേണ| രാമതരണീമൂലപലദ്വയം യഷ്ടീമധുകപലം സാരിവാര്ധപലമേകത്രജര്ജരീകൃതമക്ഷതൈലപലൈര്ദശഭിരാപ്ലുതം ലോഹഭാജനേ ദശാഹം ദിവസകരകരപ്രതപ്തം നാവനാത് പലിതഘ്നം സര്വേന്ദ്രിയദാര്ഢ്യാവഹം ച| കൃഷ്ണതിലതിലപര്ണീത്രിഫലാമധുകകാസീസപദ്മകകര്ദമമാംസീമാര്കവമസനപത്രസ്വരസപിഷ്ടം ത്രിരാത്രമയഃപാത്രേ സ്ഥാപയേത്| തതഃ പൂര്വോക്തരസദ്രുതേന പദ്മിനീകര്ദമപ്രലിപ്തധൌതാന് കേശാന് കപാലം ച ലേപയേത്| തതഃ പദ്മിനീകര്ദമൈഃ പ്രച്ഛാദ്യ കൌശേയേന വേഷ്ടയേത്| തൃതീയേ ചാഹ്നി പ്രക്ഷാല്യൈവമേവ കുര്യാത്| ഏവമലികുലനീലാഃ കേശാഃ ശിരോ വിഭൂഷയന്തി||൧൮||
अकालपलितेषु वातादीनवेक्ष्य स्नेहस्वेदसंशोधनास्रविस्रावणानि कुर्यात्| ततोऽस्यार्दितप्रोक्तमणुतैलं नस्यमभ्यञ्जनं च| मधुकामलकमाक्षिकैः केशमूलानि लिम्पेत्| तिलामलकक्षौद्रतैलैर्वा| तत्थकाभ्रकम्ब्वस्थिकासीसकिट्टशर्कराभिर्वा| सैर्यकपुष्पनीलिनीत्रिफलाभृङ्गरजोभिर्वा कृष्णाजमूत्रपिष्टैः| असनपुष्पपत्रमये पात्रे बहिरामलकीकल्कप्रदिग्धे निहितमक्षतैलं षण्मासं व्रीहिपल्ले स्थितमभ्यङ्गान्नावनात् च पलितं जयति| अयमेव कल्पः सैरीयकेऽपि| कपिकच्छूफलमूलगर्भमक्षतैलं सिद्धमयःपात्रे पूर्ववत् स्थितं समानं पूर्वेण| रामतरणीमूलपलद्वयं यष्टीमधुकपलं सारिवार्धपलमेकत्रजर्जरीकृतमक्षतैलपलैर्दशभिराप्लुतं लोहभाजने दशाहं दिवसकरकरप्रतप्तं नावनात् पलितघ्नं सर्वेन्द्रियदार्ढ्यावहं च| कृष्णतिलतिलपर्णीत्रिफलामधुककासीसपद्मककर्दममांसीमार्कवमसनपत्रस्वरसपिष्टं त्रिरात्रमयःपात्रे स्थापयेत्| ततः पूर्वोक्तरसद्रुतेन पद्मिनीकर्दमप्रलिप्तधौतान् केशान् कपालं च लेपयेत्| ततः पद्मिनीकर्दमैः प्रच्छाद्य कौशेयेन वेष्टयेत्| तृतीये चाह्नि प्रक्षाल्यैवमेव कुर्यात्| एवमलिकुलनीलाः केशाः शिरो विभूषयन्ति||१८||
🔊 Audio coming soon
അകാലപലിതേഷ്വിതി പരിണാമപലിതേ രസായനോക്തേരകാല ഇതി വിശേഷണമ്| വാതാദീനവേക്ഷ്യേതി തദ്യോഗ്യതയാ| സുബോധമ്| കേശമൂലാനി കേശസ്ഥാനാനി മധുകാദിഭിര്ലിമ്പേത്| തിലാദിഭിര്വാ തുത്ഥകാദിഭിര്വാ കാസീസകിട്ടം കാസീസത്വക്| സൈര്യകപുഷ്പാദിഭിര്വാ കൃഷ്ണാജസ്യ മൂത്രേണ പിഷ്ടൈഃ| അസനസ്യ പുഷ്പൈഃ പത്രൈശ്ച വര്ധികാകൃതിപാത്രം കര്തവ്യമേതച്ച ബഹിരാമലകല്കേന തഥാ പ്രദേഹ്യം യഥാ തൈലാധികരണതാം യാതി| തതഃ തസ്മിന് പാത്രേ ബിഭീതകതൈലം നിധേയമ്| തതസ്തത് ഷണ്മാസം വ്രീഹിരാശൌ സ്ഥാപ്യമ്| തത്തൈലമഭ്യങ്ഗാന്നാവനാച്ച പലിതം ജയതി| അയമേവാസനപുഷ്പപത്രവിധിഃ സൈരീയകോപേ| സൈരീയകം സഹചരമാമ്ലയനം ച| കപികച്ഛ്വാഃ ഫലാനി മൂലാനി ച ഗര്ഭം ദത്വാऽക്ഷതൈലം സിദ്ധമയഃപാത്രേ പൂര്വവദിതി ഷണ്മാസം വ്രീഹിപല്ലേ സ്ഥിതം പൂര്വേണാസനപാത്രസ്ഥിതതൈലേന ഗുണൈഃ സമാനമ്| രാമതരണ്യാദികം ജര്ജരീകൃത്യ ദശഭിരക്ഷതൈലപലൈരാപ്ലുതം ലോഹപാത്രേ ദശാഹമാദിത്യകിരണൈഃ പ്രതപ്തം സന്നാവനാത് പലിതഘ്നത്വാദിഗുണമ്| രാമതരണീ സര്യകഃ| കൃഷ്ണതിലാദികമസനപത്രരസപിഷ്ടമയഃപാത്രേ ത്രിരാത്രം സ്ഥാപയേത്| തതോऽനന്തരമസനപത്രരസദ്രുതേന പദ്മിനീകര്ദമേന പ്രലിപ്താന് പുനര്ധൌതാന് കേശാന് പദ്മപത്രൈഃ പ്രച്ഛാദ്യ കൌശേയപട്ടേന വേഷ്ടയേത്| തതസ്തൃതീയേऽഹനി പ്രക്ഷാല്യ പുനരേവമേവ ലേപാദികം കുര്യാത്| ഏവമിത്യനയാ ക്രിയയാ അലികുലവദ് ഭ്രമരസംഹതിവന്നീലാഃ കചാഃ ശിരോ വിഭൂഷയന്തി||൧൮||
Adhikarana khalatyAdau nasyAdikramaH (19) · Śloka 19
ഭവതി ചാത്ര- ഖലതൌ പലിതേ വല്യാം ഹരില്ലോമ്നി ച ശോധിതമ്| നസ്യവക്ത്രശിരോഭ്യങ്ഗപ്രദേഹൈഃ സമുപാചരേത്||൧൯||
भवति चात्र- खलतौ पलिते वल्यां हरिल्लोम्नि च शोधितम्| नस्यवक्त्रशिरोभ्यङ्गप्रदेहैः समुपाचरेत्||१९||
🔊 Audio coming soon
ഖലത്യാദികേ വമനാദിശോധിതം പുരുഷം യോഗ്യൈര്നസ്യാദിഭിരുപാചരേത്| ഹരില്ലോമാ കപിലകേശഃ ||൧൯||
Adhikarana bRuhatyAdinAvanam (20) · Śloka 20
സിദ്ധം തൈലം ബൃഹത്യാദ്യൈര്ജീവനീയൈശ്ച നാവനമ്||൨൦||
सिद्धं तैलं बृहत्याद्यैर्जीवनीयैश्च नावनम्||२०||
🔊 Audio coming soon
ബൃഹത്യാദ്യൈര്ഹ്രസ്വപഞ്ചമൂലദ്രവ്യൈര്ജീവനീയൈര്ജീവന്തീകാകോല്യാദിഭിശ്ച സിദ്ധം തൈലം ഖലത്യാദൌ നാവനം ഹിതമ്||൨൦||
Adhikarana sahacarAditailAni nAvanArthe (21) · Śloka 21
ക്ഷീരാത് സാഹചരാത് ഭൃങ്ഗരജസഃ സൌരസാദ്രസാത്| പ്രസ്ഥസ്തൈലസ്യ കുഡവോ യഷ്ടീമധുപലാന്വിതഃ| സിദ്ധശ്ശൈലാസനേ ഭാണ്ഡേ ശ്രൃങ്ഗേ മേഷസ്യ വാ സ്ഥിതഃ| നസ്യം സ്യാത്......................................||൨൧||
क्षीरात् साहचरात् भृङ्गरजसः सौरसाद्रसात्| प्रस्थस्तैलस्य कुडवो यष्टीमधुपलान्वितः| सिद्धश्शैलासने भाण्डे श्रृङ्गे मेषस्य वा स्थितः| नस्यं स्यात्......................................||२१||
🔊 Audio coming soon
ക്ഷീരാദീനാം പ്രത്യേകസ്യ പ്രസ്ഥേന മധുയഷ്ടീപലാന്വിതഃ സിദ്ധസ്തൈലസ്യ കുഡവഃ ശൈലാദ്യന്യതമേ ഭാണ്ഡേ സ്ഥിതഃ ഖലത്യാദിഷു നസ്യം സ്യാത്||൨൧||
Adhikarana dugdhikAdilepaH (22) · Śloka 22
........ക്ഷീരപിഷ്ടൌ വാ ദുഗ്ധികാകരവീരകൌ| ഉത്പാട്യ പലിതം ദേയാവാശയേ പലിതാപഹൌ||൨൨||
........क्षीरपिष्टौ वा दुग्धिकाकरवीरकौ| उत्पाट्य पलितं देयावाशये पलितापहौ||२२||
🔊 Audio coming soon
അഥവാ ദുഗ്ധികാകരവീരകൌ ക്ഷീരേണ ശ്ലക്ഷ്ണപിഷ്ടൌ പലിതമുത്പാട്യാശയേ പലിതമൂലേ ദേയൌ||൨൨||
Adhikarana mahAnIlatailam (23) · Śloka 23
ആദിത്യവല്ല്യാ മൂലാനി കൃഷ്ണസൈരേയകസ്യ ച| ഫലം കൃഷ്ണശണാത്പത്രം സുരസാദ്യഷ്ടിമാര്കവമ്| സുരാഹ്വം കാകമാചീ ച പൃഥഗ്ദശപലാംശികമ്| പ്രപൌണ്ഡരീകമഞ്ജിഷ്ഠാലോധ്രകൃഷ്ണാഗരുത്പലമ്| ആമ്രാസ്ഥികര്ദമഃ കൃഷ്ണോ മൃണാലീ രക്തചന്ദനമ്| നീലീഭല്ലാതകാസ്ഥീനി കാസീസം മദയന്തികാ| സോമരാജ്യസനം ശസ്ത്രം കൃഷ്ണം പിണ്ഡീതചിത്രകൌ| പുഷ്പാണ്യര്ജുനകാശ്മര്യാ ആമജമ്ബൂഫലാഞ്ജനമ്| പ്രത്യേകം പഞ്ചപലികം പിഷ്ടം സത്രിഫലാകണമ്| അക്ഷതൈലാഢകം തേന പചേദ്ധാത്രീരസാര്മണേ| കുര്യാദാദിത്യപാകം വാ യാവച്ഛുഷ്കോ ഭവേദ്രസഃ| ലോഹപാത്രേ തതഃ പൂതം മഹാനീലം പ്രയോജിതമ്| തത്പാനേ നാവനേऽഭ്യങ്ഗേ ശുദ്ധസ്യ നിയതാത്മനഃ| സര്വജത്രൂര്ധ്വരോഗഘ്നം പലിതഘ്നം വിശേഷതഃ| ഏഭിരേവ ച ഭൈഷജ്യൈഃ ശിരോവക്ത്രഞ്ച ലേപയേത്||൨൩||
आदित्यवल्ल्या मूलानि कृष्णसैरेयकस्य च| फलं कृष्णशणात्पत्रं सुरसाद्यष्टिमार्कवम्| सुराह्वं काकमाची च पृथग्दशपलांशिकम्| प्रपौण्डरीकमञ्जिष्ठालोध्रकृष्णागरुत्पलम्| आम्रास्थिकर्दमः कृष्णो मृणाली रक्तचन्दनम्| नीलीभल्लातकास्थीनि कासीसं मदयन्तिका| सोमराज्यसनं शस्त्रं कृष्णं पिण्डीतचित्रकौ| पुष्पाण्यर्जुनकाश्मर्या आमजम्बूफलाञ्जनम्| प्रत्येकं पञ्चपलिकं पिष्टं सत्रिफलाकणम्| अक्षतैलाढकं तेन पचेद्धात्रीरसार्मणे| कुर्यादादित्यपाकं वा यावच्छुष्को भवेद्रसः| लोहपात्रे ततः पूतं महानीलं प्रयोजितम्| तत्पाने नावनेऽभ्यङ्गे शुद्धस्य नियतात्मनः| सर्वजत्रूर्ध्वरोगघ्नं पलितघ्नं विशेषतः| एभिरेव च भैषज्यैः शिरोवक्त्रञ्च लेपयेत्||२३||
🔊 Audio coming soon
ആഇത്യവല്ല്യാ ഇത്യാദിനാ മഹാനീലാഖ്യോ യോഗഃ| ആദിത്യവല്യര്കവല്ലീ തസ്യാ മൂലാനി| കൃഷ്ണസൈരേയകഃ കാലസഹചരഃ തസ്യാപി മൂലാനി| കൃഷ്ണശണസ്യ ഫലമ്| യഷ്ടിമാര്കവം നലികാ ഭൃങ്ഗരജഃ| ആദിത്യവല്ലീമൂലാദികാകമാച്യന്തം പൃഥഗ്ദശപലഭാഗികമ്| പ്രപൌണ്ഡരീകാദികം പ്രത്യേകം പഞ്ചപലപ്രമാണമ്| കൃഷ്ണമിതി ശസ്ത്രവിശേഷണമ്| പിണ്ഡീതകോ മദനഃ| ആമമപക്വം ജമ്ബൂഫലമ്| ഏതത്സര്വം പിഷ്ടം കൃത്വാ തേന ധാത്രീരസസ്യാമലകരസസ്യാര്മണോ ദ്രോണഃ ദ്വാദശാധികാനി പഞ്ചപലശതാനി| തസ്മിന്നക്ഷതൈലസ്യ വിഭീതകതൈലസ്യാഢകമഷ്ടാവിംശത്യധികം പലശതം ലോഹഭാജനേ മന്ദം പചേദ്യാവദ്രസഃ ശുഷ്കോ ഭവേത്താവദാദിത്യപാകം വാ കുര്യാത്| തതഃ പൂതം മഹാനീലസംജ്ഞം തത്തൈലം പഞ്ചകര്മശുദ്ധസ്യ നിയതാത്മനോ ജിതേന്ദ്രിയസ്യ പാനാദിഷു പ്രയോജിതം സര്വാന് ജത്രൂര്ധ്വരോഗാന് ഹന്തീതി സര്വജത്രൂര്ധ്വരോഗഘ്നം വിശേഷതഃ പലിതഘ്നം ഭവതി| ഏഭിരിത്യാദിത്യവല്ല്യാദിഭിഃ| സുബോധമ് ||൨൩||
Adhikarana pralepanAni (24) · Śloka 24
ക്ഷീരംപ്രിയാലം യഷ്ട്യാഹ്വം ജീവനീയോ ഗണസ്തിലാഃ| കൃഷ്ണാഃ പ്രലേപോ വക്ത്രസ്യ ഹരില്ലോമവലീഹിതഃ| തിലാഃ സാമലകാഃ പദ്മകിഞ്ജല്കോ മധുകം മധു| ബൃംഹയേദ്രഞ്ജയേച്ചൈതത് കേശാന് മൂര്ധ്നഃ പ്രലേപനാത്| പചേത് സൈന്ധവശുക്താമ്ലൈരയശ്ചൂര്ണം സതണ്ഡുലമ്| തേനാലിപ്തം ശിരഃശുദ്ധമസ്നിഗ്ധമുഷിതം നിശാമ്| തത്പ്രാതസ്ത്രിഫലാധൌതം സ്യാത്കൃഷ്ണസ്നിഗ്ധമൂര്ദ്ധജമ്||൨൪||
क्षीरंप्रियालं यष्ट्याह्वं जीवनीयो गणस्तिलाः| कृष्णाः प्रलेपो वक्त्रस्य हरिल्लोमवलीहितः| तिलाः सामलकाः पद्मकिञ्जल्को मधुकं मधु| बृंहयेद्रञ्जयेच्चैतत् केशान् मूर्ध्नः प्रलेपनात्| पचेत् सैन्धवशुक्ताम्लैरयश्चूर्णं सतण्डुलम्| तेनालिप्तं शिरःशुद्धमस्निग्धमुषितं निशाम्| तत्प्रातस्त्रिफलाधौतं स्यात्कृष्णस्निग्धमूर्द्धजम्||२४||
🔊 Audio coming soon
ക്ഷീരാദിഭിഃ കൃഷ്ണതിലാന്തൈര്വക്ത്രസ്യ പ്രലേപോ ഹരില്ലോമസു വലീഷു ച ഹിതഃ| വലയസ്ത്വക്സങ്കോചാഃ| തിലാദികം മൂര്ധ്നഃ പ്രലേപനാത് കേശാന് ബൃംഹയേച്ച രഞ്ജയേച്ച| പചേദിത്യാദി സുബോധമ്| സമതണ്ഡുലമയസഃ കൃഷ്ണലോഹസ്യ ചൂര്ണം സൈന്ധവജലമ്| അമ്ലോऽപി തക്രാദ്യന്യതമഃ| തതോ രേചനസ്യേന ശുദ്ധമസ്നിഗ്ധമനഭ്യക്തം ശിരസ്തേന ലേപനദ്രവ്യേണാസമന്താത് ലിപ്തം നിശാമുഷിതം പ്രാതഃ ത്രിഫലാക്വാഥേന ധൌതം തത് ശിരഃ കൃഷ്ണസ്നിഗ്ധമൂര്ദ്ധജം കൃഷ്ണാഃ സ്നിഗ്ധാശ്ച മൂര്ദ്ധജാ യസ്മിംസ്തത് സ്യാത്|| ൨൪||
Adhikarana keSarAgaH (25) · Śloka 25
അയശ്ചൂര്ണോऽമ്ലപിഷ്ടശ്ച രാഗഃ സത്രിഫലോ വരഃ||൨൫||
अयश्चूर्णोऽम्लपिष्टश्च रागः सत्रिफलो वरः||२५||
🔊 Audio coming soon
അയശ്ചൂര്ണോऽമ്ലേന മദ്യാദിനാ പിഷ്ടസ്ത്രിഫലായുക്തോ വരഃ ശ്രേഷ്ഠോ രാഗഃ കേശരാഗഃ||൨൫||
Adhikarana aBya~jjanayogaH (26) · Śloka 26
കന്യായാസ്തിലനിമ്ബബീജമ്ധുകശ്രേഷ്ഠാവചാമാര്കവാത്| ചൂര്ണം ഛാഗലഗവ്യമാഹിഷപലസ്നേഹേന സമ്പ്ലാവിതമ്| പാത്രേ സ്ഥാപിതമായസേ ക്ഷിതിതലേ മാസം നിധായോദ്ധൃതമ്| പാലിത്യം ഖലതിഞ്ച ദര്പണനിഭാം ഹന്ത്യേതദഭ്യഞ്ജനാത്||൨൬||
कन्यायास्तिलनिम्बबीजम्धुकश्रेष्ठावचामार्कवात्| चूर्णं छागलगव्यमाहिषपलस्नेहेन सम्प्लावितम्| पात्रे स्थापितमायसे क्षितितले मासं निधायोद्धृतम्| पालित्यं खलतिञ्च दर्पणनिभां हन्त्येतदभ्यञ्जनात्||२६||
🔊 Audio coming soon
കന്യായാശ്ചൂര്ണം ഛാഗലാദിമാംസം വിപാച്യ ജാതേന സ്നേഹേന സമ്പ്ലാവിതമാലോഡിതമ്| സുബോധമ്| കന്യാസ്ഥൂലൈലാ||൨൬||
Adhikarana nAvanABya~ggayostailam (27) · Śloka 27
ബീജൈഃ ശ്ലേഷ്മാതകസ്യ വ്യപഗമിതതുഷൈഃകാഞ്ജികശ്ലക്ഷ്ണപിഷ്ടൈര്യല്ലിപ്താല്ലോഹദണ്ഡാദ്ദിനകരകിരണൈസ്താപിതാത് പ്രച്യതേവ| തത്തൈലം കേശകാര്ഷ്ണ്യം ജനയതി പരമം നാവനാഭ്യഞ്ജനാഭ്യാം മൂര്ദ്ധഘ്രാണാക്ഷിദന്തശ്രവണഗലരുജം ഹന്തി നിശ്ശേഷതശ്ച||൨൭||
बीजैः श्लेष्मातकस्य व्यपगमिततुषैःकाञ्जिकश्लक्ष्णपिष्टैर्यल्लिप्ताल्लोहदण्डाद्दिनकरकिरणैस्तापितात् प्रच्यतेव| तत्तैलं केशकार्ष्ण्यं जनयति परमं नावनाभ्यञ्जनाभ्यां मूर्द्धघ्राणाक्षिदन्तश्रवणगलरुजं हन्ति निश्शेषतश्च||२७||
🔊 Audio coming soon
ലോഹദണ്ഡശ്ശസ്ത്രമയയഷ്ടിസ്തസ്മാദമ്ലകാഞ്ജികപിഷ്ടശ്ലേഷ്മാതകബീജലിപ്താദാതപസ്ഥിതാദ്യത്തൈലം ച്യവതേ തന്നാവനേനാഭ്യഞ്ജനേന ച കേശകാര്ഷ്ണ്യം ജനയതി നിശ്ശേഷതശ്ച മൂര്ദ്ധാദിരുജം ഹരതി||൨൭||
Adhikarana balAditailam (28) · Śloka 28
ബലാമധൂകമധുകവിദാരീചന്ദനോത്പലൈഃ| ജീവകര്ഷഭകദ്രാക്ഷാശര്കരാഭിശ്ച സാധിതഃ| പ്രസ്ഥസ്തൈലസ്യ സക്ഷീരോ ജാങ്ഗലാര്ധതുലാരസേ| നസ്യം സര്വോര്ധ്വജത്രൂത്ഥവാതപിത്താമയാപഹമ്||൨൮||
बलामधूकमधुकविदारीचन्दनोत्पलैः| जीवकर्षभकद्राक्षाशर्कराभिश्च साधितः| प्रस्थस्तैलस्य सक्षीरो जाङ्गलार्धतुलारसे| नस्यं सर्वोर्ध्वजत्रूत्थवातपित्तामयापहम्||२८||
🔊 Audio coming soon
ജാങ്ഗലമാംസസ്യാര്ധതുലാ തുലാര്ധം തസ്യ രസേ കഷായേ കല്കിതൈര്ബലാദിഭിഃ സമക്ഷീരസ്തൈലസ്യ പ്രസ്ഥഃ സാധിതഃ തേന നസ്യം സര്വാനൂര്ധ്വജത്രൂത്ഥാനാമയാനപഹന്തി|| ൨൮||
Adhikarana mayUraghRutam (29) · Śloka 29
മയൂരം പക്ഷപിത്താന്ത്രപാദവിട്തുണ്ഡവര്ജിതമ്| ദശമൂലബലാരാസ്നാമധുകൈസ്ത്രിഫലൈര്യുതമ്| ജലേ പക്ത്വാ ഘൃതപ്രസ്ഥം തസ്മിന് ക്ഷീരസമം പചേത്| കല്കിതൈര്മധുരദ്രവ്യൈഃ സര്വജത്രൂര്ധ്വരോഗജിത്| തദഭ്യാസീകൃതം പാനബസ്ത്യഭ്യഞ്ജനനാവനൈഃ||൨൯||
मयूरं पक्षपित्तान्त्रपादविट्तुण्डवर्जितम्| दशमूलबलारास्नामधुकैस्त्रिफलैर्युतम्| जले पक्त्वा घृतप्रस्थं तस्मिन् क्षीरसमं पचेत्| कल्कितैर्मधुरद्रव्यैः सर्वजत्रूर्ध्वरोगजित्| तदभ्यासीकृतं पानबस्त्यभ्यञ्जननावनैः||२९||
🔊 Audio coming soon
പക്ഷാദിരഹിതം മയൂരം ത്രിഫലൈസ്ത്രിപലപ്രമാണൈര്ദ്ദശമൂലാദിഭിര്യുതം ജലേ ഷോഡശഗുണേ പക്ത്വാ പാദാവശേഷിതേ തസ്മിന് ക്വാഥേ കല്കിതൈര്മധുരസ്കന്ധദ്രവ്യൈഃ ക്ഷീരസമം ഘൃതസ്യ പ്രസ്ഥം ദ്വാത്രിംശത്പലാനി പചേത്തദ് ഘൃതം പാനാദിഭിരഭ്യാസീകൃതം ശീലിതം സര്വാന് ജത്രൂര്ധ്വരോഗാന് ജയതി||൨൯||
Adhikarana mahAmAyUraghRutam (30) · Śloka 30
ഏതേനൈവ കഷായേണ ഘൃതപ്രസ്ഥം വിപാചയേത്| ചതുര്ഗുണേന പയസാ കല്കൈരേഭിശ്ച കാര്ഷികൈഃ| ജീവന്തീത്രിഫലാമേദാമൃദ്വീകര്ദ്ധിപരുഷകൈഃ| സമങ്ഗാചവികാഭാര്ങ്ഗീകാശ്മരീകര്കടാഹ്വയൈഃ| ആത്മഗുപ്താമഹാമേദാതാലഖര്ജൂരമസ്തകൈഃ| മൃണാലബിസഖര്ജൂരയഷ്ടീമധുകജീവകൈഃ| ശതാവരീവിദാരീക്ഷുബൃഹതീസാരിവായുഗൈഃ| മൂര്വാശ്വദംഷ്ട്രര്ഷഭകശ്രൃങ്ഗാടകകശേരുകൈഃ| രാസ്നാസ്ഥിതാതാമലകീസൂക്ഷ്മൈലാശഠിപൌഷ്കരൈഃ| പുനര്നവാതവക്ഷീരീകാകോലീധന്വയാസകൈഃ| മധുകാക്ഷോഡവാതാമമുഞ്ജാതാഭിഷുകൈരപി| മഹാമായൂരമിത്യേതന്മായൂരാദധികം ഗുണൈഃ| ധാത്വിന്ദ്രിയസ്വരഭ്രംശശ്വാസകാസാര്ദിതാപഹമ്| യോന്യസൃക്ശുക്രദോഷേഷു ശസ്തം വന്ധ്യാസുതപ്രദമ്||൩൦||
एतेनैव कषायेण घृतप्रस्थं विपाचयेत्| चतुर्गुणेन पयसा कल्कैरेभिश्च कार्षिकैः| जीवन्तीत्रिफलामेदामृद्वीकर्द्धिपरुषकैः| समङ्गाचविकाभार्ङ्गीकाश्मरीकर्कटाह्वयैः| आत्मगुप्तामहामेदातालखर्जूरमस्तकैः| मृणालबिसखर्जूरयष्टीमधुकजीवकैः| शतावरीविदारीक्षुबृहतीसारिवायुगैः| मूर्वाश्वदंष्ट्रर्षभकश्रृङ्गाटककशेरुकैः| रास्नास्थितातामलकीसूक्ष्मैलाशठिपौष्करैः| पुनर्नवातवक्षीरीकाकोलीधन्वयासकैः| मधुकाक्षोडवाताममुञ्जाताभिषुकैरपि| महामायूरमित्येतन्मायूरादधिकं गुणैः| धात्विन्द्रियस्वरभ्रंशश्वासकासार्दितापहम्| योन्यसृक्शुक्रदोषेषु शस्तं वन्ध्यासुतप्रदम्||३०||
🔊 Audio coming soon
ഏതേനൈവ പക്ഷാദിരഹിതമയൂരദശമൂലാദികഷായേണ ഘൃതപ്രസ്ഥം ചതുര്ഗുണേന ക്ഷീരേണ സഹ പചേത്| ഏഭിശ്ച കാര്ഷികൈഃ കല്കൈഃ കൈരിത്യാഹ ജീവന്ത്യാദിഭിഃ| മൃദ്വീകാ ദ്രാക്ഷാ| സമങ്ഗാ മഞ്ജിഷ്ഠാ| താലസ്യ ഖര്ജൂരസ്യ ച മസ്തകം ശാഖാപുച്ഛഃ| ബിസഖര്ജൂരത്യത്ര പദ്മനാലസ്യ ഖര്ജൂരഫലാനാഞ്ച ഗ്രഹണമ്| സാരിവായുഗം ദ്വേ സാരിവേ| സ്ഥിരാ സാലപര്ണീ| വാതാമം ഫലവേശേഷഃ| ഏതന്മഹാമായൂരം നാമ ഘൃതം മായൂരാത് ഘൃതാത് ഗുണൈരധികമ്| ധാത്വിന്ദ്രിയസ്വരഭ്രംശാദീനപഹന്തീതി തദുക്തമ്| യോന്യാദിദോഷേഷു ശസ്തമ്| വന്ധ്യായാ ദോഷോപഘാതാത്സുതപ്രദമ്| മായൂരവച്ഛേഷമ് ||൩൦||
Adhikarana atideshena AkhvAdighRutAni (31) · Śloka 31
ആഖുഭിഃ കുക്കുടൈര്ഹംസൈഃ ശശൈശ്ചേതി പ്രകല്പയേത്||൩൧||
आखुभिः कुक्कुटैर्हंसैः शशैश्चेति प्रकल्पयेत्||३१||
🔊 Audio coming soon
ഇത്യേനേനൈവ വിധാനേനാഖ്വാദിഭിഃ പൃഥഗ്ഘൃതം കല്പയേത് പൂര്വക ഏവ വിഷയേ|| ൩൧||
Adhikarana jatrUrdhvarogopasaMhAraH (32-28) · Śloka 28
ജത്രൂര്ധ്വജാനാം വ്യാധീനാമേകത്രിംശച്ഛതദ്വയമ്| പരസ്പരമദ്സങ്കീര്ണം വിസ്തരേണ പ്രകാശിതമ്| ഊര്ധ്വമൂലമധഃ ശാഖമൃഷയഃ പുരുഷം വിദുഃ| മൂലപ്രഹാരിണസ്തസ്മാദ്രോഗാന് ശീഘ്രതരം ജയേത്| സര്വേന്ദ്രിയാണി യേനാസ്മിന് പ്രാണാ യേന ച സംശ്രിതാഃ| തേന തസ്യോത്തമാങ്ഗസ്യ രക്ഷായാമാദൃതോ ഭവേത്||൩൨|| ഇതി വൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസ്യ സൂനോര്വാഗ്ഭടസ്യ കൃതാവഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹസംഹിതായാമുത്തരതന്ത്രേ ശിരോരോഗപ്രതിഷേധോ നാമാഷ്ടവിംശോऽധ്യായഃ||൨൮||
जत्रूर्ध्वजानां व्याधीनामेकत्रिंशच्छतद्वयम्| परस्परमद्सङ्कीर्णं विस्तरेण प्रकाशितम्| ऊर्ध्वमूलमधः शाखमृषयः पुरुषं विदुः| मूलप्रहारिणस्तस्माद्रोगान् शीघ्रतरं जयेत्| सर्वेन्द्रियाणि येनास्मिन् प्राणा येन च संश्रिताः| तेन तस्योत्तमाङ्गस्य रक्षायामादृतो भवेत्||३२|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे शिरोरोगप्रतिषेधो नामाष्टविंशोऽध्यायः||२८||
🔊 Audio coming soon
ഊര്ധ്വാങ്ഗചികിത്സാമുപസഞിഹീര്ഷുരിദമാഹ-ജത്രൂര്ധ്വജാനാമിത്യാദി| ശതദ്വയമേകത്രിംശദധികം പരസ്പരമസങ്കീര്ണമൂര്ധ്വജത്രുഗദാനാം വിസ്തരേണ പ്രകാശിതമ്| തദ്യഥാ-ചതുര്നവതിര്നേത്രരോഗാഃ, പഞ്ചവിംശതിഃ കര്ണരോഗാഃ, കോപൂര്വൈരേകീകൃത്യൈകോനവിംശത്യധികം ശതമ് ഭവതി| നാസാരോഗാ അഷ്ടാദശ പൂര്വൈരേകീകൃത്യ സപ്തത്രിംശദധികം ശത ഭവതി| മുഖരോഗാഃ പഞ്ചസപ്തതിഃ| പൂര്വൈരേകീകൃത്യ ശതദ്വയം ദ്വാദശാധികം ഭവതി| ശിരോരോഗാ ഏകോനവിംശതിഃ| പൂര്വൈരേകീകൃത്യ തദൈകത്രിംശദധികം ശതദ്വയം ഭവതി| യസ്മാദൃഷയഃ പുരുഷമൂര്ധ്വമൂലമധഃ ശാഖം വിദുസ്തസ്മാന്മൂലപ്രഹാരിണോ രോഗാനതിശീഘ്രം ജയേത്| യേനാസ്മിന്നുത്തമാങ്ഗേ സര്വേന്ദ്രിയാണി സംശ്രിതാനി യേന ചാസ്മിന് പ്രാണാഃ സംശ്രിതാഃ തേനോത്തമാങ്ഗരക്ഷായാമാദൃതോ ഭവേദിതി|| ൩൨|| ഇതി ശ്രീമന്മഹാമഹോപാധ്യായേന്ദുവിരചിതായാമഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹവ്യാഖ്യായാം ശശിലേഖായാമുത്തരതന്ത്രേ അഷ്ടവിംശോऽധ്യായഃ