Adhikarana atha shirorogapratiShedho nAmAShTAviMsho~adhyAyaH - pratij~jA (1) · Śloka 1
അഥാതഃ ശിരോരോഗപ്രതിഷേധം നാമാധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ||൧||
अथातः शिरोरोगप्रतिषेधं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajashirobhitApacikitsA (2) · Śloka 2
വാതജേ ശിരോഭിതാപേ വാതവ്യാധിവിഹിതം കുര്യാത്| നിവാതസ്ഥം ച നക്തമഭ്യക്തശിരസം സര്പിഃ പയോനുപാനം തൈലം വാ പായയേത്| മാഷാന് വാ സസര്പിഷ്കാനുഷ്ണപയോനുപാനാന് ഭക്ഷയേത്| തദ്വദ്വാ മുദ്ഗാന്| ആനൂപപിശിതവേശവാരേണ യവതിലമുദ്ഗമാഷകുലത്ഥകുഷ്ഠദാരുഹരിദ്രാതസീസൈന്ധവൈര്വാ മഹാസ്നേഹവതീമുത്കാരികാം ദത്വാ ശിരോ വേഷ്ടയേത്| തതഃ പ്രത്യൂഷേ ദശമൂലസിദ്ധേന പയസാ കവോശ്ഗ്ണേന പരിഷേകം കുര്യാത്| തത്സിദ്ധൈശ്ച പായസൈഃ പിണ്ഡസ്വേദം ലേപം വാ| കൂര്മമഹിഷവരാഹകുക്കുടശല്ലകീനാം വസാ സസൈന്ധവാ നസ്യം ശിരഃകര്ണപൂരണം ച| തഥൈവ ച പഞ്ചമൂലബലാസാരിവാദ്വയക്വാഥേ മധുകജീവകര്ഷഭകപുനര്നവഗര്ഭം സപയം സര്പിസ്തൈലം ചൈകതോ വിപക്വമ്| കാര്പാസമജ്ജത്വങ്മുസ്താസുമനഃകോരകാണ്യുഷ്ണാമ്ബുപിഷ്ടാനി നാവനം സര്വശിരോരുജാഘ്നമ്| തദ്വത് ത്വക്പത്രശര്കരാശിഗ്രുകരഞ്ജബീജാനി| തഥാ ചന്ദനോത്പലതഗരകുഷ്ഠൈഃ സഘൃതൈര്ലേപഃ| ദേവദാരുകുഷ്ഠചോരകയഷ്ടീമധുകകമലനീലോത്പലൈലാപ്രപൌണ്ഡരീകൈശ്ച| കുങ്കുമശര്കരാസംസ്കൃതമാജ്യം രക്തപിത്താനുബന്ധേ മര്ശഃ| ന ചാത്ര രക്തമവസേചയേദ്വാതോദ്രേകഭയാത്| സ്നൈഹികം ധൂമം പിബേത്| ശിരോബസ്തിശ്ച ശീലയേത്| ബസ്തികര്മ ചാചരേത്| ഏവമസിദ്ധൌ വാതജേ ശ്ലേഷ്മജേ ച യഥോക്തോ ദാഹഃ||൨||
वातजे शिरोभितापे वातव्याधिविहितं कुर्यात्| निवातस्थं च नक्तमभ्यक्तशिरसं सर्पिः पयोनुपानं तैलं वा पाययेत्| माषान् वा ससर्पिष्कानुष्णपयोनुपानान् भक्षयेत्| तद्वद्वा मुद्गान्| आनूपपिशितवेशवारेण यवतिलमुद्गमाषकुलत्थकुष्ठदारुहरिद्रातसीसैन्धवैर्वा महास्नेहवतीमुत्कारिकां दत्वा शिरो वेष्टयेत्| ततः प्रत्यूषे दशमूलसिद्धेन पयसा कवोश्ग्णेन परिषेकं कुर्यात्| तत्सिद्धैश्च पायसैः पिण्डस्वेदं लेपं वा| कूर्ममहिषवराहकुक्कुटशल्लकीनां वसा ससैन्धवा नस्यं शिरःकर्णपूरणं च| तथैव च पञ्चमूलबलासारिवाद्वयक्वाथे मधुकजीवकर्षभकपुनर्नवगर्भं सपयं सर्पिस्तैलं चैकतो विपक्वम्| कार्पासमज्जत्वङ्मुस्तासुमनःकोरकाण्युष्णाम्बुपिष्टानि नावनं सर्वशिरोरुजाघ्नम्| तद्वत् त्वक्पत्रशर्कराशिग्रुकरञ्जबीजानि| तथा चन्दनोत्पलतगरकुष्ठैः सघृतैर्लेपः| देवदारुकुष्ठचोरकयष्टीमधुककमलनीलोत्पलैलाप्रपौण्डरीकैश्च| कुङ्कुमशर्करासंस्कृतमाज्यं रक्तपित्तानुबन्धे मर्शः| न चात्र रक्तमवसेचयेद्वातोद्रेकभयात्| स्नैहिकं धूमं पिबेत्| शिरोबस्तिश्च शीलयेत्| बस्तिकर्म चाचरेत्| एवमसिद्धौ वातजे श्लेष्मजे च यथोक्तो दाहः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ardhAvaBedakacikitsA (3) · Śloka 3
അര്ധാവഭേദകേऽപ്യയമേവ വിധിഃ| നിര്ഗുണ്ഡീപത്രരസശ്ച സഘൃതസൈന്ധവോ നസ്യമ്| ശിരീഷമൂലഫലാനി വാ| സാരിവോത്പലകുഷ്ഠവചാമധുകപിപ്പലീഭിഃ സതൈലാമ്ലോ ലേപഃ| അശാമ്യതി ദോഷാനുബന്ധമവേക്ഷ്യ പ്രതികുര്വീത||൩||
अर्धावभेदकेऽप्ययमेव विधिः| निर्गुण्डीपत्ररसश्च सघृतसैन्धवो नस्यम्| शिरीषमूलफलानि वा| सारिवोत्पलकुष्ठवचामधुकपिप्पलीभिः सतैलाम्लो लेपः| अशाम्यति दोषानुबन्धमवेक्ष्य प्रतिकुर्वीत||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sUryAvartacikitsA (4) · Śloka 4
സൂര്യാവര്തേ ത്വയമേവ വിധിഃ വിശേഷതസ്തു ശിരാമോക്ഷഃ||൪||
सूर्यावर्ते त्वयमेव विधिः विशेषतस्तु शिरामोक्षः||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pitta-rakta-SirastApayoScikitsA (5) · Śloka 5
പിത്തജേ രക്തജേ ച ശിരോഭിതാപേ സ്നിഗ്ധസ്യ സിരാം വിദ്ധ്യേത്| കായം ച വിരേചയേത്| സുശീതൈഃ ശതധൌതഘൃതാന്വിതൈഃ ശിരോവക്ത്രം സിഞ്ചേത് പ്രദിഹ്യാച്ച| ചന്ദനസാരിവാമധുകദൂര്വോത്പലപ്രപൌണ്ഡരീകമഞ്ജിഷ്ഠാവിദാരീഭിഃ സക്ഷീരം സര്പിര്വിപാചിതം നാവനം ശിരോബസ്തിശ്ച| ജീവനീയവിപക്വാത് പയസോ അവനീതമുദ്ധൃത്യ ജീവനീയക്വാഥകല്കാഭ്യാം പാചിതം പാനഭോജനനസ്യാഭ്യങ്ഗവസ്തിഷു പ്രണീതം പിത്തരക്തജാന് സര്വാന് വികാരാന് സാധയതി| ജീവനീയഗര്ഭഷോഡശഗുണേ പയസി സിദ്ധമാജ്യം വാ| ക്ഷീരേക്ഷുജാങ്ഗലരസഖര്ജൂരദ്രാക്ഷാകശേരൂകമൃണാലസിദ്ധഃ സര്പിര്മണ്ഡോऽനുവാസനമ്| അഞ്ജനാദിവര്ഗശ്രൃതം ക്ഷീരമാസ്ഥാപനമ്||൫||
पित्तजे रक्तजे च शिरोभितापे स्निग्धस्य सिरां विद्ध्येत्| कायं च विरेचयेत्| सुशीतैः शतधौतघृतान्वितैः शिरोवक्त्रं सिञ्चेत् प्रदिह्याच्च| चन्दनसारिवामधुकदूर्वोत्पलप्रपौण्डरीकमञ्जिष्ठाविदारीभिः सक्षीरं सर्पिर्विपाचितं नावनं शिरोबस्तिश्च| जीवनीयविपक्वात् पयसो अवनीतमुद्धृत्य जीवनीयक्वाथकल्काभ्यां पाचितं पानभोजननस्याभ्यङ्गवस्तिषु प्रणीतं पित्तरक्तजान् सर्वान् विकारान् साधयति| जीवनीयगर्भषोडशगुणे पयसि सिद्धमाज्यं वा| क्षीरेक्षुजाङ्गलरसखर्जूरद्राक्षाकशेरूकमृणालसिद्धः सर्पिर्मण्डोऽनुवासनम्| अञ्जनादिवर्गश्रृतं क्षीरमास्थापनम्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sha~gkhakacikitsA (6) · Śloka 6
ശങ്ഖകം പ്രത്യാഖ്യായൈവമേവോപചരേത്| വിസര്പവച്ച| വിശേഷതസ്തു കൃഷ്ണതിലശതാവരീനീലോത്പലമൂര്വാപുനര്നവൈര്ലേപഃ||൬||
शङ्खकं प्रत्याख्यायैवमेवोपचरेत्| विसर्पवच्च| विशेषतस्तु कृष्णतिलशतावरीनीलोत्पलमूर्वापुनर्नवैर्लेपः||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaPajaSiroBitApacikitsA (7) · Śloka 7
കഫജേ ശിരോഭിതാപേ ലങ്ഘയേത്| പുരാണസര്പിസ്നിഗ്ധം വാ വാമയേത്| സ്വേദഃ പിണ്ഡേന രൂക്ഷേണ| ശിഗ്രുനിമ്ബൈരണ്ഡക്വാഥേന വാ നാഡീസ്വേദഃ| ദേവകാഷ്ഠകുഷ്ഠശാര്ങ്ഗേഷ്ടാസരലരോഹിഷൈഃ സലവണൈഃ സുഖോഷ്ണൌരാലേപഃ| യവചൂര്ണമധുകചന്ദനഹരിദ്രാകുഷ്ഠപ്രിയങ്ഗുശതപുഷ്പാസുരദാരുഭിസ്തൈലാജക്ഷീരയുക്തൈഃ സസൈന്ധവൈരുപനാഹഃ| വിഡങ്ഗതൈലം നസ്യം സാര്ഷപം വാ തദേവ വാ വ്യോഷസിദ്ധമ്| മധൂകസാരകല്കോ വാ മധുയുതസ്ത്വഗ്വാ മേഷ ശ്രൃങ്ഗ്യാ ഇങ്ഗുദസ്യ വാ| ഏഭിരേവ ച ധൂമവര്ത്തിഃ| ശിരോവിരേചനദ്രവ്യൈര്വാ സൂത്രസ്ഥാനോക്തൈഃ പ്രധമനമ്| തൈരേവ ച പക്വം തൈലം മര്ശഃ പ്രതിമര്ശോ വാ| ശിരോവിരേചനാന്തേ കര്ണനാദോക്തം സ്നേഹനസ്യമ്| തീക്ഷ്ണാഃ കവലാഃ മനശ്ശിലാനലദതുത്ഥകാസീസചൂര്ണഃ സസര്പിഷ്കോ ധൂമഃ| നലദചൂര്ണസ്യ ച മുഹുര്മുഹുരാഘ്രാണനമ്||൭||
कफजे शिरोभितापे लङ्घयेत्| पुराणसर्पिस्निग्धं वा वामयेत्| स्वेदः पिण्डेन रूक्षेण| शिग्रुनिम्बैरण्डक्वाथेन वा नाडीस्वेदः| देवकाष्ठकुष्ठशार्ङ्गेष्टासरलरोहिषैः सलवणैः सुखोष्णौरालेपः| यवचूर्णमधुकचन्दनहरिद्राकुष्ठप्रियङ्गुशतपुष्पासुरदारुभिस्तैलाजक्षीरयुक्तैः ससैन्धवैरुपनाहः| विडङ्गतैलं नस्यं सार्षपं वा तदेव वा व्योषसिद्धम्| मधूकसारकल्को वा मधुयुतस्त्वग्वा मेष श्रृङ्ग्या इङ्गुदस्य वा| एभिरेव च धूमवर्त्तिः| शिरोविरेचनद्रव्यैर्वा सूत्रस्थानोक्तैः प्रधमनम्| तैरेव च पक्वं तैलं मर्शः प्रतिमर्शो वा| शिरोविरेचनान्ते कर्णनादोक्तं स्नेहनस्यम्| तीक्ष्णाः कवलाः मनश्शिलानलदतुत्थकासीसचूर्णः ससर्पिष्को धूमः| नलदचूर्णस्य च मुहुर्मुहुराघ्राणनम्||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAtashirobhitApacikitsA (8) · Śloka 8
സന്നിപാതേ വ്യാമിശ്രോ വിധിഃ||൮||
सन्निपाते व्यामिश्रो विधिः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRumijashirobhitApacikitsA (9) · Śloka 9
കൃമിജേ ദുരാലഭാസുരദാരുരോഹിഹപൂതീകത്രിഫലാകട്ഫലവചാത്രികടുകൈരജാമൂത്രയുക്തം സര്പിഃ പക്വം പാനമ്| ഉപസ്നിഗ്ധസ്വിന്നസ്യ ദേവദാരുപൂതീകകടഭീസര്ഷപവിഡങ്ഗതിലകണ്ടകവിപക്വേന തൈലേന ശിരഃ കര്ണൌ ചാഭ്യജ്യ സ്വേദയേത്| തതഃ കൃമിമൂര്ച്ഛനാര്ഥമസൃങ്നസ്തോവസേചയേത്| തതോ രുധിരഗന്ധമദേന പ്രവിസൃതാഃ സപ്തച്ഛദസ്യ ത്ക്ഗ്രസേന പുഷ്പരസേന വാനന്തരനിഷിക്തേന കൃമയഃ പതന്തി| സരലദേവദാരുകട്ഫലസര്ഷപാപാമാര്ഗക്ഷവകകടുകാऽലാബുസുരസബീജപിപ്പലീതണ്ഡുലചൂര്ണസ്തത്പക്വം വാ തൈലം സദ്യഃ കൃമീന് നിരസ്യതി| വിഡങ്ഗതണ്ഡുലാ വാജിമൂത്രപിഷ്ടാഃ ശിരീഷബീജാനി വാ ഛാഗമൂത്രപിഷ്ടാനി| പുഷ്കരമധ്യബീജാനി വാ| ഗോമാംസേന ഛാഗമാംസേന വാ വസാപിഷ്ടേന യവാഗൂം കൃത്വാ ശിരോ വിലേപയേത്| തതോ നിമ്ബാര്കവംശസുരസകുടജകരഞ്ജകരവീരപത്രക്വാഥേന സേചയേത് അജാമൂത്രേണ വാ കവോഷ്ണേന| പൂതിമത്സ്യയുതാശ്ച ധൂമാഃ| ഏവം കൃമിഷ്വപഗതേഷു തേജോവതീപൂതീകവിമ്ബീസുരസനക്തമാലാവിഡങ്ഗഹരീതകീസര്ഷപാര്കകരവീരമൂലമാലതീദേവദാരുക്ഷവകമുസ്തഫണിജ്ജകപിപ്പലീശതപുഷ്പാമധൂകശണനിമ്ബസാരകല്കൈരജാമൂത്രയുതൈഃ സാര്ഷപം തൈലമൈങ്ഗുദം പൈലുകം വാ വിപക്വം യുക്ത്യാ നാവനമ്| ന തു ജാതു രുധിരമവസേചയേത്| ജന്തുഭിഃ പീതശോണിതേ ഹി ശിരസി പുനരസ്രാവസേകാദകാണ്ഡേ മൃത്യുഃ സ്യാത്| കൃമിചികിത്സിതം ചേക്ഷേത||൯||
कृमिजे दुरालभासुरदारुरोहिहपूतीकत्रिफलाकट्फलवचात्रिकटुकैरजामूत्रयुक्तं सर्पिः पक्वं पानम्| उपस्निग्धस्विन्नस्य देवदारुपूतीककटभीसर्षपविडङ्गतिलकण्टकविपक्वेन तैलेन शिरः कर्णौ चाभ्यज्य स्वेदयेत्| ततः कृमिमूर्च्छनार्थमसृङ्नस्तोवसेचयेत्| ततो रुधिरगन्धमदेन प्रविसृताः सप्तच्छदस्य त्क्ग्रसेन पुष्परसेन वानन्तरनिषिक्तेन कृमयः पतन्ति| सरलदेवदारुकट्फलसर्षपापामार्गक्षवककटुकाऽलाबुसुरसबीजपिप्पलीतण्डुलचूर्णस्तत्पक्वं वा तैलं सद्यः कृमीन् निरस्यति| विडङ्गतण्डुला वाजिमूत्रपिष्टाः शिरीषबीजानि वा छागमूत्रपिष्टानि| पुष्करमध्यबीजानि वा| गोमांसेन छागमांसेन वा वसापिष्टेन यवागूं कृत्वा शिरो विलेपयेत्| ततो निम्बार्कवंशसुरसकुटजकरञ्जकरवीरपत्रक्वाथेन सेचयेत् अजामूत्रेण वा कवोष्णेन| पूतिमत्स्ययुताश्च धूमाः| एवं कृमिष्वपगतेषु तेजोवतीपूतीकविम्बीसुरसनक्तमालाविडङ्गहरीतकीसर्षपार्ककरवीरमूलमालतीदेवदारुक्षवकमुस्तफणिज्जकपिप्पलीशतपुष्पामधूकशणनिम्बसारकल्कैरजामूत्रयुतैः सार्षपं तैलमैङ्गुदं पैलुकं वा विपक्वं युक्त्या नावनम्| न तु जातु रुधिरमवसेचयेत्| जन्तुभिः पीतशोणिते हि शिरसि पुनरस्रावसेकादकाण्डे मृत्युः स्यात्| कृमिचिकित्सितं चेक्षेत||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shiraHkampacikitsA (10) · Śloka 10
ശിരഃകമ്പമക്ഷീണസ്യാന്നവ്യാധ്യനുപദ്രുതസ്യ ദാഹവര്ജ്യം മാരുതവിധാനേനോപക്രമേത||൧൦||
शिरःकम्पमक्षीणस्यान्नव्याध्यनुपद्रुतस्य दाहवर्ज्यं मारुतविधानेनोपक्रमेत||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upashIrShakacikitsA (11) · Śloka 11
ഉപശീര്ഷകേ ജന്മോത്തരകാലജാതേ നവോത്ഥിതേ വാതവ്യാധിവിഹിതാന് സ്നേഹാന് പാനനാവനാഭ്യഞ്ജനേഷു യോജയേത്| അഭ്യക്തഞ്ച സ്വേദയിത്വോപനാഹയേദ്യഥാ വിദാഹോ ന ഭവതി| വിദാഹേ വിദ്രധിവത് കര്മ||൧൧||
उपशीर्षके जन्मोत्तरकालजाते नवोत्थिते वातव्याधिविहितान् स्नेहान् पाननावनाभ्यञ्जनेषु योजयेत्| अभ्यक्तञ्च स्वेदयित्वोपनाहयेद्यथा विदाहो न भवति| विदाहे विद्रधिवत् कर्म||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana piTakArbudavidradhicikitsA (12) · Śloka 12
പിടകാര്ബുദവിദ്രധിഷു യഥാസ്വമാചരേത്| വ്രണീഭൂതാസു പിടകാസു നിമ്ബനിശാമധുകധാത്രീഫലൈര്വിപക്വം തൈലം ശോധനരോപണമ്| മൂര്വാചന്ദനസാരിവാധാതകീകാന്താലോധ്രമധുകസമങ്ഗാപദ്മകേസരശതപര്വകമൂലൈര്വിദ്രധിഷു| ഏഭിരേവ ച സിദ്ധം സര്പിര്നസ്യമ്| രൂഢേ തു വിദ്രധൌ യസി ത്വക് സുപ്തേവ ഭവതി തതോ വാമയേത്| ഉഅപസ്നിഗ്ധം ച വിരേചയേത്||൧൨||
पिटकार्बुदविद्रधिषु यथास्वमाचरेत्| व्रणीभूतासु पिटकासु निम्बनिशामधुकधात्रीफलैर्विपक्वं तैलं शोधनरोपणम्| मूर्वाचन्दनसारिवाधातकीकान्तालोध्रमधुकसमङ्गापद्मकेसरशतपर्वकमूलैर्विद्रधिषु| एभिरेव च सिद्धं सर्पिर्नस्यम्| रूढे तु विद्रधौ यसि त्वक् सुप्तेव भवति ततो वामयेत्| उअपस्निग्धं च विरेचयेत्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arUMShikAcikitsA (13) · Śloka 13
അരൂംഷികാസു ജലൌകോപഹൃതശോണിതം ശിരഃ ക്ഷുരാമൃഷ്ടം വാ നിമ്ബോദകേന പരിഷിച്യാശ്വവശകൃദ്രസേന ലവണപ്രഗാഢേന ലേപയേത്| കിഞ്ഹ്ചിത് കാലം സ്ഥിതം ചോഷ്ണോദകാമ്ലകാഞ്ജികാന്യതരധൌതം വിഡങ്ഗവ്യോഷലാക്ഷാഗാരധൂമമനോഹ്വാലവചാരസാഞ്ജനഹരിദ്രാദ്വയൈരാലിമ്പേത്| തിലമഷ്യാ വാ സ്നുഹീക്ഷീരയുക്തയാ| മധുകോത്പലതിലൈരണ്ഡമാര്കവപത്രൈര്വാ| ശിഗ്രുമൂലകസര്ഷപബീജൈര്വാ ഗോമൂത്രപിഷ്ടൈഃ| ബാലകാമലകനാഗരമൂലകസര്ഷപബീജൈര്വാ ക്ഷീരപിഷ്ടൈഃ| ശിരീഷത്വഗ്യഷ്ടീമധുകാഭ്യാം വാ| പുരാണപിണ്യാകകുക്കുടപുരീഷാഭ്യാം വാ| കപാലഭൃഷ്ടകുഷ്ഠചൂര്ണം തൈലയുക്തം കണ്ഡൂക്ലേദദാഹസ്വേദവേദനാഘ്നമ്| തഥാ ചാചോക്തം ചിത്രകാദിതൈലമഭ്യഞ്ജനമ്| ദന്തീപാഠാകോശാതകീചിത്രകാതീവിഷാമഹാലാങ്ഗലകീസിദ്ധം തൈലം വ്രണാഭ്യങ്ഗഃ| മനശ്ശിലൈലാഹരിതാലപിപ്പലീകുഷ്ഠകാസീസഹരിദ്രാകരഞ്ജമുസ്താതഗരവിഡങ്ഗം ചിത്രകാസിദ്ധാര്ഥകകരവീരമൂലചൂര്ണഗര്ഭം തൈലമാദിത്യപാകം വ്രണരോപണമ്| ഏവമനുപശമേ വമനധൂമകായശിരോവിരേകാന് കുര്യാത്||൧൩||
अरूंषिकासु जलौकोपहृतशोणितं शिरः क्षुरामृष्टं वा निम्बोदकेन परिषिच्याश्ववशकृद्रसेन लवणप्रगाढेन लेपयेत्| किञ्ह्चित् कालं स्थितं चोष्णोदकाम्लकाञ्जिकान्यतरधौतं विडङ्गव्योषलाक्षागारधूममनोह्वालवचारसाञ्जनहरिद्राद्वयैरालिम्पेत्| तिलमष्या वा स्नुहीक्षीरयुक्तया| मधुकोत्पलतिलैरण्डमार्कवपत्रैर्वा| शिग्रुमूलकसर्षपबीजैर्वा गोमूत्रपिष्टैः| बालकामलकनागरमूलकसर्षपबीजैर्वा क्षीरपिष्टैः| शिरीषत्वग्यष्टीमधुकाभ्यां वा| पुराणपिण्याककुक्कुटपुरीषाभ्यां वा| कपालभृष्टकुष्ठचूर्णं तैलयुक्तं कण्डूक्लेददाहस्वेदवेदनाघ्नम्| तथा चाचोक्तं चित्रकादितैलमभ्यञ्जनम्| दन्तीपाठाकोशातकीचित्रकातीविषामहालाङ्गलकीसिद्धं तैलं व्रणाभ्यङ्गः| मनश्शिलैलाहरितालपिप्पलीकुष्ठकासीसहरिद्राकरञ्जमुस्तातगरविडङ्गं चित्रकासिद्धार्थककरवीरमूलचूर्णगर्भं तैलमादित्यपाकं व्रणरोपणम्| एवमनुपशमे वमनधूमकायशिरोविरेकान् कुर्यात्||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dAraNakacikitsA (14) · Śloka 14
ദാരണകേ ലലാടേ സിരാം വിധ്യേത്| അഭ്യങ്ഗസ്നാനനാവനാനി ച ശീലയേത് പ്രിയാലബീജമധുകകുഷ്ഠമാഷസര്ഷപൈഃ സക്ഷൌദ്രൈര്ലേപഃ| കോദ്രവതൃണക്ഷാരാമ്ഭഃ പ്രക്ഷാലനമ്||൧൪||
दारणके ललाटे सिरां विध्येत्| अभ्यङ्गस्नाननावनानि च शीलयेत् प्रियालबीजमधुककुष्ठमाषसर्षपैः सक्षौद्रैर्लेपः| कोद्रवतृणक्षाराम्भः प्रक्षालनम्||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana indraluptacikitsA (15) · Śloka 15
ഇന്ദ്രലുപ്തേ യഥാസന്നം സിരാം വിദ്ധ്വാ തുത്ഥകാസീസമനശ്ശിലാമരിചൈര്ലേപയേത്| ഭദ്രദാരുകുടന്നടാഭ്യാം വാ ചിത്രകകരവീരനക്തമാലമാലതീസിദ്ധേന വാ തൈലേനാഭ്യജ്യാത്| അവഗാഢപദം വാ സൂചീകൂര്ചകേന പ്രച്ഛായ ഭൂയോ ഭൂയഃ പ്രദിഹ്യത കപോതപങ്കാമൂലേന ലാങ്ഗലികാമൂലേന വാ മഹിഷീക്ഷീരപിഷ്ടേന| ഘൃഷ്ടലിപ്തമേരണ്ഡപത്രാവച്ഛാദിതം രാത്രിമുഷിതം മാഹിഷനവനീതേന ലിമ്പേത്| മാര്കവപത്രസഹചരപുഷ്പപക്വം വാ| വാര്താകഫലൈസ്തൈലം പക്വം ക്ഷൌദ്രാഞ്ജനയുക്തമാലേപഃ| സക്ഷൌദ്രോ വാ ക്ഷുദ്രവാര്താകരസഃ| ജലശൂകോ വാ പലാശക്ഷാരസാന്ദ്രഃ| ഗോശകൃതാ വാ ഘൃഷ്ടമിന്ദ്രലുപ്തമരുഷ്കരരസേനാവലിപ്യാന്തര്ധൂമദഗ്ധകൂര്മമശ്യാവചൂര്ണയേത്| കൂര്മകപാലഭസ്മനാ വാ സുരസാരസാക്തേന പ്രദിഹ്യാത്| ഹസ്തിദന്തമഷ്യാ വാ തൈലാന്വിതയാ| പൂതികരഞ്ജപത്രാണി വാ സസൈന്ധവാനി ലേപഃ| പിപ്പല്യഞ്ജനരസാഞ്ജനബാകുചികാഫലലോഹരജാംസി വാ ഗോമൂത്രപിഷ്ടാനി| ഖലതിവിഹിതാനി ചാചരേത്| സലിലസേകമാരോമോദ്ഗമാത് പരിഹരേത്||൧൫||
इन्द्रलुप्ते यथासन्नं सिरां विद्ध्वा तुत्थकासीसमनश्शिलामरिचैर्लेपयेत्| भद्रदारुकुटन्नटाभ्यां वा चित्रककरवीरनक्तमालमालतीसिद्धेन वा तैलेनाभ्यज्यात्| अवगाढपदं वा सूचीकूर्चकेन प्रच्छाय भूयो भूयः प्रदिह्यत कपोतपङ्कामूलेन लाङ्गलिकामूलेन वा महिषीक्षीरपिष्टेन| घृष्टलिप्तमेरण्डपत्रावच्छादितं रात्रिमुषितं माहिषनवनीतेन लिम्पेत्| मार्कवपत्रसहचरपुष्पपक्वं वा| वार्ताकफलैस्तैलं पक्वं क्षौद्राञ्जनयुक्तमालेपः| सक्षौद्रो वा क्षुद्रवार्ताकरसः| जलशूको वा पलाशक्षारसान्द्रः| गोशकृता वा घृष्टमिन्द्रलुप्तमरुष्कररसेनावलिप्यान्तर्धूमदग्धकूर्ममश्यावचूर्णयेत्| कूर्मकपालभस्मना वा सुरसारसाक्तेन प्रदिह्यात्| हस्तिदन्तमष्या वा तैलान्वितया| पूतिकरञ्जपत्राणि वा ससैन्धवानि लेपः| पिप्पल्यञ्जनरसाञ्जनबाकुचिकाफललोहरजांसि वा गोमूत्रपिष्टानि| खलतिविहितानि चाचरेत्| सलिलसेकमारोमोद्गमात् परिहरेत्||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana khalaticikitsA (16) · Śloka 16
ഖലതാവിന്ദ്രലുപ്തോക്തഃ ക്രമോ യഥാദോഷം ച സുശുദ്ധിഃ| ത്രിഫലാര്ജുനസൈര്യകത്വക്പുഷ്പകൃഷ്ണപിണ്ഡീതകഫലമൂലനീലോത്പലലോഹചൂര്ണകാസീസജമ്ബൂമാര്കവമഞ്ജിഷ്ഠാമേഷശ്രൃങ്ഗീഖദിരരജഃ സകര്ദമമര്ദിതോക്താണുതൈലയുക്തമസനസാരസമുദ്ഗകേ ന്യസ്തം കര്ദമേ മാസം നിഖാതം സ്ഥിതമുദ്ധൃതം സൂചീകൂര്ചപ്രച്ഛിതായാഃ ഖലതേര്ലേപഃ പരം രോമസഞ്ജനനഃ| രക്താഗ്നിമന്ഥപുഷ്പകിംശുകനലദമൂലമ്ധുകിംഹസ്തിദന്തഭസ്മാന്യവിക്ഷീരപിഷ്ടാനി ലേപഃ| ജമ്ബൂദ്വയത്വക്പത്രമധുകഭൃങ്ഗരജസ്ത്രിഫലാശ്ലേഷ്മാതകമഞ്ജിഷ്ഠാഫ്ണിജ്ജകബലാദ്രാക്ഷാജശ്രൃങ്ഗീചപലാതിവിഷാകട്ഫലകല്കേന ക്ഷീരിവൃക്ഷക്വാഥേന ച തിലതൈലമക്ഷതൈലം ചൈകധ്യം സാധയേത് തന്നസ്യേऽഭ്യങ്ഗേ ച നിയുഞ്ജ്യാത്| ഏവമേവ മധുരവര്ഗകല്കേന||൧൬||
खलताविन्द्रलुप्तोक्तः क्रमो यथादोषं च सुशुद्धिः| त्रिफलार्जुनसैर्यकत्वक्पुष्पकृष्णपिण्डीतकफलमूलनीलोत्पललोहचूर्णकासीसजम्बूमार्कवमञ्जिष्ठामेषश्रृङ्गीखदिररजः सकर्दममर्दितोक्ताणुतैलयुक्तमसनसारसमुद्गके न्यस्तं कर्दमे मासं निखातं स्थितमुद्धृतं सूचीकूर्चप्रच्छितायाः खलतेर्लेपः परं रोमसञ्जननः| रक्ताग्निमन्थपुष्पकिंशुकनलदमूलम्धुकिंहस्तिदन्तभस्मान्यविक्षीरपिष्टानि लेपः| जम्बूद्वयत्वक्पत्रमधुकभृङ्गरजस्त्रिफलाश्लेष्मातकमञ्जिष्ठाफ्णिज्जकबलाद्राक्षाजश्रृङ्गीचपलातिविषाकट्फलकल्केन क्षीरिवृक्षक्वाथेन च तिलतैलमक्षतैलं चैकध्यं साधयेत् तन्नस्येऽभ्यङ्गे च नियुञ्ज्यात्| एवमेव मधुरवर्गकल्केन||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana palitacikitsA (17) · Śloka 17
ഖലതിപലിതയോശ്ച പ്രയോഗാന് പരസ്പരം വിദധ്യാത്||൧൭||
खलतिपलितयोश्च प्रयोगान् परस्परं विदध्यात्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana akAlapalitacikitsA (18) · Śloka 18
അകാലപലിതേഷു വാതാദീനവേക്ഷ്യ സ്നേഹസ്വേദസംശോധനാസ്രവിസ്രാവണാനി കുര്യാത്| തതോऽസ്യാര്ദിതപ്രോക്തമണുതൈലം നസ്യമഭ്യഞ്ജനം ച| മധുകാമലകമാക്ഷികൈഃ കേശമൂലാനി ലിമ്പേത്| തിലാമലകക്ഷൌദ്രതൈലൈര്വാ| തത്ഥകാഭ്രകമ്ബ്വസ്ഥികാസീസകിട്ടശര്കരാഭിര്വാ| സൈര്യകപുഷ്പനീലിനീത്രിഫലാഭൃങ്ഗരജോഭിര്വാ കൃഷ്ണാജമൂത്രപിഷ്ടൈഃ| അസനപുഷ്പപത്രമയേ പാത്രേ ബഹിരാമലകീകല്കപ്രദിഗ്ധേ നിഹിതമക്ഷതൈലം ഷണ്മാസം വ്രീഹിപല്ലേ സ്ഥിതമഭ്യങ്ഗാന്നാവനാത് ച പലിതം ജയതി| അയമേവ കല്പഃ സൈരീയകേऽപി| കപികച്ഛൂഫലമൂലഗര്ഭമക്ഷതൈലം സിദ്ധമയഃപാത്രേ പൂര്വവത് സ്ഥിതം സമാനം പൂര്വേണ| രാമതരണീമൂലപലദ്വയം യഷ്ടീമധുകപലം സാരിവാര്ധപലമേകത്രജര്ജരീകൃതമക്ഷതൈലപലൈര്ദശഭിരാപ്ലുതം ലോഹഭാജനേ ദശാഹം ദിവസകരകരപ്രതപ്തം നാവനാത് പലിതഘ്നം സര്വേന്ദ്രിയദാര്ഢ്യാവഹം ച| കൃഷ്ണതിലതിലപര്ണീത്രിഫലാമധുകകാസീസപദ്മകകര്ദമമാംസീമാര്കവമസനപത്രസ്വരസപിഷ്ടം ത്രിരാത്രമയഃപാത്രേ സ്ഥാപയേത്| തതഃ പൂര്വോക്തരസദ്രുതേന പദ്മിനീകര്ദമപ്രലിപ്തധൌതാന് കേശാന് കപാലം ച ലേപയേത്| തതഃ പദ്മിനീകര്ദമൈഃ പ്രച്ഛാദ്യ കൌശേയേന വേഷ്ടയേത്| തൃതീയേ ചാഹ്നി പ്രക്ഷാല്യൈവമേവ കുര്യാത്| ഏവമലികുലനീലാഃ കേശാഃ ശിരോ വിഭൂഷയന്തി||൧൮||
अकालपलितेषु वातादीनवेक्ष्य स्नेहस्वेदसंशोधनास्रविस्रावणानि कुर्यात्| ततोऽस्यार्दितप्रोक्तमणुतैलं नस्यमभ्यञ्जनं च| मधुकामलकमाक्षिकैः केशमूलानि लिम्पेत्| तिलामलकक्षौद्रतैलैर्वा| तत्थकाभ्रकम्ब्वस्थिकासीसकिट्टशर्कराभिर्वा| सैर्यकपुष्पनीलिनीत्रिफलाभृङ्गरजोभिर्वा कृष्णाजमूत्रपिष्टैः| असनपुष्पपत्रमये पात्रे बहिरामलकीकल्कप्रदिग्धे निहितमक्षतैलं षण्मासं व्रीहिपल्ले स्थितमभ्यङ्गान्नावनात् च पलितं जयति| अयमेव कल्पः सैरीयकेऽपि| कपिकच्छूफलमूलगर्भमक्षतैलं सिद्धमयःपात्रे पूर्ववत् स्थितं समानं पूर्वेण| रामतरणीमूलपलद्वयं यष्टीमधुकपलं सारिवार्धपलमेकत्रजर्जरीकृतमक्षतैलपलैर्दशभिराप्लुतं लोहभाजने दशाहं दिवसकरकरप्रतप्तं नावनात् पलितघ्नं सर्वेन्द्रियदार्ढ्यावहं च| कृष्णतिलतिलपर्णीत्रिफलामधुककासीसपद्मककर्दममांसीमार्कवमसनपत्रस्वरसपिष्टं त्रिरात्रमयःपात्रे स्थापयेत्| ततः पूर्वोक्तरसद्रुतेन पद्मिनीकर्दमप्रलिप्तधौतान् केशान् कपालं च लेपयेत्| ततः पद्मिनीकर्दमैः प्रच्छाद्य कौशेयेन वेष्टयेत्| तृतीये चाह्नि प्रक्षाल्यैवमेव कुर्यात्| एवमलिकुलनीलाः केशाः शिरो विभूषयन्ति||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana khalatyAdau nasyAdikramaH (19) · Śloka 19
ഭവതി ചാത്ര- ഖലതൌ പലിതേ വല്യാം ഹരില്ലോമ്നി ച ശോധിതമ്| നസ്യവക്ത്രശിരോഭ്യങ്ഗപ്രദേഹൈഃ സമുപാചരേത്||൧൯||
भवति चात्र- खलतौ पलिते वल्यां हरिल्लोम्नि च शोधितम्| नस्यवक्त्रशिरोभ्यङ्गप्रदेहैः समुपाचरेत्||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bRuhatyAdinAvanam (20) · Śloka 20
സിദ്ധം തൈലം ബൃഹത്യാദ്യൈര്ജീവനീയൈശ്ച നാവനമ്||൨൦||
सिद्धं तैलं बृहत्याद्यैर्जीवनीयैश्च नावनम्||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sahacarAditailAni nAvanArthe (21) · Śloka 21
ക്ഷീരാത് സാഹചരാത് ഭൃങ്ഗരജസഃ സൌരസാദ്രസാത്| പ്രസ്ഥസ്തൈലസ്യ കുഡവോ യഷ്ടീമധുപലാന്വിതഃ| സിദ്ധശ്ശൈലാസനേ ഭാണ്ഡേ ശ്രൃങ്ഗേ മേഷസ്യ വാ സ്ഥിതഃ| നസ്യം സ്യാത്......................................||൨൧||
क्षीरात् साहचरात् भृङ्गरजसः सौरसाद्रसात्| प्रस्थस्तैलस्य कुडवो यष्टीमधुपलान्वितः| सिद्धश्शैलासने भाण्डे श्रृङ्गे मेषस्य वा स्थितः| नस्यं स्यात्......................................||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dugdhikAdilepaH (22) · Śloka 22
........ക്ഷീരപിഷ്ടൌ വാ ദുഗ്ധികാകരവീരകൌ| ഉത്പാട്യ പലിതം ദേയാവാശയേ പലിതാപഹൌ||൨൨||
........क्षीरपिष्टौ वा दुग्धिकाकरवीरकौ| उत्पाट्य पलितं देयावाशये पलितापहौ||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mahAnIlatailam (23) · Śloka 23
ആദിത്യവല്ല്യാ മൂലാനി കൃഷ്ണസൈരേയകസ്യ ച| ഫലം കൃഷ്ണശണാത്പത്രം സുരസാദ്യഷ്ടിമാര്കവമ്| സുരാഹ്വം കാകമാചീ ച പൃഥഗ്ദശപലാംശികമ്| പ്രപൌണ്ഡരീകമഞ്ജിഷ്ഠാലോധ്രകൃഷ്ണാഗരുത്പലമ്| ആമ്രാസ്ഥികര്ദമഃ കൃഷ്ണോ മൃണാലീ രക്തചന്ദനമ്| നീലീഭല്ലാതകാസ്ഥീനി കാസീസം മദയന്തികാ| സോമരാജ്യസനം ശസ്ത്രം കൃഷ്ണം പിണ്ഡീതചിത്രകൌ| പുഷ്പാണ്യര്ജുനകാശ്മര്യാ ആമജമ്ബൂഫലാഞ്ജനമ്| പ്രത്യേകം പഞ്ചപലികം പിഷ്ടം സത്രിഫലാകണമ്| അക്ഷതൈലാഢകം തേന പചേദ്ധാത്രീരസാര്മണേ| കുര്യാദാദിത്യപാകം വാ യാവച്ഛുഷ്കോ ഭവേദ്രസഃ| ലോഹപാത്രേ തതഃ പൂതം മഹാനീലം പ്രയോജിതമ്| തത്പാനേ നാവനേऽഭ്യങ്ഗേ ശുദ്ധസ്യ നിയതാത്മനഃ| സര്വജത്രൂര്ധ്വരോഗഘ്നം പലിതഘ്നം വിശേഷതഃ| ഏഭിരേവ ച ഭൈഷജ്യൈഃ ശിരോവക്ത്രഞ്ച ലേപയേത്||൨൩||
आदित्यवल्ल्या मूलानि कृष्णसैरेयकस्य च| फलं कृष्णशणात्पत्रं सुरसाद्यष्टिमार्कवम्| सुराह्वं काकमाची च पृथग्दशपलांशिकम्| प्रपौण्डरीकमञ्जिष्ठालोध्रकृष्णागरुत्पलम्| आम्रास्थिकर्दमः कृष्णो मृणाली रक्तचन्दनम्| नीलीभल्लातकास्थीनि कासीसं मदयन्तिका| सोमराज्यसनं शस्त्रं कृष्णं पिण्डीतचित्रकौ| पुष्पाण्यर्जुनकाश्मर्या आमजम्बूफलाञ्जनम्| प्रत्येकं पञ्चपलिकं पिष्टं सत्रिफलाकणम्| अक्षतैलाढकं तेन पचेद्धात्रीरसार्मणे| कुर्यादादित्यपाकं वा यावच्छुष्को भवेद्रसः| लोहपात्रे ततः पूतं महानीलं प्रयोजितम्| तत्पाने नावनेऽभ्यङ्गे शुद्धस्य नियतात्मनः| सर्वजत्रूर्ध्वरोगघ्नं पलितघ्नं विशेषतः| एभिरेव च भैषज्यैः शिरोवक्त्रञ्च लेपयेत्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pralepanAni (24) · Śloka 24
ക്ഷീരംപ്രിയാലം യഷ്ട്യാഹ്വം ജീവനീയോ ഗണസ്തിലാഃ| കൃഷ്ണാഃ പ്രലേപോ വക്ത്രസ്യ ഹരില്ലോമവലീഹിതഃ| തിലാഃ സാമലകാഃ പദ്മകിഞ്ജല്കോ മധുകം മധു| ബൃംഹയേദ്രഞ്ജയേച്ചൈതത് കേശാന് മൂര്ധ്നഃ പ്രലേപനാത്| പചേത് സൈന്ധവശുക്താമ്ലൈരയശ്ചൂര്ണം സതണ്ഡുലമ്| തേനാലിപ്തം ശിരഃശുദ്ധമസ്നിഗ്ധമുഷിതം നിശാമ്| തത്പ്രാതസ്ത്രിഫലാധൌതം സ്യാത്കൃഷ്ണസ്നിഗ്ധമൂര്ദ്ധജമ്||൨൪||
क्षीरंप्रियालं यष्ट्याह्वं जीवनीयो गणस्तिलाः| कृष्णाः प्रलेपो वक्त्रस्य हरिल्लोमवलीहितः| तिलाः सामलकाः पद्मकिञ्जल्को मधुकं मधु| बृंहयेद्रञ्जयेच्चैतत् केशान् मूर्ध्नः प्रलेपनात्| पचेत् सैन्धवशुक्ताम्लैरयश्चूर्णं सतण्डुलम्| तेनालिप्तं शिरःशुद्धमस्निग्धमुषितं निशाम्| तत्प्रातस्त्रिफलाधौतं स्यात्कृष्णस्निग्धमूर्द्धजम्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana keSarAgaH (25) · Śloka 25
അയശ്ചൂര്ണോऽമ്ലപിഷ്ടശ്ച രാഗഃ സത്രിഫലോ വരഃ||൨൫||
अयश्चूर्णोऽम्लपिष्टश्च रागः सत्रिफलो वरः||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aBya~jjanayogaH (26) · Śloka 26
കന്യായാസ്തിലനിമ്ബബീജമ്ധുകശ്രേഷ്ഠാവചാമാര്കവാത്| ചൂര്ണം ഛാഗലഗവ്യമാഹിഷപലസ്നേഹേന സമ്പ്ലാവിതമ്| പാത്രേ സ്ഥാപിതമായസേ ക്ഷിതിതലേ മാസം നിധായോദ്ധൃതമ്| പാലിത്യം ഖലതിഞ്ച ദര്പണനിഭാം ഹന്ത്യേതദഭ്യഞ്ജനാത്||൨൬||
कन्यायास्तिलनिम्बबीजम्धुकश्रेष्ठावचामार्कवात्| चूर्णं छागलगव्यमाहिषपलस्नेहेन सम्प्लावितम्| पात्रे स्थापितमायसे क्षितितले मासं निधायोद्धृतम्| पालित्यं खलतिञ्च दर्पणनिभां हन्त्येतदभ्यञ्जनात्||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nAvanABya~ggayostailam (27) · Śloka 27
ബീജൈഃ ശ്ലേഷ്മാതകസ്യ വ്യപഗമിതതുഷൈഃകാഞ്ജികശ്ലക്ഷ്ണപിഷ്ടൈര്യല്ലിപ്താല്ലോഹദണ്ഡാദ്ദിനകരകിരണൈസ്താപിതാത് പ്രച്യതേവ| തത്തൈലം കേശകാര്ഷ്ണ്യം ജനയതി പരമം നാവനാഭ്യഞ്ജനാഭ്യാം മൂര്ദ്ധഘ്രാണാക്ഷിദന്തശ്രവണഗലരുജം ഹന്തി നിശ്ശേഷതശ്ച||൨൭||
बीजैः श्लेष्मातकस्य व्यपगमिततुषैःकाञ्जिकश्लक्ष्णपिष्टैर्यल्लिप्ताल्लोहदण्डाद्दिनकरकिरणैस्तापितात् प्रच्यतेव| तत्तैलं केशकार्ष्ण्यं जनयति परमं नावनाभ्यञ्जनाभ्यां मूर्द्धघ्राणाक्षिदन्तश्रवणगलरुजं हन्ति निश्शेषतश्च||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana balAditailam (28) · Śloka 28
ബലാമധൂകമധുകവിദാരീചന്ദനോത്പലൈഃ| ജീവകര്ഷഭകദ്രാക്ഷാശര്കരാഭിശ്ച സാധിതഃ| പ്രസ്ഥസ്തൈലസ്യ സക്ഷീരോ ജാങ്ഗലാര്ധതുലാരസേ| നസ്യം സര്വോര്ധ്വജത്രൂത്ഥവാതപിത്താമയാപഹമ്||൨൮||
बलामधूकमधुकविदारीचन्दनोत्पलैः| जीवकर्षभकद्राक्षाशर्कराभिश्च साधितः| प्रस्थस्तैलस्य सक्षीरो जाङ्गलार्धतुलारसे| नस्यं सर्वोर्ध्वजत्रूत्थवातपित्तामयापहम्||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mayUraghRutam (29) · Śloka 29
മയൂരം പക്ഷപിത്താന്ത്രപാദവിട്തുണ്ഡവര്ജിതമ്| ദശമൂലബലാരാസ്നാമധുകൈസ്ത്രിഫലൈര്യുതമ്| ജലേ പക്ത്വാ ഘൃതപ്രസ്ഥം തസ്മിന് ക്ഷീരസമം പചേത്| കല്കിതൈര്മധുരദ്രവ്യൈഃ സര്വജത്രൂര്ധ്വരോഗജിത്| തദഭ്യാസീകൃതം പാനബസ്ത്യഭ്യഞ്ജനനാവനൈഃ||൨൯||
मयूरं पक्षपित्तान्त्रपादविट्तुण्डवर्जितम्| दशमूलबलारास्नामधुकैस्त्रिफलैर्युतम्| जले पक्त्वा घृतप्रस्थं तस्मिन् क्षीरसमं पचेत्| कल्कितैर्मधुरद्रव्यैः सर्वजत्रूर्ध्वरोगजित्| तदभ्यासीकृतं पानबस्त्यभ्यञ्जननावनैः||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mahAmAyUraghRutam (30) · Śloka 30
ഏതേനൈവ കഷായേണ ഘൃതപ്രസ്ഥം വിപാചയേത്| ചതുര്ഗുണേന പയസാ കല്കൈരേഭിശ്ച കാര്ഷികൈഃ| ജീവന്തീത്രിഫലാമേദാമൃദ്വീകര്ദ്ധിപരുഷകൈഃ| സമങ്ഗാചവികാഭാര്ങ്ഗീകാശ്മരീകര്കടാഹ്വയൈഃ| ആത്മഗുപ്താമഹാമേദാതാലഖര്ജൂരമസ്തകൈഃ| മൃണാലബിസഖര്ജൂരയഷ്ടീമധുകജീവകൈഃ| ശതാവരീവിദാരീക്ഷുബൃഹതീസാരിവായുഗൈഃ| മൂര്വാശ്വദംഷ്ട്രര്ഷഭകശ്രൃങ്ഗാടകകശേരുകൈഃ| രാസ്നാസ്ഥിതാതാമലകീസൂക്ഷ്മൈലാശഠിപൌഷ്കരൈഃ| പുനര്നവാതവക്ഷീരീകാകോലീധന്വയാസകൈഃ| മധുകാക്ഷോഡവാതാമമുഞ്ജാതാഭിഷുകൈരപി| മഹാമായൂരമിത്യേതന്മായൂരാദധികം ഗുണൈഃ| ധാത്വിന്ദ്രിയസ്വരഭ്രംശശ്വാസകാസാര്ദിതാപഹമ്| യോന്യസൃക്ശുക്രദോഷേഷു ശസ്തം വന്ധ്യാസുതപ്രദമ്||൩൦||
एतेनैव कषायेण घृतप्रस्थं विपाचयेत्| चतुर्गुणेन पयसा कल्कैरेभिश्च कार्षिकैः| जीवन्तीत्रिफलामेदामृद्वीकर्द्धिपरुषकैः| समङ्गाचविकाभार्ङ्गीकाश्मरीकर्कटाह्वयैः| आत्मगुप्तामहामेदातालखर्जूरमस्तकैः| मृणालबिसखर्जूरयष्टीमधुकजीवकैः| शतावरीविदारीक्षुबृहतीसारिवायुगैः| मूर्वाश्वदंष्ट्रर्षभकश्रृङ्गाटककशेरुकैः| रास्नास्थितातामलकीसूक्ष्मैलाशठिपौष्करैः| पुनर्नवातवक्षीरीकाकोलीधन्वयासकैः| मधुकाक्षोडवाताममुञ्जाताभिषुकैरपि| महामायूरमित्येतन्मायूरादधिकं गुणैः| धात्विन्द्रियस्वरभ्रंशश्वासकासार्दितापहम्| योन्यसृक्शुक्रदोषेषु शस्तं वन्ध्यासुतप्रदम्||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atideshena AkhvAdighRutAni (31) · Śloka 31
ആഖുഭിഃ കുക്കുടൈര്ഹംസൈഃ ശശൈശ്ചേതി പ്രകല്പയേത്||൩൧||
आखुभिः कुक्कुटैर्हंसैः शशैश्चेति प्रकल्पयेत्||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jatrUrdhvarogopasaMhAraH (32-28) · Śloka 28
ജത്രൂര്ധ്വജാനാം വ്യാധീനാമേകത്രിംശച്ഛതദ്വയമ്| പരസ്പരമദ്സങ്കീര്ണം വിസ്തരേണ പ്രകാശിതമ്| ഊര്ധ്വമൂലമധഃ ശാഖമൃഷയഃ പുരുഷം വിദുഃ| മൂലപ്രഹാരിണസ്തസ്മാദ്രോഗാന് ശീഘ്രതരം ജയേത്| സര്വേന്ദ്രിയാണി യേനാസ്മിന് പ്രാണാ യേന ച സംശ്രിതാഃ| തേന തസ്യോത്തമാങ്ഗസ്യ രക്ഷായാമാദൃതോ ഭവേത്||൩൨|| ഇതി വൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസ്യ സൂനോര്വാഗ്ഭടസ്യ കൃതാവഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹസംഹിതായാമുത്തരതന്ത്രേ ശിരോരോഗപ്രതിഷേധോ നാമാഷ്ടവിംശോऽധ്യായഃ||൨൮||
जत्रूर्ध्वजानां व्याधीनामेकत्रिंशच्छतद्वयम्| परस्परमद्सङ्कीर्णं विस्तरेण प्रकाशितम्| ऊर्ध्वमूलमधः शाखमृषयः पुरुषं विदुः| मूलप्रहारिणस्तस्माद्रोगान् शीघ्रतरं जयेत्| सर्वेन्द्रियाणि येनास्मिन् प्राणा येन च संश्रिताः| तेन तस्योत्तमाङ्गस्य रक्षायामादृतो भवेत्||३२|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे शिरोरोगप्रतिषेधो नामाष्टविंशोऽध्यायः||२८||
🔊 Audio coming soon