Adhikarana athonmAdapratiShedho nAma navamo~adhyAyaH - pratij~jA (1) · Śloka 1
અથાત ઉન્માદપ્રતિષેધં નામાધ્યાયં વ્યાખ્યાસ્યામઃ| ઇતિ હ સ્માહુરાત્રેયાદયો મહર્ષયઃ||૧||
अथात उन्मादप्रतिषेधं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
ભૂતસમાનહેતુત્વાદિભિશ્ચિત્તોપપ્લવસામાન્યાચ્ચિકિત્સાસામાન્યાચ્ચ ભૂતિચિકિત્સાયા અનન્તર એવોન્માદાપસ્મારયોર્નિર્ણયસ્તત્ર પ્રથમમુન્માદં પ્રદર્શયિતુમધ્યાય આરભ્યતે||૧||
Adhikarana tatrAdau sa~gkhyAsamprAptirnirvacana~jca (2) · Śloka 2
ષડુન્માદા ભવન્તિ-વાતપિત્તકફસન્નિપાતાધિવિષનિમિત્તાઃ| તત્રોન્માદો નામ ય ઉન્માર્ગગૈઃ શારીરમાનસૈર્દોષૈર્મનસો મદઃ||૨||
षडुन्मादा भवन्ति-वातपित्तकफसन्निपाताधिविषनिमित्ताः| तत्रोन्मादो नाम य उन्मार्गगैः शारीरमानसैर्दोषैर्मनसो मदः||२||
🔊 Audio coming soon
વાતાદિભેદેન ષડુન્માદાઃ| આધયો માનસા વ્યાધયો મૌનવિચારહર્ષદયાઃ| તત્ર શારીરૈર્વાતાદિભિર્માનસાભ્યાં ચ રજસ્તમોભ્યાં મનસો યો મદઃ સ ઉન્માદ ઇત્યુન્માદસ્ય નિર્વચનમ્||૨||
Adhikarana unmAdahetuH (3) · Śloka 3
તેષાં પુનરુન્માર્ગગત્વે હેતુઃ શમલં વિકૃતોપહિતમહિતમનુ ચિતમન્નપાનવિધિનિરપેક્ષમાહારજાતમત્યુપક્ષીણદેહાનાં વ્યવાયવ્યાધિવેગસમુદ્ગમે વિષમશરીરચેષ્ટોપસેવા દેવ દ્વિજગુરૂલ્લઙ્ઘનં વા રાગદ્વેષજનિતાભિરાધિભિર્મનોવિઘાતો વિષોપવિષગરોપયોગો વા||૩||
तेषां पुनरुन्मार्गगत्वे हेतुः शमलं विकृतोपहितमहितमनु चितमन्नपानविधिनिरपेक्षमाहारजातमत्युपक्षीणदेहानां व्यवायव्याधिवेगसमुद्गमे विषमशरीरचेष्टोपसेवा देव द्विजगुरूल्लङ्घनं वा रागद्वेषजनिताभिराधिभिर्मनोविघातो विषोपविषगरोपयोगो वा||३||
🔊 Audio coming soon
તેષામિતિ શારીરમાનસાનાં દોષાણામુન્માર્ગગમને તુ શમલાદિકં હેતુઃ| શમલં પાપમ્| વિકૃતોપહિતમિત્યાદ્યાહારજાતસ્ય વિશેષણમ્| વિકૃતેનોપહિતં કૃતમહિતમપથ્યમ્| અનુચિતમનભ્યસ્તમ્| વિષમેણ શારીરેણાઙ્ગેન યા ચેષ્ટા તસ્યાઃ સેવા| દેવાદીનામુલ્લઙ્ઘનં વા| રાગ-જનિતા આધયો દયિતાદિવિરહાદયઃ| દ્વેષજનિતા ભયાદયઃ| તૈરાધિભિર્મનોવિઘાતઃ| વિષં મહાવિષમ્| ઉપવિષં સ્વલ્પશક્તિવિષમ્| ગરો-ઽનેકસંયોગજનિતં વિષમ્|| ૩||
Adhikarana unmAdasamprAptiH (4) · Śloka 4
એભિર્હીનસત્ત્વસ્ય મનસ્યુપહતે બુદ્ધૌ પ્રચલિતાયામત્યુ દીર્ણત્વાદ્દોષાઃ પ્રકુપિતા હૃદયમુપસૃત્ય મનોવહાનિ સ્રોતાં સ્યાવૃત્ય જનયન્ત્યુન્માદમ્||૪||
एभिर्हीनसत्त्वस्य मनस्युपहते बुद्धौ प्रचलितायामत्यु दीर्णत्वाद्दोषाः प्रकुपिता हृदयमुपसृत्य मनोवहानि स्रोतां स्यावृत्य जनयन्त्युन्मादम्||४||
🔊 Audio coming soon
એભિરિત્યનન્તરોક્તૈર્હેતુભિઃ| હીનસત્ત્વસ્યેત્યાદિ સુબોધમ્||૪||
Adhikarana unmAdapUrvarUpANi (5) · Śloka 5
તત્ર શિરસઃ શૂન્યતા ચક્ષુષોરસ્વસ્થત્વં સ્વનઃ કર્ણયો- રુચ્છ્વાસાધિક્યમાસ્યસંસ્રવણમ્મન્નાનભિલાષોઽરોચકો- ઽવિપાકો હૃદયગ્રહોઽસ્થાને ધ્યાનાયાસસમ્મોહોદ્વેગાઃ સતતં રોમહર્ષો જ્વરોઽભીક્ષ્ણમુન્મત્તચિત્તત્વમુદર્દિત્વમર્દિતાકૃ- તિકરણં વ્યાધેઃ સ્વપ્ને ચ દર્શનમભીક્ષ્ણં ભ્રાન્તચિત્તચ- લિતાનવસ્થિતાનામપ્રશસ્તાનાં રૂપાણાં તિલપીડાકવચ્ચ- ક્રાધિરોહણં વાતકુણ્ડલિકાભિરુન્મથનં નિમજ્જનં કલુષાણામ્ભસામાવર્તેષુ ચક્ષુષોશ્ચાપસર્પણમિતિ દોષનિમિત્તાનામુન્માદાનાં પૂર્વરૂપાણિ| તતોઽનન્તરમુન્માદાભિનિર્વૃત્તિરેવ||૫||
तत्र शिरसः शून्यता चक्षुषोरस्वस्थत्वं स्वनः कर्णयो- रुच्छ्वासाधिक्यमास्यसंस्रवणम्मन्नानभिलाषोऽरोचको- ऽविपाको हृदयग्रहोऽस्थाने ध्यानायाससम्मोहोद्वेगाः सततं रोमहर्षो ज्वरोऽभीक्ष्णमुन्मत्तचित्तत्वमुदर्दित्वमर्दिताकृ- तिकरणं व्याधेः स्वप्ने च दर्शनमभीक्ष्णं भ्रान्तचित्तच- लितानवस्थितानामप्रशस्तानां रूपाणां तिलपीडाकवच्च- क्राधिरोहणं वातकुण्डलिकाभिरुन्मथनं निमज्जनं कलुषाणाम्भसामावर्तेषु चक्षुषोश्चापसर्पणमिति दोषनिमित्तानामुन्मादानां पूर्वरूपाणि| ततोऽनन्तरमुन्मादाभिनिर्वृत्तिरेव||५||
🔊 Audio coming soon
તત્રેત્યાદિના વાતાદિદોષનિમિત્તાનામુન્માદાનાં પૂર્વરૂપાણિ| અસ્થાનેઽપ્રસઙ્ગે ધ્યાનાદયઃ| ઉદર્દો દોષાદિવિજ્ઞાનીયોક્તલક્ષણઃ| વ્યાધેઃ સ્વપ્ને દર્શનં દેહસ્ય| ભ્રાન્તાદિગુણાનાઞ્ચ રૂપાણાં દર્શનમ્| ક્વચ્ચિક્રાધિરૂઢૈસ્તિલાઃ પીડ્યન્તે યથાસ્માદ્દેશે| વાતકુણ્ડલિકા આવર્તવાતાઃ| તતઃ પૂર્વેભ્યોઽનન્તરમુન્માદોઽવશ્યમભિનિર્વર્તત ઇત્યેવશબ્દાર્થઃ||૫||
Adhikarana unmAdasAmAnyalakShaNam (6) · Śloka 6
સામાન્યલિઙ્ગં મનોબુદ્ધિસ્મૃત્યાદિસમ્પ્રમોષઃ| તતશ્ચ દેહો હતસારથિરિવ રથોઽકર્ણધાર ઇવ ચાપ્સુ પ્લવઃ સુખ દુઃખાચારધર્માધર્મપ્રલુપ્તોકસ્માદ્ ભ્રમતિ||૬||
सामान्यलिङ्गं मनोबुद्धिस्मृत्यादिसम्प्रमोषः| ततश्च देहो हतसारथिरिव रथोऽकर्णधार इव चाप्सु प्लवः सुख दुःखाचारधर्माधर्मप्रलुप्तोकस्माद् भ्रमति||६||
🔊 Audio coming soon
મનઃ સમ્પ્રમોષાદિકમુત્પન્નાનામુન્માદાનાં દોષજાનાં સામાન્યલિઙ્ગમ્| તતશ્ચેતિ મનઃપ્રભૃતીનાં સમ્પ્રમોષે| કર્ણધારઃ પ્લવવાહકઃ| પ્લવશ્ચ નાવાદિઃ||૬||
Adhikarana vAtonmAdalakShaNAni (7) · Śloka 7
તત્ર વાતાદસ્થાનસ્મિતહસિતનૃત્તગીતવાદિત્રવાગઙ્ગવિક્ષેપ વાગ્ભેદભ્રૂવિક્ષેપરોદનક્રોશનાસ્ફોટનાનિ પર્યટનમજસ્ર માસ્યાત્ ફેનાગમો યાનમયાનૈરલઙ્કરણમનલઙ્કારિકરિકૈર્દ્ર વ્યૈર્લોભોઽભ્યવહાર્યેષુ લબ્ધેષુ ચાવમાનસ્તીવ્રં માત્સર્યં કાર્શ્યં પારુષ્યમુત્પિણ્ડિતારુણાક્ષતા જીર્ણેઽન્ને ચાતિબલવત્વમ્||૭||
तत्र वातादस्थानस्मितहसितनृत्तगीतवादित्रवागङ्गविक्षेप वाग्भेदभ्रूविक्षेपरोदनक्रोशनास्फोटनानि पर्यटनमजस्र मास्यात् फेनागमो यानमयानैरलङ्करणमनलङ्कारिकरिकैर्द्र व्यैर्लोभोऽभ्यवहार्येषु लब्धेषु चावमानस्तीव्रं मात्सर्यं कार्श्यं पारुष्यमुत्पिण्डितारुणाक्षता जीर्णेऽन्ने चातिबलवत्वम्||७||
🔊 Audio coming soon
તત્રેત્યાદિના વિશેષલિઙ્ગાનિ| અતિબલવત્વાન્તં વાતજ ઉન્માદે લક્ષણમ્||૭||
Adhikarana pittonmAdalakShaNAni (8) · Śloka 8
પિત્તાત્ ક્રોધઃ સન્તર્જનમકસ્માન્મુષ્ટિલોષ્ટકાષ્ઠશસ્ત્રૈ રભિદ્રવણં નગ્નતા પ્રચ્છાયશિશિરાભિરતિરુદકાભિલાષઃ સન્તાપઃ પીતાવસ્રંસનમનિમિત્તમનલજ્વલનોપશઙ્કાહ્નિ તારકાદર્શનં તામ્રહરિતહારિદ્રસંરબ્ધાક્ષત્વં ચ||૮||
पित्तात् क्रोधः सन्तर्जनमकस्मान्मुष्टिलोष्टकाष्ठशस्त्रै रभिद्रवणं नग्नता प्रच्छायशिशिराभिरतिरुदकाभिलाषः सन्तापः पीतावस्रंसनमनिमित्तमनलज्वलनोपशङ्काह्नि तारकादर्शनं ताम्रहरितहारिद्रसंरब्धाक्षत्वं च||८||
🔊 Audio coming soon
પિત્તાદુન્માદે સંરબ્ધાક્ષત્વાન્તં લિઙ્ગમ્| પ્રકૃષ્ટા છાયા યત્ર દેશે સ પ્રચ્છાયઃ| પીતાવસ્રંસનં પીતસ્ય ગુણેન ભ્રંશઃ||૮||
Adhikarana kaPonmAdalakShaNAni (9) · Śloka 9
કફાદલ્પવાક્ચેષ્ટાહારત્વમરોચકો વમથુરુષ્ણસેવા લાલાસિઙ્ઘાણકસ્રવણં રહઃકામતા સ્ત્રીપ્રિયત્વં નિદ્રા બીભત્સત્વં શૌચદ્વેષઃ શ્વયથુરાસ્યે શુક્લસ્તિમિતમલા વિલાક્ષતા ભુક્તે રાત્રૌ ચ બલવત્વમિતિ||૯||
कफादल्पवाक्चेष्टाहारत्वमरोचको वमथुरुष्णसेवा लालासिङ्घाणकस्रवणं रहःकामता स्त्रीप्रियत्वं निद्रा बीभत्सत्वं शौचद्वेषः श्वयथुरास्ये शुक्लस्तिमितमला विलाक्षता भुक्ते रात्रौ च बलवत्वमिति||९||
🔊 Audio coming soon
રાત્રિબલવત્વાન્તં કફાદુન્માદે લક્ષણમ્||૯||
Adhikarana sannipAtonmAdalakShaNam (10) · Śloka 10
ભવતિ ચાત્ર સર્વાયતનસંસ્થાનસન્નિપાતે તદાત્મકમ્| ઉન્માદં દારુણં વિદ્યાત્તં ભિષક્ પરિવર્જયેત્||૧૦||
भवति चात्र सर्वायतनसंस्थानसन्निपाते तदात्मकम्| उन्मादं दारुणं विद्यात्तं भिषक् परिवर्जयेत्||१०||
🔊 Audio coming soon
ગતાનુગતિકા| સર્વેષામાયતનાનાં દોષોન્માદકારણાનાં સન્નિપાતે સંસ્થાનાનાઞ્ચ સર્વોન્માદલિઙ્ગાનાં સન્નિપાતે મિશ્રીભૂતત્વે તદાત્મકમુન્માદં વિદ્યાત્| તં દારુણં સાન્નિપાતિકં વૈદ્યઃ પરિવર્જયેદ સાધ્યત્વાત્||૧૦||
Adhikarana AdhijonmAdalakShaNam (11) · Śloka 11
ધનકાન્તાદિનાશેન દુઃસહેનાભિષઙ્ગવાન્| પાણ્ડુર્દીનો મુહુર્મુહ્યન્ હાહેતિ પરિદેવતે| રોદિત્યકસ્માત્ સ્મયતે તદ્ગુણાન્ બહુ મન્યતે| શોકક્લિષ્ટમના ધ્યાયન્ જાગરૂકો વિચેષ્ટતે||૧૧||
धनकान्तादिनाशेन दुःसहेनाभिषङ्गवान्| पाण्डुर्दीनो मुहुर्मुह्यन् हाहेति परिदेवते| रोदित्यकस्मात् स्मयते तद्गुणान् बहु मन्यते| शोकक्लिष्टमना ध्यायन् जागरूको विचेष्टते||११||
🔊 Audio coming soon
ધનેત્યાદિના આધિજ ઉચ્યતે| અભીષઙ્ગોઽભિભવઃ| તદ્ગુણા નષ્ટધનકાન્તાદિગુણાઃ| શોકેન ક્લિષ્ટં મનો યસ્ય સ તથોક્તઃ જાગરણીશીલો જાગરૂકઃ||૧૧||
Adhikarana viShajonmAdalakShaNam (12) · Śloka 12
વિષેણ શ્યાવવદનો નષ્ટચ્છાયોઽબલેન્દ્રિયઃ| વેગાન્તરેઽપિ સમ્ભ્રાન્તો રક્તાક્ષસ્તં વિવર્જયેત્||૧૨||
विषेण श्याववदनो नष्टच्छायोऽबलेन्द्रियः| वेगान्तरेऽपि सम्भ्रान्तो रक्ताक्षस्तं विवर्जयेत्||१२||
🔊 Audio coming soon
વિષેણેત્યાદિના વિષજ ઉન્માદઃ| વેગાન્તરમતીતાનાગતયોર્વિષવેગયોર્મધ્યં તત્રાપિ સમ્ભ્રાન્તોઽસ્વસ્થચિત્તઃ| તમિતિ વિષજમુન્માદમ્||૧૨||
Adhikarana cikitsAkramaH (13) · Śloka 13
અથાનિલજ ઉન્માદે સ્નેહપાનં પ્રયોજયેત્| પૂર્વમાવૃતમાર્ગે તુ સસ્નેહં મૃદુશોધનમ્| કફપિત્તોદ્ભવેઽપ્યાદૌ વમનં સવિરેચનમ્| સ્નિગ્ધસ્વિન્નસ્ય બસ્તીંશ્ચ શિરસશ્ચ વિરેચનમ્| તથાસ્ય શુદ્ધદેહસ્ય પ્રસાદં લભતે મનઃ||૧૩||
अथानिलज उन्मादे स्नेहपानं प्रयोजयेत्| पूर्वमावृतमार्गे तु सस्नेहं मृदुशोधनम्| कफपित्तोद्भवेऽप्यादौ वमनं सविरेचनम्| स्निग्धस्विन्नस्य बस्तींश्च शिरसश्च विरेचनम्| तथास्य शुद्धदेहस्य प्रसादं लभते मनः||१३||
🔊 Audio coming soon
અથેત્યાદિના વાતાદિક્રમેણૈવોન્માદાનાં ચિકિત્સોચ્યતે| અનિલજ ઉન્માદે પૂર્વં પ્રથમં સ્નેહપાનં પ્રયોજયેત્| આવૃતમાર્ગેત્વનિલજે સસ્નેહં સ્નેહસહિતં મૃદ્વતીક્ષ્ણં શોધનં વમનવિરેચનાખ્યમ્| કફોદ્ભવે પિત્તોદ્ભવેઽપિ શિરોવિરેચનાન્તમ્| તથેત્યનન્તરોક્તચિકિત્સયા| અસ્યેત્યાતુરસ્ય||૧૩||
Adhikarana snehayogAH (14) · Śloka 14
સ્નેહકાલે ચ વાતોત્થે તૈલં શૈરીષમિષ્યતે| મહાકલ્યાણકં પૈત્તે પઞ્ચગવ્યં કફોદ્ભવે||૧૪||
स्नेहकाले च वातोत्थे तैलं शैरीषमिष्यते| महाकल्याणकं पैत्ते पञ्चगव्यं कफोद्भवे||१४||
🔊 Audio coming soon
વાતોત્થ ઉન્માદે સ્નેહકાલે સ્નેહયોગ્યે| શૈરીષમપસ્મોરોક્તમ્| પૈત્તે મહાકલ્યાણકોક્તમ્| કફોદ્ભવે પઞ્ચગવ્યમિષ્યતે||૧૪||
Adhikarana tIkShNanAvanAdicikitsAkramaH (15) · Śloka 15
ઇત્થમપ્યનુવૃત્તૌ નુ તીક્ષ્ણં નાવનમઞ્જનમ્| હર્ષણાશ્વાસનોત્રાસભયતાડનતર્જનમ્| અભ્યઙ્ગોદ્વર્તનાલેપધૂપાન્ પાનં ચ સર્પિષઃ| યુઞ્જ્યાત્તાનિ હિ શુદ્ધસ્ય નયન્તિ પ્રકૃતિં મનઃ||૧૫||
इत्थमप्यनुवृत्तौ नु तीक्ष्णं नावनमञ्जनम्| हर्षणाश्वासनोत्रासभयताडनतर्जनम्| अभ्यङ्गोद्वर्तनालेपधूपान् पानं च सर्पिषः| युञ्ज्यात्तानि हि शुद्धस्य नयन्ति प्रकृतिं मनः||१५||
🔊 Audio coming soon
ઇત્થમપ્યુક્તયા ચિકિત્સયા વિહિતયાઽપ્યુન્માદસ્યાનુવૃત્તૌ દોષાદ્યપેક્ષયા તીક્ષ્ણં નાવનાદિકં યુઞ્જ્યાત્| તાનિ હિ નાવનાદીનિ યતઃ શુદ્ધદેહસ્યસતો મનઃપ્રકૃતિં નયન્તિ ||૧૫||
Adhikarana hi~ggvAdighRutam (16) · Śloka 16
હિઙ્ગુસૌવર્ચલવ્યોષૈર્દ્વિપલાંશૈર્ઘૃતાઢકમ્| સિદ્ધં સમૂત્રમુન્માદભૂતાપસ્મારનુત્ પરમ્||૧૬||
हिङ्गुसौवर्चलव्योषैर्द्विपलांशैर्घृताढकम्| सिद्धं समूत्रमुन्मादभूतापस्मारनुत् परम्||१६||
🔊 Audio coming soon
દ્વિપલાંશૈઃ પલદ્વયપ્રમાણૈર્હિઙ્ગ્વાદિભિઃ સમૂત્રં ગોમૂત્રસહિતં સિદ્ધં ઘૃતસ્યાઢકમષ્ટાવિંશત્યધિકં પલશતં પરમાતિશયેન ભૂતાદિનુત્ ભવતિ||૧૬||
Adhikarana brAhmIghRutam (17) · Śloka 17
દ્વૌ પ્રસ્થૌ સ્વરસાદ્ બ્રાહ્મયા ઘૃતપ્રસ્થઞ્ચ સાધિતમ્| વ્યોષશ્યામાત્રિવૃદ્બિમ્બીશઙ્ખપુષ્પીનૃપદ્રુમૈઃ| સસપ્તલાકૃમિહરૈઃ કલ્કિતૈરક્ષસમ્મિતૈઃ| પલવૃદ્ધ્યા પ્રયુઞ્જીત પરં માત્રાચતુષ્પલમ્| ઉન્માદકુષ્ઠાપસ્મારહરં વન્ધ્યાસુતપ્રદમ્| વાક્યસ્વરસ્મૃતિમેધાકૃદ્ધન્યં બ્રાહ્મીઘૃતં સ્મૃતમ્||૧૭||
द्वौ प्रस्थौ स्वरसाद् ब्राह्मया घृतप्रस्थञ्च साधितम्| व्योषश्यामात्रिवृद्बिम्बीशङ्खपुष्पीनृपद्रुमैः| ससप्तलाकृमिहरैः कल्कितैरक्षसम्मितैः| पलवृद्ध्या प्रयुञ्जीत परं मात्राचतुष्पलम्| उन्मादकुष्ठापस्मारहरं वन्ध्यासुतप्रदम्| वाक्यस्वरस्मृतिमेधाकृद्धन्यं ब्राह्मीघृतं स्मृतम्||१७||
🔊 Audio coming soon
બ્રાહ્મયાઃ સ્વરસાત્ પ્રસ્થદ્વયં ચતુઃષષ્ટિપલાનિ ઘૃતપ્રસ્થં દ્વાત્રિંશત્પલાનિ કર્ષપ્રમાણૈઃ કલ્કિતૈર્વ્યોષાદિભિઃ સાધિતં બ્રાહ્મીઘૃતસંજ્ઞમેતત્ પલવૃદ્ધ્યા દિને દિને પલપ્રમાણવૃદ્ધ્યા પ્રયુઞ્જીત| પરમુત્કૃષ્ટા માત્રા ચતુષ્પલં પલચતુષ્ટયમ્| તદ્ઘૃતમુન્માદાદિહરં વન્ધ્યાયાઃ સુતપ્રદં વાગાદિકૃદ્ ધન્યં ભાગ્યકરં સ્મૃતમાચાર્યૈઃ ||૧૭||
Adhikarana kalyANakaghRutam (18) · Śloka 18
વરાવિશાલાબઢ્રૈલાદેવદાર્વેલવાલુકૈઃ| દ્વિશારિવાદ્વિરજનીદ્વિસ્થિરાફલિનીનતૈઃ| બૃહતીકુષ્ઠમઞ્જિષ્ઠાનાગકેસરદાડિમૈઃ| વેલ્લતાલીસપત્રૈલામાલતીમુકુલોત્પલૈઃ| સદન્તીપદ્મકહિમૈઃ કર્ષાંશૈઃ સર્પિષઃ પચેત્| પ્રસ્થં ભૂતગ્રહોન્માદકાસાપસ્મારસૂદનમ્| પાણ્ડુકણ્ડૂવિષે શોષે મેહે મોહે જ્વરે ગરે| અરેતસ્યલ્પરજસિ દૈવોપહતચેતસિ| અમેધસિ સ્ખલદ્વાચિ સ્મૃતિકામેઽલ્પપાવકે| બલ્યં મઙ્ગલ્યમાયુષ્યં કાન્તિસૌભાગ્યપુષ્ટિદમ્| કલ્યાણકમિદં સર્પિઃ શ્રેષ્ઠં પુંસવનેષુ ચ||૧૮||
वराविशालाबढ्रैलादेवदार्वेलवालुकैः| द्विशारिवाद्विरजनीद्विस्थिराफलिनीनतैः| बृहतीकुष्ठमञ्जिष्ठानागकेसरदाडिमैः| वेल्लतालीसपत्रैलामालतीमुकुलोत्पलैः| सदन्तीपद्मकहिमैः कर्षांशैः सर्पिषः पचेत्| प्रस्थं भूतग्रहोन्मादकासापस्मारसूदनम्| पाण्डुकण्डूविषे शोषे मेहे मोहे ज्वरे गरे| अरेतस्यल्परजसि दैवोपहतचेतसि| अमेधसि स्खलद्वाचि स्मृतिकामेऽल्पपावके| बल्यं मङ्गल्यमायुष्यं कान्तिसौभाग्यपुष्टिदम्| कल्याणकमिदं सर्पिः श्रेष्ठं पुंसवनेषु च||१८||
🔊 Audio coming soon
કર્ષાંશૈઃ કર્ષપ્રમાણૈર્વરાદિભિર્ઘૃતસ્ય પ્રસ્થં દ્વાત્રિંશત્પલાનિ પચેત્| સર્વત્ર જલસ્ય સ્મર્તવ્યમ્| તદ્ઘૃતં ભૂતાદિસૂદનં પાણ્ડ્વાદિષુ શસ્તં બલ્યાદિગુણં કાન્ત્યાદિપ્રદં ચ| ઇદં ઘૃતં કલ્યાણકસંજ્ઞં પરં પુંસવનં પુંસવનેષુ શ્રેષ્ઠં ગર્ભાસ્યાદિકાલે પુરુષપ્રજાર્થમપિ સેવનીયમિત્યર્થઃ||૧૮||
Adhikarana mahAkalyANakaghRutam (19) · Śloka 19
એભ્યો દ્વિશારિવાદીનિ જલે પક્ત્વૈકવિંશતિમ્| જલે તસ્મિન્ પચેત્ સર્પિર્ગૃષ્ટિક્ષીરચતુર્ગુણમ્| વીરાદ્વિમેદાકાકોલીકપિકચ્છૂવિષાણિભિઃ| સૂપ્યપર્ણીયુતૈરેતન્મહાકલ્યાણકં પરમ્| બૃંહણં સન્નિપાતઘ્નં પૂર્વસ્માદધિકં ગુણૈઃ||૧૯||
एभ्यो द्विशारिवादीनि जले पक्त्वैकविंशतिम्| जले तस्मिन् पचेत् सर्पिर्गृष्टिक्षीरचतुर्गुणम्| वीराद्विमेदाकाकोलीकपिकच्छूविषाणिभिः| सूप्यपर्णीयुतैरेतन्महाकल्याणकं परम्| बृंहणं सन्निपातघ्नं पूर्वस्मादधिकं गुणैः||१९||
🔊 Audio coming soon
એભ્ય ઇતિ વરાદિભ્યો દ્વિશારિવાદીન્યેવ ન ત્વેલાબાલુકાન્તાનિ| હિમં ચન્દનમ્| એતાનિ ચૈકવિંશતિદ્રવ્યાણિ જલે પક્ત્વા તસ્મિન્ જલે સૂપ્યપર્ણીયુતૈર્વીરાદિભિઃ કલ્કિતૈર્ગૃષ્ટિક્ષીરચતુર્ગુણં સર્પિઃ પચેત્| એતત્ ઘૃતં મહાકલ્યાણકં બૃંહણાદિગુણં પૂર્વસ્માત્ કલ્યાણકાત્ ગુણૈરધિકમ્| ગૃષ્ટિરેકવારપ્રસૂતા ગૌઃ||૧૯||
Adhikarana mahApaishAcakaM ghRutam (20) · Śloka 20
જટિલા પૂતના કેશી ચારટી મર્કટી વચા| ત્રાયમાણા જયા વીરા ચોરકઃ કટુરોહિણી| કાયસ્થા સૂકરી છત્રા સાતિચ્છત્રા પલઙ્કષા| મહાપુરુષદન્તા ચ વયસ્થા નાકુલીદ્વયમ્| કટમ્ભરા વૃશ્ચિકાલી શાલિપર્ણી ચ તૈર્ઘૃતમ્| સિદ્ધં ચાતુર્થિકોન્માદગ્રહાપસ્મારનાશનમ્| મહાપૈશાચકં નામ ઘૃતમેતદ્યથામૃતમ્| બુદ્ધિમેધાસ્મૃતિકરં બાલાનાં ચાઙ્ગવર્ધનમ્||૨૦||
जटिला पूतना केशी चारटी मर्कटी वचा| त्रायमाणा जया वीरा चोरकः कटुरोहिणी| कायस्था सूकरी छत्रा सातिच्छत्रा पलङ्कषा| महापुरुषदन्ता च वयस्था नाकुलीद्वयम्| कटम्भरा वृश्चिकाली शालिपर्णी च तैर्घृतम्| सिद्धं चातुर्थिकोन्मादग्रहापस्मारनाशनम्| महापैशाचकं नाम घृतमेतद्यथामृतम्| बुद्धिमेधास्मृतिकरं बालानां चाङ्गवर्धनम्||२०||
🔊 Audio coming soon
જટિલાદિભિઃ શાલિપર્ણ્યન્તૈરૌષધૈઃ સાધિતં મહાપૈશાચકં નામ ઘૃતં ચાતુર્થિકોન્માદાદિનાશનમ્| ચતુર્થિકો જ્વરઃ| એતત્ ઘૃતમમૃતતુલ્યં મહાગુણત્વાત્| બુદ્ધ્યાદિકરં બાલાનામઙ્ગવર્ધનઞ્ચ| જટિલા માંસી| પૂતના ગન્ધમાંસી| કેશી શતાવરી| ચારટી પદ્મચારિણી| મર્કટી આત્મગુપ્તા| જયા અગ્નિમન્થઃ| અપરાજિતા ચ| વીરા કાકોલી| ચોરકઃ શઠી ચણ્ડા ચ| કાયસ્થા હરીતકી સુરસશ્ચ| સૂકરી વારાહી| છત્રા કુતુમ્બકમ્| ધાન્યકમિતિ ચ| અતિચ્છાત્રા ગૌતમાખ્યા શતપુષ્પેતિ ચ| પલઙ્કષા લાક્ષા| મહાપુરુષદન્તા મહામેદા| શતાવરીતિ ચ| વયસ્થા આમલકમ્| નાકુલીદ્વયં નાકુલી ગન્ધનાકુલી ચ| કટમ્ભરા કટભી| વૃશ્ચિકાલી ચક્રા| ઉષ્ટ્રધૂમક ઇતિ ચ ||૨૦||
Adhikarana lashunAdighRutam (21) · Śloka 21
લશુનાનાં શતં ત્રિંશદભયાત્ર્યૂષણાત્ પલમ્| ગવ્યચર્મમષીપ્રસ્થો દ્વયાઢકં ક્ષીરમૂત્રયોઃ| પુરાણસર્પિષઃ પ્રસ્થમેભિઃ સિદ્ધં પ્રયોજયેત્| હિઙ્ગુચૂર્ણપલં શીતે દત્વા ચ મધુમાનિકામ્| તદ્દોષાગન્તુસમ્ભૂતાનુન્માદન્વિષમજ્વરાન્| અપસ્મારાંશ્ચ હન્ત્યાશુ પાનાભ્યઞ્જનનાવનૈઃ||૨૧||
लशुनानां शतं त्रिंशदभयात्र्यूषणात् पलम्| गव्यचर्ममषीप्रस्थो द्वयाढकं क्षीरमूत्रयोः| पुराणसर्पिषः प्रस्थमेभिः सिद्धं प्रयोजयेत्| हिङ्गुचूर्णपलं शीते दत्वा च मधुमानिकाम्| तद्दोषागन्तुसम्भूतानुन्मादन्विषमज्वरान्| अपस्मारांश्च हन्त्याशु पानाभ्यञ्जननावनैः||२१||
🔊 Audio coming soon
લશુનઃ સિતલશુનઃ| મધુનઃ ક્ષૌદ્રાન્માનિકામષ્ટૌ પલાનિ| તલ્લશુનઘૃતં દોષાદિસમ્ભૂતાનુન્માદાદીન્ પાનાદિભિરાશુ હન્તિ| દોષા વાતાદયઃ| આગન્તૂ આધિવિષે| ઉગ્રગન્ધં પુરાણં સ્યાદ્ દશવર્ષસ્થિતં ઘૃતમ્| લાક્ષારસનિભં શીતં તદ્ધિ સર્વગ્રહાપહમ્|| ઇતિ ચરકે||૨૧||
Adhikarana upAyAntaranirdeshaH (22) · Śloka 22
કેવલં સિદ્ધમેભિર્વા ઘૃતમુત્તમમાત્રયા| પુરાણં પાયયિત્વૈનં શ્વભ્રે રુન્ધ્યાદ્ ગૃહેઽથવા||૨૨||
केवलं सिद्धमेभिर्वा घृतमुत्तममात्रया| पुराणं पाययित्वैनं श्वभ्रे रुन्ध्याद् गृहेऽथवा||२२||
🔊 Audio coming soon
તથેદમપિ કુર્યાત્| પુરાણં ઘૃતં કેવલમથવૈભિર્લશુનાદિભિઃ સિદ્ધમુત્તમયા માત્રયા અષ્ટયામજરણીયયા એનમુન્માદિનં પાયયિત્વા શ્વભ્રે પ્રપાતે રુન્ધ્યાત્| ગૃહેઽથવા વિજન ઇત્યર્થાત્||૨૨||
Adhikarana atideshena a~jjanAdiyogopayogitA (23) · Śloka 23
એતાનૌષધવર્ગાન્વા વિધેયત્વમગચ્છતિ| અઞ્જનોદ્વર્તનાલેપનાવનાદિષુ યોજયેત્||૨૩||
एतानौषधवर्गान्वा विधेयत्वमगच्छति| अञ्जनोद्वर्तनालेपनावनादिषु योजयेत्||२३||
🔊 Audio coming soon
નિવૃત્તોન્માદેઽપિ તત્સંસ્કારદ્વિધેયત્વમગચ્છત્યેતાનન્તરોક્તાન્યથાયોગમૌષધવર્ગાનઞ્જનાદિષુ યોજયેત્||૨૩||
Adhikarana ashvagandhAditailam (24) · Śloka 24
અશ્વગન્ધાજગન્ધોગ્રગન્ધાલશુનસર્ષપૈઃ| રાસ્નાકાયસ્થગોલોમીયુક્તૈસ્તૈલં વિપાચિતમ્| ગોમૂત્રસદૃશં પાનનસ્યાભ્યઙ્ગાનુવાસનૈઃ| સર્વોન્માદગ્રહાલક્ષ્મીપાપ્માપસ્મારનાશનમ્||૨૪||
अश्वगन्धाजगन्धोग्रगन्धालशुनसर्षपैः| रास्नाकायस्थगोलोमीयुक्तैस्तैलं विपाचितम्| गोमूत्रसदृशं पाननस्याभ्यङ्गानुवासनैः| सर्वोन्मादग्रहालक्ष्मीपाप्मापस्मारनाशनम्||२४||
🔊 Audio coming soon
અશ્વગન્ધાદિભિર્ગોમૂત્રસમં તૈલં વિપાચિતં પાનાદિભિઃ સર્વોન્માદાદિનાશનમ્| ઉગ્રગન્ધા વચા| કાયસ્થા હરીતકી| ગોલોમીદૂર્વા||૨૪||
Adhikarana shirIShAdya~jjananAvane (25) · Śloka 25
શિરીષો મધુકં હિઙ્ગુ લશુનસ્તગરં વચા| કુષ્ઠઞ્ચ બસ્તમૂત્રેણ પિષ્ટં સ્યાન્નાવનાઞ્જનમ્| તદ્વદ્ વ્યોષં હરિદ્રે દ્વે મઞ્ષિઠાહિઙ્ગુસર્ષપાઃ| શિરીષબીજં ચોન્માદગ્રહાપસ્મારનાશનમ્||૨૫||
शिरीषो मधुकं हिङ्गु लशुनस्तगरं वचा| कुष्ठञ्च बस्तमूत्रेण पिष्टं स्यान्नावनाञ्जनम्| तद्वद् व्योषं हरिद्रे द्वे मञ्षिठाहिङ्गुसर्षपाः| शिरीषबीजं चोन्मादग्रहापस्मारनाशनम्||२५||
🔊 Audio coming soon
શિરીષબીજાદિકં બસ્તમૂત્રેણ પિષ્ટમઞ્જનં નાવનઞ્ચ સ્યાત્| વ્યોષાદિકમપિ તદ્વદિતિ બસ્તમૂત્રેણ પિષ્ટમઞ્જનં નાવનં ચ| એતચ્ચ પ્રયોગદ્વયમપ્યુન્માદાદિનાશનમ્||૨૫||
Adhikarana brAhmayAdiyogaH nasyAdyatha (26) · Śloka 26
બ્રાહ્મીમૈન્દ્રીં વિડઙ્ગાનિ વ્યોષં હિઙ્ગુજટાં મુરમ્| રાસ્નાં વિષઘ્નાં લશુનં વિશલ્યાં સુરસં વચામ્| જ્યોતિષ્મતીં નાગવિન્નામનન્તાં સહરીતકીમ્| કામ્લીં ચ હસ્તિમૂત્રેણ પિષ્ટ્વા છાયાવિશોષિતા| વર્તિર્નસ્યાઞ્જનાલેપધૂપૈરુન્માદસૂદની||૨૬||
ब्राह्मीमैन्द्रीं विडङ्गानि व्योषं हिङ्गुजटां मुरम्| रास्नां विषघ्नां लशुनं विशल्यां सुरसं वचाम्| ज्योतिष्मतीं नागविन्नामनन्तां सहरीतकीम्| काम्लीं च हस्तिमूत्रेण पिष्ट्वा छायाविशोषिता| वर्तिर्नस्याञ्जनालेपधूपैरुन्मादसूदनी||२६||
🔊 Audio coming soon
બ્રાહ્મ્યાદિકં હસ્તિમૂત્રેણ પિષ્ટ્વા છાયાવિશોષિતા વર્તિર્નસ્યાદિભિરુન્માદસૂદની ભવતિ| હિઙ્ગુજટા હિઙ્ગુપત્રી| વિષઘ્નાત્ર સોમરાજી| કટભી ચ| વિશલ્યા ગર્ભપાતની| જ્યોતિષ્મતી કઙ્ગુણિકા| નાગવિન્ના નાગદન્તી| અનન્તા દૂર્વા| કામ્લી સૌરાષ્ટ્રી| અતશ્ચ સુબોધમ્||૨૬||
Adhikarana apAmArgAdivartiH (27) · Śloka 27
પિષ્ટ્વા ફલાન્યપામાર્ગાદ્ધિઙ્ગુલં હિઙ્ગુપત્રિકામ્| વર્તિર્ગોક્રોષ્ટુપિત્તેન મરિચાર્ધશકાઞ્જનમ્| ઉન્માદભૂતાપસ્મારે નૃષુ ગોષુ ચ ગોચરે||૨૭||
पिष्ट्वा फलान्यपामार्गाद्धिङ्गुलं हिङ्गुपत्रिकाम्| वर्तिर्गोक्रोष्टुपित्तेन मरिचार्धशकाञ्जनम्| उन्मादभूतापस्मारे नृषु गोषु च गोचरे||२७||
🔊 Audio coming soon
ગોર્વૃષસ્ય ક્રોષ્ટુઃ સૃગાલસ્ય ચ પિત્તેન| એતત્ સર્વમેકત એકતો મરિચમિત્યર્ધાંશત્વમ્| એષા વર્તિરુન્માદે ભૂતેઽપસ્મારે ચ યોજ્યા| નૃષુ નરેષુ ગોચરે વિષયે ગવાં મારકે ગોષુ વૃષભેષુ ચાઞ્જનં વિધેયમ્||૨૭||
Adhikarana vAtashleShmAtmake visheShopacArAH (28) · Śloka 28
અવપીડાશ્ચ વિવિધાઃ સર્ષપસ્નેહસંયુતાઃ| કટુતૈલેન ચાભ્યઙ્ગો ધ્માપયેચ્ચાસ્ય તદ્રજઃ| સહિઙ્ગુતીક્ષ્ણધૂમશ્ચ સૂત્રસ્થાનોદિતો હિતઃ| સૃગાલશલ્યકોલૂકજતુકાવૃકબસ્તજૈઃ| મૂત્રપિત્તશકૃલ્લોમનખચર્મભિરાચરેત્| ધૂપધૂમાઞ્જનાભ્યઙ્ગપ્રદેહપરિષેચનમ્| ધૂપયેત્સતતં ચૈનં શ્વગોમત્સ્યૈઃ સુપૂતિભિઃ| વાતશ્લેષ્માત્મકે પ્રાયઃ .....................||૨૮||
अवपीडाश्च विविधाः सर्षपस्नेहसंयुताः| कटुतैलेन चाभ्यङ्गो ध्मापयेच्चास्य तद्रजः| सहिङ्गुतीक्ष्णधूमश्च सूत्रस्थानोदितो हितः| सृगालशल्यकोलूकजतुकावृकबस्तजैः| मूत्रपित्तशकृल्लोमनखचर्मभिराचरेत्| धूपधूमाञ्जनाभ्यङ्गप्रदेहपरिषेचनम्| धूपयेत्सततं चैनं श्वगोमत्स्यैः सुपूतिभिः| वातश्लेष्मात्मके प्रायः .....................||२८||
🔊 Audio coming soon
અવપીડાઃ કલ્કાદિનસ્યા વિવિધા નાનાવિધસ્તીક્ષ્ણાઃ તે ચ સર્ષપતૈલસંયુતાઃ| કટુતૈલેનાભ્યઙશ્ચ હિતઃ| તદ્રજઃ સર્ષપચૂર્ણં તચ્ચ સહિઙ્ગુ| કટુશબ્દેન સર્ષપા ઉચ્યન્તે| સૃગાલાદીનાં મૂત્રાદિભિર્ધૂપાદીનાચરેત્| જતુકા ચર્મચટિકા| શ્વાપ્રભૃતિભિઃ સુપૂતિભિઃ| કિલન્નગન્ધૈરેનમુન્માદિનં સતતં ધૂપયેત્| સુબોધમ્||૨૮||
Adhikarana paittike visheShopacArAH (29) · Śloka 29
......................... પૈત્તિકે તુ પ્રશસ્યતે| તિક્તકં જીવનીયં ચ સર્પિઃ સ્નેહશ્ચ મિશ્રકઃ| શીતાનિ ચાન્નપાનાનિ મધુરાણિ લઘૂનિ ચ| વિધ્યેત્સિરાં યથોક્તાં વા તૃપ્તં મેદ્યામિષસ્ય વા| નિવાતે શાયયેદેવં મુચ્યતે મતિવિભ્રમાત્||૨૯||
......................... पैत्तिके तु प्रशस्यते| तिक्तकं जीवनीयं च सर्पिः स्नेहश्च मिश्रकः| शीतानि चान्नपानानि मधुराणि लघूनि च| विध्येत्सिरां यथोक्तां वा तृप्तं मेद्यामिषस्य वा| निवाते शाययेदेवं मुच्यते मतिविभ्रमात्||२९||
🔊 Audio coming soon
પૈત્તિકે નુ તિક્તકાદિકં સર્પિઃ પ્રશસ્યતે| સુબોધમ્| સિરાવ્યધાદિકં ચ સર્વં દોષાદ્યપેક્ષયા વિહિતવિભાગં કાર્યમ્| મેદ્યામિષસ્ય બલ્યામિષસ્ય તૃપ્તમુન્માદિનં નિવાતે શાયયેત્| એવમુપક્રાન્તે સતિ મતિવિભ્રમાદુન્માદાન્મુચ્યતે||૨૯||
Adhikarana prANabhayakarAH upacAravisheShAH (30) · Śloka 30
પ્રક્ષિપ્યાસલિલે કૂપે શેષયેદ્વા બુભુક્ષયા| આશ્વાસયેત્ સુહૃતં વા વાક્યૈર્ધર્માથસંહિતૈઃ| બ્રૂયાદિષ્ટવિનાશં વા દર્શયેદદ્ભુતાનિ વા| બદ્ધં સર્ષપતૈલાક્તં ન્યસ્તં ચોત્તાનમાતપે| કપિકચ્છ્વાથવા તપ્તૈર્લોહતૈલજલૈઃ સ્પૃશેત્| કશાભિસ્તાડયિત્વા વા બદ્ધ્વા શ્વભ્રે વિનિક્ષિપેત્| અથવા વીતશસ્ત્રાશ્મજને સન્તમસે ગૃહે| સર્પણોદ્ધૃતદંષ્ટ્રેણ દાન્તૈઃ સિંહૈર્ગજૈશ્ચ તમ્| ત્રાસયેચ્છસ્ત્રહસ્તૈર્વા કિરાતારાતિતિસ્કરૈઃ| અથવા રાજપુરુષા બહિર્નીત્વા સુસંયતમ્| ભાયયેયુર્વધેનૈનં તર્જયન્તો નૃપાજ્ઞયા| દેહદુઃખભયેભ્યો હિ પરં પ્રાણભયં મતમ્| તેન યાતિ શમં તસ્ય સર્વતો વિપ્લુતં મનઃ| સિદ્ધા ક્રિયા પ્રયોજ્યેયં દેશકાલાદ્યપેક્ષયા||૩૦||
प्रक्षिप्यासलिले कूपे शेषयेद्वा बुभुक्षया| आश्वासयेत् सुहृतं वा वाक्यैर्धर्माथसंहितैः| ब्रूयादिष्टविनाशं वा दर्शयेदद्भुतानि वा| बद्धं सर्षपतैलाक्तं न्यस्तं चोत्तानमातपे| कपिकच्छ्वाथवा तप्तैर्लोहतैलजलैः स्पृशेत्| कशाभिस्ताडयित्वा वा बद्ध्वा श्वभ्रे विनिक्षिपेत्| अथवा वीतशस्त्राश्मजने सन्तमसे गृहे| सर्पणोद्धृतदंष्ट्रेण दान्तैः सिंहैर्गजैश्च तम्| त्रासयेच्छस्त्रहस्तैर्वा किरातारातितिस्करैः| अथवा राजपुरुषा बहिर्नीत्वा सुसंयतम्| भाययेयुर्वधेनैनं तर्जयन्तो नृपाज्ञया| देहदुःखभयेभ्यो हि परं प्राणभयं मतम्| तेन याति शमं तस्य सर्वतो विप्लुतं मनः| सिद्धा क्रिया प्रयोज्येयं देशकालाद्यपेक्षया||३०||
🔊 Audio coming soon
પ્રક્ષિપ્યેત્યાદિ| અસલિલે જલરહિતે કૂપે પ્રક્ષિપ્ય બુભુક્ષયાઽનશનેન શોષયેદ્વા સુહૃદિતિ બન્ધુસ્તમુન્માદિનં ધર્માર્થસંયુતૈર્વચનૈરાશ્વાસયેદ્વા| ઇષ્ટવિનાશં પુત્રમરણાદિરૂપં વાક્યં બ્રૂયાદ્વા| અથવાદ્ભુતાન્યાશ્ચર્યભૂતાનીન્દ્રજાલાદીનિ દર્શયેત્| અથવા સર્ષપતૈલેન સિક્તં પાણ્યાદિષુ બદ્ધ્વા ઉત્તાનં કૃત્વાઽઽતપે ન્યસ્તં કપિકચ્છ્વાદ્યન્યતમેન સ્પૃશેત્| કપિચ્છુરાત્મગુપ્તા| અથવા કશાભિસ્તાડયિત્વા બદ્ધ્વા ચ શ્વભ્રે જલરહિતકૂપે વિનિક્ષિપેત્| અથવા શસ્ત્રાદિરહિતે અન્ધકારભવને| અથવા તં સર્પાદિણા ત્રાસયેત્| સર્પસ્તૂદ્ઘૃતદંષ્ટ્રઃ| સિંહા ગજાશ્ચ દાન્તા એવ યે ત્રાસયન્ત્યેવ ન તૂપઘ્નન્તિ| અથવોદ્ધૃતાયુધૈઃ કિરાતાદિભિસ્ત્રાસયેત્| તસ્કરા ગૃહીતછદ્મતસ્કરપદવીકાઃ પુરુષાઃ| અથવૈનમુન્માદિનં પ્રસિદ્ધા રાજપુરુષા નગરાદ્ બહિર્નીત્વા સુસંયતમ્ કૃત્વા નૃપાજ્ઞયા તર્જયન્તો વધેન કરણભૂતેન ભાયયેયુઃ| યતો દેહદુઃખભયેભ્યઃ પ્રાણભયં પરમુત્કૃષ્ટં મતમતસ્તેન પ્રાણભયેન તસ્યાતુરસ્ય સર્વતો વિપ્લુતં મનઃ શમમાયતિ| ઇયં ચાનન્તરપ્રદર્શિતા ક્રિયા સિદ્ધા અપ્રતિહતા દેશકાલાદ્યપેક્ષયા પ્રયોક્તવ્યા| અસ્યામપિ સિદ્ધિમયાત્યાં દેશાદિવ્યભિચાર એવાનુમન્તવ્યો ન તુ ક્રિયાદોષા હૃદિ વર્તન્તે|| ૩૦||
Adhikarana iShTavinAshajonmAdapratiShedhaH (31) · Śloka 31
ઇષ્ટાદ્રવ્યવિનાશાત્તુ મનો યસ્યોપહન્યતે| તસ્ય તત્સદૃશપ્રાપ્તિસ્સાન્ત્વાશ્વાસૈઃ પ્રસાદયેત્||૩૧||
इष्टाद्रव्यविनाशात्तु मनो यस्योपहन्यते| तस्य तत्सदृशप्राप्तिस्सान्त्वाश्वासैः प्रसादयेत्||३१||
🔊 Audio coming soon
ઇષ્ટદ્રવ્યવિનાશાદિત્યાદિ| સુબોધમ્| સદૃશમિતીષ્ટસદૃશં ધનસદૃશં ચ| તદિતિ મનઃ||૩૧||
Adhikarana kAmAdijAnAmunmAdAnAM pratIkAraH (32) · Śloka 32
કામશોકભયક્રોધહર્ષેર્ષ્યાલોભસમ્ભવાન્| પરસ્પરપ્રતિદ્વન્દ્વૈરેભિરેવ શમં નયેત્||૩૨||
कामशोकभयक्रोधहर्षेर्ष्यालोभसम्भवान्| परस्परप्रतिद्वन्द्वैरेभिरेव शमं नयेत्||३२||
🔊 Audio coming soon
કામાદિસમ્ભવાનુન્માદાનેભિરેવ કામાદિભિઃ પરસ્પરપ્રતિદ્વન્દ્વૈઃ શમં નયેત્| કામજં તત્પ્રતિદ્વન્દ્વીભૂતેન ભયેન વા ક્રોધેન વા શમં નયેદિત્યર્થઃ| એવં શેષેષ્વપિ યથાસમ્ભવં પ્રતિદ્વન્દ્વિષુ વાચ્યમ્||૩૨||
Adhikarana BUtAnubandhapratikAravisheShaH (33) · Śloka 33
ભૂતાનુબન્ધમીક્ષેત પ્રોક્તલિઙ્ગાધિકાકૃતિમ્| યદ્યુન્માદે તતઃ કુર્યાત્ ભૂતનિર્દિષ્ટમૌષધમ્| બલિં ચ દદ્યાત્પલલં યાવકં સક્તુપિણ્ડિકામ્| સ્નિગ્ધં મધુરમાહારં તણ્ડુલાન્ રુધિરોક્ષિતાન્| પક્વામકાનિ માંસાનિ સુરાં મૈરેયમાસવમ્| અતિમુક્તસ્ય પુષ્પાણિ જાત્યાઃ સહચરસ્ય ચ| ચતુષ્પથે ગવાં તીર્થે નદીનાં સઙ્ગમેષુ ચ||૩૩||
भूतानुबन्धमीक्षेत प्रोक्तलिङ्गाधिकाकृतिम्| यद्युन्मादे ततः कुर्यात् भूतनिर्दिष्टमौषधम्| बलिं च दद्यात्पललं यावकं सक्तुपिण्डिकाम्| स्निग्धं मधुरमाहारं तण्डुलान् रुधिरोक्षितान्| पक्वामकानि मांसानि सुरां मैरेयमासवम्| अतिमुक्तस्य पुष्पाणि जात्याः सहचरस्य च| चतुष्पथे गवां तीर्थे नदीनां सङ्गमेषु च||३३||
🔊 Audio coming soon
યદિ ચોન્માદે વૈદ્યો ભૂતાનુબન્ધમીક્ષેત| તતો ભૂતનિર્દિષ્ટમૌષધં કુર્યાત્| કિમ્ભૂતં ભૂતાનુબન્ધમાહ| પ્રોક્તલિઙ્ગાધિકાકૃતિં પ્રોક્તેભ્ય ઉન્માદવિશેષેભ્યોઽધિકા આકૃતિર્લક્ષણં યસ્ય તમ્| તત્ર ચ ભૂતાનુબન્ધે ચતુષ્પથાદિષુ ભૂતેભ્યઃ પલલાદિકં બલિં દદ્યાત્| રુધિરોક્ષિતાઃ રુધિરસિક્તાઃ||૩૩||
Adhikarana sattvavatAM unmAdAsamBavaH (34) · Śloka 34
નિવૃત્તામિષમદ્યો યો હિતાશી પ્રયતઃ શુચિઃ| નિજાગન્તુભિરુન્માદૈઃ સત્ત્વવાન્ ન સ યુજ્યતે||૩૪||
निवृत्तामिषमद्यो यो हिताशी प्रयतः शुचिः| निजागन्तुभिरुन्मादैः सत्त्ववान् न स युज्यते||३४||
🔊 Audio coming soon
નિવૃત્તામિષત્વાદિયુક્તઃ સત્ત્વવાંશ્ચ જિતેન્દ્રિયત્વાદિલક્ષણો નિજૈરાગન્તુભિશ્ચોન્માદૈર્ન યુજ્યતે||૩૪||
Adhikarana vigatonmAdalakShaNam (9) · Śloka 9
પ્રસાદશ્ચેન્દ્રિયાર્થાનં બુદ્ધ્યાત્મમનસાં તથા| ધાતૂનાં પ્રકૃતિસ્થત્વં વિગતોન્માદલક્ષણમ્||૩૫|| ઇતિ વૈદ્યપતિસિંહગુપ્તસ્ય સૂનોર્વાગ્ભટસ્ય કૃતાવષ્ટાઙ્ગસંગ્રહસંહિતાયામુત્તરતન્ત્રે ઉન્માદ પ્રતિષેધો નામ નવમોઽધ્યાયઃ||૯||
प्रसादश्चेन्द्रियार्थानं बुद्ध्यात्ममनसां तथा| धातूनां प्रकृतिस्थत्वं विगतोन्मादलक्षणम्||३५|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे उन्माद प्रतिषेधो नाम नवमोऽध्यायः||९||
🔊 Audio coming soon
ઇન્દ્રિયાર્થાદીનાં પ્રસાદાદિકં વિગતોન્માદસ્ય પુરુષસ્ય લક્ષણમ્|| ઇતિ શ્રીમન્મહામહોપાધ્યાયેન્દુવિરચિતાયા- મષ્ટાઙ્ગસંગ્રહવ્યાખ્યાયાં શશિલેખાયામુત્તરતન્ત્રે નવમોઽધ્યાયઃ||૯|