50. vājīkaraṇavidhiḥ

Adhikarana atha vAjIkaraNavidhirnAma pa~jcAsho~adhyAyaH adhyAyapratij~jA (1) · Śloka 1

ಅಥಾತೋ ವಾಜೀಕರಣವಿಧಿಂ ನಾಮಾಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||

ಉಭಯಲೋಕಹಿತತ್ವಾದೇಕಾನ್ತಸ್ವಸ್ಥೋಪಯೋಗಿತ್ವಾನ್ಮಙ್ಗಲತ್ವಾಚ್ಚ ತನ್ತ್ರೇ ವಾಜೀಕರಣಾಖ್ಯಸ್ಯಾಷ್ಟಮಸ್ಯಾಙ್ಗಸ್ಯ ನಿರ್ದೇಶಃ| ತತ್ಪ್ರಯೋಗದರ್ಶನಾರ್ಥಮಧ್ಯಾಯ ಆರಭ್ಯತೇ| ವಾಜೀಕರಣಮಿತ್ಯಾದಿನಾ ಭಙ್ಗ್ಯಾ ಪ್ರಯೋಜನಮುಚ್ಯತೇ|| ೧||

Adhikarana vAjIkaraNAdhikArI Pala~jca (2) · Śloka 2

ವಾಜೀಕರಣಮನ್ವಿಚ್ಛೇತ್ಸತತಂ ವಿಷಯೀ ಪುಮಾನ್| ತುಷ್ಟಿಃ ಪುಷ್ಟಿರಪತ್ಯಂ ಚ ಗುಣವತ್ತತ್ರ ಸಂಶ್ರಿತಮ್| ಅಪತ್ಯಸನ್ತಾನಕರಂ ಯತ್ಸದ್ಯಃ ಸಮ್ಪ್ರಹರ್ಷಣಮ್||೨||

ಯಃ ಪುಮಾನ್ ವಿಷಯೀ ವಿಷಯೇಶು ಶಬ್ದಾದಿಷು ದೇಹಚಿತ್ತೋಪಯೋಗಿಷು ಹೇತೇಷು ಸಕ್ತಃ ಸ ವಾಜೀಕರಣಲಕ್ಷಣಮುಪಾಯಮನ್ವಿಚ್ಛೇತ್| ತತ್ರ ಹಿ ವಾಜೀಕರಣೇ ಪುಷ್ಟ್ಯಾದಿಕಂ ಸಂಶ್ರಿತಮ್| (ವಾಜೀಕರಣಮಿತ್ಯಾದಿ| ವಾಜೀವಾಶ್ವಸಧರ್ಮಾ ಯೇನ ಕ್ರಿಯತೇ ತಂ ಅನ್ವಿಚ್ಛೇತ್ ಕುತೋಽನುರಸಾಯನಾತ್| ತಸ್ಯ ಹಿ ಸಮುಪ-ಚಿತಧಾತೋಃ ಪ್ರಧಾನಧಾತುಪರಿಕ್ಷಯೋ ಮಾ ಭೂದಿತಿ| ಪುರುಷಗ್ರಹಣಂ ಬಾಲಾ-ತ್ಯನ್ತವೃದ್ಧನಿರಾಸಾರ್ಥಂ ನ ಪುನಃ ಸ್ತ್ರೀಷಣ್ಡವ್ಯುದಾಸಾರ್ಥಂ ತೇಷಾಂ ವಾಜೀಕರ-ಣಾಪ್ರಾಪ್ತೇಃ| ಸತತಗ್ರಹಣಂ ಸದಾ ಸೇವನಂ ಜ್ಞಾಪಯತಿ| ಯಥಾ ರಸಾಯನಂ ಪ್ರಯುಕ್ತಂ ಸರ್ವಧಾತೂನಾಂ ಪುಷ್ಟಿಮಾದಧಾತಿ ನೈವಂ ವಾಜೀಕರಣಂ ತದ್ಧಿ ಸತತಮುಪಯುಜ್ಯಮಾನಮಾಹಾರವಚ್ಛುಕ್ರಧಾತುವೃದ್ಧಿಮಾದಧಾತೀತಿ| ಪ್ರವರ್ತ್ತಕಞ್ಚ ಧರ್ಮಂ ಸ್ವರ್ಗಪ್ರಾಪ್ತಿಲಕ್ಷಣಮಾಶ್ರಿತ್ಯೈತದುಚ್ಯತೇ| ಯನ್ನಿವೃತ್ತಿಕೃತೇ ಹಿ ಸ ಉಪದೇಶಃ| ಕೋಶಕಾರೋ ಯಥಾ ಹ್ಯಂಶೂನುಪಾದತ್ತೇ ವಧಪ್ರದಾನ್| ತಥಾಽಗ್ನಿಕಲ್ಪಾನರ್ಥಾನ್ ಜ್ಞೋ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ತೇಭ್ಯೋ ನಿವರ್ತ್ತತ ಇತಿ| ನೈಃಶ್ರೇಯಸಿಕಂ ಧರ್ಮಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯೋಪದೇಶಃ| ಅಯಞ್ಚಾಭ್ಯುದಯಿಕಮಿತಿ ನ ಪರಸ್ಪರವಿರೋಧಾಶಙ್ಕೇತಿ ಜೇಜ್ಜಟಃ)|| ೨||

Adhikarana vAjIkaraNaniruktiH (3) · Śloka 3

ವಾಜೀವಾತಿಬಲೋ ಯೇನ ಯಾತ್ಯಪ್ರತಿಹತೋಽಙ್ಗನಾಃ| ಭವತ್ಯತಿಪ್ರಿಯಃ ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ಯೇನ ಯೇನೋಪಚೀಯತೇ| ತದ್ವಾಜೀಕರಣಂ ತದ್ಧಿ ದೇಹಸ್ಯೌಜಸ್ಕರಂ ಪರಮ್||೩||

ವಾಜೀಕರಣಂ ಕಿಮುಚ್ಯತ ಇತ್ಯಾಹ-ಯೇನ ಹೇತುಭೂತೇನ ಪುರುಷೋ ವಾಜೀವಾಶ್ವ ಇವಾಪ್ರತಿಹತೋಽಙ್ಗನಾ ಯಾತಿ| ಯೇನ ಚ ಸ್ತ್ರೀಣಾಮತಿಪ್ರಿಯೋ ಭವತಿ ಯೇನ ಚ ಧಾತುರುಪಯಚಂ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ, ತದ್ವಸ್ತು ವಾಜೀಕರಣಮಿತ್ಯುಚ್ಯತೇ| ತದ್ಧಿ ಪರಂ ದೇಹಸ್ಯೌಜಸ್ಕರಮ್|| ೩||

Adhikarana guNavatstrIprashaMsA (4) · Śloka 4

ಸಾರೋ ಹಿ ಜೀವಲೋಕಸ್ಯ ಸ್ತ್ರೀ ಸ್ತ್ರೀಗುಣಸಮನ್ವಿತಾ| ಸ್ತ್ರಿಯಃ ಸಾಧ್ವ್ಯಃ ಪ್ರಸುವತೇ ನರಾನ್ ಗುಣಮಯಾನಿವ| ಗೋತ್ರವೃದ್ಧಿಕರಾ ಹ್ಯೇತಾ ಗೃಹಿಣ್ಯೋ ಗೃಹದೇವತಾಃ| ಗೃಹಂ ಹಿ ಹೀನಮೇತಾಭಿರ್ನ ಶ್ರೀಮದಪಿ ಶೋಭತೇ||೪||

ಸಾರೋ ಹೀತ್ಯಾದಿನಾ ಸ್ತ್ರಿಯಾಃ ಪ್ರಿಯತ್ವಂ ಪ್ರಯೋಜನವತೀತ್ಯುಚ್ಯತೇ ತಸ್ಮಾದಪ್ರಿಯೇ ಭರ್ತ್ತರಿ ಕುಲಜಾಽಪಿ ಸ್ತ್ರೀ ಕದಾಚ್ಛೀಲಂ ಕಲಙ್ಕಯತಿ| ಜೀವ ಲೋಕಸ್ಯೈಷ ಸಾರೋ ಯತ್ ಸ್ತ್ರೀ ಸ್ತ್ರೀಗುಣಸಮನ್ವಿತಾ ಭವತೀತ| ಸಾಧ್ವ್ಯಃ ಸ್ತ್ರಿಯೋ ಗುಣೈರಿವ ಕೃತಾನ್ ನರಾನ್ ಪ್ರಸುವತೇ| ಏತಾ ಇತಿ ಸಾಧ್ವ್ಯಃ ಸ್ತ್ರಿಯಃ| ಗೃಹಿಣ್ಯೋ ಭಾರ್ಯಾಃ|| ೪||

Adhikarana puMyogaprashaMsA (5) · Śloka 5

ನ ತು ತಾ ಅಪಿ ಶೋಭನ್ತೇ ಜರಸಾಽನುಗತಾ ಇವ| ಪುಂಯೋಗೇನ ವಿನಾ ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ಸ ಹಿ ಸಂವನನಂ ಪರಮ್||೫||

ತಾ ಅಪಿ ಸ್ತ್ರಿಯಃ ಪುಂಯೋಗೇನ ವಿನಾ ತು ತಥಾ ನ ಶೋಭನ್ತೇ ಯಥಾ ಜರಸಾಽನುಗತಾಃ| ಸ ಹಿ ಪುಂಯೋಗಃ ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ಪರಂ ಸಂವನನಂ ವಶೀಕರಣಮ್ ( ಪುರುಷರಹಿತಾಃ ಸ್ತ್ರಿಯಃ ಸ್ವತನ್ತ್ರತ್ವಾನ್ನ ಇತ್ಯರ್ಥಃ)|| ೫||

Adhikarana vAjIkaraNaprashaMsA (6) · Śloka 6

ವಾಜೀಕರಣನಿತ್ಯಸ್ಯ ಕಾಮಂ ಕಾಮಂ ಸಿಷೇವಿಷೋಃ| ನ ಶರೀರಮವಾಪ್ನೋತಿ ನ ವಾ ರತಿರತಿಃ ಕ್ಷಯಮ್| ಅಚ್ಛಾಯಃ ಪೂತಿಕುಸುಮಃ ಫಲೇನ ರಹಿತೋ ದ್ರುಮಃ| ಯಥೈಕಶ್ಚೈಕಶಾಖಶ್ಚ ನಿರಪತ್ಯಸ್ತಥಾ ನರಃ| ಅದೃಷ್ಟಪುತ್ರಪೌತ್ರಸ್ಯ ಕುಲತನ್ತ್ವನ್ತವರ್ತ್ತಿನಃ| ಸಂಸಾರಸುಖಬಾಹ್ಯಸ್ಯ ಕೀದೃಶಂ ನಾಮ ಜೀವಿತಮ್| ಅಸಮ್ಬನ್ಧೋ ಹ್ಯಪುತ್ರಸ್ಯ ನಿತ್ಯಮೇವ ಪರಃ ಪರಃ| ಸೀದತ್ಯಸ್ಯಾವಸಾನೇ ಚ ಗೃಹಂ ಸುಸ್ಥೇಽಪ್ಯನಾಯಕಮ್| ಅತೋ ವಾಜೀಕರಾ ಯೋಗಾಃ ನಿಷೇವ್ಯಾಃ ಶುಕ್ರವರ್ದ್ಧನಾಃ| ಕಲ್ಯಸ್ಯೋದಗ್ರವಯಸೋ ವಾಜೀಕರಣಸೇವಿನಃ| ಸರ್ವೇಷ್ವೃತುಷ್ವಹರಹರ್ವ್ಯವಾಯೋ ನ ನಿವಾರ್ಯತೇ||೬||

ಯಃ ಪುರುಷೋ ವಾಜೀಕರಣನಿತ್ಯಸ್ತಸ್ಯ ಕಾಮಮಿಚ್ಛಯಾ ಕಾಮಂ ಸ್ತ್ರೀಸಙ್ಗಮಂ ಸಿಷೇವಿಷೋರಪಿ ಶರೀರಂ ಕ್ಷಯಂ ನ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ| ರತಿರತಿಶ್ಚ ಕ್ಷಯಂ ನ ನಾವಾಪ್ನೋತಿ| ದ್ರುಮೋ ಯಥಾ ಅಚ್ಛಾಯತ್ವಾದಿಯುಕ್ತಃ ಪರಿಹಾರ್ಯೋ ನಿರುಪಕಾರಶ್ಚ ಭವತಿ ತಥೈವ ನಿರಪತ್ಯೋ ನರಃ| ಅಥವಾ ಯೇನ ಪುತ್ರಪೌತ್ರಮದೃಷ್ಟಂ ವಃ ಕುಲತನ್ತೋರನ್ತೇ ವರ್ತ್ತತೇ ಅತ ಏವ ಚ ಸಮ್ಸಾರಸುಖಾದ್ ಬಹಿರ್ಭೂತಸ್ಯೇದೃಶಸ್ಯ ಕೀದೃಶಂ ನಾಮ ಜೀವಿತಮ್| ತಜ್ಜೀವಿತಮೇವ ನ ಭವತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಅಪುತ್ರಸ್ಯ ಹಿ ಪರೋಽನ್ಯೋ ವಿಶಿಷ್ಟೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧೇನ ರಹಿತೋ ನಿತ್ಯಮೇವ ಪರಃ ನ ತದ್ವಿತ್ತಸ್ಯಾಶ್ರಯೋಽಸಾಧಾರಣಸಮ್ಬನ್ಧಾಭಾವಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಅಸ್ಯ ಚಾಪುತ್ರಸ್ಯಾವಸಾನೇ ವಯೋಽನ್ತೇ ಸುಸ್ಥೇಽಪಿ| ಧನಾದಿಸದ್ಭಾವೇಽಪ್ಯನಾಯಕಂ ಗೃಹಮವಸೀದತಿ| ಯತ ಏವಮತಃ ಶುಕ್ರಸ್ಯ ವರ್ದ್ಧನಾ ವಾಜೀಕರಾ ಯೋಗಾ ನಿಷೇವ್ಯಾಃ| ಕಲ್ಯಸ್ಯ ನೀರೋಗಸ್ಯ ಪ್ರತ್ಯಗ್ರವಯಸೋ ವಾಜೀಕರಣಸೇವಿನಶ್ಚ ಪುಂಸಃ ಸರ್ವೇಷು ಋತುಷು ಷಟ್ಸ್ವಪಿ ಅಹರಹರ್ದಿನೇ ದಿನೇ ವ್ಯವಾಯೋ ಮೈಥುನಂ ನ ನಿವಾರ್ಯತೇ ನ ನಿಷಿಧ್ಯತೇ|| ೬||

Adhikarana shukrakShayahetavaH (7) · Śloka 7

ಚಿನ್ತಾಜರಾಭ್ಯಾಂ ಶುಕ್ರಂ ತು ವ್ಯಾಧಿಭಿಃ ಕರ್ಮಕರ್ಶನಾತ್| ಕ್ಷಯಂ ಗಚ್ಛತ್ಯನಶನಾತ್ ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ಚಾತಿನಿಷೇವಣಾತ್| ಶುಕ್ರಕ್ಷಯಾತ್ ಭಯಾಚ್ಛೋಕಾದವಿಸ್ರಮ್ಭಾದಸೇವನಾತ್| ಅತಿಹರ್ಷಾದತಿಸ್ಥೌಲ್ಯಾನ್ಮಲೋಪಚಯತಃ ಶ್ರಮಾತ್| ಸ್ತ್ರೀಣಾಮಕೌಶಲಾದ್ದೋಷದರ್ಶನಾದಭಿಚಾರತಃ| ಮೇಢ್ರಾಮಯಾತ್ಸುಮಹತಃ ಕ್ರೋಧತೋಽರ್ಧರ್ಮಕೀರ್ತನಾತ್| ತೃಪ್ತಸ್ಯಾಪಿ ಸ್ತ್ರಿಯೋ ಗನ್ತುಂ ನ ಶಕ್ತಿರುಪಜಾಯತೇ||೭||

ಚಿನ್ತಾದಿಭಿಃ ಶುಕ್ರಂ ಕ್ಷಯಂ ಯಾತಿ ಸಞ್ಚಿತಮಪ್ಯಪಚೀಯತೇ| ಕರ್ಮಕರ್ಶನಾದ್ವಮನಾದಿಕರ್ಮಕೃತೇನ ಕರ್ಶನೇನ| ಶುಕ್ರಕ್ಷಯಾದ್ಧಾತುಸ್ತ್ರೋತಸ್ಥಿತಸ್ಯ ಶುಕ್ರಸ್ಯ ಕ್ಷಯಾತ್ ಶುಕ್ರಾಶಯಸ್ಥಿತಂ ಶುಕ್ರಮುಪಕ್ಷೀಯತೇ| ಅಸೇವಾ ಸ್ತ್ರೀಣಾಮ್| ಸ್ತ್ರೀಣಾಮಕೌಶಲಂ ರಹಸ್ಯವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಃ| ದೋಷಪ್ರದರ್ಶನಂ ಸ್ತ್ರೀಣಾಮೇವ| ಅಕ್ಷೀಣೇಽಪಿ ಶುಕ್ರೇ ತೃಪ್ತಸ್ಯಾಪಿ ಪುಂಸಃ ಸ್ತ್ರಿಯೋ ಗನ್ತುಂ ಶಕ್ತಿನ್ನೋಪಜಾಯತೇ|| ೭||

Adhikarana strIgamanashaktivaividhyam (8) · Śloka 8

ನ ಹಿ ಜಾತಬಲಾಃ ಸರ್ವೇ ನರಾಶ್ಚಾಪತ್ಯಭಾಗಿನಃ| ಬೃಹಚ್ಛರೀರಾ ಬಲಿನಃ ಕೇಚಿನ್ನಾರೀಷು ದುರ್ಬಲಾಃ| ಸನ್ತಿ ಚಾಲ್ಪಾಶ್ರಯಾಃ ಸ್ತ್ರೀಷು ಬಲವನ್ತೋ ಬಹುಪ್ರಜಾಃ| ನರಾಶ್ಚಟಕವತ್ಕೇಚಿದ್ ವ್ರಜನ್ತಿ ಬಹುಶಃ ಸ್ತ್ರಿಯಃ| ಗಜವಚ್ಚ ಪ್ರಸಿಞ್ಚನ್ತಿ ಕೇಚಿನ್ನ ಬಹುಗಾಮಿನಃ| ಕೇಚಿತ್ಪ್ರಯತ್ನೈರ್ವಾಹ್ಯನ್ತೇ ವೃಷಾಃ ಕೇಚಿತ್ಸ್ವಭಾವತಃ||೮||

ನ ಹೀತ್ಯಾದಿನಾ ಸ್ತ್ರೀಗಮನಶಕ್ತೇರನಿಯಮಂ ದರ್ಶಯತಿ| ಸುಬೋಧಮ್| ಪ್ರಯತ್ನೇನ ರತಿರ್ವಾಜೀಕರಣಾದಿಭಿಃ| (ಸಬಲಾ ಏವಾಪತ್ಯಭಾಗಿನೋ ಜಾತಬಲಾ ಅಪಿ ನಾಪತ್ಯಭಾಗಿನಃ, ಅಜಾತಬಲಾ ಅಪ್ಯಪತ್ಯಭಾಗಿನ ಇತಿ ಪ್ರತಿಪಾದಯನ್ ಸರ್ವಾನ್ ಬಲವಿಶೇಷಾನಾಹ-ನಹಿ ಜಾತಬಲಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ಬೃಹಚ್ಛರೀರಾ ಯೇ ಮೇದಸ್ವಿನಸ್ತೇಽಪ್ಯಲ್ಪವ್ಯವಾಯಾಃ| ಅಲ್ಪಾಶ್ರಯಾ ಅಪಿ ಯೇ ಶುಕ್ರಸಾರಾ ಬಲವನ್ತೋ ಬಹುಪ್ರಜಾಃ| ಕೇಚಿತ್ಪ್ರಯತ್ನೈರ್ವಾಹ್ಯನ್ತೇ ಔಪನಿಷದಾದಿಕೋಕ್ತೈಃ| ವೃಷಾಃ ಕೇಚಿತ್ ಸ್ವಭಾವತಃ ಪ್ರಕೃತ್ಯೈವೇತ್ಯರ್ಥಃ ಇತಿ ಜೇಜ್ಜಟಃ)|| ೮||

Adhikarana vAjIkaraNaprastAvaH (9) · Śloka 9

ತಸ್ಮಾತ್ಪಯೋಗಾನ್ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ದುರ್ಬಲಾನಾಂ ಬಲಪ್ರದಾನ್| ಸುಖೋಪಭೋಗಾನ್ ಬಲಿನಾಂ ಭೂಯಶ್ಚ ಬಲವರ್ದ್ಧನಾನ್||೯||

ತಸ್ಮಾದ್ಯೇ ದುರ್ಬಲಾಸ್ತೇಷಾಂ ಬಲಪ್ರದಾದಿಗುಣಾನ್ ಪ್ರಯೋಗಾನ್ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ| ಬಲಿನಾಂ ಚ ಭೂಯೋ ಬಲವರ್ದ್ಧನಾನ್ ಸುಖೋಪಭೋಗಾಂಶ್ಚ| (ಇದಮತ್ರ ಚಿನ್ತ್ಯತೇ- ಶ್ಲೇಷ್ಮ-ಪ್ರಕೃತೇರ್ಗುರುಸ್ನಿಗ್ಧಮಧುರಶೀತಾನಿ ಸಾಮಾನ್ಯಾತ್ ಕಫವೃದ್ಧಿಮಾದಧತಿ ಕಥಂ ತೇಷಾಂ ಸುಖೋಪಭೋಗತೇತಿ| ಅತ್ರ ವಿಧಾಸ್ಯತ್ಯತ್ರೈವ| ಸ್ರೋತಸ್ಸು ಶುದ್ಧೇಷ್ವಿತ್ಯಾದಿ ಯಾವತ್ ಕ್ಲಿಷ್ಟೇ ಯಥಾ ವಾಸಸಿ ರಾಗಯೋಗಾ ಇತಿ| ಏತದುಕ್ತಂ ಭವತಿ-ಕೃತಸಂಶೋಧನಸ್ಯಾಪಹೃತಕಫಪಿತ್ತಸ್ಯೈಧಿತಾಗ್ನೇ ದೋಷಾಯ ವಾಜೀಕರಣಯೋಗಾ ಇತಿ| ಉಕ್ತಂ ಚ-'ಕ್ಷೀಣದೋಷಸ್ಯ ಚಾಪಥ್ಯಂ ನಾವಶ್ಯಂ ದೋಷಕೃದ್ಭವೇದಿ'ತಿ| ಅತಿಮನ್ದಾಗ್ನೇಸ್ತ್ವನಿರ್ವಾಹಿತದೋಷಸ್ಯಾಪರಿಣತಾನಿ ದೋಷಂ ಪ್ರಕೃತಿ ನಾನ್ಯಥಾ| ಯೋಽಪಿ ತತ್ರ ಸಾಮಾನ್ಯಾತ್ ಕಫಲವಃ ಸೋಽಪಿ ವ್ಯವಾಯಾದಪಚೀಯತೇ| ಯಥೋಕ್ತಾದಧಿಕಂ ನಿಸ್ಸೃತಂ ವ್ಯಾಧಯೇ ಸಮ್ಪದ್ಯತ ಏವ-ಇತಿ ಜೇಜ್ಜಟಃ)|| ೯||

Adhikarana vAjIkarAsevanAtpUrvamanuShTheyam (10) · Śloka 10

ಅಥ ಸ್ನಿಗ್ಧವಿಶುದ್ಧಾನಾಂ ನಿರೂಹಾನ್ ಸಾನುವಾಸನಾನ್| ಘೃತತೈಲರಸಕ್ಷೀರಶರ್ಕರಾಕ್ಷೌದ್ರಸಂಯುತಾನ್| ಯೋಗವಿದ್ಯೋಜಯೇತ್ ಪೂರ್ವಂ ಕ್ಷೀರಮಾಂಸರಸಾಶಿನಾಮ್| ತತೋ ವಾಜೀಕರಾನ್ ಯೋಗಾನ್ ಶುಕ್ರಾಪತ್ಯಬಲಪ್ರದಾನ್||೧೦||

ಅಥೇತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರಯೋಗಾತ್ಪೂರ್ವಮೇವ ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ಯಾನನ್ತರಂ ವಮನವಿರೇಚನಾಭ್ಯಾಂ ಶುದ್ಧಸ್ಯ ನಿರೂಹಾನನುವಾಸನಯುಕ್ತಾನ್ ಘೃತಾದಿಯುಕ್ತಾಂಶ್ಚ ಕ್ಷೀರಮಾಂಸರಸಾಶಿನಾಂ ಯೋಜಯೇತ್ ತತೋಽನನ್ತರಂ ಶುಕ್ರಾದಿಪ್ರದಾನ್ ವಾಜೀಕರಾನ್ ಯೋಗಾನ್| (ಅಥ ಸ್ನಿಗ್ಧವಿಶುದ್ಧಾನಾಮಿತ್ಯಾದಿನೈತದುಕ್ತಂ ಭವತಿ-ಶುದ್ಧಾನಾಮೇಧಿತಾಗ್ನೀನಾಂ ಯಥಾಬಲಂ ಪ್ರಯುಕ್ತಂ ವಾಜೀಕರಣಂ ಯಥಾವತ್ ಸಿದ್ಧ್ಯತ್ಯನ್ಯಥಾಽನರ್ಥಾಯ| ಬಸ್ತಯೋ ಘೃತಾದಿಸಹಿತಾಃ ಕ್ಷೀರಮಾಂಸರಸಾಶಿನಾಂ ವಿಧೇಯಾಃ-ಇತಿ ಜೇಜ್ಜಟಃ)|| ೧೦||

Adhikarana sharekShvAdighRutam (11) · Śloka 11

ಶರೇಕ್ಷುಕುಶಕಾಶಾನಂ ವಿದಾರ್ಯಾ ವೀರಣಸ್ಯ ಚ| ಮೂಲಾನಿ ಕಣ್ಟಕಾರ್ಯಾಶ್ಚ ಜೀವಕರ್ಶಭಕೌ ಬಲಾಮ್| ಮೇದೇ ದ್ವೇ ದ್ವೇ ಚ ಕಾಕೋಲ್ಯೌ ಸೂಪ್ಯಪರ್ಣೀ ಶತಾವರೀಮ್| ಅಶ್ವಗನ್ಧಾಮತಿಬಲಾಮಾತ್ಮಗುಪ್ತಾಂ ಪುನರ್ನವಾಮ್| ವೀರಾಂ ಪಯಸ್ಯಾಂ ಜೀವನ್ತೀಂ ಋದ್ಧಿಂ ರಾಸ್ನಾಂ ತ್ರಿಕಣ್ಟಕಮ್| ಮಧುಕಂ ಶಾಲಿಪರ್ಣೀ ಚ ಭಾಗಾಂಸ್ತ್ರಿಪಲಿಕಾನ್ ಪೃಥಕ್| ಮಾಷಾಣಾಮಾಢಕಂ ಚೈತದ್ ದ್ವಿದ್ರೋಣೇ ಸಾಧಯೇದಾಪಾಮ್| ರಸೇನಾಢಕಶೇಷೇಣ ಪಚೇತ್ತೇನ ಘೃತಾಢಕಮ್| ರಸೇನಾಢಕಶೇಷೇಣ ಪಚೇತ್ತೇನ ಘೃತಾಢಕಮ್| ಘೃತಾಚ್ಚತುರ್ಗುಣಂ ಕ್ಷೀರಂ ಪೇಷ್ಯಾಣೀಮಾನಿ ಚಾವಪೇತ್| ವೀರಾಂ ಸ್ವಗುಪ್ತಾಙ್ಕಾಕೋಲ್ಯೌ ಯಷ್ಟೀಂ ಫಲ್ಗುಂ ದ್ವಿಪಿಪ್ಪಲೀಮ್| ದ್ರಾಕ್ಷಾಂ ವಿದಾರೀಂ ಖರ್ಜೂರಂ ಮಧುಕಾನಿ ಶತಾವರೀಮ್| ತತ್ಸಿದ್ಧಪೂತಂ ಚೂರ್ಣಸ್ಯ ಪೃಥಕ್ಪ್ರಸ್ಥೇನ ಯೋಜಯೇತ್| ಶರ್ಕರಾಯಸ್ತುಗಾಯಾಶ್ಚ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾಃ ಕುಡವೇನ ಚ| ಮರಿಚಸ್ಯ ಪ್ರಕುಞ್ಚೇನ ಪೃಥಗರ್ದ್ಧಪಲೋನ್ಮಿತೈಃ| ತ್ವಗೇಲಾಕೇಸರೈಃ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣೈಃ ಕ್ಷೌದ್ರದ್ವಿಕುಡವೇನ ಚ| ಪಲಮಾಟ್ರಂ ತತಃ ಖಾದೇತ್ ಪ್ರತ್ಯಹಂ ರಸದುಗ್ಧಭುಕ್| ತೇನಾರೋಹತಿ ವಾಜೀವ ಕುಲಿಙ್ಗ ಇವ ಹೃಷ್ಯತಿ||೧೧||

ಶರಾದೀನಾಂ ಕಣ್ಟಕಾರ್ಯನ್ತಾನಾಂ ಮೂಲಾನಿ| ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸಮಮ್| ಶರಃ ಕಾಣ್ಡೇಕ್ಷುಃ, ವೀರಣಮುಶೀರಮ್| ವೀರಾ ಕ್ಷೀರವಿದಾರೀ| ಪಯಸ್ಯಾ ಕ್ಷೀರಿಕಾ| ತ್ರಿಕಣ್ಟಕೋ ಗೋಕ್ಷುರಕಃ| ಫಲ್ಗು ಕಾಕೋದುಮ್ಬರಿಕಾಫಲಮ್| ಕ್ಷೌದ್ರಸ್ಯ ದ್ವಿಕುಡವ ಷೋಡಶಪಲಾನಿ| ಕುಲಿಙ್ಗಶ್ಚಟಕಃ|| ೧೧||

Adhikarana mAShAdighRutam (12) · Śloka 12

ಮಾಷಾತ್ಮಗುಪ್ತಾಬೀಜಾನಾಮಾಢಕಂ ಪ್ರಸೃತೋನ್ಮಿತಮ್| ಮೇದಾಶ್ವಗನ್ಧರ್ದ್ಧಿವರೀ ವೀರಾ ಯಷ್ಟೀ ದ್ವಿಜೀವಕಮ್| ಶೂರ್ಪೇಽಪಾಂ ವಿಪಚೇತ್ತೇನ ಪಾದಶೇಷೇಣ ಪಾಚಯೇತ್| ವಿದಾರೀಕ್ಷುರಸಪ್ರಸ್ಥದ್ವಯೇನ ಸದೃಶೇನ ಚ| ಸರ್ವೈಃ ಕ್ಷೀರೇಣ ಹವಿಷೋ ನವಾತ್ಪ್ರಸ್ಥಂ ಶೃತೇಽತ್ರ ಚ| ಸಿತಾ ಕ್ಷೌದ್ರಸಿತಾಖ್ಯಾನಾಂ ಪೃಥಗ್ದದ್ಯಾಚ್ಚತುಷ್ಪಲಮ್| ಪಲಂ ಕಣಾತ್ ಪುರೋ ಭಕ್ತಂ ಲಿಹಂಸ್ತತ್ಪಲಪೂರ್ವಕಮ್| ತರುಣೀಷ್ವವತೃಪ್ತಾಸು ಪ್ರಸಭಂ ರಾಸಭಾಯತೇ||೧೨||

ಮಾಷಾತ್ಮಗುಪ್ತಾಬೀಜಾನಾಂ ಮಿಶ್ರೀಕೃತಾನಾಮಾಢಕಮ್| ಮನ್ದಾದಿಕಂ ಪ್ರಸೃತೋನ್ಮಿತಮಿತಿ| ಸರ್ವೈರಿತಿ ಕ್ವಾಥವಿದಾರೀಕ್ಷುರಸೈಃ ಸದೃಶೇನ ಸಮೇನ ಕ್ಷೀರೇಣ| ಸುಬೋಧಮ್| ಅಸ್ಯ ಯೋಗಸ್ಯ ಭಕ್ತಾತ್ಪೂರ್ವಂ ಪ್ರಯೋಗಃ| ಪಲಪೂರ್ವಕಂ ಲಿಹಂಸ್ತದ್ ಘೃತಂ ಪುರುಷೋ ಯಾಃ ಪುರುಷೇ ಅತೃಪ್ತಾಸ್ತರುಣ್ಯಸ್ತಾಸು ರಾಸಭಾಯತೇ ರಾಸಭ ಇವಾಚರತಿ|| ೧೨||

Adhikarana medAdibAShkayaNaM payaH (13) · Śloka 13

ಮೇದಾದಿಭಿಶ್ಚ ಕರ್ಷಾಂಶೈಃ ಶೃತಂ ಬಾಷ್ಕಯಣಂ ಪಯಃ| ಸಶರ್ಕರಾಕ್ಷೌದ್ರಘೃತಂ ಶುಕ್ರವೃದ್ಧಿಕರಂ ಪರಮ್||೧೩||

ಮೇದಾದಿಭಿಃ ಪೂರ್ವಕ್ವಾಥನಿರ್ದಿಷ್ಟೈರ್ಜೀವಕಾನ್ತೈಃ ಕರ್ಷಾಶೈರ್ವಾಷ್ಕಯಣಂ ಪಯಃ ಶೃತಂ ಶರ್ಕರಾದಿಯುಕ್ತಂ ಪರಂ ಶುಕ್ರವೃದ್ಧಿಕರಮ್|| ೧೩||

Adhikarana mAShAdipAyasaH (14) · Śloka 14

ಪಯಸಾ ಪಾಯಸಸ್ತೇನ ಮಾಷಕಣ್ಡೂಕರೀಫಲೈಃ| ವೃಷ್ಯೋ ವೇಗಕರಃ ಸಿದ್ಧಃ ಸಘೃತಕ್ಷೌದ್ರಶರ್ಕರಃ||೧೪||

ತೇನ ಚ ಮೇದಾದಿಸಿದ್ಧೇನ ಪಯಸಾ ಮಾಷೈಃ ಕಪಿಕಚ್ಛೂಫಲೈಶ್ಚ ಪಾಯಸಃ ಸಿದ್ಧೋ ಘೃತಾದಿಯುಕ್ತೋ ವೃಷ್ಯೋ ವೇಗಕರಶ್ಚ|| ೧೪||

Adhikarana shvadaMShTrAdipAyasaH (15) · Śloka 15

ಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರಾಯಾ ವಿದಾರ್ಯಾಶ್ಚ ರಸೇ ಕ್ಷೀರಚತುರ್ಗುಣೇ| ಘೃತಾಢ್ಯಃ ಸಾಧಿತೋ ವೃಷ್ಯೋ ಮಾಷಷಷ್ಟಿಕಪಾಯಸಃ||೧೫||

ಕ್ಷೀರಚತುರ್ಗುಣೇ ಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರಾದಿರಸೇ ಘೃತಾಢ್ಯಃ ಸಾಧಿತೋ ಮಾಷಷಷ್ಟಿಕಪಾಯಸೋ ವೃಷ್ಯಃ ಶುಕ್ರಪುಷ್ಟಿಕರಃ|| ೧೫||

Adhikarana madhUlikAdicUrNam (16) · Śloka 16

ಮಧೂಲಿಕಾ ಮಾಷಪರ್ಣೀ ಸಿತಾ ಶೃಙ್ಗಾಟಕಂ ಯವಾಃ| ಸ್ವಗುಪ್ತಾಮೂಲಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವವಿದಾರೀಕ್ಷುರಕಾಃ ಸಮಾಃ| ಸಪ್ರಿಯಾಲಾ ಕೃತಂ ಚೂರ್ಣಂ ಪೃಥಙ್ಮಧ್ವಾಜ್ಯಷಡ್ಗುಣಮ್| ಪಾದಾಭ್ಯಾಮಸ್ಪೃಶನ್ ಭೂಮಿಂ ಲಿಹನ್ ಕಾಲ್ಯಮತಃ ಪಿಚುಮ್| ಲಭತೇ ಬಲಮುತ್ಸಾಹಂ ಸ್ತ್ರೀಂಶ್ಚ ಯಾತಿ ಕುಲಿಙ್ಗವತ್||೧೬||

ಮಧೂಲಿಕಾದಯಃ ಪ್ರಿಯಾಲಾನ್ತಾಃ ಸಮಸ್ತೈಶ್ಚೂರ್ಣಂ ಪೃಥಗಿತಿ ಮಧುನಾ ಷಡ್ಗುಣೇನಾಜ್ಯೇನಾಪಿ ಷಡ್ಗುಣೇನ ಯುಕ್ತಮತಃ ಪರಂ ಪಿಚುಂ ಕರ್ಷಂ ಕಾಲ್ಯಂ ಪ್ರಭಾತೇ ಲಿಹನ್ ಪಾದಾಭ್ಯಾಂ ಭೂಮಿಮಸ್ಪೃಶನ್ ಪುರುಷೋ ಬಲಮುತ್ಸಾಹಂ ಚ ಲಭತೇ| ಕುಲಿಙ್ಗಶ್ಚಟಕಃ|| ೧೬||

Adhikarana svaguptAdicUrNam (17) · Śloka 17

ಸ್ವಗುಪ್ತಾ ಕ್ಷೀರಕಾಕೋಲೀ ವಿದಾರೀ ಜೀವಕದ್ವಯಮ್| ತಿಲಾಃ ಸುಲುಞ್ಚಿತಾಃ ಭೃಷ್ಟಾಃ ಶರ್ಕರಾಜ್ಯಮಧುಪ್ಲುತಮ್| ತಚ್ಚೂರ್ಣಂ ಪ್ರಸೃತಂ ಲೀಢ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ ಪ್ರಮದಾಶತಮ್||೧೭||

ಸ್ವಗುಪ್ತಾದಿಕಂ ಸುಲುಞ್ಚಿತಾಸ್ತ್ಯಾಜಿತತ್ವಚೋ ಭೃಷ್ಟಸ್ತಿಲಾಶ್ಚೇತ್ಯನ್ತಮೇತಚ್ಛರ್ಕರಾದ್ಯಾಪ್ಲುತಞ್ಚೂರ್ಣನ್ತಸ್ಯ ಪ್ರಸೃತಂ ಪಲದ್ವಯಂ ಪ್ರಮದಾಶತಂ ಗಚ್ಛತಿ||೧೭||

Adhikarana mAShacUrNalehaH (18) · Śloka 18

ಪ್ರಸೃತಂ ಮಾಷಚೂರ್ಣಸ್ಯ ಧಾತ್ರೀಸ್ವರಸಭಾವಿತಮ್| ವಿದಾರೀರಜಸೋ ವಾಪಿ ಲಿಹನ್ ಮಧುಘೃತದ್ಗುತಮ್| ಕ್ಷೀರಾನುಪಶ್ಚಟಕವದ್ದಶಕೃತ್ವೋ ವ್ರಜೇತ್ ಸ್ತ್ರಿಯಃ||೧೮||

ಮಾಷಚೂರ್ಣಸ್ಯ ವ ವಿದಾರೀಚೂರ್ಣಸ್ಯ ವಾ ಪ್ರಸೃತಂ ಧಾತ್ರೀರಸೇನ ಭಾವಿತಂ ಮಧುಘೃತಾಭ್ಯಾಂ ಲಿಹನ್ ಕ್ಷೀರಾನುಪಃ ಸನ್ ದಶಕೃತ್ವೋ ದಶವಾರಾನ್ ಚಟಕವತ್ ಸ್ತ್ರಿಯೋ ವ್ರಜೇತ್|| ೧೮||

Adhikarana vidArIcUrNalehaH (19) · Śloka 19

ಚೂರ್ಣಂ ವಿದಾರ್ಯಾ ಬಹುಶಃ ಸ್ವರಸೇನೈವ ಭಾವಿತಮ್| ಕ್ಷೌದ್ರಸರ್ಪಿರ್ಯುತಂ ಲೀಢ್ವಾ ಪ್ರಮದಾ ದಶ ಗಚ್ಛತಿ||೧೯||

ವಿದಾರೀಚೂರ್ಣಲೇಹಃ ಸುಬೋಧಃ| ಬಹುಶೋ ಅನೇಕಶಃ| ಸ್ವರಸೇನ ವಿದಾರೀ ಸ್ವರಸೇನ|| ೧೯||

Adhikarana kRuShNAdicUrNalehaH (20) · Śloka 20

ಕೃಷ್ಣಾ ಧಾತ್ರೀಫಲರಜಃ ಸ್ವರಸೇನೈವ ಭಾವಿತಮ್| ಶರ್ಕರಾಮಧುಸರ್ಪಿರ್ಭಿರ್ಲೀಢ್ವಾ ಯೋಽನು ಪಯಃ ಪಿಬೇತ್| ಸ ನರೋಽಶೀತಿವರ್ಷೋಽಪಿ ಯುವೇವ ಪರಿಹೃಷ್ಯತಿ||೨೦||

ಕೃಷ್ಣಾಫಲಾನಾಂ ಧಾತ್ರೀಫಲಾನಾಞ್ಚ ಚೂರ್ಣಂ ಸ್ವರಸೇನ ಕೃಷ್ಣಾಧಾತ್ರೀಫಲರಸೇನ ಸುಭಾವಿತಂ ಸತ್ ಶರ್ಕರಾದಿಭಿರ್ಲೀಢ್ವಾ ಯಃ ಪಯೋಽನುಪಿಬೇತ್ ಸೋಽಶೀತಿವರ್ಷೋಽಪಿ ಯುವೇವ ಪರಂ ಹರ್ಷಂ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ|| ೨೦||

Adhikarana madhuyaShTIkarShaprayogaH (21) · Śloka 21

ಕರ್ಷಂ ಮಧುಕಚೂರ್ಣಯ್ಸ್ ಘೃತಕ್ಷೌದ್ರಸಮನ್ವಿತಮ್| ಪಯೋಽನುಪಾನಂ ಯೋ ಲಿಹ್ಯಾನ್ನಿತ್ಯವೇಗಃ ಸ ನಾ ಭವೇತ್||೨೧||

ಮಧುಯಷ್ಟೀ ಕರ್ಷಪ್ರಯೋಗಃ ಸುಬೋಧಃ| ನಾ ಪುರುಷಃ| ನಿತ್ಯವೇಗಃ ಸದಾ ವೇಗವಾನ್|| ೨೧||

Adhikarana kulIrashRu~ggIkalkaH (22) · Śloka 22

ಕುಲೀರಶೃಙ್ಗ್ಯಾ ಯಃ ಕಲ್ಕಮಾಲೋಡ್ಯ ಪಯಸಾ ಪಿಬೇತ್| ಸಿತಾಘೃತಪಯೋಽನ್ನಾಶೀ ಸ ನಾರೀಷು ವೃಷಾಯತೇ||೨೨||

ಕರ್ಕಟಾಶೃಙ್ಗ್ಯಾಃ ಕಲ್ಕಸ್ಯ ಪಯಸಾ ಪ್ರಯೋಗೇ ಯಃ ಸಿತಾದಿಭಿರನ್ನಮಶ್ನಾತಿ ಸ ನಾರೀಷು ವೃಷ ಇವಾಚರತಿ|| ೨೨||

Adhikarana dhAnyamASharasAdiprayogaH (23) · Śloka 23

ಧಾನ್ಯಮಾಷರಸಃ ಕ್ಷೀರಂ ಕ್ಷೌದ್ರಮಿಕ್ಷುರಸೋ ಘೃತಮ್| ದ್ವಿಮೇದಾ ಜೀವಕಯುಗಕ್ವಾಥಶ್ಚೈಕತ್ರ ಯೋಜಿತಃ| ಪೀತಃ ಕರೋತಿ ಪುರುಷಂ ಪ್ರಮದಾಶತಗಾಮಿನಮ್||೨೩||

ಧಾನ್ಯಮಾಷಯೋರೇಕೋ ರಸಃ ತತ್ಸಮಾನಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಪಞ್ಚ ಕ್ಷೀರಾದೀನಿ| ಏಕತ್ರ ಯೋಜಿತೋ ಮಿಶ್ರೀಕೃತಃ ಪೀತಃ ಪುರುಷಂ ಪ್ರಮದಾಶತಗಾಮಿನಂ ಕರೋತಿ|| ೨೩||

Adhikarana BallAtakashRutakShIram (24) · Śloka 24

ಭಲಾತಕೈಶ್ಚತುರ್ಭಿಸ್ತು ದುಗ್ಧಸ್ಯಾರ್ದ್ಧಾಢಕಂ ಪಚೇತ್| ಪೀತಂ ಕರೋತಿ ವೃಷತಾಂ ಸುಜೀರ್ಣಸ್ಯಾಪಿ ದೇಹಿನಃ||೨೪||

ಭಲ್ಲಾತಕಷೃತಕ್ಷೀರಂ ಸುಬೋಧಮ್| ದುಗ್ಧಸ್ಯಾರ್ದ್ಧಾಢಕಂಚತುಃಷಷ್ಟಿಪಲಾನಿ| ಸುಜೀರ್ಣಸ್ಯ ಸುವೃದ್ಧಸ್ಯಾಪಿ (ಭಲ್ಲಾತಕಸ್ಯಾರುಷ್ಕರಸ್ಯ ಮಜ್ಜಾ)|| ೨೪||

Adhikarana svaya~gguptekShurakAdicUrNayogAH (25) · Śloka 25

ಸ್ವಯಙ್ಗುಪ್ತೇಕ್ಷುರಕಯೋರ್ಬೀಜಚೂರ್ಣಂ ಸಶರ್ಕರಮ್| ಧಾರೋಷ್ಣೇನ ನರಃ ಪೀತ್ವಾ ಪಯಸಾ ರಾಸಭಾಯತೇ| ಉಚ್ಚಟಾಚೂರ್ಣಮಪ್ಯೇನಂ ಶತಾವರ್ಯಾಶ್ಚ ಯೋಜಯೇತ್||೨೫||

ಸ್ವಯಙ್ಗುಪ್ತೇಕ್ಷುರಕಯೋರಧ್ಯಣ್ಡಕೋಕಿಲಾಕ್ಷಕಯೋರ್ಬೀಜಸ್ಯ ಚೂರ್ಣಂ ಶರ್ಕರಾ ಸಹಿತಂ ಧಾರೋಷ್ಣೇನ ಪಯಸಾ ಪೀತ್ವಾ ನರೋ ರಾಸಭಾಯತೇ ರಾಸಭ ಇವಾಚರತಿ| ಸುಬೋಧಮ್| ಉಚ್ಚಟಾ ಪ್ರಸಿದ್ಧಾ (ಮಹಾಮುಸ್ತಾ)|| ೨೫||

Adhikarana sUpyaparNyAdikShIrayogau (26) · Śloka 26

ಸೂಪ್ಯಪರ್ಣೀ ದ್ವಿಕಾಕೋಲೀ ಜೀವಕರ್ಷಭಕೈಃ ಶೃತಮ್| ಲಘುನಾ ಪಞ್ಚಮೂಲೇನ ದ್ವಿಕಾಕೋಲೀಯುತೇನ ವಾ| ಪಯೋಽತಿವೃಷ್ಯಮಭ್ಯಸ್ಯ ವೃದ್ಧೋಽಪಿ ತರುಣಾಯತೇ||೨೬||

ಸೂಪ್ಯಪರ್ಣ್ಯಾದಿಭಿಃ ಋಷಭಕಾನ್ತೈಃ ಶೃತಂ ಪಯ ಏಕಃ ಪ್ರಯೋಗಃ| ಹ್ರಸ್ವಪಞ್ಚಮೂಲೇನ ಕಾಕೋಲೀದ್ವಯಯುತೇನ ದ್ವಿತೀಯಃ|| ೨೬||

Adhikarana kShIriNyAdipuMsavanayogAH (27) · Śloka 27

ಕ್ಷೀರಿಣೀ ಚ ಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರಾ ಚ ಫಾಣಿತಂ ಶರ್ಕರಾ ಮಧು| ಗೃಷ್ಟಿಕ್ಷೀರಂ ನವಂ ಸರ್ಪಿರೇತತ್ ಪುಂಸವನಂ ಪರಮ್||೨೭||

ಕ್ಷೀರಿಣ್ಯಾದಿಕಂ ಪುರುಷೇಣೋಪಯುಕ್ತಂ ಪರಂ ಪುಂಸವನಮ್| ಕ್ಷೀರಿಣೀ ಪಯಸ್ಯಾ||೨೭||

Adhikarana ashvatyaPalAdivRuShyayogaH (28) · Śloka 28

ಅಶ್ವತ್ಥಫಲಮೂಲತ್ವಕ್ಶೃಙ್ಗಸಿದ್ಧಂ ಪಯೋ ನರಃ| ಪೀತ್ವಾ ಸಶರ್ಕರಂ ಶೀತಂ ಕುಲಿಙ್ಗ ಇವ ಹೃಷ್ಯತಿ||೨೮||

ಅಶ್ವತ್ಥಫಲಾದಿಚತುಷ್ಟಯೇನ ಸಿದ್ಧಂ ಪಯಃ ಪೀತ್ವಾ ಕುಲಿಙ್ಗವದ್ಧೃಷ್ಯತಿ|| ೨೮||

Adhikarana payasyAsiddhaM payaH (29) · Śloka 29

ಪಯಃ ಪಯಸ್ಯಯಾ ಸಿದ್ಧಂ ಶುಕ್ರಕೃತ್ಸಾಜ್ಯಮಾಕ್ಷಿಕಮ್||೨೯||

ಪಯಸ್ಯಯಾ ಸಿದ್ಧಪಯಃ ಪ್ರಯೋಗೋ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ|| ೨೯||

Adhikarana shatAvarIghRutayogau (30) · Śloka 30

ಶತಾವರೀಕಲ್ಕರಸೇ ಪಯೋ ದಶಗುಣಂ ಘೃತಮ್| ಶೃತಂ ಸಪಿಪ್ಪಲೀಕ್ಷೌದ್ರಶರ್ಕರಂ ವೃಷ್ಯಮುತ್ತಮಮ್| ಶತಾವರೀರಸಪ್ರಸ್ಥಂ ಕ್ಷೀರಪ್ರಸ್ಥಚತುಷ್ಟಯಮ್| ಪ್ರಸ್ಥಂ ಘೃತಸ್ಯ ಶುಕ್ತ್ಯಂಶಂ ದ್ರಾಕ್ಷಾಮಾಂಸೀಪರೂಷಕಮ್| ಜೀವಕರ್ಷಭಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವಬಲಾಮೇದಾಕಶೇರುಕಮ್| ಪ್ರಿಯಾಲಬೀಜಂ ಕಾಕೋಲೀಯುಗ್ಮಂ ಚೈಕತ್ರ ಪಾಚಯೇತ್| ಪಕ್ವಪೂತೇ ಕ್ಷಿಪೇಚ್ಚಾಸ್ಮಿನ್ ಕುಡವಾಂಶಾಂ ಸಿತೋಪಲಾಮ್| ಗೃಷ್ಟಿಕ್ಶೀರಾನುಪಃ ಪ್ರಾಶ್ಯ ತನ್ನಾರೀಷು ವೃಷಾಯತೇ| ವಿಜಯೇತ ಚ ವಾತಾಸ್ರಂ ಪಿತ್ತಾಸ್ರೋರಃ ಕ್ಷತಕ್ಷಯಾನ್||೩೦||

ಶತಾವರೀಘೃತೇ ಘೃತಾದ್ದಶಗುಣಂ ಪಯಃ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾದಿಕಂ ಸಿದ್ಧೇ ದೇಯಮ್| ದ್ವಿತೀಯೇ ಶತಾವರೀರಸಪ್ರಸ್ಥಾದ್ಯೇ ದ್ರಾಕ್ಷಾದಿಕಂ ಶುಕ್ತ್ಯಂಶಮರ್ದ್ಧಪಲಂ ಚೈಕಸ್ಮಿನ್ ಭಾಜನೇ ಕೃತ್ವಾ ಪಾಚಯೇದೇತಚ್ಚ ಘೃತಂ ವಾತಾಸ್ರಾದಿಕಞ್ಚ ಜಯೇತ್|| ೩೦||

Adhikarana jIvAkAdighRutam (31) · Śloka 31

ಜೀವಕಕ್ಷೀರಕಾಕೋಲೀಸ್ಥಿರಾಹಂಸಪದೀಘನೈಃ| ಷಟೀಕ್ಷುಗಣ್ಡಿಕಾಯಷ್ಟೀಮೃಣಾಲೈಃ ಕಾರ್ಷಿಕೈಃ ಪಚೇತ್| ಘೃತಪ್ರಸ್ಥಂ ದಶಗುಣೇ ಕ್ಷೀರೇ ತದ್ ಬಲಪುಷ್ಟಿಕೃತ್| ವನ್ಧ್ಯಾನಾಂ ಪುತ್ರಜನನಂ ಶುಕ್ರವರ್ದ್ಧನಶೋಧನಮ್||೩೧||

ಜೀವಕಾದಿಘೃತಂ ಸುಬೋಧಮ್| ಹಂಸಪದೀ ಬಿಸಗ್ರನ್ಥ್ಯಾಖ್ಯಾ, ಕಾರ್ಷಿಕಂ ಕರ್ಷಪ್ರಮಾಣಮ್, ಘೃತಾದ್ದಶಗುಣಂ ಕ್ಷೀರಮ್, ವನ್ಧ್ಯಾನಾಮಪ್ರಜಾನಾಮ್| ಶುಕ್ರವರ್ದ್ಧನಂ ಶುಕ್ರಶೋಧನಂ ಚ|| ೩೧||

Adhikarana svaya~gguptAdimodakaH (32) · Śloka 32

ಜಲಾಢಕೇ ಸ್ವಯಙ್ಗುಪ್ತಾಮೂಲಾತ್ ಪಞ್ಚಪಲಂ ಪಚೇತ್| ಪಾದಶೇಷೇ ಚ ಸ್ಞ್ಚೂರ್ಣ್ಯ ಕುಡವಾಂಶಾಃ ಪೃಥಕ್ಷಿಪೇತ್| ಸ್ವಗುಪ್ತಾಮೂಲಗೋಧೂಮಮಾಷೇಕ್ಷುರಕಪಿಪ್ಪಲಿಃ| ಸಪ್ರಿಯಾಲಫಲಕ್ಷೌದ್ರಾಃ ಪ್ರಸ್ಥಾರ್ದ್ಧಂ ನವಸರ್ಪಿಷಃ| ಸಿತೋಪಲಾತುಲಾಪಾದಂ ಕುರ್ಯಾತ್ತಾನ್ ಮೋದಕಾಂಸ್ತತಃ| ಮೋದಕಂ ಭಕ್ಷಯಿತ್ವೈಕಂ ಷಷ್ಟಿಂ ವ್ರಜತಿ ಯೋಷಿತಾಮ್||೩೨||

ಆತ್ಮಗುಪ್ತಾಮೂಲಾತ್ ಪಞ್ಚಪಲಂ ಜಲಸ್ಯಾಢಕೇ ಅಷ್ಟಾವಿಂಶತ್ಯಧಿಕೇ ಪಲಶತೇ ಪಚೇತ್| ತಮಿನ್ ಪಾದಶೇಷೇ ಸ್ವಗುಪ್ತಾದಿಕಂ ಕುಡವಾಂಶಂ ಪೃಥವಿಕ್ಷಪೇತ್| ಸ್ವಗುಪ್ತಾದೀನಾಂ ಕುಡವಶ್ಚತ್ವಾರಿ ಪಲಾನಿ| ಕ್ಷೌದ್ರಸ್ಯ ಕುಡವೋಽಷ್ಟೌ ಪಲಾನಿ| ನವಸರ್ಪಿಷಃ ಪ್ರಸ್ಥಾರ್ದ್ಧಂ ಷೋಡಶಪಲಾನಿ| ಸಿತೋಪಲಾಯಾಸ್ತುಲಾಪಾದಃ ಪಞ್ಚವಿಂಶತಿಪಲಾನಿ| ಪ್ರತ್ಯಹಮೇಕಸ್ಯ ಮೋದಕಸ್ಯ ಭಕ್ಷಣಮ್||೩೨||

Adhikarana bRuhatyAdistilashaShkulikA (33) · Śloka 33

ಪಲಾಂಶಾನ್ ಬೃಹತೀವ್ಯಾಘ್ರೀಪೃಶ್ನಿಪರ್ಣೀತ್ರಿಕಣ್ಟಕಾನ್| ದ್ವಯಾಢಕೇನಾಮ್ಭಸಾ ಪಕ್ತ್ವಾ ಪಾದಶೇಷೇ ರಸೇ ಸ್ಥಿತೇ| ಪಲಾನಿ ಕ್ಷೀರಕಾಕೋಲ್ಯಾಃ ಪಞ್ಚ ಮಾಗಧಿಕಾಪಲಮ್| ಸ್ವಗುಪ್ತಾಫಲಮೂಲಾನಾಂ ಮಾಷಾಣಾಮಿಕ್ಷುರರಸ್ಯ ಚ| ವಿದಾರ್ಯಾ ಮಧುನಶ್ಚಾತ್ರ ಕುಡವಂ ಕುಡವಂ ಕ್ಷಿಪೇತ್| ಪೃಥಗ್ದ್ವೌ ಮುದ್ಗತಿಲಯೋರ್ಘೃತೇ ಶಷ್ಕುಲಿಕಾಸ್ತತಃ| ಪಚೇದೇಕಾಂ ತತಃ ಪ್ರಾಶ್ಯ ಶತಂ ವ್ರಜತಿ ಯೋಷಿತಾಮ್||೩೩||

ಪಲಾಂಶಾನಿತಿ| ಬೃಹತ್ಯಾದಿಭಿಸ್ತಿಲಶಷ್ಕುಲಿಕಾ ಸುಬೋಧಾ| ಕ್ಷೀರಕಾಕೋಲ್ಯಾಃ ಪಞ್ಚ ಪಲಾನಿ| ಸ್ವಗುಪ್ತಾಮೂಲಾದೀನಾಂ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಕುಡವಃ| ಮಧುನಃ ಕುಡವೋ ವಿದಾರ್ಯಾದ್ ದ್ವಿಗುಣಃ| ಮುದ್ಗಸ್ಯ ದ್ವೌ ಕುಡವೌ ತಿಲಸ್ಯ ದ್ವಾವಿತಿ ಪೃಥಗರ್ಯಃ|| ೩೩||

Adhikarana svaguptAmUlakRutabhakShyAH (34) · Śloka 34

ಸ್ವಗುಪ್ತಾಮೂಲಚೂರ್ಣೇನ ದ್ರುತೇನ ಪಯಸಾ ಕೃತಾಃ| ಘೃತೇ ಸಶರ್ಕರಾಕ್ಷೌದ್ರಾ ಭಕ್ಷ್ಯಾ ವೇಗಶತಪ್ರದಾಃ||೩೪||

ಪಯಸಾ ದ್ರುತೇನ ಸ್ವಗುಪ್ತಾಮೂಲಚೂರ್ಣೇನ ಘೃತೇ ಸಂಸ್ಕೃತಾಃ ಸಶರ್ಕರಾಕ್ಷೌದ್ರಾ ಭಕ್ಷ್ಯಾ ವೇಗಶತಪ್ರದಾಃ|| ೩೪||

Adhikarana mAShAtmaguptAdipUpalikAH (35) · Śloka 35

ಮಾಷಾತ್ಮಗುಪ್ತಾ ಗೋಧೂಮಶಾಲಿಷಷ್ಟಿಕಪೈಷ್ಟೀಕಾನ್| ಶರ್ಕರಾಯಾ ವಿದಾರ್ಯಾಶ್ಚ ಚೂರ್ಣಾನೀಕ್ಷುರಕಸ್ಯ ಚ| ಸಂಯೋಜ್ಯ ಕ್ಷೀರಸರ್ಪಿರ್ಭ್ಯಾಂ ಘೃತೇ ಪೂಪಲಿಕಾಃ ಪಚೇತ್| ಪಯೋಽನುಪಾನಾಸ್ತಾಃ ಶೀಘ್ರಂ ಕುರ್ವನ್ತಿ ವೃಷತಾಂ ಪರಮ್||೩೫||

ಮಾಷಾತ್ಮಗುಪ್ತಾ ಗೋಧೂಮಾದಿಪೈಷ್ಟಿಕಾನ್ ಶರ್ಕರಾದಿಚೂರ್ಣಾನಿ ಚ ಕ್ಷೀರಘೃತಾಭ್ಯಾಮಾಲೋಡ್ಯ ಘೃತೇ ವಟಕವತ್ ಪೂಪಲಿಕಾಃ ಪಚೇತ್| ಸುಬೋಧಮ್|| ೩೫||

Adhikarana mAShatilAdishaShkulikAH (36) · Śloka 36

ಚೂರ್ಣಂ ಮಾಷಾತ್ತಿಲಾಚ್ಛಾಲೋರ್ವಿದಾರ್ಯಾಶ್ಚ ಸಸೈನ್ಧವಮ್| ರಸೇನ ಪುಣ್ಡ್ರಕಸ್ಯೇಕ್ಷೋಃ ಪ್ಲುತಂ ವಾರಾಹಮೇದಸಿ| ಪಕ್ತ್ವಾ ಶುಷ್ಕುಲಿಕಾಃ ಖಾದನ್ನಾರೋಹೇತ್ ಷಷ್ಟಿಮಙ್ಗನಾಃ||೩೬||

ಮಾಷಾದೀನಾಂ ಚೂರ್ಣಂ ಲವಣೇನ ಯುಕ್ತಂ ಪುಣ್ಡ್ರೇಕ್ಷುರಸೇನಾಲೋಡ್ಯ ಸೂಕರಮೇದಸಿ ಶಷ್ಕುಲಿಕಾಃ ಕಾರ್ಯಾಃ| ಸುಬೋಧಮ್|| ೩೬||

Adhikarana madhuraphalapUpalikAH (37) · Śloka 37

ಮುಖಪ್ರಿಯಾಣಾಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಾನಾಂ ಫಲಾನಾಂ ಮಧುರಾತ್ಮನಾಮ್| ಫಲಾನಾಮಾತ್ಮಗುಪ್ತಾಯಾಃ ಶಾಲೇರ್ಮಾಷಾತ್ತಿಲಾದ್ ಘೃತಾತ್| ಮುದ್ಗಾದ್ಗೋಧೂಮತಶ್ಚಾಪಿ ಕುಡವಂ ಕುಡವಂ ಪೃಥಕ್| ಚೂರ್ಣಿತೈರ್ನ್ನಿಸ್ತುಷೈಸ್ತೈಸ್ತು ಕ್ಷೀರೇಣಾಲೋಡ್ಯ ಮರ್ದಿತೈಃ| ಪಕ್ವಾಂ ಪೂಪಲಿಕಾಂ ಖಾದನ್ ಸ್ತ್ರೀಷು ಹೃಷ್ಯತಿ ವಾಜಿವತ್||೩೭||

ಮುಖಪ್ರಿಯಾಲಾದಿಗುಣಾನಾಂ ದ್ರಾಕ್ಷಾದೀನಾಂ ಫಲಾನಾಮಾತ್ಮಗುಪ್ತಾಫಲಾನಾಂ ಶಾಲ್ಯಾದೀನಾಞ್ಚ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಕುಡವಃ| ಏಭಿರ್ನ್ನಿಸ್ತುಷೈಶ್ಚೂರ್ಣೀಕೃತೈಃ ಕ್ಷೀರೇಣಾಲೋಡ್ಯ ಮರ್ದ್ದಿತೈಃ ಪೂಪಲಿಕಾಃ ಕಾರ್ಯಾ|| ೩೭||

Adhikarana rasAnupAnotkArikAprayogaH (38) · Śloka 38

ಶರ್ಕರಾಮಾಷಗೋಧೂಮತುಗಾಕ್ಷೀರೀಪಯೋಘೃತೈಃ| ಪಕ್ವಾಮುತ್ಕಾರಿಕಾಂ ಖಾದೇತ್ಕೃಕವಾಕುರಸಾನುಪಃ| ಮಾಯೂರಂ ತೈತ್ತಿರಂ ಹಾಂಸಮೇವಮೇವ ರಸಂ ಪಿಬೇತ್| ಅನೇನಾಶ್ವ ಇವೋದೀರ್ಣೇ ಬಲೀ ಲಿಙ್ಗಂ ಸಮರ್ಪಯೇತ್||೩೮||

ಶರ್ಕರಾದಿಭಿಃ ಪಕ್ವಾಮುತ್ಕಾರಿಕಾಂ ಕೃಕವಾಕುರಸಾನುಪಃ ಖಾದೇತ್| ಕೃಕವಾಕುರಸಃ ಕುಕ್ಕುಟರಸಃ ಮಯೂರರಸಾದ್ಯನ್ಯತಮಂ ವಾ ಪಿಬೇತ್| ಲಿಙ್ಗಂ ಮೇಢ್ರಮ್|| ೩೮||

Adhikarana varAhamAMsAdigulikA (39) · Śloka 39

ಪಿಷ್ಟ್ವಾ ವರಾಹಮಾಂಸಾನಿ ದತ್ತ್ವಾ ಮರಿಚಸೈನ್ಧವೇ| ಕೋಲವದ್ಗುಲಿಕಾಃ ಕೃತ್ವಾ ತಪ್ತೇ ಸರ್ಪಿಷಿ ವರ್ತ್ತಯೇತ್| ವರ್ತ್ತನಸ್ತಮ್ಭಿತಾಸ್ತಾಶ್ಚ ಪ್ರಕ್ಷೇಪ್ಯಾಃ ಕೌಕ್ಕುಟೇ ರಸೇ| ಘೃತಾಢ್ಯೇ ಗನ್ಧಪಿಶುನೇ ದಧಿದಾಡಿಮಸಾರಿಕೇ| ಯಥಾ ನ ಭಿನ್ದ್ಯಾದ್ಗುಲಿಕಾಸ್ತಥಾ ತಂ ಸಾಧಯೇದ್ರಸಮ್| ತಂ ಪಿಬನ್ಭಕ್ಷಯಂಸ್ತಾಶ್ಚ ಬಲೀ ಬಾಲೇಯವದ್ ವ್ರಜೇತ್| ಮಾಂಸಾನಿ ಬಲಯುಕ್ತಾನಿ ತಥಾಽನ್ಯಾನ್ಯಪಿ ಕಲ್ಪಯೇತ್||೩೯||

ಪಿಷ್ಟ್ವೇತ್ಯಾದಿ| ಸೂಕರಮಾಂಸೇನ ಪಿಷ್ಟೇನ ಮರಿಚಸೈನ್ಧವಯುಕ್ತೇನ ಕೃತಾ ಗುಲಿಕಾಸ್ತಪ್ತೇ ಘೃತೇ ವರ್ತಯೇತ್ ಮನಾಗಗ್ನಿಸನ್ತಾಪಂ ನಯೇತ್| ತಸ್ತೇನ ವರ್ತ್ತನೇನ ಸ್ತಮ್ಭಿತಾ ಗೃಹೀತಕಾಠಿನ್ಯಾಃ ಕೌಕ್ಕುಟೇ ರಸೇ ಪ್ರಕ್ಷೇಪ್ಯಾಃ| ತತಸ್ತಾ ರಕ್ಷಯನ್ ಸಾಧಯೇತ್| ಘೃತಾಢ್ಯ ಇತ್ಯಾದಿ ರಸವಿಶೇಷಣಮ್| ಬಾಲೇಯೋ ರಾಸಭಃ| ಕುಕ್ಕುಟವಚ್ಚಾನ್ಯಾನ್ಯಪಿ ಬಲಯುಕ್ತಾನಿ ಮಾಂಸಾನಿ ಕಲ್ಪಯೇತ್| (ತಪ್ತೇ ಸರ್ಪಿಷಿ ಭರ್ಜಯೇತ್| 'ಭರ್ಜನಸ್ತಮ್ಭಿತಾಸ್ತಾಶ್ಚ' ಇತಿ ಚರಕಪಾಠಃ| ವ್ಯಾಖ್ಯಾ-ತಪ್ತೇ ಸರ್ಪಿಷಿ ಭರ್ಜ್ಜಯೇತ್| ಭರ್ಜ್ಜನಸ್ತಮ್ಭಿತಾಶ್ಚ ಪ್ರಕ್ಷೇಪ್ಯಾಃಕೌಕ್ಕುಟೇ ರಸೇ ಇತ್ಯಸ್ಯಾಯಮಭಿಪ್ರಾಯಃ| ಸರ್ಪಿಷಾ ತಪ್ತೇನ ನವನೀತಾವಸ್ಥಾಮತಿಕ್ರಾನ್ತೇನ| ನವನೀತಾವಸ್ಥಾಯಾಂ ಹಿ ಸಾವಶೇಷಕಾಲಶೇಯಾವಯವತ್ವಾದಮ್ಲಾನುಗತಂ ಪ್ರಯೋಗೇ ನೇಷ್ಯತೇ| ನನು ಸರ್ಪಿಷೀತ್ಯುಕ್ತೇ ತದೇವ ಗಮ್ಯತೇ ಕಥಂ ಪುನರ್ನವನೀತಾಶಙ್ಕೇತಿ| ಉಚ್ಯತೇ-ಆಚಾರ್ಯಾ ನವನೀತಂ ಘೃತಂ ಜಾತಮಿತ್ಯಸ್ತಿ ನವನೀತೇ ಘೃತವ್ಯಪದೇಶಃ| ತಸ್ಮಾತ್ತದಪನಯನಾರ್ಥಮಿತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ| ತೇನ ಚ ತಪ್ತೇನ ತಾಃ ಸಂಹತಿಮಾಸಾದಯನ್ತಿ| ತಥಾ ನ ಭಿದ್ಯನ್ತೇ ದ್ರವೇ ಕ್ಷಿಪ್ತಾಃ| ದಧಿದಾಡಿಮಸಾರಿಕ ಇತಿ ಸಾರಿಕೇ ಸಾನ್ದ್ರೀಭೂತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ದಧಿ ದಾಡಿಮಾಮ್ಲಮಿಷ್ಯತೇ ನಾನ್ಯಚ್ಛುಕ್ತಾದಿ ತಸ್ಯ ಶುಕ್ರಕ್ಷಯಹೇತುತ್ವೇನಾಮ್ನಾನಾತ್| ಅಮ್ಲೋಽಮ್ಲಂ ಪಚ್ಯತೇ ಅಮ್ಲಶ್ಚ ಪಾಕಃ ಶುಕ್ರನಾಶನಃ-ಇತಿ ಜೇಜ್ಜಟಃ)|| ೩೯||

Adhikarana mAShA~gkurasiddho mAhiSharasaH (40) · Śloka 40

ಮಾಷಾನಙ್ಕುರಿತಾನ್ ಶುದ್ಧಾನ್ ನಿಸ್ತುಷಾನ್ ಸಾಜಹಾಫಲಾನ್| ಘೃತಾಢ್ಯೇ ಮಾಹಿರಸೇ ದಧಿದಾಡಿಮಸಾರಿಕೇ| ಪ್ರಕ್ಷಿಪ್ಯ ಸಾಧಯೇದ್ಯುಕ್ತ್ಯಾ ಧಾನ್ಯಜೀರಕನಾಗರೈಃ| ಪೀತೋ ಭುಕ್ತಶ್ಚ ಸ ರಸಃ ಕುರುತೇ ಶುಕ್ರಮಕ್ಷಯಮ್||೪೦||

ಅಙ್ಕುರಿತತ್ವಾದಿಯುಕ್ತಾನ್ ಮಾಷಾನಜಹಾಫಲಸಂಯುಕ್ತಾನ್ ಮಾಹಿಷಮಾಂಸರಸೇ ಘೃತಭೂಯಿಷ್ಠೇ ದಧಿದಾಡಿಮಪ್ರಧಾನೇ ಪ್ರಕ್ಷಿಪ್ಯ ಸಾಧಯೇತ್| ಸ ಸಿದ್ಧೋ ರಸಃ ಪೀತೋ ಭುಕ್ತಶ್ಚಾಕ್ಷಯಂ ಶುಕ್ರಂ ಕುರುತೇ| ಅಜಹಾ ಆತ್ಮಗುಪ್ತಾ| (ಕುರುತೇ, ಶುಕ್ರಮಕ್ಷಯಮಿತಿ ಸನ್ತಾನಪ್ರವೃತ್ತ್ಯಾ ಅಕ್ಷಯಮಿತ್ಯುಪಚರ್ಯತೇ- ಇತಿ ಜೇಜ್ಜಟಃ)|| ೪೦||

Adhikarana haMsAdInAmaNDaprayogaH (41) · Śloka 41

ಹಂಸಬರ್ಹಿಣದಕ್ಷಾಣ್ಡಾನ್ ಭೃಷ್ಟಾಂಸ್ತಪ್ತೇನ ಸರ್ಪಿಷಾ| ಸುರಾನುಪಾನಾನ್ ಯಃ ಖಾದೇತ್ಸ ತೃಪ್ತಸ್ತರ್ಪಯೇತ್ಸ್ತ್ರಿಯಃ||೪೧||

ಹಂಸಾದೀನಾಂ ಪ್ರಯೇಕಸ್ಯಾಣ್ಡಾನ್ ತಪ್ತೇನ ಸರ್ಪಿಷಾ ಭೃಷ್ಟಾನ್ ಸುರಾನುಪಾನಾನ್ ಖಾದೇತ್|| ೪೧||

Adhikarana ArdramatsyamAMsAdiprayogaH (42) · Śloka 42

ಆರ್ದ್ರಾಣಿ ಮತ್ಸ್ಯಮಾಂಸಾನಿ ಶಫರೀರ್ವಾ ಸುಭರ್ಜಿತಾಃ| ತಪ್ತೇ ಸರ್ಪಿಷಿ ಯಃ ಖಾದೇತ್ಸ ಗಚ್ಛೇತ್ಸ್ತ್ರೀಷು ನ ಕ್ಷಯಮ್||೪೨||

ಆರ್ದ್ರಾಣಾಂ ಮತ್ಸ್ಯಮಾಂಸಾನಾಂ ಶಫರೀಮಾಂಸಾನಾಂ ಚ ಘೃತಭೃಷ್ಟಾನಾಂ ಪ್ರಯೋಗಃ ಸುಬೋಧಃ| ಶಫರೀ ರೋಹಿತಃ| (ಮತ್ಸ್ಯಶಬ್ದಸ್ಯ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಚಿತ್ವೇಽಪಿ ರೋಹಿತಸ್ಯ ಗ್ರಹಣಂ ಪ್ರಧಾನಕಲ್ಪನಾಶ್ರಯಣಾತ್ ರೋಹಿತೋ ಮತ್ಸ್ಯಾನಾಮಿತಿ| ಇತಿ ಜೇಜ್ಜಟಃ)|| ೪೨||

Adhikarana chAgarasasiddho rohitamatsyaprayogaH (43) · Śloka 43

ಘೃತಭೃಷ್ಟಾನ್ ರಸೇ ಛಾಗೇ ರೋಹಿತಾನ್ ಫಲಸಾರಿಕೇ| ಅನುಪೀತರಸಾನ್ ಸಿದ್ಧಾನಪತ್ಯಾರ್ಥೀ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್||೪೩||

ರೋಹಿತಾನ್ ದಾಡಿಮಾದಿಫಲಪ್ರಧಾನೇ ಛಾಗೇ ರಸೇ ಸಿದ್ಧಾನ್ ಘೃತಭೃಷ್ಟಾನ್ ರಸಾನುಪಾನಯುಕ್ತಾನಪತ್ಯಾರ್ಥೀ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್|| ೪೩||

Adhikarana mAShabastANDAdiprayogAH (44) · Śloka 44

ಘೃತಂ ಮಾಷಾನ್ ಸಬಸ್ತಾಣ್ಡಾನ್ ಫಲಾಮ್ಲೇ ಮಾಹಿಷೇ ರಸೇ| ಸ್ವಾದೌ ವಾ ಸಾಧಯೇತ್ ಪೂತಂ ತದ್ರಸಂ ಭರ್ಜಯೇದ್ ಘೃತೇ| ಈಷಲ್ಲವಣಿತಂ ಯುಕ್ತಂ ಧಾನ್ಯಜೀರಕನಾಗರೈಃ| ಪೀತಃ ಸ ವೃಷ್ಯೋ ಬಲ್ಯಶ್ಚ ಬೃಂಹಣಶ್ಚ ಪರಂ ರಸಃ||೪೪||

ಘೃತಂ ಮಾಷಾನ್ ಬಸ್ತಾನಾಮಣ್ಡಾಂಶ್ಚ ಮಾಹಿಷೇ ದಾಡಿಮಾದಿಫಲಾಮ್ಲೇ ವಾ ರಸೇ ಸ್ವಾದಾವೇವ ವಾ ನ ತ್ವಮ್ಲೇ ಸಾಧಯೇತ್| ತಂ ತಥಾವಿಧಂ ರಸಂ ಪೂತಮೀಷಲ್ಲವಣಂ ಧಾನ್ಯಾಮ್ಲಾದಿಭಿರ್ಯುಕ್ತಂ ಘೃತೇ ಭರ್ಜಯೇತ್| ಪೀತಃ ಸ ರಸಃ ಪರಂ ವೃಷ್ಯಾದಿಗುಣಃ|| ೪೪||

Adhikarana caTakAdirasaprayogAH (45) · Śloka 45

ಚಟಕಾಂಸ್ತೈತ್ತಿರೇ ತದ್ವತ್ತಿತ್ತಿರೀನ್ ಕೌಕ್ಕುಟೇ ರಸೇ| ಕಲ್ಪ್ಯೇಚ್ಛಿಖಿನೋ ಹಂಸೇ ಹಂಸಾನ್ ವಾ ಶಿಖಿಜೇ ರಸೇ| ತೃಪ್ತಿಂ ಚಟಕಮಾಂಸಾನಾಂ ಗತ್ವಾ ಯೋಽನು ಪಯಃ ಪಿಬೇತ್| ಪ್ರಭೂತಕಾಲಸಂರುದ್ಧಾಃ ಸನ್ತರ್ಪಯತಿ ಯೋಷಿತಃ||೪೫||

ತೈತ್ತಿರೇ ರಸೇ ಚಟಕಾಂಸ್ತದ್ವದಿತಿ ಮಾಹಿಷರಸವಿಧಾನೇನ ಕಲ್ಪಯೇತ್| ತದ್ವದೇವೇತಿ ತಿತ್ತಿರೀಣಾಂ ಪ್ರಯೋಗಃ ಕೌಕ್ಕುಟೇ ರಸೇ| ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸಮಮ್| ಪ್ರಭೂತ ಕಾಲಸಂರುದ್ಧಾಃ ಬಹುಕಾಲಂ ಪುರುಷಸಂಸರ್ಗೇಣ ವಿನಾಭೂತಾಃ|| ೪೫||

Adhikarana shUlyakukkuTaprayogaH (46) · Śloka 46

ಘೃಟಾಢ್ಯಂ ಕುಕ್ಕುಟಂ ಶೂಲ್ಯಂ ಶೀತಂ ಖಾದೇತ್ ಸಮಾಕ್ಷಿಕಮ್| ಪಿಬೇಚ್ಚಾನನ್ತರಂ ಕ್ಷೀರಂ ಯ ಇಚ್ಛೇಚ್ಛುಕ್ರಮಕ್ಷಯಮ್||೪೬||

ಶೂಲೇ ಕುಕ್ಕುಟಂ ಬಹುನಾ ಘೃತೇನ ಸಂಸ್ಕೃತ್ಯ ಶೀತೀಕೃತ್ಯ ಕ್ಷೌದ್ರೇಣ ಯುಕ್ತಂ ಖಾದೇತ್| ಅನನ್ತರಞ್ಚ ಕ್ಷೀರಂ ಪಿಬೇತ್| ಸ ಏವಂ ಕುರ್ಯಾದ್ಯಃ ಶುಕ್ರಮಕ್ಷಯಮಿಚ್ಛೇತ್|| ೪೬||

Adhikarana pipalyAdinA bastANDaprayogAH (47) · Śloka 47

ಪಿಪ್ಪಲೀಲವಣೈರ್ಯುಕ್ತೋ ಬಸ್ತಾಣ್ಡೌ ಕ್ಷೀರಸರ್ಪಿಷಾ| ಸಾಧಿತೌ ಭಕ್ಷಯೇದ್ಯಸ್ತು ಸ ಗಚ್ಛೇತ್ ಪ್ರಮದಾಶತಮ್| ಬಸ್ತಾಣ್ಡಸಿದ್ಧೇ ಗೋದುಗ್ಧೇ ಭಾವಿತಾನಸಕೃತ್ತಿಲಾನ್| ಯಃ ಖಾದೇತ್ಸಸಿತಾನ್ ಗಚ್ಛೇತ್ ಸ ಸ್ತ್ರೀಶತಮಪೂರ್ವವತ್||೪೭||

ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾದಿನಾ ಛಗಲಾಣ್ಡವಿಧಾನಂ ಸುಬೋಧಮ್| ತಥೈವ ಛಗಲಾಣ್ಡಸಿದ್ಧಗೋಕ್ಷೀರಭಾವಿತಾನಾಂ ತಿಲಾನಾಂ ಪ್ರಯೋಗಃ|| ೪೭||

Adhikarana mAShasUpena ShaShTikaudanaprayogaH (48) · Śloka 48

ಭುಕ್ತ್ವಾ ಯೋ ಮಾಷಸೂಪೇನ ಘೃತಾಢ್ಯಂ ಷಷ್ಟಿಕೌದನಮ್| ಪಯಃ ಪಿಬತಿ ಜಾಗರ್ತ್ತಿ ಕೃತ್ಸ್ನಾಂ ರಾತ್ರಿಂ ಸ ವೇಗವಾನ್||೪೮||

ಭುಕ್ತ್ವೇತ್ಯಾದಿ| ಯೋ ಘೃತಾಢ್ಯಂ ಘೃತಭೂಯಿಷ್ಠಂ ಷಷ್ಟಿಕಾನ್ನಂ ಮಾಷಸೂಪೇನ ಸಹ ಭುಕ್ತ್ವಾ ಪಯಃ ಪಿಬತಿ ಸ ವೇಗವಾನ್ ಸಕಲಾಂ ರಾತ್ರಿಂ ಜಾಗರ್ತ್ತಿ||೪೮||

Adhikarana AtmaguptAdibhiH kShIrapAkaH (49) · Śloka 49

ಆತ್ಮಗುಪ್ತಾಫಲಂ ಮಾಷಾನ್ ಖರ್ಜೂರಾಣಿ ಶತಾವರೀಮ್| ಶೃಙ್ಗಾಟಕಾನಿ ಮೃದ್ವೀಕಾಂ ಪಚೇತ್ತತ್ ಪ್ರಸೃತೋನ್ಮಿತಮ್| ಕ್ಷೀರಪ್ರಸ್ಥಂ ಜಲಪ್ರಸ್ಥಮೇತತ್ ಕ್ಷೀರಾವಶೇಷಿತಮ್| ಶುಚಿನಾ ವಾಸಸಾ ಪೂತಂ ಯೋಜಯೇತ್ ಪ್ರಸೃತೈಸ್ತ್ರಿಭಿಃ| ಶರ್ಕರಾಯಾಸ್ತುಗಾಕ್ಷೀರ್ಯಾಃ ಸರ್ಪಿಷೋಽಭಿನವಸ್ಯ ಚ| ತತ್ಪಿಬೇತ್ಕ್ಷೌದ್ರಸಂಯುಕ್ತಂ ಭುಞ್ಜಾನಃ ಷಷ್ಟಿಕೌದನಮ್| ತಥಾ ಜರಾಪರೀತೋಽಪಿ ಪುತ್ರೈಃ ಸ ಪರಿವಾರ್ಯತೇ||೪೯||

ಆತ್ಮಗುಪ್ತಾಫಲಾದಿಭಿಃ ಕ್ಷೀರವಿಧಾನಂ ಸುಬೋಧಮ್| ಶರ್ಕರಾದಾದೀನಾಂ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ತ್ರಯಃ ಪ್ರಸೃತಾಃ|| ೪೯||

Adhikarana drAkShAdikShIrapAkaH (50) · Śloka 50

ದ್ರಾಕ್ಷಾಖರ್ಜೂರಖರ್ಜೂರೀಮಸ್ತಕಾನ್ಯಜಹಾಫಲಮ್| ಪಯಸ್ಯಾಭೀರುಮಾಷಾಂಶ್ಚ ಮಧುಕಾನಿ ಚ ಸಾಧಯೇತ್| ತೋಯಾಢಕೇ ಪಲಾಂಶಾನಿ ಪಾದಶೇಷೇಣ ತೇನ ಚ| ಕ್ಷೀರಪ್ರಸ್ಥಂ ಪಚೇತ್ಕ್ಷೀರಶೇಷೇಣಾದ್ಯಾದ್ ಘೃತಾನ್ವಿತಮ್| ಷಷ್ಟಿಕಾನ್ನಂ ಸಿತಾಜ್ಯೇನ ಯೋಗೋಽಯಂ ಶುಕ್ರಕೃತ್ಪರಮ್||೫೦||

ದ್ರಾಕ್ಷಾದೀನಾಂ ಕ್ವಾಥೇನ ಕ್ಷೀರಪ್ರಸ್ಥಂ ಪಚೇತ್| ಕ್ಷೀರಶೇಷಮ್| ಸಿತಾಜ್ಯಸಹಿತೇನ ತೇನ ಕ್ಷೀರೇಣ ಷಷ್ಟಿಕಾನ್ನಮದ್ಯಾತ್| ಅಜಹಾ ಆತ್ಮಗುಪ್ತಾ||೫೦||

Adhikarana jIvakAdighRutam (51) · Śloka 51

ಜೀವಕರ್ಷಭಕೌ ಮೇದಾ ಜೀವನ್ತೀ ಶ್ರಾವಣೀದ್ವಯಮ್| ಖಾರ್ಜೂರಂ ಮಧುಕಂ ದ್ರಾಕ್ಷಾಂ ವಿದಾರೀಂ ವಿಶ್ವಭೇಷಜಮ್| ಶೃಙ್ಗಾಟಕಾನಿ ಚಪಲಾ ನವಂ ಸರ್ಪಿಃ ಪಯೋಜಲಮ್| ಘೃತಾವಶೇಷಿತಂ ಸಿದ್ಧಂ ಶರ್ಕರಾಮಾಕ್ಷಿಕಾನ್ವಿತಮ್| ಷಷ್ಟಿಕೌದನಸಂಯುಕ್ತಮುಪಯೋಜ್ಯಂ ಯಥಾಬಲಮ್| ತದ್ದೃಷ್ಯಂ ಬಲಕೃದ್ವರ್ಣ್ಯಂ ಕಣ್ಡ್ಯಂ ದೇಹಸ್ಯ ಬೃಂಹಣಮ್||೫೧||

ಜೀವಕಾದಿಸಿದ್ಧಂ ಘೃತಂ ಶರ್ಕರಾಮಾಕ್ಷಿಕಸಹಿತಂ ಯಥಾಬಲಂ ಷಷ್ಟಿಕಾನ್ನಮುಪಯೋಜ್ಯಂ ವೃಷ್ಯಾದಿಗುಣಮ್|| ೫೧||

Adhikarana gRuShTyAdikShIram (52) · Śloka 52

ಗೃಷ್ಟಿರ್ಬಷ್ಕಯಣೀ ನೀರುಗೂರ್ಧ್ವಶೃಙ್ಗೀ ಚತುಸ್ತನೀ| ಸಾನ್ದ್ರಸ್ವಾದುಬಹುಕ್ಷೀರಾ ರೂಪಶೀಲಸಮನ್ವಿತಾ| ಇಕ್ಷುಭಿರ್ಮಾಷಪರ್ಣೇನ ಯಾ ಸುಪುಷ್ಟಾರ್ಜುನೇನ ವಾ| ತತ್ಕ್ಷೀರಂ ಸಸಿತಾಕ್ಷೌದ್ರಘೃತಂ ಪುತ್ರ್ಯಂ ರತಿಪ್ರದಮ್||೫೨||

ಗುಷ್ಟಿತ್ವಾದಿಗುಣಯುಕ್ತಾಯಾ ಇಕ್ಷ್ವಾದಿನಾ ಸುಪುಷ್ಟಾಯಾಃ ಗೋಃ ಕ್ಷೀರಂ ಸಿತಾದಿಸಹಿತಂ ಪೀತಂ ಪುತ್ರೀಯಂ ರತಿಪ್ರದಂ ಚ| ಗೃಷ್ಟಿಃ ಪ್ರಥಮಪ್ರಸವಾ| ಬಷ್ಕಯಣ್ಯನವಪ್ರಸೂತಾ| (ಗೃಷ್ಟಿರೇಕವಾರಪ್ರಸೂತಾ ತಸ್ಯಾ ಉಪಚಿತಧಾತುತ್ವಾತ್ ಪಯೋಽಪಿ ಕಾರಣಾನುವಿಧಾನಾತ್ ತದ್ವದೇವ ಭವತಿ| ಪುಷ್ಟಘ್ಣಂ ಚೈತತ್ ಜ್ಞಾಪಯತಿ| ಸಾತ್ಮ್ಯೇನೋಪಚಿತಾಯಾಃ ಕ್ಷೀರಮಪಿ ಜ್ಯಾಯಸ್ತಾಮಾವಹತಿ| ಚತುಸ್ತನ್ಯಾದಿಭಿರ್ವಿಶೇಷಣೈಃ ಕ್ಷೀರಮಪಿ ತ್ರಿಸ್ತನತ್ವವಿಶಾಲತ್ವವಿಶಙ್ಕಟತ್ವಾದಯೋ ಗವಾಂ ದೋಷಾ ಇತಿ| ಏವಂವಿಧಾ ಮಙ್ಗಲ್ಯಾ ಚತುಸ್ತನ್ಯಾದಿಯುಕ್ತೇತಿ| ಏವಂವಿಧಾಯಾಃ ಪಯಃಪ್ರಭಾವಾದ್ ವೃಷ್ಯತಾಮಾಸಾದಯತಿ| ಮಾಷಪರ್ಣೇನೇತ್ಯತ್ರ ಪರ್ಣಗ್ರಹಣೇನೈತಜ್ಜ್ಞಾಪಯತಿ| ಶುಷ್ಕಾಃ ಸ್ತಮ್ಬವನ್ತೋ ನ ಫಲಾನೀತಿ| ತಾನ್ಯಸಾತ್ಮ್ಯಾನಿ ಪ್ರಾಯಶೋ ಗವಾಂ ತೃಣಪರ್ಣೋಚಿತತ್ವಾತ್| ತಸ್ಮಾತ್ ಮಾಷಪರ್ಣೇನೇತ್ಯುಚ್ಯತೇ| ಅನ್ಯತೃಣಪರ್ಣಪುಷ್ಟಾಯಾ ಅಪಿ ಕ್ಷೀರಂ ವೃಷ್ಯಮುಚ್ಯತೇ| ಮಾಷಾಪರ್ಣಾದಿಭಿರ್ವೃಷ್ಯೈಃ ಪುಷ್ಟಾಯಾ ನಿತರಾಂ ವೃಷತ್ವಮಾಪಾದಯತಿ| ಅನ್ಯೇ ತ್ವನ್ಯಥಾ ಕ್ಷೀರತ್ರಯಮಿತಿ ವರ್ಣಯನ್ತಿ| ಇಕ್ಷ್ವಾದಾಯಾ ಮಾಷಪರ್ಣಾದಾಯಾ ಅರ್ಜುನಾದಾಯಾಶ್ಚೇತಿ-ಇತಿ ಜೇಜ್ಜಟಃ)|| ೫೨||

Adhikarana gRuShTyAdikShIraprayogaH prathamaH prayogaH (53) · Śloka 53

ಶುಕ್ರಲೈರ್ಜೀವನೀಯಾಖ್ಯೈರ್ಬೃಹಣೈರ್ಬಲವರ್ದ್ಧನಃ| ವಯಸಃ ಸ್ಥಾಪನೈಶ್ಚೈತತ್ಪಯಃಸಿದ್ಧಂ ಪೃಥಕ್ಪೃಥಕ್| ಯುಕ್ತಂ ಗೋಧೂಮಚೂರ್ಣೇನ ಸಘೃತಕ್ಷೌದ್ರಶರ್ಕರಮ್| ಪರ್ಯಾಯೇಣೋಪಯೋಕ್ತವ್ಯಮಿಚ್ಛತಾ ಶುಕ್ರಮಕ್ಷಯಮ್||೫೩||

ಗೋರ್ಗ್ಗೃಷ್ಟ್ಯಾದಿಗುಣಯುಕ್ತಾಯಾಶ್ಚೈತತ್ ಪಯಃ ಶುಕ್ರಲೈಃ ಶುಕ್ರವರ್ದ್ಧನೈರ್ಮಹಾಕಷಾಯಸಂಗ್ರಹಾಧ್ಯಾಯಪಠಿತೈರ್ಮೇದಾಕಾಕೋಲೀದ್ವಯಾದಿಭಿಃ ಜೀವನೀಯಾಖ್ಯೈರ್ಜೀವನ್ತೀಕಾಕೋಲ್ಯಾದಿಭಿಃ| ಬೃಂಹಣೈರ್ವಾಟ್ಯಾಬಲಾದಿಭಿಃ| ವಯಸಃ ಸ್ಥಾಪನೈಸ್ಮೃತಾಪಥ್ಯಾದಿಭಿಶ್ಚ ಪೃಥಕ್ಪೃಥಕ್ಸಿದ್ಧಮನನ್ತರಞ್ಚ ಗೋಧೂಮಚೂರ್ಣೇನ ಘೃತಾದಿಭಿಶ್ಚ ಯುಕ್ತಂ ಪರ್ಯಾಯೇಣೇತಿ ಕ್ರಮೇಣೋಪಯೋಕ್ತವ್ಯಮಕ್ಷಯಂ ಶುಕ್ರಮಿಚ್ಛತಾ ಪುಂಸಾ||೫೩||

Adhikarana dvitIyaH prayogaH (54) · Śloka 54

ಮೇದಾಂ ಪಯಸ್ಯಾಂ ಜೀವನ್ತೀಂ ವಿದಾರೀಂ ಕಣ್ಟಕಾರಿಕಾಮ್| ಮಾಷಾನ್ ಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರಾಂ ಕ್ಷೀರಿಕಾಂ ಗೋಧೂಮಾನ್ ಶಾಲಿಷಷ್ಟಿಕಾನ್| ತತ್ಕ್ಷೀರೇಽರ್ದ್ಧೋದಕೇ ಸಿದ್ಧಾನ್ ಕಾರ್ಷಿಕಾನಾಢಕೋನ್ಮಿತೇ| ವಿಸರ್ಜಯೇತ್ಪಯಶ್ಶೇಷಂ ತತ್ಪೂತಂ ಕ್ಷೌದ್ರಸರ್ಪಿಷಾ| ಸಿತಯಾ ಚ ಯುತಂ ಪೀತ್ವಾ ವೃದ್ಧೋಽಪಿ ತರುಣಾಯತೇ||೫೪||

ತತ್ಕ್ಷೀರೇ ತಸ್ಯಾ ಗೃಷ್ಟ್ಯಾದಿಗುಣಯುಕ್ತಾಯಾ ಗೋಃ ಕ್ಷೀರೇ ಆಢಕೋನ್ಮಿತೇ ಅರ್ದ್ಧೋದಕೇ ಉದಕಸ್ಯಾರ್ದ್ಧೇನ ಯುಕ್ತೇ ಮೇದಾದೀನ್ ಕರ್ಷಾಶಾನ್ ದತ್ವಾ ಸಿದ್ಧಾನ್ ಪಯಶ್ಶೇಷಂ ಕೃತ್ವಾ ತಾನ್ ವಿಸರ್ಜಯೇತ್| ತತಃ ಪೂತಂ ತತ್ಕ್ಷೀರಂ ಕ್ಷೌದ್ರಾದಿಯುಕ್ತಂ ಪೀತ್ವಾ ವೃದ್ಧೋಽತೀತಸಪ್ತತಿವರ್ಷೋಽಪಿ ತರುಣಾಯತೇ ತರುಣ ಇವಾಚರತಿ||೫೪||

Adhikarana tRutIyaH prayogaH (55) · Śloka 55

ಮಣ್ಡಲೈರ್ಜಾತರೂಪಸ್ಯ ಸುತಪ್ತೈಸ್ತತ್ಪಯಃ ಶೃತಮ್| ಸಿದ್ಧಂ ಪುಂಸವನಂ ವೃಷ್ಯಂ ಸಸಿತಾಘೃತಮಾಕ್ಷಿಕಮ್| ರೂಪ್ಯಾಯಸ್ತಾಮ್ರಸೀಸಾನಾಮಯಮೇವ ಪೃಥಗ್ವಿಧಿಃ||೫೫||

ತತ್ಪಯಸ್ತಸ್ಯಾ ಗೃಷ್ಟ್ಯಾದಿಗುಣಯುಕ್ತಾಯಾ ಗೋಃ ಪಯಃ ಸುತಪ್ತೈಃ ಸುವರ್ಣಸ್ಯ ಪತ್ರೈಃ ಶೃತಮ್| ಸಿದ್ಧಮಿತ್ಯಾದಿ ಸುಬೋಧಮ್| ಸುವರ್ಣವದ್ರೂಪ್ಯಾನಾನಾಮಪಿ ಚತುರ್ಣಾಮನ್ಯತಮಸ್ಯ ವಿಧಿಃ| (ಜಾತರೂಪಸ್ಯ ಸುವರ್ಣಸ್ಯ ಶುದ್ಧಸ್ಯೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಮಣ್ಡಲೈಃ ಪತ್ರೈಃ ಶೃತಸ್ಯ ಪಯಸೋ ವಿಶಿಷ್ಟಶಕ್ತ್ಯುತ್ಪಾದಃ| ತತ್ಪಯಸ್ತಸ್ಯಾ ಏವೇಕ್ಷ್ವಾದಿಪುಷ್ಟಾಯಾಃ-ಇತಿ ಜೇಜ್ಜಟಃ)|| ೫೫||

Adhikarana pippalIprayogaH (56) · Śloka 56

ಚೂರ್ಣಿತಾಃ ಪಿಪ್ಪಲೀಸ್ತ್ರಿಂಶತ್ ಪ್ರಕುಞ್ಚೇ ತೈಲಸರ್ಪಿಷೋಃ| ಭೃಷ್ಟಾಃ ಸಶರ್ಕರಾಕ್ಷೌದ್ರಾಃ ಕ್ಷೀರೇಣಾಲೋಡಿತಾಃ ಪಿಬೇತ್| ಅಶ್ನಂಶ್ಚ ಷಷ್ಟಿಕಂ ಕ್ಷೀರಸರ್ಪಿಭ್ಯಾಂ ವಾಜಿವದ್ಭವೇತ್||೫೬||

ತೈಲಘೃತಯೋಃ ಪ್ರಕುಞ್ಚೇ ಭೃಷ್ಟಾಸ್ಯ ತ್ರಿಂಶತ್ ಪಿಪ್ಪಲೀಚೂರ್ಣಸ್ಯ ಶರ್ಕರಾಕ್ಷೌದ್ರಸಹಿತಸ್ಯ ಕ್ಷೀರೇಣ ಪಾನಂ ಷಷ್ಟಿಕಾನ್ನಸ್ಯ ಚ ಕ್ಷೀರಸರ್ಪಿರ್ಭ್ಯಾಮಶನಂ ವಾಜೀಕರಣಮ್|| ೫೬||

Adhikarana payasA ShaShTikaudanaprayogaH (57) · Śloka 57

ಚನ್ದ್ರಾಂಶುಶುಭ್ರಮ್ ಪಯಸಾ ಘೃತಾಢ್ಯಂ ಷಷ್ಟಿಕೌದನಮ್| ಶರ್ಕರಾಮಧುಸಂಯುಕ್ತಂ ಭುಞ್ಜಾನೋ ನಾ ವೃಷಾಯತೇ||೫೭||

ಚನ್ದ್ರಾಂಶುವಚ್ಛುಭ್ರಂ ಷಷ್ಟಿಕಸ್ಯೌದನಂ ಘೃತಭೂಯಿಷ್ಠಂ ಶರ್ಕರಾಮಧುಯುಕ್ತಂ ಕ್ಷೀರೇಣ ಭುಞ್ಜಾನೋ ವೃಷಾಯತೇ| ನಾ ಪುರುಷಃ| ('ಚನ್ದ್ರಾಂಶುಕಲಪಮಿ'ತಿ ಚರಕಪಾಠಃ) ಷಷ್ಟಿಕೌದನಸ್ಯ ಚನ್ದ್ರಾಂಶುಕಲ್ಪತ್ವಂ ತಸ್ಯಾಪ್ಯಪೇತಕಣಮಲಸ್ಯಾಖಣ್ಡಿತಧೌತಸ್ಯ ಜ್ಞಾಪನಾರ್ಥಮ್| ಅನ್ಯೇ ತು ಗೌರಷಷ್ಟಿಕಸ್ಯ ಪ್ರವರತ್ವಾತ್ತದ್ವಿಶೇಷಣಾರ್ಥಂ ಚನ್ದ್ರಾಂಶುಕಲಪಮಿತಿ ಸಾದೃಶ್ಯಾನ್ನ ಕಲ್ಪನೇನೇತಿ-ಇತಿ ಜೇಜ್ಜಟಃ)|| ೫೭||

Adhikarana dadhnaH sareNa ShaShTikaudanaprayogaH (58) · Śloka 58

ದಧ್ನಃ ಸರೇಣ ಸಘೃತೋ ಭಕ್ಷಿತಃ ಷಷ್ಟಿಕೌದನಃ| ಸೈಲಾತುಗೋಷಣಕ್ಷೌದ್ರಃ ಶರ್ಕರಾಢ್ಯೇನ ಶುಕ್ರಕೃತ್||೫೮||

ಶರ್ಕರಾಭೂಯಿಷ್ಠೇನ ದಧ್ನಃ ಸರೇಣೈಲಾದಿಯುಕ್ತಃ ಷಷ್ಟಿಕೌದನೋ ಭಕ್ಷಿತಃ ಶುಕ್ರಕೃದ್ಭವತಿ| ಊಷಣಂ ಮರಿಚಮ್| ದಧ್ನಃ ಸರಂ ಶರಚ್ಚನ್ದ್ರಸನ್ನಿಭಂ ದೋಷವರ್ಜಿತಮ್| ಶರ್ಕರಾಕ್ಷೌದ್ರಮರಿಚೈಸ್ತುಗಾಕ್ಷೀರ್ಯಾ ಚ ಬುದ್ಧಿಮಾನ್|| ಯುಕ್ತ್ಯಾ ಯುಕ್ತಂ ಸುಸೂಕ್ಷ್ಮೈಲಂ ನಾವೇ ಕುಮ್ಭೇ ಶುಚೌ ಪಟೇ| ಮಾರ್ಜಿತಂ ಪ್ರಕ್ಷಿಪೇಚ್ಛೀತೇ ಘೃತಾಢ್ಯೇ ಷಷ್ಟಿಕೌದನಂ|| ಪಿಬೇನ್ಮಾತ್ರಾಂ ರಸಾಲಾಯಾಸ್ತಂ ಭುಕ್ತ್ವಾ ಷಷ್ಟಿಕೌದನಮ್| ವರ್ಣಸ್ವರಬಲೋಪೇತಃ ಪುಮಾಂಸ್ತೇನ ವೃಷಾಯತೇ|| ಇತಿ ಚರಕೇ| ದಧ್ನಃ ಸರಮಿತ್ಯಾದಿ| ಷಷ್ಟಿಕೌದನಂ ಭುಕ್ತ್ವಾ ರಸಾಲಾಯಾ ಮಾತ್ರಾಂ ಪಿಬೇತ್| ರಸಾಲಾನಾಮ ದಧಿಶರ್ಕರಯಾ ಸಹ ಪಟಮೃದಿತಂ ಚ ಚತುರ್ಜಾತಕಕರ್ಪೂರಮಾತ್ರಯಾ ಯುಕ್ತಂ ಲೋಕೇ ರಸಾಲೇತ್ಯುಚ್ಯತೇ-ಇತಿ ಜೇಜ್ಜಟಃ|| ೫೮||

Adhikarana vRuShyau pAdalepau (59) · Śloka 59

ಅಧ್ಯಣ್ಡಾಮಾರ್ಷಭೀಂ ಚೈವ ಸ್ವಯಙ್ಗುಪ್ತಾಫಲಾನಿ ಚ| ಪಾದಲೇಪಂ ನರಃ ಕೃತ್ವಾ ನಿಶಿ ವೇಗೈರ್ನ ಹೀಯತೇ| ವರ್ಷಾಭೂಮೂಲಮೃದ್ವೀಕಾಸ್ವಯಙ್ಗುಪ್ತಾಫಲಾನಿ ಚ| ಸಿದ್ಧಶ್ಚರಣಲೇಪೋಽಯಂ ಭುವಂ ಪದ್ಭ್ಯಾಂ ತು ನ ಸ್ಪೃಶೇತ್||೫೯||

ಅಧ್ಯಣ್ಡಾದಿಭಿಃ ಪಾದಲೇಪೋ ವಾಜೀಕರಣಃ| (ನಿ) ಅಧ್ಯಣ್ಡೇಕ್ಷುರಕಸ್ತೈಲಕಣ್ಟಕಃ ಕೋಕಿಲಾಕ್ಷಕಃ| ಆರ್ಷಭೀ ಋಷಭಕಾಖ್ಯಾ| ಸ್ವಯಙ್ಗುಪ್ತಾ ಆತ್ಮಗುಪ್ತಾ| ಸೈವ ಕಪಿಕಚ್ಛೂಃ| ವರ್ಷಾಭ್ವಾದಿಭಿಶ್ಚರಣಲೇಪಃ ಸಿದ್ಧೋಽಪ್ರತಿಹತಃ| ಅಸ್ಮಿನ್ ಕೃತೇ ಪದ್ಭಯಾಂ ಭುವಂ ನ ಸ್ಪೃಶೇತ್|| ೫೯||

Adhikarana nityavRuShyANi (60) · Śloka 60

ಘೃತಕ್ಷೀರಾಶನೋ ನಿತ್ಯಂ ನಿರ್ವ್ಯಾಧಿರ್ನಿತ್ಯಗೋ ಯುವಾ| ಸಙ್ಕಲ್ಪಪ್ರವಣೋ ನಿತ್ಯಂ ನರಃ ಸ್ತ್ರೀಷು ವೃಷಾಯತೇ||೬೦||

ಘೃತಕ್ಷೀರಾಶನ ಇತಿ| ನಿತ್ಯಂ ಘೃತಕ್ಷೀರಾಶನತ್ವಾದಿಯುಕ್ತೋ ನರಃ ಸ್ತ್ರೀಷು ನಿತ್ಯಂ ವೃಷಾಯತೇ| ನಿತ್ಯಗೋ ಯಃ ಸದೈವ ಸ್ತ್ರಿಯಂ ಯಾತಿ| (ಸಙ್ಕಲ್ಪಪ್ರವಣಃ ಕಾಲಾನುಧ್ಯಾನಾಭಿಮುಖಃ ಸಙ್ಕಲ್ಪಪ್ರವಣಸ್ತನ್ನಿತ್ಯಃ| ನರಗ್ರಹಣಂ ಕಿಂ ಸ್ತ್ರೀಷು ವೃಷಾಯತ ಇತ್ಯುಕ್ತೇ ಗಮ್ಯತ ಏವ| ತಥಾ ಸ್ತ್ರೀಗ್ರಹಣಞ್ಚ ತತ್ರೈವ ವೃಷಾಯತೇ ನಾನ್ಯತ್ರೇತಿ ಸ್ತ್ರೀಗ್ರಹಣಮಪಿ ವ್ಯರ್ಥಮ್| ಉಚ್ಯತೇ ನರಗ್ರಹಣಂ ನಪುಂಸಕಮಿತ್ಯೇತಜ್ಜ್ಞಾಪಯತಿ| ಸ್ತ್ರೀಗ್ರಹಣಞ್ಚ ಸಾಮಾನ್ಯೇನೈವ ಸ್ತ್ರೀತಿ ಪ್ರವರ್ತತೇ-ಇತಿ ಜೇಜ್ಜಟಃ)|| ೬೦||

Adhikarana vRuShyANi BakShyapeyAdIni (61) · Śloka 61

ಆತ್ಮಗುಪ್ತಾಫಲಂಮಾಷಾ ಗೋಧೂಮಃ ಶಾಲಿಷಷ್ಟಿಕಮ್| ಇಕ್ಷುರಿಕ್ಷುರಕಃ ಕ್ಷೀರಂ ಕ್ಷೌದ್ರಂ ದ್ರಾಕ್ಷಾ ಸಿತೋಪಲಾ| ಉಚ್ಚಟಾ ಶರಮೂಲಾನಿ ವಿದಾರೀ ಸಶತಾವರೀ| ಜೀವನೀಯಾನಿ ಖರ್ಜೂರಂ ಮೋಚಚೋಚಫಲಾನಿ ಚ| ಏಭಿರ್ಭಕ್ಷ್ಯಾಣಿ ಪೇಯಾನಿ ಲೇಹ್ಯಾನಿ ಚ ಘೃತಾನಿ ಚ| ನಿತ್ಯಮಾಸೇವಮಾನಸ್ಯ ಸ್ತ್ರೀಷು ಹರ್ಷೋ ವಿವರ್ದ್ಧತೇ||೬೧||

ಆತ್ಮಗುಪ್ತಾಫಲಾದಿಭಿಃ ಕೃತಾನಿ ಭಕ್ಷ್ಯಾದೀನಿ ಸದಾ ಸೇವಮಾನಸ್ಯ ಸ್ತ್ರೀಷು ವಿಷಯೇ ಹರ್ಷೋ ವಿವರ್ದ್ಧತೇ| ಇಕ್ಷುರಕಃ ಕೋಕಿಲಾಕ್ಷಕಃ, ಉಚ್ಚಟಾ ಪ್ರಸಿದ್ಧಾ ಮಹಾಮುಸ್ತಾ, ಶ್ವೇತದುರ್ವಾರಿಕಾ ಸ್ವಲ್ಪವಿಟಪಃ 'ಪ್ರಾಯಶೋ ನದೀತೀರೇ ದೃಷ್ಯತೇ' ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಟೀಕಾ| 'ಚೂಡಾಲಾ ಚಕ್ರಲೋಚ್ಚಟಾ' ಇತ್ಯಮರಃ||೬೧||

Adhikarana kShipravRuShyAH bastayaH (62) · Śloka 62

ಜೀವನೀಯಘೃತಕ್ಷೀರಮಧುತೈಲಸಿತಾರಸೈಃ| ರಸಕ್ಷೀರಾಶಿನಃ ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ವೃಷಂ ಕುರ್ವನ್ತಿ ಬಸ್ತಯಃ||೬೨||

ಜೀವನೀಯಾದಿಭಿಃ ಕೃತಾ ಬಸ್ತಯೋ ರಸಕ್ಷೀರಾಶಿನಂ ನರಂ ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ವೃಷಂ ಕುರ್ವನ್ತಿ|| ೬೨||

Adhikarana putrIyAH bastayaH (63) · Śloka 63

ಸಿದ್ಧಬಸ್ತಿವಿಕಲ್ಪೋಕ್ತಾನ್ ಬಲಶುಕ್ಲಸುತಪ್ರದಾನ್| ಯುಞ್ಜೀತ ಬಸ್ತೀನ್ ಪುತ್ರಾರ್ಥೀ ಪುತ್ರಕಾಮೋದಿತಂ ಚ ಯತ್||೬೩||

ಯಸ್ತು ಪುತ್ರಾರ್ಥೀ ಸ ಸಿದ್ಧಬಸ್ತಿಕಲ್ಪಾಧ್ಯಾಯೋಕ್ತಾನ್ ಬಲಾದಿಪ್ರದಾನ್ ಬಸ್ತೀನ್ ಯುಞ್ಜೀತ| ತಥಾ ಯದಪಿ ಕಿಞ್ಚಿತ್ ಪುತ್ರಕಾಮೀಯೇ ಶಾರೀರ ಉಕ್ತಂ ತದಪಿ ಯುಞ್ಜೀತ|| ೬೩||

Adhikarana uktAnuktavAjIkaraNasaMgrahaH (64) · Śloka 64

ಯತ್ಕಿಞ್ಚಿನ್ಮಧುರಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಬೃಂಹಣಂ ಬಲವರ್ದ್ಧನಮ್| ಮನಸೋ ಹರ್ಷಣಂ ಯಚ್ಚ ತತ್ಸರ್ವಂ ವೃಷ್ಯಮುಚ್ಯತೇ| ದ್ರವ್ಯೈರೇವZಂವಿಧೈಸ್ತಸ್ಮಾದ್ ಭಾವಿತಃ ಪ್ರಮದಾಂ ವ್ರಜೇತ್| ಆತ್ಮವೇಗೇನ ಚೋದೀರ್ಣಃ ಸ್ತ್ರೀಗುಣೈಶ್ಚ ಪ್ರಹರ್ಷಿತಃ||೬೪||

ಇದಾನೀಮುಕ್ತಾನುಕ್ತವಾಜೀಕರಣಸಂಗ್ರಹಾಯಾಹ-ಯದಿತ್ಯಾದಿ| ಯಚ್ಚ ಕಿಞ್ಚಿನ್ಮಾಧುರ್ಯಾದಿಗುಣಂ ವಸ್ತು ಯಚ್ಚ ಮನಸೋ ಹರ್ಷಣಂ ತತ್ಸರ್ವಂ ವೃಷ್ಯಮುಚ್ಯತೇ| (ನನು ದಧ್ಯಾದೀನ್ಯಮ್ಲತ್ವೇಽಪಿ ಶುಕ್ರಜನನಾನಿ ಮಧ್ವಾದೀನಿ ರೂಕ್ಷಾಣ್ಯಪಿ| ಅತೋ ಯತ್ಕಿಞ್ಚಿನ್ಮಧುರಾದ್ಯೇತದ್ವಿರೋಧೀತಿ| ಉಚ್ಯತೇ-ಪ್ರಭಾವಾತ್| ದಧಿಮಧ್ವಾದೀನ್ಯಿಮ್ಲರೂಕ್ಷಾಣ್ಯಪಿ ವಾಜೀಕರಣಾನಿ| ನ ಕೇವಲಂ ಗುಣಪ್ರಭಾವಾದೇವ ದ್ರವ್ಯಾಣಿ ಕಾರಣಾನಿ, ಕಿನ್ತು ಪ್ರಭಾವಾದಪಿ| ದ್ರವ್ಯಪ್ರಭಾವಶ್ಚಾನಿತ್ಯಃ ಶಾಸ್ತ್ರೈಕಸಮಧಿಗಮ್ಯ ಏವೇತಿ ನ ಕಶ್ಚಿದ್ವಿರೋಧ ಇತಿ-ಜೇಜ್ಜಟಃ)| ತಸ್ಮಾದೇವಂವಿಧೈರ್ಮಧುರಾದಿಗುಣೈರ್ದ್ರವ್ಯೈರ್ಭಾವಿತ ಉತ್ಪನ್ನಸಂಸ್ಕಾರಃ ಸನ್ನಾತ್ಮವೇಗೇನ ಚ ಪುರುಷಸದ್ಭಾವಕೃತೇನೋದೀರ್ಣ ಉತ್ಸಿಕ್ತಃ ಸ್ತ್ರೀಗುಣೈಶ್ಚ ರೂಪಚೇಷ್ಟಾದಿಭಿಃ ಪ್ರಹರ್ಷಿತಃ ಪ್ರಮದಾಂ ವ್ರಜೇತ್| (ದ್ರವ್ಯೈರಿತ್ಯಾದಿ| ಅತ್ರ ಭಾವಿತಗ್ರಹಣೇನೈತತ್ ಜ್ಞಾಪಯತಿ ಯಾವತ್ ಸರ್ವಾತ್ಮನಾನ್ವಿತಂ ದೇಹೇ ದ್ರವ್ಯಂ ಸ್ಯಾತ್ತಾವತ್ ಗನ್ತವ್ಯಂ ನ ಪ್ರಯೋಗಾನ್ತರಮೇವೇತಿ| ನನು ಚಾತ್ಮವೇಗೇನ ಚೋದೀರ್ಣ ಇತಿ ವ್ಯರ್ಥಃ| ನ ಹಿ ಪರವೇಗೇನೋದೀರ್ಣತಾ ಸಮ್ಭವತಿ| ಉಚ್ಯತೇ| ಅಯಮಭಿಪ್ರಾಯಃ ಯಾವದಿಚ್ಛಯೋದ್ಭೂತವೇಗಃ ಪರಾಂ ಹರ್ಷಕಾಷ್ಠಾಮಾರುಢಸ್ತಾವತ್ ಪ್ರಮದಾಂ ವ್ರಜೇತ್| ಉಕ್ತಂ ಚ ನಾನುದ್ಭೂತವೇಗ ಇತಿ| ಸ್ತ್ರೀಗುಣೈಶ್ಚ ಪ್ರಹರ್ಷಿತೋ ಹಾವಭಾವಸಂವಾಹನಾದಿಭಿರಿತ್ಯರ್ಥಃ-ಇತಿ ಜೇಜ್ಜಟಃ)|| ೬೪||

Adhikarana striyAH vRuShyatvam (65) · Śloka 65

ಇಷ್ಟಾ ಹ್ಯೇಕೈಕಶೋಽಪ್ಯರ್ಥಾ ಹರ್ಷಪ್ರೀತಿಕರಾಃ ಪರಮ್| ಕಿಂ ಪುನಃ ಸ್ತ್ರೀಶರೀರೇ ಯೇ ಸಙ್ಘಾತೇನ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾಃ||೬೫||

ಅರ್ಥಾಃ ಶಬ್ದಾದಯೋ ವಿಷಯಾ ಯ ಇಷ್ಟಾಸ್ತೇ ನಿಯತಮೇಕೈಕಶಃ ಪೃಥಗ್ಭಾವೇನಾಪಿ ಸ್ಥಿತಾಃ ಪರಂ ಹರ್ಷಪ್ರೀತಿಕರಾ ಭವನ್ತಿ| ಕಿಂ ಪುನರ್ಯೇ ಸ್ತ್ರೀಶರೀರೇ ಸಙ್ಘಾತೇನ ಯುಗಪತ್ಪತ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾಃ| (ಸರ್ವವಾಜೀಕರಣೇಭ್ಯೋಽಪಿ ಸ್ತ್ರ್ಯೈವ ವಾಜೀಕರಣಮುತ್ಕೃಷ್ಟಾಮಾನನ್ದಹೇತುತ್ವಾದಿತ್ಯಾಹ-ಇಷ್ಟಾ ಹ್ಯೇಕೈಕಶ ಇತ್ಯಾದಿ| ಏಕೈಕಶೋಽಪ್ಯರ್ಥಾ ವಿಷಯಾಃ ಶಬ್ದಾದಯ ಇಷ್ಟಾಃ, ಪರಂ ಹರ್ಷಪ್ರೀತಿಕರಾ ಭವನ್ತಿ| ಏವಮರ್ಥಾನಾಂ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಹರ್ಷಪ್ರೀತಿಕರಣೇ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಂ ಕಿಂ ಪುನಃ ಸ್ತ್ರೀಶರೀರೇ ಯೇ ಸಙ್ಘಾತೇನ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾಃ| ನನು ಸ್ತ್ರೀಗ್ರಹಣೇನ ಪರ್ಯಾಪ್ತತ್ವಾತ್ ಶರೀರಗ್ರಹಣಂ ಕಿಮ್ ? ಉಚ್ಯತೇ| ಏಕದೇಶಾನಾಮಾತ್ಮಮನಸಾಞ್ಚ ವ್ಯಾವರ್ತ್ತನಾರ್ಥಮ್| ಆತ್ಮನ್ಯಪಿ ಕೇಚಿದ್ವ್ಯಯವಸ್ಥಿತಾ ಮನಸ್ಯಪಿ ಕೇಚಿತ್| ತಸ್ಮಾಚ್ಛರೀರೇ ಯೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಕಿಞ್ಚ ಗುಣಗುಣಿನೋರನ್ಯತ್ವಂ ಚಾನೇನ ಪ್ರಕಾಶಿತಂ ಭವತಿ-ಇತಿ ಜೇಜ್ಜಟಃ)|| ೬೫||

Adhikarana guNotkarShe hetuBedaH (66) · Śloka 66

ರುಚಿಭೇದೇನ ಲೋಕಸ್ಯ ದೈವಯೋಗಾಚ್ಚ ಯೋಷಿತಾಮ್| ತಂ ತಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ವಿವರ್ದ್ಧನ್ತೇ ನರಂ ರೂಪಾದಯೋ ಗುಣಾಃ||೬೬||

ರುಚಿಭೇದೇನೇತ್ಯಾದಿ| ತಥಾ ರೂಪಾದಯೋ ಯೋಷಿತಾಂ ಯೇ ಗುಣಾಸ್ತೇ ತಂ ತಂ ವಿಶಿಷ್ಟಂ ನರಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ವಿವರ್ದ್ಧನ್ತೇ| ಯ ಏವೈಕಸ್ಯ ನ ಕಿಞ್ಚಿದಪ್ಯನುರೂಪಾಸ್ತ ಏವಾಪರಸ್ಯಾಪರಿಮೇಯಾ ಇತಿ ಭವನ್ತಿ| ಅಸ್ಯ ಚ ರಾಗವಿರಾಗಸ್ಯ ಹೇತುರ್ಲೋಕಾನಾಂ ರುಚಿಭೇದೇನ ಭಿನ್ನರುಚಿತ್ವಮ್| ತಚ್ಚ ಸ್ವಭಾವಾತ್| ತಥಾ ದೈವಯೋಗತಃ ಯಸ್ಯ ತಥಾವಿಧಮದೃಷ್ಟಂ ಭವತ್ಯೇತದಾಹಿತಮನೋಭಿಃ ಸುತರಾಂ ವಿಚಾರ್ಯಮ್| ನ ಕಿಞ್ಚಿತ್ ಕಲ್ಪಿತಂ ತದಿತಿ ಕಿಞ್ಚಿದಪಿ ಪ್ರತಿಭಾತಿ|| ೬೬||

Adhikarana vRuShyatamA strI (67) · Śloka 67

ತಸ್ಮಾದ್ಯಾ ಯಸ್ಯ ಹೃದಯಂ ವಿಶತೀವ ವರಾಙ್ಗನಾ| ತುಲ್ಯಸ್ವಭಾವಾ ಯಾ ಹಾರಿಮೃಜಾರೂಪಗುಣಾನ್ವಿತಾ| ಪಾಶಭೂತೈರ್ವಹನ್ತ್ಯಙ್ಗೈರ್ಲಾವಣ್ಯಮಿವ ಮುರ್ತಿಮತ್| ಆಲಪನ್ತ್ಯಮೃತೇನೇವ ಯಾ ಗಾತ್ರಾಣಿ ನಿಷಿಞ್ಚತಿ| ಪಿಬನ್ತೀವ ಚ ಪಶ್ಯನ್ತೀ ಸ್ಪೃಶನ್ತೀ ಲಿಮ್ಪತೀವ ಯಾ| ನಿತ್ಯಮುತ್ಸವಭೂತಾ ಯಾ ಯಾ ಸಮಾನಮನಃಶಯಾ| ನಯತ್ಯುತ್ಸುಕತಾಂ ಚೇತೋ ನಿತ್ಯಂ ಸನ್ನಿಹಿತಾಪಿ ಯಾ| ಯಯಾ ವಿಯುಕ್ತೋ ನಿಸ್ತ್ರೀಕಮರತಿರ್ಮನ್ಯತೇ ಜಗತ್| ಪ್ರಗಲ್ಭಾ ರತಿಸಂಗ್ರಾಮೇ ಸ್ವಸ್ಥಾ ಲಜ್ಜಾಮಯೀ ಚ ಯಾ| ಬಹುಶೋಽಪಿ ಚ ಯಾಂ ಗತ್ವಾ ತತ್ಪೂರ್ವಮಿವ ಗಚ್ಛತಿ| ಚರಿತೈರ್ನಿರ್ವಿಕಾರಾಯಾ ವಿಕಾರೈರಿವ ನಿರ್ಮಿತಾ| ಕಾನ್ತಾನುವೃತ್ತಿ ಪರಮಾ ಸಾ ಸ್ತ್ರೀ ವೃಷ್ಯತಮಾ ಮತಾ||೬೭||

ಯತ ಏವಂ ತಸ್ಮಾದ್ಯಾ ವರಾಙ್ಗನಾ ಯಸ್ಯ ಹೃದಯಂ ಸ್ವಶರೀರಾನ್ತಃಪ್ರಿಯತಯಾ ವಿಶತೀವ ಸಾ ವೃಷ್ಯತಮಾ ಮತೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ತುಲ್ಯಸ್ವಭಾವೇತ್ಯಾದೇರೇಷ ಏವ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಯಾ ತುಲ್ಯಸ್ವಭಾವಾ ಹಾರಿಮೃಜಾದ್ಯನ್ವಿತಾ ಚ ಹಾರಿಮೃಜಾ ಮನೋಹರಾ ಸ್ನಾನಾದಿಭಿಃ| ಪಾಶಭೂತೈಸ್ಸರ್ವಾಕರ್ಷಣಯೋಗ್ಯೈರಙ್ಗೈರ್ಯುಕ್ತಾ ಮೂರ್ತಿಮದಿವಲಾವಣ್ಯಂ ವಹನ್ತೀ| ಯಾ ಚಾಲಪನ್ತೀ ಗಾತ್ರಾಣ್ಯಮೃತೇನ ನಿಷಿಞ್ಚತೀವ| ಯಾ ಚ ಪಶ್ಯನ್ತೀ ಪಿಬನ್ತೀವ ಸ್ಪೃಶನ್ತೀ ಲಿಮ್ಪನ್ತೀವ| ಯಾ ಚ ನಿತ್ಯಮುತ್ಸವಭೂತಾ ಸದಾ ಹೃದಯಾನನ್ದಕರೀ| ಯಾ ಸಮಾನಮನಃಶಯಾ ತುಲ್ಯಕಾಲೋದ್ಭವಸುರತಾವಸಾನಾ (ಸದೈವ ತುಲ್ಯಕಾಮಾ-ಇತಿ ಜೇಜ್ಜಟಃ)| ಯಾ ನಿತ್ಯಂ ಸನ್ನಿಹಿತಾ ಸಮೀಪಸ್ಥಿತಾಪಿ ಚೇತ ಉತ್ಸುಕತಾಂ ನಯತಿ| ಉತ್ಸುಕತಾ ಸೋತ್ಕಣ್ಠತ್ವಮ್| ಯಯಾ ವಿಯುಕ್ತೋ ವಿಪ್ರಯುಕ್ತೋಽರತಿಃ ಸನ್ ಸರ್ವಂ ಜಗ್ಗನ್ನಿಸ್ತ್ರೀಕಮೇವ ಮನ್ಯತೇ| ಯಾ ರತಿಸಂಗ್ರಾಮೇ ಪ್ರಗಲ್ಭಾ ಸಮರ್ಥಾ| ಸ್ವಸ್ಥಾ ನಿವೃತ್ತರತಿಸಂಗ್ರಾಮಾ ಲಜ್ಜಾಮಯೀವ| ಯಾಂ ಚ ಬಹುಶೋಽಪಿ ಗತ್ವಾ ಪುರುಷೋಽತೃಪ್ತಃ ಸನ್ ಪ್ರಥಮಮಿವ ಗಚ್ಛತಿ| ಯಾ ಚ ಚರಿತೈರ್ವ್ಯವಹಾರಚೇಷ್ಟಾದಿಭಿರ್ನಿರ್ವಿಕಾರಾ| ಶೃಙ್ಗಾರಚೇಷ್ಸ್ಟಾಸು ಪುನರ್ವಿಕಾರೈರಿವ ನಿರ್ಮಿತಾ| ಕಾನ್ತಸ್ಯಚಿನ್ತಾನುವೃತ್ತಿಪ್ರಧಾನಾ| ಸೈವಮ್ಭೂತಾ ವೃಷ್ಯತಮಾ ಮತಾಭಿಪ್ರೇತಾ| (ಯಾ ಯಸ್ಯ ಹೃದಯಮಿತ್ಯಾದೌ ಬಹುಶೋ ಯಾಯೇತಿ ಬಹುತ್ವಮ್| ಉಚ್ಯತೇ-ಪೃಥಗಪಿ ವೃಷ್ಯಾ, ದ್ವಿತ್ರಾದಿಭಿರ್ವೃಷ್ಯತರಾ, ಸರ್ವೈರ್ವೃಷ್ಯತಮೇತ್ಯಸ್ಯಾರ್ಥಸ್ಯ ಪ್ರಾಪಣಾರ್ಥಂ ಯಾಯೇತಿ ಬಹುತ್ವಮ್| ಸೌರುಪ್ಯಮೇಕಮೇವ ಪರ್ಯಾಪ್ತೋ ಗುಣಃ ಪ್ರಥಮಂ ಯೌವನಮತ್ರ ದ್ವಿತೀಯಶ್ಚ ಪರಿಗೃಹ್ಯತೇ| ಲಕ್ಷಣೈರ್ಬಾಹ್ಯೈರಾನ್ತರೈರ್ವಿದ್ಯಾವಿನಯಾದಿಭಿಶ್ಚ ಯಾನ್ವಿತಾ ಸಾ ಮತಾಭಿಪ್ರೇತಾ ವೃಷ್ಯತಮೇತಿ| ಇತಿ ಜೇಜ್ಜಟಃ)|| ೬೭||

Adhikarana apare vRuShyaBAvAH (68) · Śloka 68

ಅಭ್ಯಞ್ಜನೋದ್ವರ್ತನಸೇಕಗನ್ಧ ಸ್ರಕ್ಚಿತ್ರವಸ್ತ್ರಾಭರಣಪ್ರಕಾರಾಃ| ಸುಗನ್ಧಿಪುಷ್ಪೋತ್ಕರರೇಣುಕೀರ್ಣಾ ಮೃದುರ್ಮನೋಜ್ಞಾ ವಿಪುಲಾ ಚ ಶಯ್ಯಾ| ಪ್ರಾಜ್ಞಾ ಕಲಾಜ್ಞಾವಶಗಾ ವಿನೀತಾಃ ಪ್ರಿಯಂವದಾಃ ಪ್ರೀತಿಕರಾ ವಯಸ್ಯಾಃ| ವಿಸ್ರಮ್ಭಸತ್ತ್ವಪ್ರಕೃತಿಕ್ರಿಯೈಕ್ಯಾ ಚ್ಛರೀರಮಾತ್ರೇಣ ಪೃಥಕ್ತ್ವಭೂತಾಃ| ಕಾನ್ತಾವನಾನ್ತಾಃ ಪರಪುಷ್ಟಘುಷ್ಟಾ ರಮ್ಯಾಃ ಸ್ರವನ್ತ್ಯಃ ಸತತಂ ಸ್ರವನ್ತ್ಯಃ| ಮದ್ಯಂ ಮದಾಮೋದಕರಂ ವಿಶೇಷಾ ದ್ಧೃದ್ಯಾ ಪ್ರಸನ್ನಾ ಸುರಭಿಃ ಪ್ರಸನ್ನಾ| ಶಕಾಙ್ಗನಾಗಣ್ಡತಲಾಭಿಪಾಣ್ಡು ತಾಮ್ಬೂಲಪತ್ರಂ ಪರಿವಾರಶೋಭಿ| ಪ್ರಸಾಧನಂ ಸ್ತ್ರೀಮುಖಪಙ್ಕಜಾನಾಂ ಯದಾಯುಧಂ ಮೂರ್ತ್ತಿಮಿವಾತ್ಮಜಸ್ಯ| ಹಿಮಾಚಲೋದ್ಧೂನಿತದುಗ್ಧಸಿನ್ಧು ಸಮುದ್ಭವತ್ ಫೇನಚಯಾವದಾತಮ್| ಸೌಧಂ ಸುಧಾ ಶುಭ್ರತರಾ ಕರಾಶ್ಚ ಚನ್ದ್ರಸ್ಯ ಕುರ್ವನ್ತಿ ಪರಂ ವೃಷತ್ವಮ್||೬೮||

ಅಪರೇ ಅಮೀ ಭಾವಾಃ ಪರಂ ವೃಷತ್ವಂ ಕುರ್ವನ್ತೀತ್ಯಾಹ-ಅಭ್ಯಞ್ಜನೇತ್ಯಾದಿ| ಅಭ್ಯಞ್ಜನಾದಯೋ ನಾನಾವಿಧಾಃ ಪ್ರಕಾರಾಃ| ತಥಾ ಮೃದ್ವಾದಿಗುಣಾ ಶಯ್ಯಾ, ಕಿಮ್ಭೂತಾ ಶೋಭನಸ್ಯ ಪುಷ್ಪಪ್ರಕರಸ್ಯ ರೇಣುಭಿಃ ಕೀರ್ಣಾ| ತಥಾ ವಯಸ್ಯಾಃ| ಪ್ರಾಜ್ಞತ್ವಾದಿಗುಣಾಃ| ಕಲಾಶ್ಚತುಃಷಷ್ಟಿಃ ಕಾಮತನ್ತ್ರಪ್ರಸಿದ್ಧಾಃ ತಜ್ಜ್ಞಾಃ ವಿಸ್ರಮ್ಭಾದೀನಾಮೈಕ್ಯಾಚ್ಛಾರೀರಮಾತ್ರೇಣ ಪೃಥಗ್ಭೂತಾಃ| ತಥಾ ವನಾನ್ತಾಃ ಕಾನ್ತಾ ಮನೋರಮಾಃ| ತಥಾ ಸ್ರವನ್ತ್ಯೋ ನದ್ಯಃ ಸತತಮವಿಚ್ಛೇದೇನ ಸ್ರವನ್ತ್ಯೋ ವಹನ್ತ್ಯಃ| ತಥಾ ತನ್ಮದ್ಯಂ ಯನ್ಮದಂ ಕರೋತ್ಯಾಮೋದಞ್ಚ| ಆಮೋದಃ ಸೌರಭಮ್| ಮದ್ಯೇಭ್ಯಶ್ಚ ವಿಶೇಷಾತ್ ಪ್ರಸನ್ನಾ ಸುರಾ| ಕಿಮ್ಭೂತಾ ಹೃದ್ಯಾ ಹೃದಯಪ್ರೀತಿದಾಯಿನೀ| ಸುರಭಿಃ ಸೌರಭ್ಯಯುಕ್ತಾ ಪ್ರಸನ್ನಾ ಸ್ವಚ್ಛಾ ಚ| ತಥಾ ತಾಮ್ಬೂಲಪತ್ರಮ್| ಕಿಂಭೂತಮ್| ಶಕಾಙ್ಗನಾನಾಂ ಯದ್ಗಣ್ಡತಲಂ ಗಣ್ಡಪ್ರದೇಶಂ ತದ್ವದಭಿಪಾಣ್ಡು ತಥಾ ಯತ್ತಾಮ್ಬೂಲಪತ್ರಂ ಪರಿವಾರೇಣ ಪೂಗಕ್ಷಾರಕರ್ಪೂರಾದಿನಾ ಶೋಭತೇ| ಅನ್ಯಚ್ಚ ಕಿಮ್ಭೂತಂ ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ಯಾನಿ ಮುಖಪಙ್ಕಜಾನಿ ತೇಷಾಂ ಪ್ರಸಾಧನಂ ಮಣ್ಡನಂ ಯತ್ಪರಿವಾರಶೋಭಿ ತದಾತ್ಮಜಸ್ಯ ಕಾಮಸ್ಯ ಮೂರ್ತ್ತಿಮದಿವಾಯುಧಂ ವಿಜಯಹೇತುತ್ವಾತ್| ತಥಾ ಸೌಧಂ ಹರ್ಮ್ಯಪೃಷ್ಠಮಪಿ ವೃಷತ್ವಂ ಕರೋತಿ| ಕಿಮ್ಭೂತಮಾಹ-ಹಿಮಾಚಲೇನ ತುಷಾರಗಿರಿಣಾ ಉದ್ಭೂನಿತಃ ಶೋಧಿತೋ ಯೋ ದುಗ್ಧಸಿನ್ಧುಸ್ತತ ಉದ್ಭೂತೋ ಯಃ ಫೇನಾನಾಂ ಚಯೋ ನಿಚಯಸ್ತದ್ವದವದಾತಂ ಶುಕ್ಲಮ್| ತಥಾ ಸುಧಾತಃ ಶುಭ್ರತರಾ ಅತ್ಯನ್ತಶುಕ್ಲಾ ಯೇ ಚನ್ದ್ರಸ್ಯ ಕರಾಸ್ತೇ ಚ ಪರಂ ವೃಷತ್ವಂ ಕುರ್ವನ್ತಿ|| ೬೮||

Adhikarana ratAvAsanAntaram (69) · Śloka 69

ಬನ್ಧೇನ ಪೂರ್ವೋಪಹಿತೇನ ಪುಂಸಃ ಖಿನ್ನಸ್ಯ ವೃತ್ತಿಃ ಕರಣಾನ್ತರೇಣ| ಸಂವಾಹನಂ ಸ್ಪರ್ಶಸುಖೈಃ ಕರೈಶ್ಚ ಕರೋತ್ಯಪೂರ್ವಾಮಿವ ಮನ್ಮಥೇಚ್ಛಾಮ್||೬೯||

ತಥಾ ಬನ್ಧೇನ ರತೌ ಸಂವೇಶನಪ್ರಕಾರೇಣೈಕೇನ ಖಿನ್ನಸ್ಯ ಪುಂಸೋಽನ್ಯೇನ ಕರಣೇನ ವೃತ್ತಿರ್ಯಾ ಸಾಽಪೂರ್ವಾಮಿವ ಮನ್ಮಥೇಚ್ಛಾಂ ಕರೋತಿ| ತಸ್ಯೈವ ಬನ್ಧಖಿನ್ನಸ್ಯ ಸ್ಪರ್ಶಸುಖೈಃ ಕಾನ್ತಾಕರೈಃ ಸಂವಾಹನಮಪೂರ್ವಾಂ ಮನ್ಮಥೇಚ್ಛಾಂ ಕರೋತಿ|| ೬೯||

Adhikarana raticeShTAj~jAnamahattvam (70) · Śloka 70

ಪ್ರಾಯೋಗಿಕಾಧಿಕರಣೋದಿತಚಿತ್ರಚೇಷ್ಟಾ ಸಂಶೀಲನೋದ್ಭವದನಲ್ಪರಸಾರ್ದ್ರಚಿತ್ತಃ| ವೃಷ್ಯೋಪಯೋಗಪರಿಬೃಂಹಿತದೇಹಧಾತು ರ್ನಾರೀಮನಾಂಸಿ ವಶಮಾನಯತಿ ಪ್ರಸಹ್ಯ| ತಸ್ಮಾನ್ನಿತ್ಯಂ ಸ್ತ್ರೀಷು ವಾಞ್ಛನ್ ಪ್ರಿಯತ್ವಂ ವೃಷ್ಯೈರ್ಯೋಗೈರ್ಜಾತಕಾಮೋಽಪಿ ಕಾಮೀ| ಸತ್ತ್ವಂ ಸಾತ್ಮ್ಯಂ ದೇಶಕಾಲೌ ಚ ಬುಧ್ವಾ ಚಾತುಷ್ಷಷ್ಟೇ ಚೇಷ್ಟಿತೇ ವ್ಯಾಪ್ರಿಯೇತ||೭೦||

ತಥಾ ಏವಮ್ಭೂತಃ ಪುರುಷೋ ನಾರೀಮನಾಂಸಿ ಸ್ತ್ರೀಚಿತ್ತಾನಿ ಪ್ರಸಹ್ಯಾಽಽಕ್ರಮ್ಯ ವಶಮಾನಯತಿ| ಕಿಮ್ಭೂತ ಆಹ-ಪ್ರಾಯೋಗಿಕಾಖ್ಯೇಽಧಿಕರಣೇ ಕಾಮಶಾಸ್ತ್ರೇ ಯಾ ವಿಚಿತ್ರಾಶ್ಚೇಷ್ಟಾಸ್ತಾಸಾಂ ಶೀಲನಾತ್ ಭವೇದ್ಯೋಽನಲ್ಪೋ ರಸಃ ಸುಖಾಖ್ಯಸ್ತೇನಾರ್ದ್ರಂ ಚಿತ್ತಂ ಯಸ್ಯ ಸ ತಥೋಕ್ತಃ| ತಥಾ ವೃಷ್ಯಾಣಾಮಾಹಾರಾದೀನಾಮುಪಯೋಗೇನ ಪರಿಬೃಂಹಿತಾ ದೇಹಧಾತವೋ ಯಸ್ಯೇತಿ| ತಸ್ಮಾದ್ಯತ ಏವಂ ತತಃ ಕಾಮೀ ವೃಷ್ಯೈರ್ಯೋಗೈರ್ಜಾತಕಾಮೋಽಪಿ ಸ್ತ್ರೀಷು ಪ್ರಿಯತ್ವಂ ವಾಞ್ಛನ್ ಸತ್ತ್ವಾದಿಕಂ ಬುಧ್ವಾ ವಾತ್ಸ್ಯಾಯನೋಕ್ತಾಯಾಃ ಸಾಮ್ಪ್ರಯೋಗಿಕಾಯಾಃ ನಖರದನಾದಿಭೇದೇನ ಚಾತುಷ್ಷಷ್ಟೇ ಚೇಷ್ಟಿತೇ ವ್ಯಾಪ್ರಿಯೇತ|| ೭೦||

Adhikarana ratAtishayaprashaMsA (71) · Śloka 71

ವಲಯಸ್ವನಸಙ್ಕುಲಮುಷ್ಟಿರವ ದ್ವಿಗುಣೀಕೃತಮೇಖಲಿಕಾನಿನದಃ| ಚಲನೂಪುರಶಬ್ದಯುತೋಽಪಿ ಮುಹುಃ ಶಮಮಾವಹತೇ ನ ರತಾತಿಶಯಃ||೭೧||

ವಲಯಸ್ವನಾದಿಯುಕ್ತೋ ರತಾತಿಶಯೋ ಮುಹುರಪಿ ಸೇವ್ಯಮಾನೋ ನ ಶಮಮಾವಹತೇ|| ೭೧||

Adhikarana kAmavardhanAni (72) · Śloka 72

ಸರ್ವಾರ್ಥಸಿದ್ಧಿಃ ಪ್ರಥಮೋಽನುರಾಗಃ ಶೃಙ್ಗಾರಗಾನ್ಧರ್ವಕಥಾವಿಶೇಷಾಃ| ಸೀತ್ಕಾರಗರ್ಭಮ್ ಹಸಿತಂ ಸಹಾವಂ ಛಿನ್ನಾಕ್ಷರಮ್ ವಿಭ್ರಮವಚ್ಚ ಗೀತಮ್| ಸವ್ಯಾಜಸನ್ದರ್ಶಿತಚಾರುಗಾತ್ರಂ ವೃತ್ತಂ ಪ್ರಿಯಾಣಾಮವಲೋಕಿತಞ್ಚ| ಚೂತಾಙ್ಕುರಂ ಪುಷ್ಪಫಲಂ ಯಥರ್ತುವಿದ್ಯುತ್ವದುದ್ಯೋತಿತಗರ್ಜಿತಾನಿ| ವಿಹಙ್ಗಭೃಙ್ಗಸ್ತನಿತಾನುಯಾತಂ ಸ್ತ್ರೀಕೂಜಿತಂ ಭೂಷಣಶಿಞ್ಜಿತಾನಿ| ಕಾಲೇ ಯಥಾಸ್ವಂ ವಪುಷಶ್ಚ ಶುದ್ಧಿಃ ಸಙ್ಕಲ್ಪಯೋನೇರ್ಧುರಮುದ್ವಹನ್ತಿ||೭೨||

ಸರ್ವಾರ್ಥಸಿದ್ಧ್ಯಾದೀನಿ ಸಙ್ಕಲ್ಪಯೋನೇಃ ಕಾಮಸ್ಯ ಧುರಮುದ್ವಹನ್ತಿ| ಸರ್ವೇಷಾಮರ್ಥಾನಾಮಿಷ್ಟಾನಾಂ ಸಿದ್ಧಿಃ ಸೀತ್ಕಾರಗರ್ಭಂ ಹಸಿತಮಿತ್ಯದೇಃ ಪ್ರಿಯಾಣಾಮಿತಿ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ| ತಥಾ ಸಹಾವಂ ಹಾವೇನ ಯುಕ್ತಂ ಅನುರಾಗಭಾವಸೂಚಕೋ ದೃಷ್ಟ್ಯಾದಿವಿಕಾರೋ ಹಾವಃ| ತಥಾ ಗೀತಂ ಛಿನ್ನಾಕ್ಷರಂ ಧ್ವನಿಪ್ರಯೋಗಬಾಹುಲ್ಯಾತ್| ತಥಾ ವಿಭ್ರಮವತ್ ವಿಭ್ರಮೋಽತ್ರ ವಿಲಾಸ ಏವ ತಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್-ಸ್ಥಾನಾಸನಶಯನಾನಾಂ ಹಸ್ತಭ್ರೂನೇತ್ರಕರ್ಮಣಾಂ ಚೈವ| ಉತ್ಪದ್ಯತೇ ವಿಶೇಷೋ ಯಃ ಶ್ಲಿಷ್ಟಃ ಸ ತು ವಿಲಾಸಃ ಸ್ಯಾದಿತಿ| ತಥಾ ತಾಸಾಮೇವ ವೃತ್ತಮ್| ಕಿಮ್ಭೂತಮಾಹ-ಸವ್ಯಾಜಂ ಕೃತ್ವಾ ಸನ್ದರ್ಶಿತಂ ಚಾರುಗಾತ್ರಂ ಯಸ್ಮಿನ್| ತಥಾ ತಾಸಾಮೇವಾವಲೋಕಿತಮ್| ಯಥರ್ತು ಚೂತಾಙ್ಕುರಾದೀನ್| ವಿದ್ಯುತ್ವಾನ್ ಬಲಾಹಕಃ ತದುದ್ಯೋತಿತಾನಿ ಗರ್ಜಿತಾನಿ| ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ರತಿಸಮಯೇ ಕೂಜಿತಂ ಪಾರಾವತಾದಿವಿಹಙ್ಗಮಸ್ತನಿತೇನ ಭ್ರಮರಸ್ತನಿತೇನ ಚಾನುಗತಮ್| ಯಥಾಸ್ವಮ್ ಕಾಲ ಇತಿ ಶ್ರಾವಣ ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಸೂತ್ರೋಕ್ತಪ್ರಕಾರೇಣ| ವಪುಷೋ ವಮನಾದಿನಾ ಶುದ್ಧಿಶ್ಚ|| ೭೨||

Adhikarana shodhanapUrvameva vRuShyayogopayogaH (73) · Śloka 73

ಸ್ರೋತಸ್ಸು ಶುದ್ಧೇಷ್ವಮಲೇ ಶರೀರೇ ವೃಷ್ಯಂ ಯದಾದ್ಯಂ ಮಿತಮತ್ತಿ ಕಾಲೇ| ವೃಷಾಯತೇ ತೇನ ಪರಂ ಮನುಷ್ಯ ಸ್ತದ್ ಬೃಂಹಣಂ ದೇಹಬಲಪ್ರದಂ ಚ| ತಸ್ಮಾತ್ ಪುರಾ ಶೋಧನಮೇವ ಕಾರ್ಯಂ ಬಲಾನುರೂಪಂ ನ ಚ ವೃಷ್ಯಯೋಗಾಃ| ಸಿಧ್ಯನ್ತಿ ದೇಹೇ ಕಲುಷೇ ಪ್ರಯುಕ್ತಾಃ ಕ್ಲಿಷ್ಟೇ ಯಥಾ ವಾಸಸಿ ರಾಗಯೋಗಾಃ||೭೩||

ಸ್ರೋತಸ್ಸು ವಮನಾದಿಕರ್ಮಣಾ ಶುದ್ಧೇಷು ಸತ್ಸು ಶರೀರೇ ಚ ನಿರ್ಮಲೇ ಕಾಲೇ ಚಾಹಾರಯೋಗ್ಯೇ ಮನುಷ್ಯೋ ಯದಾದ್ಯಂ ಭೋಜ್ಯಂ ವೃಷ್ಯಂ ಮಿತಂ ಪರಿಮಿತಂ ಚಾತ್ತಿ ಭುಙ್ಕ್ತೇ ತೇನಾದ್ಯೇನ ಸ ಪರಂ ವೃಷಾಯತೇ| ತದಾದ್ಯಂ ಬೃಂಹಣಂ ದೇಹಬಲಪ್ರದಂ ಚೇತಿ ನಿರ್ವ್ಯೂಢಸ್ತನ್ತ್ರಕರ್ತುರಭಿಮತೋಽರ್ಥಃ| ತಸ್ಮಾದಿತ್ಯಾದಿ| ಯಸ್ಮಾದೇವಂ ತಸ್ಮಾತ್ಪುರಾ ಪೂರ್ವಂ ಬಲಾನುರೂಪಂ ಶೋಧನಮೇವ ಕಾರ್ಯಮ್| ಕ್ಲಿಷ್ಟೇ ವಾಸಸಿ ಯಥಾ ರಾಗಯೋಗಾ ನ ಸಿಧ್ಯನ್ತಿ ತಥಾ ಕಲುಷೇ ದೇಹೇ ವೃಷ್ಯಯೋಗಾಃ|| ೭೩||

Adhikarana AgamAnusArameva varttitavyam (74) · Śloka 74

ಉಪದಿಷ್ಟೇ ವಿಚಿತ್ರೇಽಸ್ಮಿನ್ ವಕ್ತವ್ಯಾರ್ಥಾನುರೋಧತಃ| ಕರ್ತ್ತವ್ಯಮೇವ ಕರ್ತ್ತವ್ಯಂ ಪ್ರಾಣಾಬಾಧೇಽಪಿ ನೇತರತ್||೭೪||

ಉಪದಿಷ್ಟೇ ಇತ್ಯಾದಿನಾ ತನ್ತ್ರಾರ್ಥೋ ನಿರಾಕಾರಾಕಾಙ್ಕ್ಷೀ ಕ್ರಿಯತೇ ಅಸ್ಮಿನ್ ವಿಷಯೇ ನಾನಾರೂಪೇ ಸ್ತ್ರೀಸಂಯೋಗವಶೀಕರಣವಧೋಪಾಯಾದಿಕೇ ವಕ್ತವ್ಯಾರ್ಥಾನುರೋಧಾದುಪದಿಷ್ಟೇ ಸತಿ ಯದಾಗಮಾದಿಭಿಃ ಕರ್ತ್ತವ್ಯಂ ಕರಣೀಯಮಿತ್ಯಾಭಾತಿ ತದೇವ ಕರ್ತ್ತವ್ಯಂ ಕಾರ್ಯಂ|| ೭೪||

Adhikarana shAstropadeshavyavasthA (75) · Śloka 75

ಏತತ್ಸ್ವರೂಪಂ ಶಾಸ್ತ್ರಸ್ಯ ಯದ್ವ್ಯಾಪಿತ್ವೇನ ವರ್ಣ್ಯತೇ| ಸ್ಪೃಶತಿ ನ್ಯೂನತಾದೋಷೋ ಮಹಾನವ್ಯಾಪಿನಿ ಧ್ರುವಮ್| ವೀರ್ಯಹೀನೈರಸಮ್ಪೂರ್ಣೈಃ ಪ್ರಯೋಗೈರಪಿ ಭೂಷಿತಮ್| ಅರ್ಥಾನತನ್ತ್ರಯತ್ತನ್ತ್ರಂ ತನ್ತ್ರತಾಮಾಪ್ನುಯಾತ್ಕಥಮ್| ಹಂಸಬರ್ಹಿಣದಕ್ಷಾಣ್ಡಾ ಯದ್ಯಪ್ಯತ್ಯರ್ಥಶುಕ್ರಲಾಃ| ಮುನಯಃ ಸದಯಾ ಬ್ರೂಯುಸ್ತಾನ್ಯೋಗೇಷ್ವನ್ಯಥಾ ಕಥಮ್| ಕಥಂ ವಾ ಸರ್ವ ಏವೈತೇ ಯೋಗಾ ರಾಗಾಗ್ನಿದೀಪನಾಃ| ಕ್ಲಿಷ್ಟಸಙ್ಕಲ್ಪಜನನಾಃ ಪ್ರೋಕ್ತಾಃ ಸಂಸಾರವರ್ದ್ಧನಾಃ| ತ್ರಿಕಾಲದರ್ಶಿಭಿರ್ದಿರ್ವ್ಯೈಃ ಸತ್ತ್ವದೋಷವಿವರ್ಜಿತೈಃ| ಪೂರ್ವಾಚಾರ್ಯೈಃ ಕೃತಂ ವರ್ತ್ಮ ಕೋ ಲಙ್ಘಯಿತುಮರ್ಹತಿ| ಪ್ರಕಾನ್ತೇ ಸರ್ವಥಾ ಸರ್ವಮುಕ್ತಂ ಭವತಿ ಸೂದಿತಮ್| ನ ಹಿ ಲೇಶಾಭಿಧಾನೇನ ಲಭ್ಯಃ ಸರ್ವಾರ್ಥಸಂಗ್ರಹಃ| ತಥಾ ಚ ಗರ್ದ್ದಭೀಕ್ಷೀರಂ ಮಾಂಸಮಶ್ವಶ್ವಹಸ್ತಿನಾಮ್| ಮಹಾಸಾಗರತೋಯಂ ಚ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ನಿರುಪಯೋಗ್ಯಪಿ||೭೫||

ಅಕರ್ತ್ತವ್ಯಸ್ಯೋಪದೇಶೇ ವಕ್ತವ್ಯಾರ್ಥಾನುರೋಧೋ ಯೋ ಹೇತುರುಕ್ತಃ ಸ ಏವೈತತ್ ಸ್ವರೂಪಮಿತ್ಯಾದಿನಾ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪ್ಯತೇ| ಶಾಸ್ತ್ರಸ್ಯ ಹ್ಯೇತತ್ ಸ್ವರೂಪಂ ಯಚ್ಛಾಸ್ರಂ ವ್ಯಾಪಿತ್ವೇನ ವರ್ಣ್ಯತೇ| ಅವ್ಯಾಪಿನಿ ತು ಶಾಸ್ತ್ರೇ ಧೃವಮವಶ್ಯಂ ನ್ಯೂನತಾದೋಷೋ ಮಹಾನ್ ಸ್ಪೃಶತಿ| ವೀರ್ಯಹೀನೈರಸಮ್ಪೂರ್ಣೈಶ್ಚ ಪ್ರಯೋಗೈರರ್ಥಾತ್ತನ್ತ್ರವಿಭೂಷಣೇ ಹೇತುಭೂತೈರ್ವಿಭೂಷಿತೈರಪಿ ತನ್ತ್ರಮರ್ಥಾನಯತ್ತನ್ತ್ರತಾಮಾಪ್ನುಯಾತ್| ಏಷಾ ಹಿ ತನ್ತ್ರಸ್ಯ ತನ್ತ್ರತಾ ಯಾ ತನ್ತ್ರಿತಾನಾಮರ್ಥಾನಾಮನನ್ಯಾಪೇಕ್ಷಿತಾ| ಅನ್ಯಥೇತಿ ಯದ್ಯಪಿ ಕಶ್ಚಿತ್ರ್ಯೂನತಾದೋಷಃ ಪರಿಹಾರ್ಯೋ ನ ಸ್ಯಾತ್ತತಃ ಸದಯಾಃ ಸುದೂರಂ ತ್ಯಕ್ತಪ್ರಾಣಿಹಿಂಸಾಃ ಕಥಮಿವ ಹಂಸಾದ್ಯಣ್ಡಾನ್ ಪ್ರಯೋಗೇಷು ಬ್ರೂಯುಃ| ಯದಿ ಚ ನ್ಯೂನತಾದೋಷಃ ಪರಿಹಾರ್ಯೋ ನ ಸ್ಯಾತ್ತತಃ ಕಥಂ ವೈತೇ ಯೋಗಾ ರಾಗಾಗ್ನೇರ್ದೀಪನಾ ಉತ್ತೇಜನಾನನಿರ್ವಾಪಣಃ ಸರ್ವ ಏವ ಕಾಮಸ್ಯೋದ್ದೀಪನಾಃ ಪ್ರಯೋಜಿತಾಃ ಕ್ಲಿಷ್ಟಸ್ಯ ಚ ಸಙ್ಕಲ್ಪಸ್ಯ ಜನನಾಃ ಯತ್ನಜೇಯಸ್ಯ ಚ ಸಂಸಾರಸ್ಯ ವರ್ದ್ಧನಾಃ ಪ್ರೋಕ್ತಾಃ| ಏತಚ್ಚ ವರ್ತ್ಮ ತ್ರಿಕಾಲದರ್ಶಿಭಿಃ ಪೂರ್ವಾಚಾರ್ಯೈಃ ಕೃತಂ ಕೋಽಸ್ಮಾದಿರ್ಲಙ್ಘಯಿತುಮತಿಕ್ರಮಿತುಮರ್ಹತಿ| ದರ್ಶನಂ ದರ್ಶಃ ತ್ರಿಕಾಲೇ ಭೂತಭವಿಷ್ಯದ್ವರ್ತ್ತಮಾನಾಖ್ಯೇ ಕಾಲೇ ದರ್ಶೋ ಯೇಷಾಂ ತೈಃ| ದಿವಿ ಭವಾ ದಿವ್ಯೈಸ್ತೈಃ| ಯಥಾ ಸತ್ತ್ವದೋಷಾ ರಾಗದ್ವೇಷಾದಯಃ ತದ್ವಿರ್ಜಿತೈರಾಚಾರ್ಯೈಃ| ಸರ್ವಥಾ ಪ್ರಕ್ರಾನ್ತೇ ಸರ್ವಪ್ರಕಾರಂ ವಕ್ತುಮಾರಬ್ಧೇ ಸತಿ ಸರ್ವಮೇವೋಕ್ತಂ ಸೂದಿತಂ ಭವತಿ| ನ ತು ಲೇಶೋಕ್ತಮ್| ಏತದೇವೋಚ್ಯತೇ-ನ ಹೀತ್ಯಾದಿನಾ| ಲೇಶಾಭಿಧಾನೇನ ಸ್ತೋಕೋಕ್ತ್ಯಾ ಸರ್ವೇಷಾಮರ್ಥಾನಾಂ ಸಂಗ್ರಹೋ ನ ಲಭ್ಯೋ ಭವತಿ| ತಥಾ ಚ ಗರ್ದ್ದಭೀಕ್ಷೀರಾದಿಕಂ ನಿರುಪಯೋಗ್ಯಪಿ ಪ್ರಯೋಕ್ತವ್ಯಮೇವ|| ೭೫||

Adhikarana shAstrasya nirdoShatApratipAdanam tatra vyApitvam (76) · Śloka 76

ಅದ್ಯತ್ವೇಽಪಿ ವಿಶೇಷೇಣ ಭೂರಿತನ್ತ್ರಾರ್ಥಸಂಗ್ರಹಾತ್| ಸಂಗ್ರಹಾದ್ಯನ್ನ ಬುಧ್ಯೇತ ತಜ್ಜ್ಞಾನಮತಿದುರ್ಲಭಮ್| ಯಥಾ ಪ್ರತಿಜ್ಞಾತಮಿತಿಕ್ರಮೇಣ ವೇದೋಽಯಮಷ್ಟಾಙ್ಗನಿಧೇರ್ನ್ನಿಬದ್ಧಃ| ಅಭ್ಯಸ್ಯತೋ ಮಾರ್ಗಮಿವಾರ್ಯಸತ್ಯಂ ಸಞ್ಜಾಯತೇ ಸ್ವರ್ಥಪರಾರ್ಥಸಿದ್ಧಿಃ||೭೬||

ತಸ್ಮಾತ್ ನ್ಯೂನತಾದೋಷಂ ಪರಿಹೃತ್ಯಾಸ್ಯ ತನ್ತ್ರಸ್ಯ ವ್ಯಾಪಿತ್ವಮುಚ್ಯತೇ-ಅದ್ಯತ್ವೇ ಸಾಮ್ಪ್ರತಿಕತ್ವೇಽಪಿ ಸಂಗ್ರಹಾದಸ್ಮಾತ್ತನ್ತ್ರಾದ್ಯನ್ನ ಬುಧ್ಯೇತ ತಜ್ಜ್ಞಾನಮತಿದುರ್ಲಭಮ್| ಏವಂವಿಧಸ್ಯಾನ್ಯಸ್ಯೋಪಾಯಸ್ಯಾಭಾವಾತ್| ಕಿಮ್ಭೂತಾತ್ ಸಂಗ್ರಹಾದಿತ್ಯಾಹ-ಭೂರಿತನ್ತ್ರಾರ್ಥಸಂಗ್ರಹಾತ್| ಪ್ರಭೂತಾನಾಂ ತನ್ತ್ರಾಣಾಂ ಸಮ್ಬನ್ಧಿನೋಽರ್ಥಸ್ಯ ಸಂಗ್ರಹಾದೇಕತ್ರಾವಸ್ಥಾಪನಾತ್| ಯಥೇತಿ| ಪೂರ್ವಂ ಯಥಾ ಪ್ರತಿಜ್ಞಾತಂ ತಥಾ ಕ್ರಮೇಣಾಷ್ಟಾಙ್ಗನಿಧೇರ್ವೇದೋಽಯಮಿತಿ ನಿಬದ್ಧಃ| ಯಂ ನಿಬನ್ಧಮಭ್ಯಸ್ಯತಃ ಪುಂಸಸ್ತಥಾ ಸ್ವಾರ್ಥಪರಾರ್ಥಯೋಃ ಸಿದ್ಧಿಃ ಸಞ್ಜಾಯತೇ ಯಥಾ ಮಾರ್ಗಾಖ್ಯಮಾರ್ಯಸತ್ಯಮಭ್ಯಸ್ಯತಶ್ಚತ್ವಾರ್ಯಪತ್ಯಾನಿ ದುಃಖಂ ಸಮುದಾಯೋ ನಿರೋಧೋ ಮಾರ್ಗಶ್ಚೇತಿ ಸೌಗತಪ್ರಸಿದ್ಧಲಕ್ಷಣಾನಿ| ಏವಞ್ಚ ಪೂರ್ವಂ ಪ್ರತಿಜ್ಞಾತಮ್ ಸರ್ವತನ್ತ್ರಾಣ್ಯತಃ ಪ್ರಾಯಃ ಸಂಹೃತ್ಯಾಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹಃ| ಅಸ್ಥಾನವಿಸ್ತರಾಕ್ಷೇಪ ಪುನರುಕ್ತಾದಿವರ್ಜಿತಃ|| ಹೇತುಲಿಙ್ಗೌಷಧಸ್ಕನ್ಧತ್ರಯಮಾತ್ರನಿಬನ್ಧನಃ| ವಿನಿಗೂಢಾರ್ಥತತ್ತ್ವಾನಾಂ ಪ್ರದೇಶಾನಾಂ ಪ್ರಕಾಶಕಃ|| ಸ್ವಾನ್ಯತನ್ತ್ರವಿರೋಧಾನಾಂ ಭೂಯಿಷ್ಠಂ ವಿನಿವರ್ತ್ತಕಃ| ಯುಗಾನುರೂಪಸನ್ದರ್ಭೋ ವಿಭಾಗೇನ ಕರಿಷ್ಯತೇ|| ಇತಿ|| ೭೬||

Adhikarana vividhaguNavattvam (77) · Śloka 77

ಪಿತಾಮಹಮುಖೋದ್ಗೀರ್ಣಮಿತ್ಯಾಯುರ್ವೇದವಾಙ್ಮಯಮ್| ಜೀವಿತಾರೋಗ್ಯಧರ್ಮಾರ್ಥಸುಖಗೌರವಕೀರ್ತಿಕೃತ್| ಅಲಂಕೃತಂ ಯುಕ್ತಿಪದೈಃ ಸದ್ರತ್ನೈರಿವ ಕಾಞ್ಚನಮ್| ಷಟ್ತ್ರಿಂಶತಾರ್ಥದುರ್ಗೇಷು ಭಿಷಜಾಂ ಸಂಕ್ರಮೈರಿವ||೭೭||

ಪಿತಾಮಹ ಇತ್ಯಾದಿ| ಇತ್ಯನೇನ ಪ್ರಕಾರೇಣಾಯುರ್ವೇದವಾಙ್ಮಯಂ ಪಿತಾಮಹಸ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ಮುಖಾದುದ್ಗೀರ್ಣಂ ಜೀವಿತಾದಿಕೃತ್ಸ್ವರೂಪಂ ಷಟ್ತ್ರಿಂಶತಾ ಯುಕ್ತಿಪದೈರ್ಯುಕ್ತಿಸ್ಥಾನೈರಲಂಕೃತಂ ತಥಾ ಯಥಾ ಸದ್ರತ್ನೈಃ ಕಾಞ್ಚನಂ ಸುವರ್ಣಮಲಂಕ್ರಿಯತೇ| ಷಟ್ತ್ರಿಂಶತಾ ಯುಕ್ತಿಪದೈರಿತಿ ಸಂಖ್ಯಾಸಂಖ್ಯೇಯಯೋರವ್ಯತಿರೇಕಾಪೇಕ್ಷಯಾ ನಿರ್ದೇಶಃ| ಕಿಮ್ಭೂತೈರ್ಯುಕ್ತಿಪದೈರಿತ್ಯಾಹ-ಭಿಷಜಾಮರ್ಥದುರ್ಗೇಷು ಸಂಕ್ರಮೈರಿವ ಸ್ಥಿತೈಃ| ಯಥಾ ಹಿ ದುರ್ಗಾ ಗಜಾದಿಗುಪ್ತಾಃ ಪರೈರಧಿಗನ್ತುಮಶಕ್ಯಾಃ ಸಂಕ್ರಮೈಃ ಸೇತುಭಿಃ ಶಕ್ಯಾ ಭವನ್ತಿ ತದ್ವದ್ಯೇಽರ್ಥಾ ಭಿಷಜಾಮಗಮ್ಯಾಸ್ತೇ ಯುಕ್ತಿಪದೈರ್ಜ್ಞಾತೈರ್ಗಮ್ಯಾ ಭವನ್ತಿ|| ೭೭||

Adhikarana tantrayuktayaH (78) · Śloka 78

ತತ್ರಾಧಿಕರಣಂ ಯೋಗೋ ಹೇತ್ವರ್ಥೋಽರ್ಥಃ ಪದಸ್ಯ ಚ| ಪ್ರದೇಶೋದ್ದೇಶನಿರ್ದೇಶವಾಕ್ಯಶೇಷಾಃ ಪ್ರಯೋಜನಮ್| ಉಪದೇಶಾಪದೇಶಾತಿದೇಶಾರ್ಥಾಪತ್ತಿನಿರ್ಣಯಾಃ| ಪ್ರಸಙ್ಗೈಕಾನ್ತನೈಕಾನ್ತಾಃ ಸಾಪವರ್ಗೋ ವಿಪರ್ಯಯಃ| ಪೂರ್ವಪಕ್ಷವಿಧಾನಾನುಮತವ್ಯಾಖ್ಯಾನಸಂಶಯಾಃ| ನಿದರ್ಶನಂ ನಿರ್ವಚನಂ ನಿಯೋಗೋಽಥ ವಿಕಲ್ಪನಮ್| ಪ್ರತ್ಯುತ್ಸಾರಸ್ತಥೋದ್ಧಾರಃ ಸಮ್ಭವಸ್ತನ್ತ್ರಯುಕ್ತಯಃ||೭೮||

ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿನಾ ಯುಕ್ತಯಃ ಉಚ್ಯನ್ತೇ| ವಾಕ್ಯಾರ್ಥಾನಾಂ ಯೋಜನಂ ಯುಕ್ತಿಃ ಯಾಭಿರ್ಯೋಜನಾಭಿರ್ವಿನಾ ತನ್ತ್ರಮಸಮ್ಬದ್ಧಂ ಭವತಿ| ಕಾ ಯುಕ್ತಯಃ ? ತತ್ರ ತೇಷ್ವಧಿಕರಣಂ ನಾಮ ಅಧಿಕರಣಂ ಪ್ರಸ್ತಾವಃ ಸಾಮಾನ್ಯೇನೋಕ್ತಮಪ್ಯರ್ಥಜಾತಂ ಯದ್ಬಲಾದ್ವಿಶೇಷೇಽವಾಸ್ಥಾಪ್ಯತೇ ತದಧಿಕರಣಮ್| ಯಥಾ ಸಪ್ತಾಹಾದೌಷಧಂ ಕೇಚಿದಾಹುರನ್ಯೇ ದಶಾಹತ ಇತಿ ವಾಕ್ಯಾರ್ಥಃ ಸಾಮಾನ್ಯೇನ ಪ್ರವೃತ್ತೋಽಧಿಕರಣವಶಾಜ್ಜ್ವರಾಖ್ಯೇ ವಿಶೇಷೇಽವಸ್ಥಾಪ್ಯತೇ|| ೧|| ಯೋಗೋ ನಾಮ ಯೋಗಃ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಸ ಚ ಪದಾರ್ಥಯೋರ್ವಾಕ್ಯಾರ್ಥಯೋರ್ವಾ| ತತ್ರ ಪದಾರ್ಥಯೋಃ ಸಾಧ್ಯಸಾಧನಭಾವೇನ| ಯಥಾ ರಾಗಾದಿರೋಗಾ ಇತ್ಯಾದೌ ಸಮೂಲಾ ಇತ್ಯಸ್ಯಾಪಾಸ್ತಾ ಇತ್ಯನೇನ| ವಾಕ್ಯಾರ್ಥಯೋರ್ಯಥಾ 'ಜೀರ್ಣಾಜೀರ್ಣವಿಶಙ್ಕಾಯಾಂ ಪುನರುಷ್ಣೋದಕಂ ಪಿಬೇದಿ'ತ್ಯಸ್ಯ 'ತೇನೋದ್ಗಾರವಿಶುದ್ಧಿಃ ಸ್ಯಾತ್ತತಶ್ಚ ಲಘುತಾ ರುಚಿರಿ'ತ್ಯನೇನ|| ೨|| ಹೇತ್ವರ್ಥೋ ನಾಮ ಯದೇಕತ್ರೋಚ್ಯಮಾನಮನ್ಯತ್ರಾಪಿ ತಥೈವೋಪಯುಜ್ಯತೇ| ಯಥಾ ತತ್ರೈಕೈಕತ್ರ ಶಾಖಾಯಾಮಿತ್ಯಾದ್ಯವೇಧ್ಯೋಕ್ತ್ಯಾಶೇಷಾ ವೇಧ್ಯಾ ಇತಿ ಗಮ್ಯತೇ| ಪದಾರ್ಥೋ ನಾಮ ಪದೇನಾರ್ಥೋಽವಗಮ್ಯತೇ| ಯಥಾ ಗುರ್ವಾದಯೋ ಗುಣಶಬ್ದಾದವಗಮ್ಯನ್ತೇ|| ೪|| ಪ್ರದೇಶೋ ನಾಮ ಯತ್ರೈಕದೇಶಸ್ಯೋಚ್ಯಮಾನಸ್ಯಾರ್ಥಸ್ಯ ಪ್ರಸಾದಾದನುಚ್ಯಮಾನೋಽಪಿ ತಚ್ಛೇಷ ಆಪದ್ಯತೇ ಸಃ ಪ್ರದೇಶಃ| ಯಥಾ ಕುಕೂಲಾದಿಪಾಕಕ್ರಮೇಣ ಲಾಘವಾತಿಶಯೋಽಪೂಪಾನಾಮುಚ್ಯಮಾನಾನಾಂ ಪ್ರಸಾದಾನನುಚ್ಯಮಾನಾನ್ಯಪಿ ಕೃತಾನ್ನಾನಿ ತಥಾವಗಮ್ಯನ್ತೇ|| ೫|| ಉದ್ದೇಶೋ ನಾಮ ಯತ್ರಾರ್ಥನಾಂ ಶಬ್ದಮಾತ್ರೇಣೈವ ಕೀರ್ತನಮುದ್ದೇಶಃ| ಹ್ರಸ್ವದೀರ್ಘಾ ಇತ್ಯಾದಯೋಽಷ್ಟೌ ನೇತ್ರದೋಷಾ ಇತಿ ಶಬ್ದಮಾತ್ರೇಣಾಷ್ಟೌ ಕೀರ್ತಿತಾಃ|| ೬|| ನಿರ್ದೇಶೋ ನಾಮ ಯಚ್ಛಬ್ದಮಾತ್ರೇಣ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಾನಾಂ ಸ್ವರೂಪವಿಶೇಷಪ್ರದರ್ಶನಾಯ ಪುನಃ ಕೀರ್ತನಂ ನಿರ್ದೇಶಃ| ಯಥಾ ಬಸ್ತಿವ್ಯಾಪದಿ ದ್ರುತೋತ್ಕ್ಷಿಪ್ತ ಇತ್ಯಾದಿಕಮುದ್ದಿಶ್ಯ ತೇಷು ದೋಷಂ ಪ್ರದರ್ಶಯಿತುಮನುಚ್ಛ್ವಾಸ್ಯ ತು ಬದ್ಧ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ|| ೭|| ವಾಕ್ಯಶೇಷೋ ನಾಮ ಯಸ್ಮಿನ್ ವಾಕ್ಯೇ ಏಕದೇಶಃ ಶಿಷ್ಯತೇ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಕಾಲೇ ತ್ವನುಚ್ಯಮಾನೋಽಪ್ಯಾಪತತಿ ಸ ವಾಕ್ಯಶೇಷಃ| ಯಥಾ ರೋಗಸ್ತು ದೋಷವೈಷಮ್ಯಂ ದೋಷಸಾಮ್ಯಮರೋಗತಾ ಇತ್ಯತ್ರ ಉಚ್ಯತ ಇತಿ ವಾಕ್ಯಶೇಷಃ|| ೮|| ಪ್ರಯೋಜನಂ ನಾಮ ಯತ್ಸಮ್ಪಾದಯಿತುಂ ಕ್ರಿಯಾ ಹ್ಯಾರಭತೇ ತತ್ಪ್ರಯೋಜನಮ್| ಯಥಾ ಸದೋಷೇಷು ದೋಷಶೇಷಪಾಚನಮಗ್ನಿಸನ್ಧುಕ್ಷಣಂ ಚ ಸಮ್ಪಾದಯಿತುಮೌಷಧಪಾನಮಾರಭ್ಯತೇ|| ೯|| ಉಪದೇಶೋ ನಾಮ ಶುದ್ಧಸ್ಯಾಪ್ತವಚನಸ್ಯ ಕೀರ್ತ್ತನಮುಪದೇಶಃ| ಯಥಾ ಗರ್ಭಸ್ತು ಮಾತುಃ ಪೃಷ್ಠಾಭಿಮುಖೋ ಲಲಾಟೇ ಕೃತಾಞ್ಜಲಿಃ ಸಙ್ಕುಚಿತಾಙ್ಗ ಇತ್ಯೇವಮಾದಿಃ|| ಅಪದೇಶೋ ನಾಮ ಪ್ರತಿಜ್ಞಾನಸ್ಯ ಸಾಧನಹೇತುರಪದೇಶಃ| ಯಥಾ ಅಹಿತಾಯೋತ್ತರೋತ್ತರಂ ದುಷ್ಟಾ ವಾತಾದಯ ಇತ್ಯಸ್ಯಾಂ ಪ್ರತಿಜ್ಞಾಯಾಂ ದುಷ್ಪರಿಹರತ್ವಾದಿತಿ ಹೇತುಃ|| ಅತಿದೇಶೋ ನಾಮ ಅನ್ಯಸಮ್ಬನ್ಧಿನಾಂ ಧರ್ಮಾಣಾಮನ್ಯತ್ರಾವಸ್ಥಾಪನಮತಿದೇಶಃ| ಯಥಾ ಪಾಲಕ್ಯಾಸಮ್ಬನ್ಧಿನಾಂ ಧರ್ಮಾಣಾಂ ಚುಚ್ಚಾವಸ್ಥಾಪನಮ್|| ೧೨|| ಅರ್ಥಾಪತ್ತಿರ್ನಾಮ ಯದೇಕಸ್ಮಿನ್ನರ್ಥಂ ಉಚ್ಯಮಾನೇ ಅನುಕ್ತಸ್ಯಾಪ್ಯರ್ಥಸ್ಯ ಬಲಾದಾಗಮನಂ ಸಾರ್ಥಾಪತ್ತಿಃ| ಯಥಾ ಪಕ್ವೇ ಜಲೇ ಜೀರ್ಣೇಽಪ್ಯಾಮಂ ನ ಪೇಯಮಿತ್ಯುಚ್ಯಮಾನೇ ಆಭೋಜನಾದಿತ್ಯನುಚ್ಯಮಾನಸ್ಯಾಪಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಾದಾಗಮನಮ್| ನಿರ್ಣಯೋ ನಾಮ ಉದ್ದಿಷ್ಟಾನಾಮರ್ಥಾನಾಮನುದ್ದಿಷ್ಟೇನ ನಿರಾಕಾಙ್ಕ್ಷತ್ವಾಪಾದನಂ ನಿರ್ಣಯಃ| ಯಥಾ ವರ್ತ್ಮರೋಗವಿಜ್ಞಾನೀಯೋಕ್ತಾನಾಂ ರೋಗಾಣಾಂ ವರ್ತ್ಮರೋಗಪ್ರತಿಷೇಧನಿರಾಕಾತ್ವಾಪಾದನಮ್|| ೧೪|| ಪ್ರಸಙ್ಗೋ ನಾಮ ಯದಪ್ರಾಕರಿಣಕಸ್ಯಾಪಿ ವಸ್ತುನಃ ಕಿಞ್ಚಿತ್ ಸಮ್ಬನ್ಧೇನ ಯತ್ಕೀರ್ತನಂ ಸ ಹಿ ಪ್ರಸಙ್ಗಃ| ಯಥಾ ವಮನಪ್ರಸ್ತಾವೇ ಧೂಮಾನ್ತೈಃ ಪ್ರಾಯಃ ಸರ್ವೈರಿತ್ಯಾದೇರಪ್ರಾಕರಣಿಕಸ್ಯ ಕೀರ್ತ್ತನಮ್|| ೧೫|| ಏಕಾನ್ತೋ ನಾಮ ಯತ್ಪಕ್ಷಾನ್ತರವ್ಯಾವರ್ತ್ತಕಂ ತದೇಕಾನ್ತಃ| ಯಥಾ ದೋಷಹೇತುಜತ್ವೋಕ್ತೇರ್ನಿಜತ್ವಂ ನ ಕದಾಚಿದಪಿ ಬಾಹ್ಯಹೇತುಜಂ ವ್ಯಾಪ್ನೋತಿ|| ೧೬|| ನೈಕಾನ್ತೋ ನಾಮ ಯದುಚ್ಯಮಾನಮಪ್ಯವಶ್ಯಮ್ಭಾವಿತ್ವೇನಾನಿಯತಂ ಸ ನೈಕಾನ್ತಃ| ಯಥಾ ಜ್ವರಸ್ತು ಜಾತಃ ಷಡ್ರಾತ್ರಾದಶ್ವಿನೀಷು ನಿವರ್ತ್ತತ ಇತ್ಯೇತದುಕ್ತಮಪ್ಯವಶ್ಯಮ್ಭಾವಿತ್ವೇನಾನಿಯತಮ್|| ೧೭|| ಅಪವರ್ಗೋ ನಾಮ ಸಾಮಾನ್ಯೋಕ್ತ್ಯನುಪ್ರವಿಷ್ಟಸ್ಯ ವಿಶೇಷೇಣಾಕರ್ಷಣಂ ಸೋಽಪವರ್ಗಃ| ಯಥಾ ಮಧುರಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮಲಮಿತ್ಯುಕ್ತಾವನುಪ್ರವಿಷ್ಟೇಷು ಜೀರ್ಣಶಾಲ್ಯಾದಿಷು ಶಬ್ದೇನಾಕರ್ಷಣಮ್|| ೧೮|| ವಿಪರ್ಯಯೋ ನಾಮ ಉಕ್ತಸ್ಯಾನ್ಯಥಾಭಾವೋ ವಿಪರ್ಯಯಃ| ಯಥಾ ನಿದಾನೋಕ್ತಾನಾಮನುಪಶಯೋ ಭವತಿ ತದ್ವಿಪರೀತಾನಾಂ ಚೋಪಶಯಃ|| ೧೯|| ಪೂರ್ವಪಕ್ಷೋ ನಾಮ ಪರಪ್ರತಿಜ್ಞಾತಾನುಪಪತ್ತಿಪ್ರದರ್ಶನಪರೋ ವಾಕ್ಯಸಮುದಾಯಃ ಪೂರ್ವಪಕ್ಷಃ ಯಥಾ ಷಡ್ರಸವಾದಿನಂ ಪ್ರತ್ಯನೇಕರಸಪ್ರತಿಪಾದಕಾನಿ ವಾಕ್ಯಾನಿ|| ವಿಧಾನಂ ನಾಮ ತನ್ತ್ರಸ್ಯ ಕರ್ತ್ರಾ ವಿಶಿಷ್ಟಾ ಯಾ ಪದಾದಿರಚನಾ ಕೃತಾ ತದ್ವಿಧಾನಮ್| ಯಥಾ ಸರ್ವವಿರೋಧಪರಿಜ್ಞಾನಾದ್ವ್ಯವಹಾರೋಚ್ಛಿತ್ತಿರ್ಮಾ ಭೂದಿತ್ಯಭಿಪ್ರಾಯೇಣೋಕ್ತಂ ನ ಚ ತದ್ವಿಜ್ಞಾನಮೇಕಾನ್ತಭದ್ರಕಮಿತಿ|| ೨೧|| ಅನುಮತಂ ನಾಮ ಪರಪಕ್ಷಸ್ಯ ಭಿನ್ನಸ್ಯಾಪ್ಯಙ್ಗೀಕರಣಮನುಮತಮ್| ಯಥಾ ಬಸ್ತಿವಿಧಾನೇ ಕಲ್ಪನಾಯಾ ಮತೇಷು ದೋಷೌಷಧಾದಿ ಬಲತಃ ಸರ್ವಮೇತತ್ಪ್ರಮಾಣಯೇದಿತ್ಯಙ್ಗೀಕರಣಮ್|| ೨೨|| ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಂ ನಾಮ ಸಙ್ಕ್ಷೇಪೇಣೋಕ್ತಸ್ಯಾ ವಿಸ್ತರೇಣಾಖ್ಯಾನಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಮ್| ಯಥಾ ಸರ್ವರೋಗನಿದಾನೇ ತಸ್ಯೋಪಲಬ್ಧಿರ್ನಿದಾನಾದಿಭಿರಿತಿ ಸಙ್ಕ್ಷೇಪೇಣೋಕ್ತಸ್ಯ ತಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿನಾ ವಿಸ್ತರೇಣಾಖ್ಯಾನಮ್| ಅಥವಾ ಸ್ಫುಟೈಃ ಶಬ್ದೈರನಭಿಹಿತಂ ಗುರುಪಾರಮ್ಪರ್ಯಕ್ರಮಾಗತಮ್|| ೨೩|| ಸಂಶಯೋ ನಾಮ ವಿರುದ್ಧಾನಾಂ ಪಕ್ಷಾಣಾಮನಿಶ್ಚಯಃ ಸಂಶಯಃ| ಯಥಾ ವಿಷವೇಗಸಮ್ಭವಪಕ್ಷೇಷು|| ೨೪|| ಅತೀತಾಪೇಕ್ಷಾ ನಾಮ ಯತ್ರಾತೀತಂ ಪದಮಪೇಕ್ಷ್ಯ ಸಮ್ಬನ್ಧಾರ್ಥತಾ ಭವತಿ ಸಾಽತೀತಾಪೇಕ್ಷಾ| ಯಥಾ ಸ್ವೇದ್ಯಾದಯಃ ಸ್ನೇಹ್ಯಾ ಇತ್ಯುಕ್ತೇನ ತ್ವತಿಮನ್ದಾಗ್ನಿರಿತ್ಯಾದೇಃ ಸ್ನೇಹ್ಯಾ ಇತ್ಯಪೇಕ್ಷತೇ| ಯಥಾ ಚ ಜ್ವರೇ ಲಙ್ಘನಂ ಕುರ್ವೀತೇತಿ ಸೂತ್ರೋಕ್ತಂ ಲಙ್ಘನಮಪೇಕ್ಷತೇ|| ೨೫|| ಅನಾಗತಾಪೇಕ್ಷಾ ನಾಮ ಯತ್ರಾನಾಗತೇನಾಽರ್ಥೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಾ ಭವತಿ ಸಾನಾಗತಾಪೇಕ್ಷಾ| ಯಥಾ ತತೋ ನಾವನಗಣ್ಡೂಷೇತ್ಯಾದಿನಾ ದಿನಚರ್ಯಾಯಾಂ ನಸ್ಯಾದಿ ವಿಧಯೋಽಪೇಕ್ಷ್ಯನ್ತೇ|| ೨೬|| ಸ್ವಸಂಜ್ಞಾ ನಾಮ ಯಾ ಸ್ವತನ್ತ್ರೇ ಏವಮನ್ಯಸ್ಮಿಞ್ಛಾಸ್ತ್ರೇ ನ ಶ್ರೂಯತೇ ಸಾ ಸ್ವಸಂಜ್ಞಾ| ಯಥಾ 'ಆಪಾನೋ' 'ಜೇನ್ತಾಕ' ಇತ್ಯೇವಮಾದಿ|| ೨೭|| ಊಹ್ಯಂ ನಾಮ ಯದ್ ಭಿಷಜಾ ಸ್ವಪ್ರಜ್ಞಯಾ ಶಬ್ದೇನಾನುಕ್ತಮಪಿ ವ್ಯವಥಾಪ್ಯತೇ ತಧ್ಯಮ್| ಯಥಾ ದ್ರವ್ಯಂ ಜಹ್ಯಾದಯೌಗಿಕಮಿತಿ ಯನ್ನ ಯೌಗಿಕಂ ತಚ್ಛಬ್ದೇನ ನೋಕ್ತಮಪಿ ಪ್ರಜ್ಞಯಾ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪ್ಯತೇ|| ೨೮|| ಸಮುಚ್ಚಯೋ ನಾಮ ಏಕಸ್ಮಿನ್ ವಿಹಿತೇ ತದವಿರೋಧೇನ ತತ್ರೈವ ದ್ವಿತೀಯಸ್ಯ ವಿಧಾನಂ ಸಮುಚ್ಚಯಃ| ಯಥಾ ವಾತಸ್ಯೋಪಕ್ರಮಃ ಸ್ನೇಹಃ ಸ್ವೇದ ಇತ್ಯಾದಿ| ನಿದರ್ಶನಂ ನಾಮ ಸಾಧ್ಯಸ್ಯೈಕದೇಶೋ ದೃಷ್ಟಾನ್ತೋ ನಿದರ್ಶನಮ್| ಯಥಾ ಆಮದೋಷೇಷು ತ್ರಿವಿಧೇಷು ಲಙ್ಘನಪಾಚನಶೋಧನಾನಿ ದ್ರುಷ್ಟಾನ್ತಃ| (ಏವಮನ್ಯಾನಪಿ ವ್ಯಾಧೀನ್ ಸ್ವನಿದನವಿಪರ್ಯಯಾತ್ ಚಿಕಿತ್ಸೇದಿತ್ಯಾದಿಃ)|| ೩೦|| ನಿರ್ವಚನಂ ನಾಮ ಸಂಜ್ಞಯೋಕ್ತಸ್ಯ ತದರ್ಥೇನ ಯೋಜನಂ ನಿರ್ವಚನಮ್| ಯಥಾ ಸೂಚೀಭಿರಿವ ಗಾತ್ರಾಣಿ ಭಿದ್ಯತೀತಿ ವಿಸೂಚಿಕಾ|| ೩೧|| ನಿಯೋಗೋ ನಾಮ ಕ್ರಿಯಾಣಾಂ ವ್ಯಾಪಾರಾಣಾಂ ನಿಯೋಗಃ| ಯಥಾ ಭವತಾ ಸ್ವೇದಮೂರ್ಚ್ಛಾಪರೀತೇನಾಪಿ ನೈಷಾ ಪಿಣ್ಡಿಕಾ ವಿಮೋಕ್ತವ್ಯೇತಿ|| ೩೨|| ವಿಕಲ್ಪೋ ನಾಮ ಕ್ರಮೇಣ ಯೌಗಪದ್ಯೇನ ವಾ ಸಮ್ಭವಿನಾಂ ಪಕ್ಷಾಣಾಂ ಕೀರ್ತ್ತನಮ್| ಯಥಾ ಕುರ್ವೀತ ಲಙ್ಘನಂ ಪ್ರಾಗ್ರೂಪೇಷು ಜ್ವರಾದೌ ವಾ||೩೩|| ಪ್ರತ್ಯುತ್ಸಾರೋ ನಾಮ ಯತ್ರೋಪಪತ್ತಿಂ ದರ್ಶಯನ್ತಃ ಪರಸ್ಪರಮತಾನಿ ನಿವಾರಯನ್ತಿ| ಯಥಾ ಗರ್ಭಿಣೀ ಅಷ್ಟಮೇ ಮಾಸಿ ಕ್ಷೀರಯವಾಗೂಂ ಸರ್ಪಿಷ್ಮತೀಂ ಪಿಬೇತ್| ನೇತಿ ಖಣ್ಡಕಾಪ್ಯಃ ಗರ್ಭಸ್ಯ ಪೈಙ್ಗಲ್ಯಾಬಾಧಭಯಾತ್| ಅಸ್ತು ಪೈಙ್ಗಲ್ಯಾಬಾಧಸ್ತಥಾಪ್ಯೇವಂ ಕುರ್ವತೀ ನೀರುಜಂ ಬಲವರ್ಣಾಯುಪೇತಮಪತ್ಯಂ ಜನಯತೀತಿ ಭಗವಾನಾತ್ರೇಯಃ||೩೪|| ಉದ್ಧಾರೋ ನಾಮ ಯಚ್ಛಾಸ್ತ್ರೇ ಚೋದ್ಯಸ್ಯ ಸಮಾಧಾನಮ್| ಯಥಾ ಚಿತ್ರಕರ್ಮಗುಣಕೃತ್ ಗುರುಣೋಕ್ತೋ ಬಸ್ತಿರಿತ್ಯಾದಿ ಯಾವತ್ ಸರ್ವತಃ ಕಥಮಪೋಹತಿ ದೋಷಾನಿತಿ ಚೋದ್ಯಸ್ಯ ಸ್ತಿಮಿತಮಾರುತವಶ್ಯಮೇತದಿತ್ಯಾದಿ ಸಮಾಧಾನಮ್|| ೩೫|| ಸಮ್ಭವೋ ನಾಮ ಕಿಮಪ್ಯನ್ಯತ್ರಾದರ್ಶನಾದ್ಯೇನ ನಿಯಮೇನ ಸ್ಥಾಪ್ಯತೇ ಸ ಸಮ್ಭವಃ| ಯಥಾ ಸರ್ವರೋಗೇಷು ಹೇತುಲಿಙ್ಗೌಷಧಾದೀನಾಂ ಸಾಮಾನ್ಯೇನೋಕ್ತೌ ವಾತಾದಿವಿಶೇಷೇಣಾವಸ್ಥಾಪನಂ ಸಮ್ಭವಪ್ರಸಾದಾಲ್ಲಭ್ಯಮ್|| ೩೬|| ಏವಂ ತನ್ತ್ರಯುಕ್ತಯಃ| ಯದ್ಯಪಿ ಭಟ್ಟಾರಕಪ್ರಸ್ಥಾನೇನ ಚ ಪರಿಪ್ರಶ್ನವ್ಯಾಕರಣವ್ಯುಕ್ರಾನ್ತಾಭಿಧಾನಹೇತ್ವಾಖ್ಯಾಶ್ಚತಸ್ರೋಽವಶಿಷ್ಯನ್ತೇ ತಥಾಪಿ ಆಚಾರ್ಯೇಣ ತನ್ತ್ರೇಣಾನಿಬದ್ಧಾ ಇತ್ಯತ್ರ ನೋಚ್ಯನ್ತೇ| ಅಥವಾ ಉಕ್ತಾಸ್ವೇವಾನ್ತರ್ಭಾವ್ಯಾಃ| ಅಥವಾ ತನ್ತ್ರಯುಕ್ತಿತತ್ವಮೇವ ತಾಸಾಂ ನಾಙ್ಗೀಕ್ರಿಯತೇ| ತತ್ರ ಚಾಗ್ನ್ಯತಿಯೋಗೋಕ್ತೌ ವಾತಾದಿವಿಶೇಷೇಣಾವಸ್ಥಾಪನಂ ಸಮ್ಭವಪ್ರಸಾದಾಲ್ಲಭ್ಯಮೇವಮಾದ್ಯುಕ್ತಮ್|| ೭೮||

Adhikarana tantrayuktimahattvam (79) · Śloka 79

ಸರಸಃ ಸುಪ್ತಪದ್ಮಸ್ಯ ರವಿದೀಧಿತಯೋ ಯಥಾ| ಯಥಾ ಗೃಹಸ್ಯ ದೀಪಾಭಾಸ್ತಥಾ ತನ್ತ್ರಸ್ಯ ಯುಕ್ತಯಃ| ಅಧೀಯಾನೋಽಪಿ ತನ್ತ್ರಾಣಿ ತನ್ತ್ರಯುಕ್ತ್ಯವಿಚಕ್ಷಣಃ| ನಾಧಿಗಚ್ಛತಿ ತನ್ತ್ರಾರ್ಥಮರ್ಥಂ ಭಾಗ್ಯಕ್ಷಯೇ ಯಥಾ| ವಾಕ್ಯಾರ್ಥಯೋಜನಾದೇತಾ ಯುಕ್ತಯಸ್ತ್ವಿಷ್ಟಸಿದ್ಧಿದಾಃ| ಅಸದ್ವಾದಿಪ್ರಯುಕ್ತಾನಾಂ ವಾಕ್ಯಾನಾಂ ಪ್ರತಿಷೇಧಕಾಃ| ಲೀನವ್ಯತ್ಯಾಸಲೇಶೋಕ್ತಿಗದಿತಾನಾಂ ಪ್ರಕಾಶಕಾಃ| ವಾಕ್ಯನ್ಯಾಯೋದಧೇಃ ಸಾರಂ ಗೃಹೀತ್ವೈವಂ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಾಃ||೭೯||

ಸರಸ ಇತ್ಯಾದಿ ಸುಬೋಧಮ್| ತನ್ತ್ರಯುಕ್ತ್ಯವಿಚಕ್ಷಣಃ ಏತಾಸು ಷಟ್ತ್ರಿಂಶತ್ತನ್ತ್ರಯುಕ್ತಿಷ್ವಸಮರ್ಥಸ್ತನ್ತ್ರಾರ್ಥಂ ನಾಧಿಗಚ್ಛತಿ ನ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ ಯಥಾ ಭಾಗ್ಯಕ್ಷಯೇ ಧನಮ್| ಏತಾ ಯುಕ್ತಯೋ ವಾಕ್ಯಾರ್ಥಯೋಜನಾದ್ಧೇತೋಃ ಸ್ವೇಷ್ಟಸಿದ್ಧಿಂ ದದತಿ| ಯಾನಿ ಚಾಸದ್ವಾದಿನಾಮರ್ಥಾಸಮ್ಬನ್ಧಪ್ರದರ್ಶಪರಾಣಿ ವಾಕ್ಯಾನಿ ತೇಷಾಂ ಪ್ರತಿಷೇಧಕಾಃ| ಲೀನಗದಿತಾನಾಂ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗದಿತಾನಾಂ ಲೇಶಗದಿತಾನಾಮುಕ್ತಿಗದಿತಾನಾಞ್ಚ ಪ್ರಕಾಶಕಾಃ| ಲೀನಂ ತದ್ಯತ್ಸ್ಫುಟಂ ವಕ್ತುಂ ನ ಪಾರ್ಯತೇ| ವ್ಯತ್ಯಾಸಃ ಪರಸ್ಪರವಿವರ್ತ್ತನಮ್| ಲೇಶೋಽಶೇನ ಸ್ಪರ್ಶಃ| ಉಕ್ತಿರ್ವಚನಭಙ್ಗಿಃ| ಏತಾಶ್ಚ ಯುಕ್ತಯೋ ವಾಕ್ಯನ್ಯಾಯೋದಧೇರಸಂಖ್ಯಪ್ರಕಾರಸಮ್ಭವಿನೋ ಗೇಯಸ್ಯೇವ ಜಾತಯಃ ಸಾರಂ ಗೃಹೀತ್ವಾ ಏವಂ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಾಃ| ಪದಾರ್ಥಯೋಜನಾಸ್ತು ವ್ಯುತ್ಪನ್ನಾನಾಂ ಪ್ರಸಿದ್ಧಾ ಏವೇತ್ಯತ ಆಚಾರ್ಯೇಣ ನೋಕ್ತಾಃ| ತಾಸು ಚ ತತ್ರ ಭವತೋ ಹರೇಃ ಶ್ಲೋಕೌ- ಸಂಸರ್ಗೋ ವಿಪ್ರಯೋಗಶ್ಚ ಸಾಹಚರ್ಯಂ ವಿರೋಧಿತಾ| ಅರ್ಥಃ ಪ್ರಕರಣಂ ಲಿಙ್ಗಂ ಶಬ್ದಸ್ಯಾನ್ಯಸ್ಯ ಸನ್ನಿಧಿಃ|| ಸಾಮರ್ಥ್ಯಮೌಚಿತಿಃ ದೇಶಃ ಕಾಲೋ ವ್ಯಕ್ತಿಃ ಸ್ವರಾದಯಃ| ಶಬ್ದಾರ್ಥಸ್ಯಾನವಚ್ಛೇದೇ ವಿಶೇಷಸ್ಮೃತಿಹೇತವಃ|| ಇತಿ| ಅನಯೋರರ್ಥಃ ಯೇಷಾಂ ಪಕ್ಷೇ ಅನೇಕೋ ಗೋಶಬ್ದೋ ವಾಗಾದಿವಿಷಯಸ್ತೇಷಾಂ ವಿಶೇಷಾವಚ್ಛೇದೇ ಸಂಸರ್ಗಾದೀನಿ ಹೇತವಃ| ಯೇಷಾಮಪ್ಯೇಕ ಏವ ಗೋಶಬ್ದೋ ವಾಗಾದ್ಯನೇಕವಿಷಯಾಭಿಧಾನೋಽನೇಕಶಕ್ತಿಯುಕ್ತಸ್ತೇಷಾಮಪಿ ಶಕ್ಯನವಚ್ಛೇದೇ ವಿಶೇಷಸ್ಮೃತಿಹೇತವಃ| ತತ್ರ ಸಂಸರ್ಗೋ ಯಥಾ-ಧೇನುರಾನೀಯತಾಮಿತ್ಯತ್ರ ಸರ್ವತ್ರ ಪ್ರತ್ಯಗ್ರಪ್ರಸವಾಭಿಧಾಯಿತ್ವಾದ್ಧಾತ್ವಾರ್ಥಸನ್ದೇಹೇ ಸಂವತ್ಸತರೇತ್ಯಾದಿನೋಕ್ತಃ ಕಿಶೋರತರಾದ್ಯನ್ಯತಮಸಂಸರ್ಗಃ ಸನ್ದೇಹವಿಚ್ಛೇದೇ ಹೇತುಃ| ಕ್ವಚಿದ್ವಿಪ್ರಯೋಗಃ, ಯಥಾ ಕರಭರಹಿತಾ ಧೇನುರಾನೀಯತಾಮಿತ್ಯುಕ್ತೇ ಯೈವ ನಿರ್ಜಾತಕರಸಮ್ಬನ್ಧಾ ಧೇನುಃ ಸೈವ ಕರಭರಹಿತಾಽನೀಯತೇ ಅನ್ಯಸ್ಯಾಸ್ತು ಕರಭರಹಿತತ್ವಾವ್ಯಭಿಚಾರಾದ್ವಿಶೇಷಣಂ ನೋಪಪದ್ಯತೇ| ಕ್ವಚಿತ್ಸಾಹಚರ್ಯಮ್, ಯಥಾ ಶಿಲಾ ಆನೀಯತಾಂ ಗನ್ಧದ್ರವ್ಯಾಣಿ ಚೇತ್ಯತ್ರ ಪೇಷಣಶಿಲೈವಾನೀಯತೇ| ಯಥಾ ರಾಮಲಕ್ಷ್ಮಣಾವಿತ್ಯತ್ರ ರಾಮೋ ದಾಶರಥಿರೇವೋಚ್ಯತೇ| ಕ್ವಚಿದ್ವಿರೋಧಃ, ಯಥಾ ರಾಮಾರ್ಜುನಾವಿತ್ಯತ್ರಾರ್ಜುನಃ ಕಾರ್ತವೀರ್ಯ ಏವ| ಕ್ವಚಿದರ್ಥಮ್, ಯಥಾ ಗೋಪಾಲಕಮಾನಯೇತ್ಯಧ್ಯಾಪಯೇತ್ಯತ್ರಾರ್ಥಾದ್ಯಸ್ಯಾಧ್ಯಾಪನಂ ಸಮ್ಭವತಿ ಸ ನಾಮ್ನಾ ಗೋಪಾಲಕ ಆನೀಯತೇ ನ ಗವಾಂ ಪಾತಾ| ಕ್ವಚಿತ್ಪ್ರಕರಣಮ್, ಯಥಾ ಭೋಜ್ಯಾಙ್ಗೇಷ್ವಮ್ಲಾದಿಶಬ್ದಕೇಷೂಪಸಂಹ್ನಿಮಾಣೇಷ್ವೇತಾವದುಚ್ಯೇದ್ ಸೈನ್ಧವಮಾನಯೇತಿ ಉಕ್ತೇ ಚ ಪ್ರದೀಯತೇ ಲವಣಂ ನ ಚಾಶ್ವಾದಿಕಮ್| ಕ್ವಚಿಲ್ಲಿಙ್ಗಮ್ ಯಥಾ ಅಕ್ತಾಃ ಶರ್ಕರಾ ಉಪನಯೇತ್ಯಸ್ಮಿನ್ ವಾಕ್ಯೇ ಕಸ್ಯಾಪ್ಯಞ್ಜನದ್ರವ್ಯಸ್ಯ ಸಮ್ಭವೇ ತೇಜೋ ವೈ ಘೃತಮಿತ್ಯಸ್ಮಿನ್ ವಾಕ್ಯಾನ್ತರೇ ದೃಷ್ಟಾತ್ ಲಿಙ್ಗಾತ್ ಘೃತಸಾಧಿತತ್ವಂ ಶರ್ಕರಾದ್ಯುಟಿಕಾಯಾ ಅಜಿಕ್ರಿಯಯಾ ನಿರ್ದ್ಧಾರ್ಯತೇ| ಕ್ವಚಿಚ್ಛಬ್ದಾನ್ತರಸನ್ನಿಧಿಃ; ಯಥಾಽರ್ಜುನಃ ಕಾರ್ತವೀರ್ಯಃ ರಾಮೋ ಜಾಮದಗ್ನ್ಯ ಇತಿ| ಕ್ವಚಿತ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಮ್, ಯಥಾ ಅನುದರಾ ಕನ್ಯೇತ್ಯುದರವಿಶೇಷಪ್ರತಿಷೇಧೋ ಗಮ್ಯತೇ| ಅಭಿರೂಪಾಯ ಕನ್ಯಾ ದೀಯತಾಮಿತ್ಯತ್ರ ಚಾಭಿರೂಪತಮಾಯೇತಿ ಗಮ್ಯತೇ| ಕ್ವಚಿದೌಚಿತೀ; ತಥಾ ಚ ಕೇಷಾಞ್ಚಿತ್ ಪ್ರಯೋಕ್ತೃಣಾಮೌಚಿತ್ಯಾಚ್ಛಬ್ದಸ್ಯ ನಿನ್ದಾಪ್ರಶಂಸಾದ್ಯಭಿಧಾಯಿತ್ವಂ ಗಮ್ಯತೇ| ಯಥಾ ಭದ್ರಮುಖೇತಿ ದಸ್ಯುರಾಕ್ಷಸಾದೌ| ಯಥಾ ವಣಿಜೋ ವಾರಾಣಸೀಜಿತ್ವರಾ ಇತಿ ಚ ವದನ್ತಿ| ಕ್ವಚಿದ್ದೇಶಃ, ಯಸ್ಯೈವ ಶಬ್ದಸ್ಯ ಕ್ವಚಿದ್ದೇಶೇ ನಿನ್ದಿತವಾಚಿತ್ವಂ ತಸ್ಯೈವಾನ್ಯತ್ರ ಪ್ರಶಂಸಾವಾಚಿತ್ವಂ ಪ್ರಸಿದ್ಧ್ಯೈವಂ ರೂಪಮ್| ಕ್ವಚಿತ್ ಕಾಲಃ; ಯಥಾ ಪೂರ್ವಾಹ್ಣೇ ಪಚ್ಯತಾಮಿತ್ಯುಕ್ತೇ ವಿಶಿಷ್ಟಸಾಧನೈಶ್ಚ ವಿಕ್ಲಿತ್ತಿರ್ಗಮ್ಯತೇ ಸಾ ಚ ವಿಶಿಷ್ಟಸಾಧನಾದಿವಾಚಮಗೃಹೀತ್ವಾ ಪಚನವಿಶೇಷವಗತಿಃ| ರಾತ್ರೌ ತು ನಿದ್ರಾಕ್ಷಯೋ ಗಮ್ಯತೇ| ಕ್ವಚಿದ್ವ್ಯಕ್ತಿಃ; ಯಥಾ ಪು~ಂಲಿಙ್ಗೋ ಧರ್ಮಶಬ್ದ ಆತ್ಮಗುಣಂ ವಕ್ತಿ ನಪುಂಸಕಸ್ತು ಯಜ್ಞಮ್| ಕ್ವಚಿತ್ ಸ್ವರಾದಯಃ; ಯಥಾ ಅಸ್ಥಣ್ಡಿಲೇಷ್ವಿತ್ಯತ್ರ ಪೂರ್ವಪದಪ್ರಕೃತಿಸಾಧಾರಣತತ್ಪುರುಷಾವಗತಿರಸ್ಥಣ್ಡಿಲೇಷ್ವಿತ್ಯತ್ರ ಚಾನ್ತೋದಾತ್ತೇನ ಬಹುವ್ರೀಹಿಃ| ಆದಿಗ್ರಹಣಾತ್ ಕ್ವಚಿದ್ವಿಭಕ್ತಿಃ; ಯಥಾ ಅರ್ದ್ಧಮರ್ದ್ಧಃ ಅರ್ದ್ಧಮಿತಿ ದ್ವಿತೀಯಯಾ ಕರ್ಮ ಪ್ರತೀಯತೇ| ಅರ್ದ್ಧ ಇತಿ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಾರ್ಥಮಾತ್ರಮ್| ಕ್ವಚಿತ್ತದ್ಧಿತಃ;, ಯಥಾ ದಾತ್ತಃ ಕೂಪ ಇತ್ಯತ್ರ ತದ್ಧಿತೇ ನ ವಿಪಾಶಾತ ಉತ್ತರಕೂಲಭವತ್ವಮ್| ದಕ್ಷಿಣಕೂಲಭವತ್ವಂ ನ ಕೂಪಸ್ಯೇತಿ ಸ್ಪಷ್ಟಮ್| ಕ್ವಚಿದ್ವ್ಯಞ್ಜನಮ್, ಯಥಾ ಸುಸಿಕ್ತಮಿತ್ಯತ್ರ ಷತ್ವಸ್ಯ ಭಾವಾಭಾವಾಭ್ಯಾಂ ಸುಶಬ್ದಸ್ಯೋಪಸರ್ಗತ್ವಂ ಕರ್ಮಪ್ರವಚನೀಯತ್ವಂ ಚ ಗಮ್ಯತೇ| ಏವಮನೇಕಮಪ್ಯೂಹ್ಯಮಿತಿ ಶ್ಲೋಕಾರ್ಥಃ|| ೭೯||

Adhikarana mantravatprayogaH (80) · Śloka 80

ಏತದಾಗಮಸಿದ್ಧತ್ವಾತ್ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಫಲದರ್ಶನಾತ್| ಪ್ರಯೋಜ್ಯಂ ಮನ್ತ್ರವತ್ತನ್ತ್ರಂ ತನ್ತ್ರಜ್ಞಾನವಿಶಾರದೈಃ||೮೦||

ಏತದಿತಿ| ಏತಚ್ಚ ತನ್ತ್ರಂ ತನ್ತ್ರಜ್ಞಾನವಿಶಾರದೈರ್ಮನ್ತ್ರವತ್ ಸಮ್ಪ್ರಯೋಕ್ತವ್ಯಂ ನಾತ್ರ ಫಲಾಭಾವಶಙ್ಕಾ ಕಾರ್ಯೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಕುತ ಇತ್ಯಾಹ-ಆಗಮಸಿದ್ಧತ್ವಾತ್| ಆಗಮ ಏವಾಸ್ಮಿನ್ ಪ್ರಮಾಣಮ್| ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಫಲದರ್ಶನಮಧಿಕಂ ಪ್ರಮಾಣಮ್|| ೮೦||

Adhikarana aupamyena shreyaskaratvanirdeshaH (81) · Śloka 81

ಪಿತಾಮಹೇನ ಲೋಕಸ್ಯ ಸ್ಮೃತ್ವಾ ತದಿದಮವ್ಯಯಮ್| ಅಕಾಲಮೃತ್ಯುರಕ್ಷಾರ್ಥಮಲೌಹಂ ವರ್ಮ ನಿರ್ಮಿತಮ್| ಸುಜ್ಞಾತಮೇತದಮೃತಂ ಸ್ವಸ್ಥಾಸ್ವಸ್ಥಸುಖಾಸ್ಪದಮ್| ಯಥೇಪ್ಸಿತಫಲಾಶೇಷಪುರುಷಾರ್ಥಪ್ರಸಾಧನಮ್| ಇದಂ ಶಾಸ್ತ್ರಮದೃಷ್ಟೀನಾಮೇವಮಾಲೋಕಕಾರ್ಯಪಿ| ಮಣ್ಡಲಂ ಭಾಸ್ಕರಸ್ಯೇವ ನ ಪ್ರಕಾಶಾಯ ಜಾಯತೇ||೮೧||

ಪಿತಾಮಹೇನೇತ್ಯಾದಿ| ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸಮಮ್| ಪಿತಾಮಹೇನ ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ಅಲೌಹಂ ವರ್ಮ ನಿರ್ಮಿತಂ ಶಸ್ತ್ರೇಣ ವಿನಾ ಕಾರಿತಮ್| ಸುಜ್ಞಾತಂ ಸಾಕಲ್ಯೇನ ಜ್ಞಾತಮೇತತ್ತನ್ತ್ರಮೃತಂ ಸ್ವಸ್ಥಾನಾಮಸ್ವಸ್ಥಾನಾಂ ಚ ಸುಖಸ್ಯಾಸ್ಪದಂ ಸ್ಥಾನಮ್| ಈಪ್ಸಿತಫಲಾವಾಪ್ತಿಕ್ರಮೇಣಾಶೇಷಸ್ಯ ಪುರುಷಾರ್ಥಸ್ಯ ಪ್ರಸಾಧನಮ್| ಇದಞ್ಚ ಶಾಸ್ತ್ರಮೇವಮಾಲೋಕಕಾರ್ಯಪಿ ಅದೃಷ್ಟೀನಾಮಬುದ್ಧಿಮತಾಂ ಪ್ರಕಾಶಾಯ ನ ಜಾಯತೇ| ಯಥಾ ಅದೃಷ್ಟೀನಾಮಚಕ್ಷುಷಾಂ ಭಾಸ್ಕರಸ್ಯಾದಿತ್ಯಮಣ್ದಲಮ್||೮೧||

Adhikarana prAj~jAj~jayoH shastrAdivadubhayathA kAryakaratvam (82) · Śloka 82

ಧ್ರುವಂ ವೈದ್ಯೇಷು ಕಲ್ಯಾಣಮಾಯುರ್ವೇದಾನುಸಾರಿಷು| ಇತರೇಷ್ವಿತರಚ್ಛಾತ್ರವಿಷಜ್ವಲನಕರ್ಮಸು||೮೨||

ಆಯುರ್ವೇದಾನುಸಾರಿಷು ವೈದ್ಯೇಷು ಧ್ರುವಮವಶ್ಯಂ ಕಲ್ಯಾಣಮುಭಯಲೋಕಶ್ರೇಯಃ| ಇತರೇಷ್ವಿತ್ಯಾಯುರ್ವೇದಾನನುಸಾರಿಷು ಇತರದಿತ್ಯವಶ್ಯಮಕಲ್ಯಾಣಮ್| ಕಿಮ್ಭೂತೇಷ್ವಿತ್ಯಾಹ-ಶಸ್ತ್ರವಿಷಜ್ವಲನಕರ್ಮಸು ಶಾಸ್ತ್ರವಿಷಾಗ್ನಿರೂಪಂ ಮಾರಣಾತ್ಮಕತ್ವಾತ್ ಕರ್ಮ ಯೇಷಾಮಿತಿ|| ೮೨||

Adhikarana aj~jasya shastrAdito~api ghAtakatvam (83) · Śloka 83

ಕುರ್ಯಾತ್ ಪ್ರಯುಕ್ತಂ ಶಸ್ತ್ರಾದಿ ಸಶೇಷಮಪಿ ರೋಗಿಣಮ್| ನ ತ್ವೇವಂ ಭೇಷಜಂ ಮೋಹಾದನಾಲೋಚಿತಯೋಜಿತಮ್||೮೩||

ಕುರ್ಯಾದಿತ್ಯಾದಿ| ಶಸ್ತ್ರಾದಿ ಶತ್ರುಣಾ ಪ್ರಯುಕ್ತಕಂ ಸಶೇಷಮಪಿ ರೋಗಿಣಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ಯತ್ ಪುನರ್ಭೇಷಜಮನಾಲೋಚಿತಯೋಜಿತಮನಾಲೋಚಿತಮೇವ ಮೋಹಾದ್ಯೋಜಿತಂ ತನ್ನ ತ್ವೇವಂ ಸಶೇಷಂ ಕುರ್ಯಾತ್|| ೮೩||

Adhikarana dauShauShadhAdInAmavekShaNaM kAryam (84) · Śloka 84

ಸದಾ ದೋಷೌಷಧಾದೀನಿ ವೀಕ್ಷ್ಯ ದ್ವಾದಶತತ್ತ್ವತಃ| ಕುರ್ಯಾಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ಪ್ರಾಜ್ಞೋ ನ ಯೋಗೈರೇವ ಕೇವಲೈಃ||೮೪||

ತಸ್ಮಾದ್ ದ್ವಾದಶ ದೋಷೌಷಧಾದೀನಿ ದೋಷದೂಷ್ಯಬಲಕಾಲಾನಲಪ್ರಕೃತಿವಯಃಸತ್ತ್ವಸಾತ್ಮ್ಯಾಹಾರಾವಸ್ಥೌಷಧಾನಿ ತತ್ತ್ವತಃ ಪರೀಕ್ಷ್ಯ ಪ್ರಾಜ್ಞಶ್ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ನ ತು ಕೇವಲೈರೇವ ಯೋಗೈಃ|| ೮೪||

Adhikarana kevalayogaprayoge doShaH (85) · Śloka 85

ಮಾತ್ರಾದಿಸಮ್ಯಗಜ್ಞಾತ್ವಾ ಯದೃಚ್ಛಾಪ್ರತಿಪಾದಿತಃ| ಹಿನಸ್ತಿ ವ್ಯಾಧಿತಂ ಯೋಗೋ ಘೃತಮಾಕ್ಷಿಕಯೋರಿವ||೮೫||

ಮಾತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಯೋಗಶ್ಚ ಮಾತ್ರಾಕಾಲಸಂಯೋಗಸಂಸ್ಕಾರಾದಿಕಂ ಸಮ್ಯಗಜ್ಞಾತ್ವಾ ಯದೃಚ್ಛಯೈವ ಪ್ರತಿಪಾದಿತೋ ವ್ಯಾಧಿತಂ ಹಿನಸ್ತಿ| ಯಥಾ ಘೃತಮಾಕ್ಷಿಕಯೋಃ ಸಮಯೋಗಃ|| ೮೫||

Adhikarana shAstratattvaj~jAnamevAvashyakam (86) · Śloka 86

ದೃಷ್ಟ್ವಾ ವಿಷೇಽಪ್ಯಮೃತತಾಂ ಘೃತಾದೌ ಮಾರಣಾತ್ಮತಾಮ್| ಶಾಸ್ತ್ರತತ್ತ್ವಂ ನ ವಿಜ್ಞಾಯ ಸ ದುರಾತ್ಮಾ ಚಿಕಿತ್ಸತಿ||೮೬||

ಯಶ್ಚ ದುರಾತ್ಮಾ ಭವತಿ ಸೋಽವಶ್ಯಂ ಶಾಸ್ತ್ರತತ್ತ್ವಂ ವಿಜ್ಞಾಯ ನ ಚಿಕಿತ್ಸತಿ| ವಿಷೇ ಮಾರಣಾತ್ಮಕೇಽಪಿ ಸಂಯೋಗಾದಿವಶಾದಮೃತತಾಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಘೃತಾದೌ ಚ ರಸಾಯನೇ ಮಾರಣಾತ್ಮಕತಾಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ|| ೮೬||

Adhikarana aj~javaidyanindA (87) · Śloka 87

ಸುಗೀತಶ್ಚೈಷ ಕಸ್ಯಾಪಿ ಮಹಾಶ್ಲೋಕೋ ಮಹಾತ್ಮನಃ| ವೈದ್ಯಾಶ್ಚಾಶ್ರುತಶಾಸ್ತ್ರಾರ್ಥಾಂ ಮೂರ್ಖಾಶ್ಚ ಪ್ರಭವಿಷ್ಣವಃ| ಅಕಾಲಮೃತ್ಯವೋ ಹ್ಯೇತೇ ವಿಚರನ್ತಿ ಮಹೀತಲೇ| ಲೋಭಯನ್ತ್ಯಾತುರಂ ಮೂಢಾ ಯೇ ಚಿತ್ರೈಃ ಕರ್ಮಕೌಶಲೈಃ| ತೇಭ್ಯೋ ರಕ್ಷೇತ್ಸದಾತ್ಮಾನಮಾತ್ಮಾ ಯಸ್ಮಾತ್ ಸುದುರ್ಲಭಃ| ತೇ ಘುಣಾಕ್ಷರವತ್ಕಞ್ಚಿದುತ್ತಾರ್ಯ ನಿಯತಾಯುಷಮ್| ಘ್ನನ್ತಿ ವೈದ್ಯಾಭಿಮಾನೇನ ಶತಾನ್ಯನಿಯತಾಯುಷಾಮ್| ರೋಗಾರ್ತ್ತಸ್ಯ ವಿಷಣ್ಣಸ್ಯ ಯತ್ನಲಭ್ಯಸುಖಾಯುಷಃ| ಅವೈದ್ಯೋ ನಿರ್ಘೃಣಃ ಕ್ರೂರೋ ಯಃ ಕರೋತಿ ಭಿಷಗ್ಜಿತಮ್| ಪಾಪಸ್ಯ ಮೃತ್ಯುದೂತಸ್ಯ ದುರ್ಮತೇಸ್ತ್ಯಕ್ತಧರ್ಮಣಃ| ನರೋ ನರಕಪಾತೀ ಸ್ಯಾತ್ತಸ್ಯ ಸಮ್ಭಾಷಣಾದಪಿ| ಅತನ್ತ್ರೀಕೃತತನ್ತ್ರಾರ್ಥಾಃ ಶಾಸ್ತ್ರಮಾತ್ರೋಪಜೀವಿನಃ| ರಾಜ್ಞಾಂ ಪ್ರಮಾದಾದ್ರಾಷ್ಟ್ರಾಣಿ ಚರನ್ತಿ ವ್ಯಾಧವೃತ್ತಯಃ| ತಾನ್ ಕಾಲಪಾಶಸದೃಶಾನ್ ವರ್ಜಯೇಚ್ಛಾಸ್ತ್ರದೂಷಕಾನ್| ಸೇವೇತ ಶಮವಿಜ್ಞಾನಜ್ಞಾನಪೂರ್ಣಾನ್ ಭಿಷಕ್ತಮಾನ್||೮೭||

ಸುಗೀತ ಇತ್ಯಾದಿ| ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸಮಮ್| ಯೇ ಮೂಢಾ ನಾನಾವಿಧೈಃ ಕರ್ಮಕೌಶಲೈರಾತುರಂ ಲೋಭಯನ್ತಿ ತೇಭ್ಯ ಆತ್ಮಾನಂ ಸದಾ ರಕ್ಷೇತ್ ಯಸ್ಮಾದಾತ್ಮಾ ಸುದುರ್ಲಭಃ| ತೇ ಮೂಢಾಃ ಕಞ್ಚಿನ್ನಿಯತಾಯುಷಂ ಘುಣಾಕ್ಷರವತ್ಕಾಕತಾಲೀಯದುತ್ತಾರ್ಯ ಭಿಷಜಮಾತ್ಮಾನಂ ಮನ್ಯಮಾನಾ ಅನಿಯತಾಯುಷಾಂ ಶತಾನಿ ಘ್ನನ್ತಿ ಹಿಂಸನ್ತಿ| ಘುಣೈಃ ಕೃಮಿಭಿರ್ಭಕ್ಷಿತೇ ಕಾಷ್ಠೇ ಯಾನ್ಯಕ್ಷರಾಣಿ ದೃಶ್ಯನ್ತೇ ತಾನಿ ತೈರ್ಬುದ್ಧಿಪೂರ್ವಂ ನ ಕ್ರಿಯನ್ತೇ| ವಿಷಣ್ಣತ್ವಾದಿಯುಕ್ತಸ್ಯ ರೋಗಾರ್ತ್ತಸ್ಯ ಅವೈದ್ಯ ಯೋ ನಿರ್ಘುಣಃ ಕ್ರೂರತ್ವಾತ್ ಭೇಷಜಂ ಕರೋತಿ ತಸ್ಯ ಪಾಪಾದಿರೂಪಸ್ಯ ಸಮ್ಭಾಷಣಾದಪಿ ನರೋ ನರಕಪಾತೀ ಸ್ಯಾತ್| ಯೈಸ್ತನ್ತ್ರಾರ್ಥೋ ನ ತನ್ತ್ರೀಕೃತಃ ಸಮ್ಯಕ್ ತನ್ತ್ರಯಿತ್ವಾ ಬುದ್ಧೌ ನ ನಿವೇಶಿತಃ ತೇ ವ್ಯಾಧವೃತ್ತಯೋ ಮೃಗಮಾರಕಾ ರಾಜ್ಞಾಂ ಪ್ರಾಮಾದಾದ್ರಾಷ್ಟ್ರಾಣಿ ಚರನ್ತಿ| ಯದಿ ಪುನಾ ರಾಜನಃ ಪ್ರಮತ್ತಾ ನ ಭವನ್ತಿ ತತಃ ಕಥಮಿವ ಚರಿತುಂ ಲಭನ್ತೇ| ತಾನ್ ಕಾಲಪಾಶಸದೃಶತ್ವಾದಿಯುಕ್ತಾನ್ ವರ್ಜಯೇತ್ ಪ್ರಾಜ್ಞಃ| ಶಮಾದಿಪೂರ್ಣಾಂಶ್ಚ ಭಿಷಕ್ತಮಾನ್ ಸೇವೇತ|| ೮೭||

Adhikarana prANAcAryaM pUjayet (88) · Śloka 88

ಅನ್ನಪಾನಾನಿ ಪಥ್ಯಾನಿ ವ್ಯಾಧಿನಿರ್ಘಾತಮೌಷಧಮ್| ರಸಾಯನಾನಿ ವೃಷ್ಯಾಣಿ ಪ್ರಾಪ್ಯನ್ತೇ ವೈದ್ಯಸಂಶ್ರಯಾತ್| ಅರಾಜಕಾ ಯಥಾ ದೇಶಾ ಭರ್ತ್ತೃಹೀನಾ ಯಥಾ ಗೃಹಾಃ| ಆತುರಾದ್ಯಾಸ್ತಥಾ ಪಾದಾಃ ಶೋಚ್ಯಾ ವೈದ್ಯಾನಧಿಷ್ಠಿತಾಃ| ಪ್ರಾಣಾಚಾರ್ಯಂ ಬುಧಸ್ತಸ್ಮಾದ್ದಯಾಲುಂ ವಿಜಿತೇನ್ದ್ರಿಯಮ್| ಅಶ್ವಿನಾವಿವ ದೇವೇನ್ದ್ರಃ ಪೂಜಯೇದಾದೃತಃ ಸದಾ||೮೮||

ಪಥ್ಯಾನ್ಯನ್ನಪಾನಾದೀನಿ ಸಾಧುವೈದ್ಯಸಂಶ್ರಯಾತ್ ಪ್ರಾಪ್ಯನ್ತೇ| ಅರಾಜಕಾ ಇತ್ಯಾದಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸಮಮ್| ಯತ ಏವಂ ತಸ್ಮಾತ್ ಬುಧಃ ಪ್ರಾಜ್ಞೋ ದಯಾಲುತ್ವಾದಿಯುಕ್ತಂ ಪ್ರಾಣಾಚಾರ್ಯಮಾದೃತಃ ಸನ್ ಸದಾ ಪೂಜಯೇದ್ಯಥಾ ದೇವೇನ್ದ್ರ ಅಶ್ವಿನೌ ಪೂಜಯತೀತಿ|| ೮೮||

Adhikarana ashvinoH praBAvakIrtanam (89) · Śloka 89

ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಹಿ ಶಿರಸ್ಛಿನ್ನಮಶ್ವಿಭ್ಯಾಂ ಸನ್ಧಿತಂ ಪುನಃ| ಪಾತಿತಾ ದಶನಾಃ ಪೂಷ್ಣೋ ಭಗಸ್ಯ ಚ ವಿಲೋಚನೇ| ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಾರ್ದ್ದಿತಶ್ಚನ್ದ್ರಸ್ತಾಭ್ಯಾಮೇವ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಃ| ಸೋಮಾನ್ನಿಪತಿತೋ ವಜ್ರೀ ಭುಜಸ್ತಮ್ಭೇ ಚ ದಾರುಣೇ| ಭಾರ್ಗವಶ್ಚ್ಯವನಃ ಕಾಮೀ ವೃದ್ಧಃ ಸನ್ ವಿಕೃತಿಂ ಗತಃ| ವೀರ್ಯವರ್ಣಬಲೋಪೇತಃ ಕೃತಸ್ತಾಭ್ಯಾಂ ಪುನರ್ಯುವಾ| ಏಭಿಶ್ಚಾನ್ಯೈಶ್ಚ ಬಹುಭಿಃ ಕರ್ಮಭಿರ್ಭಿಷಗುತ್ತಮೌ| ಬಭೂವತುರ್ಭೃಶಂ ಪೂಜ್ಯಾವಿನ್ದ್ರಾದೀನಾಂ ಮಹಾತ್ಮನಾಮ್| ಅಶ್ವಿಭ್ಯಾಂ ಸಹಿತಃ ಸೋಮಂ ಪ್ರಾತಃ ಪಿಬತಿ ವಾಸವಃ| ಸೌತ್ರಾಮಣ್ಯಾಂ ಚ ಭಗವಾನಶ್ವಿಭ್ಯಾಂ ಸಹ ಮೋದತೇ| ಅಶ್ವಿನೋಃ ಕಲ್ಪ್ಯತೇ ಭಾಗೋ ಯಜ್ಞೇಷು ಬ್ರಾಹ್ಮಣೈರಪಿ| ಅಶ್ವಿನಾವಗ್ನಿರಿನ್ದ್ರಶ್ಚ ವೇದೇಷು ಸುತರಾಂ ಸ್ತುತಾಃ| ವೈದ್ಯಾವಿತ್ಯಶ್ವಿನೌ ತಸ್ಮಾತ್ ಪೂಜ್ಯೇತೇ ವಿಬುಧೈರಪಿ| ಅಜರೈರಮರೈರ್ನಿತ್ಯಂ ಸುಖಿತೈರೇವಮಾದೃತೈಃ| ವ್ಯಾಧಿಮೃತ್ಯುಜರಾಗ್ರಸ್ತೈರ್ದುಃಖಪ್ರಾಯೈಃ ಸುಖಾರ್ಥಿಭಿಃ| ಕಿಂ ಪುನರ್ಭಿಷಜೋ ಮರ್ತ್ಯೈಃ ಪೂಜ್ಯಾಃ ಸ್ಯುರ್ನಾತಿಶಕ್ತಿತಃ||೮೯||

ಯಜ್ಞಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿನೇತಿಹಾಸೇನಾಶ್ವಿನೋಃ ಪ್ರಭಾವಕೀರ್ತನಮ್| ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸಮಮ್| ಭಿಷಗುತ್ತಮಾವಶ್ವಿನೌ ಮಹಾತ್ಮಾನಾವಿನ್ದ್ರಾದೀನಾಂ ಭೃಶಂ ಪೂಜ್ಯೌ ಬಭೂವತುಃ| ತಸ್ಮಾದ್ವಿಬುಧೈರ್ದ್ದೈವೈರಪ್ಯಶ್ವಿನೌ ವೈದ್ಯವಿತಿ ಪೂಜ್ಯೇತೇ| ಕಿಮ್ಭೂತೈವಿಬುಧೈರಿತ್ಯಾಹ ಅಜರೈರಿತ್ಯಾದಿ ಏವಙ್ಗುಣೈರಪಿ| ಕಿಂ ಪುನರ್ಮತ್ಯೈರ್ಮಾನುಷೈಸ್ತತ್ರಾಪಿ ವ್ಯಾಧ್ಯಾದಿಗ್ರಸ್ತೈರ್ಭಿಷಜೋ ಯಥಾಶಕ್ತಿತೋ ನ ಪೂಜ್ಯಾಃ ಸ್ಯುಃ| (ಯಜ್ಞಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಯಜ್ಞೋ ಬ್ರಹ್ಮಾ| ಇನ್ದ್ರಃ ಸೋಮಾನ್ನಿಪತಿತಃ ಸೋಮಮತೀವ ಪೀತ್ವಾಽತಿವಿರೇಚಿತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಏತೈರನ್ಯೈಶ್ಚ ಕರ್ಮಭಿರ್ಭಿಷಗುತ್ತಮಾವಶ್ವಿನೌ ಮಹಾತ್ಮನಾವಿನ್ದ್ರಾದೀನಾಂ ಭೃಶಂ ಪೂಜ್ಯೌ ಬಭೂವತುಃ| ಪ್ರಾತಃ ಪ್ರಾತಸ್ಸವನೇ ಶಕ್ರ ಅಶ್ವಿಭ್ಯಾಂ ಸಹಿತಃ ಸೋಮಂ ಪಿಬತಿ| ಸೌತ್ರಾಮಣ್ಯಾಂ ಚ ಸಹಾಶ್ವಿಭ್ಯಾಂ ಶಕ್ರೋ ಮೋದತೇ| ದೇವೈರಪ್ಯಶ್ವೈನೌ ಪೂಜ್ಯೇತೇ ಭಿಷಗುತ್ತಮಾವಿತಿ| ಕಿಂ ಪುನರ್ಮತ್ತ್ಯೈರ್ವ್ಯಾಧ್ಯಾದಿಗ್ರಸ್ತೈರ್ಭಿಷಜೋ ನಾತಿಶಕ್ತಿತಃ ಪೂಜ್ಯಾಃ ಸ್ಯುರ್ಯಥಾಶಕ್ತಿಪೂಜ್ಯಾಃ-ಇತಿ ಜೇಜ್ಜಟಃ)||೮೯||

Adhikarana prANAcAryanirvacanam (90) · Śloka 90

ಶೀಲವಾನ್ ಮತಿಮಾನ್ ಯುಕ್ತೋ ದ್ವಿಜಾತಿರ್ವೇದಪಾರಗಃ| ಪ್ರಾಣಿಭಿಃ ಪಿತೃವತ್ಪೂಜ್ಯಃ ಪ್ರಾಣಾಚಾರ್ಯಃ ಸ ಹಿ ಸ್ಮೃತಃ||೯೦||

ಶೀಲವತ್ವಾದಿಮಾನ್ ವೈದ್ಯಃ ಪ್ರಾಣಿಭಿಃ ಪಿತೃವತ್ ಪೂಜ್ಯಃ, ಸ ಹಿ ಪ್ರಾಣಾಚಾರ್ಯಃ ಸ್ಮೃತೋ ನಾನ್ಯಃ| (ಸ ಚ ಭಿಷಕ್ ಶೀಲವತ್ವಾದಿಯುಕ್ತೋ ವೇದಪಾರಙ್ಗತೋ ಗುರುವತ್ಪ್ರಾಣಿಭಿಃ ಪೂಜ್ಯಃ ಪ್ರಾಣಾಚಾರ್ಯೋ ಯತೋಽಸಾವಿತಿ-ಇತಿ ಜೇಜ್ಜಟಃ)|| ೯೦||

Adhikarana vidyayA eva vaidyattvam (91) · Śloka 91

ವಿದ್ಯಾಸಮಾಪ್ತೌ ಭಿಷಜಾಂ ದ್ವಿತೀಯಾ ಜಾತಿರುಚ್ಯತೇ| ನ ವೈದ್ಯೋ ವೈದ್ಯಶಬ್ದಂ ಹಿ ಲಭತೇ ಪೂರ್ವಜನ್ಮನಾ| ವಿದ್ಯಾಸಮಾಪ್ತಾವಾರ್ಷಮ್ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಂ ವಾ ಭಿಷಜಾಂ ಧ್ರುವಮ್| ಸತ್ತ್ವಮಾವಿಶತಿ ಜ್ಞಾನಾತ್ತೇನ ವೈದ್ಯೋ ದ್ವಿಜಃ ಸ್ಮೃತಃ||೯೧||

ವಿದ್ಯಾಸಮಪ್ತಾವಿತ್ಯದಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸಮಮ್| ಆರ್ಷಂ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಂ ವಾ ಸತ್ತ್ವಂ ಕರ್ತ್ತೃ ವಿದ್ಯಾಸಮಾಪ್ತೌ ಭಿಷಜಂ ಕರ್ಮಭೂತಮಾವಿಶತಿ| (ಇದಂ ಚಾಪರಮಪಚಿತಿಕಾರಣಮ್| ವಿದ್ಯಾಸಮಾಪ್ತಾವಿತ್ಯಾದಿ| ಏತದುಕ್ತಂ ಭವತಿ| ವೈದ್ಯೋ ನ ದ್ವಿಜಃ; ಅಪಿ ತು ವಿದ್ಯಾಸಮಾಪ್ತೌ ವೈದ್ಯಶಬ್ದಾVಭಿನಿಷ್ಪತ್ತಿಃ| ತಸ್ಯಾಂ ಚ ಸತ್ಯಾಂ ಜ್ಞಾನೋದಯಃ| ತತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಂ ಸತ್ತ್ವಮಾರ್ಷಂ ವಾ ಧ್ರುವಮವಶ್ಯಂ ಜ್ಞಾನಾದಾವಿಶತಿ| ತಸ್ಮಾದ್ವೈದ್ಯೋ ದ್ವಿತೀಯ ಇವ ಜಾತೋ ಭವತಿ ವೈದ್ಯಶಬ್ದಲಾಭಾತ್| ಉಕ್ತಞ್ಚ-ಯಸ್ಯಾಂ ಯಸ್ಯಾಮವಸ್ಥಾಯಾಂ ವರ್ತ್ತತೇ ತಸ್ಯಾಂ ತಸ್ಯಾಂ ಜಾತ ಇತ್ಯುಪಚರ್ಯತೇ| ತೇನ ದ್ವಿಜಾತೀಯ ವೈದ್ಯಜಾತಿರ್ಭವತೀತಿ| ನನು ಚ ವಿದ್ಯಾಸಮಾಪ್ತಾವಿತ್ಯನೇನೈವ ಚ ಪರ್ಯಾಪ್ತತ್ವಾತ್ ಜ್ಞಾನಗ್ರಹಣಂ ಕಿಮ್? ಉಚ್ಯತೇ| ಯ ಏವ ವಿದ್ಯಾಸಮಾಪ್ತೌ ಜ್ಞಾನವಾನ್ ನ ಪುಸ್ತಕಸ್ಥಾನೀಯಃ ತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಸತ್ತ್ವಮಾರ್ಷಂ ವಾ ವಿಶತಿ| ನನು ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಂ ವಾರ್ಷಂ ವೇತಿ ಕಸ್ಮಾದ್ವಿಕಲ್ಪಃ ಏಕಸ್ಯೈವ ಕಸ್ಮಾತ್ರ ನಿಯಮಃ ಕೃತಃ ? ಉಚ್ಯತೇ| ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಯ ವೇದಾರ್ಥಪರಿಜ್ಞಾನಾದಾಯುರ್ವೇದಾರ್ಥಪರಿಜ್ಞಾನಾತ್ ಬ್ರಹ್ಮಸತ್ತ್ವಾನುಪ್ರವೇಶಸಾಂಸಿದ್ಧಿಕತ್ವಾಚ್ಚ ಬ್ರಹ್ಮಸತ್ತ್ವಮಾವಿಶತಿ ವೈಶ್ಯಮಾರ್ಷಮಿತಿ ಯಥಾಸಙ್ಖ್ಯೇನ ಪ್ರತ್ಯೇತವ್ಯಮಿತಿ| ಮನುನಾಽಪ್ಯುಕ್ತಮ್- 'ವೈದ್ಯಸ್ತು ವೈಶ್ಯೋ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋಽಪಿ ವಾ ಉಚ್ಯತೇಽಸ್ಯಾಪ್ಯನ್ಯಸತ್ತ್ವ ಪ್ರಾಪಣಾರ್ಥಮಥಾಪಿ ವಾ' ಇತಿ-ಇತಿ ಜೇಜ್ಜಟಃ)|| ೯೧||

Adhikarana prANAcAryaM prati lokakarttavyam (92) · Śloka 92

ನಾವಧ್ಯಾಯೇನ್ನ ಚಾಕ್ರೋಶೇದಹಿತಂ ನ ಸಮಾಚರೇತ್| ಪ್ರಾಣಾಚಾರ್ಯಂ ಬುಧಃ ಕಶ್ಚಿದಿಚ್ಛೇನ್ನಾಯುರನಶ್ವರಮ್||೯೨||

ತಂ ಚ ಬುಧಃ ಆಯುರನಶ್ವರಮಿಚ್ಛನ್ ನಾವಧ್ಯಾಯೇತ್| ಅವಧ್ಯಾನಮಹಿತಕಲ್ಪನಮ್| ನ ಚಾಕ್ರೋಶೇತ್ ಪ್ರಾಣಾಚಾರ್ಯಮ್| (ಅಭಿಧ್ಯಾನಮಹಿತಚಿನ್ತನಮಿತಿ ಜೇಜ್ಜಟಃ)|| ೯೨||

Adhikarana vaidyasya AturAn prati karttavyam (93) · Śloka 93

ಭಿಷಗಪ್ಯಾತುರಾನ್ಸರ್ವಾನ್ ಸ್ವಸುತಾನಿವ ಯತ್ನವಾನ್ ಆಬಾಧೇಭ್ಯೋಽಭಿಸಂರಕ್ಷೇತ್ ಜ್ಞಾನಂ ಧರ್ಮಮನುಸ್ಮರನ್| ಕುರ್ವತೇ ಯೇ ತು ವೃತ್ತ್ಯರ್ಥಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಪಣ್ಯವಿಕ್ರಯಮ್| ತೇ ಹಿತ್ವಾ ಕಾಞ್ಚನಂ ರಾಶಿಂ ಪಾಂಸುರಾಶಿಮುಪಾಸತೇ| ರೋಗಾಖ್ಯಾನ್ದಾರುಣಾನ್ಪಾಶಾನನ್ತಕಾನ್ತಿಕಕರ್ಷಿಣಃ| ಯಶ್ಛಿತ್ವಾ ಯಚ್ಛತಿ ಪ್ರಾಣಾನ್ದಾತಾ ನಾಸ್ತ್ಯೇವ ತತ್ಸಮಃ| ನ ಜೀವಿತಪ್ರದಾನಾದ್ಧಿ ದಾನಮನ್ಯದ್ವಿಶಿಷ್ಯತೇ| ತಸ್ಮಾದುಪಾಚರೇತ್ ಸ್ವೇನ ಸ್ವೇನ ನಿಃಸ್ವತಪಸ್ವಿನಃ||೯೩||

ಭಿಷಜಾಪಿ ಸರ್ವ ಆತುರಾಃ ಸ್ವಸುತಾ ಇವ ಪಾಲ್ಯಾಃ| ಯೇ ಮನುಷ್ಯಾ ವೃತ್ಯರ್ಥಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಪಣ್ಯಸ್ಯ ವಿಕ್ರಯಂ ಕುರ್ವತೇ ತೇ ಸ್ವರ್ಣರಾಶಿಂ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಪಾಂಸುರಾಶಿಮುಪಾಸತೇ ಸೇವನ್ತೇ| ಕಿಞ್ಚ, ವೈದ್ಯೇನ ಸಮೋ ದಾತಾ ನಾಸ್ತಿ| ಯೋ ರೋಗಾಖ್ಯಾನ್ ದಾರುಣಾನ್ ಪಾಶಾನ್ ಛಿತ್ತ್ವಾ ಪ್ರಾಣಾನ್ ಯಚ್ಛತಿ ದದಾತಿ| ಕಿಮ್ಭೂತಾನ್ ಪಾಶಾನ್ ? ಅನ್ತಕಸ್ಯ ಮೃತ್ಯೋರನ್ತಿಕಂ ನಿಕಟಂ ಯೇ ಕರ್ಷನ್ತಿ ತಾನ್| ನ ಜೀವಿತಪ್ರದಾನಾದಿತ್ಯಾದಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸಮಮ್| ಜೀವಿತಪ್ರದಾನಾದನ್ಯದ್ದಾನಂ ನ ವಿಶಿಷ್ಟಮ್| ಯಸ್ಮಾದೇವಂ ತಸ್ಮಾನ್ನಿಃಸ್ವಾನ್ ತಪಸ್ವಿನಶ್ಚ ಸ್ವೇನ ಸ್ವಕೀಯೇನ ಸ್ವೇನ ಧನೇನ ವೈದ್ಯ ಉಪಾಚರೇತ್| ಪರೋ ಭೂತದಯಾ ಧರ್ಮ ಇತಿ ಮತ್ತ್ವಾ ಚಿಕಿತ್ಸಿತೇ| ವರ್ತತೇ ಯಃ ಸ ಸಿದ್ಧಾರ್ಥಃ ಸುಖಮತ್ಯನ್ತಮಶ್ನುತೇ|| ಇತಿ ಚರಕಃ| ಭೂತದಯಾ ಚ ಪರೋ ಧರ್ಮ ಏವಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಚಿಕಿತ್ಸಿತೇ ಯೋ ವರ್ತತೇ ಸಿದ್ಧಾರ್ಥಃ ಸೋಽತ್ಯನ್ತಂ ಸುಖಮಶ್ನುತೇ-ಇತಿ ಜೇಜ್ಜಟಃ|| ೯೩||

Adhikarana cikitsitasAphalyam (94) · Śloka 94

ಸತ್ತ್ವಾರ್ಥಮೀಹಮಾನಸ್ಯ ವೈದ್ಯಸ್ಯೈವಂ ಮಹಾಮತೇಃ| ವರ್ತ್ತತೇ ಸನ್ನಿಧಾನೇನ ನಿಯತಂ ಸಿದ್ಧಿದೇವತಾಃ| ಕ್ವಚಿದ್ಧರ್ಮಃ ಕ್ವಚಿನ್ಮಿತ್ರಂ ಕ್ವಚಿದರ್ಥಃ ಕ್ವಚಿದ್ಯಶಃ| ಕರ್ಮಾಭ್ಯಾಸಃ ಕ್ವಚಿಚ್ಚೇತಿ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ನಾಸ್ತಿ ನಿಷ್ಫಲಾ| ನಿತ್ಯಮಾದರವಾನ್ ವೈದ್ಯಸ್ತಸ್ಮಾದಾರ್ತ್ತಾನುಪಾಚರೇತ್| ಪ್ರಾಣಾನ್ ಸಹಾತ್ಮನಃ ಕೀರ್ತ್ತ್ಯಾ ನಿಹನ್ತ್ಯೇಷಾಮನಾದರಾತ್||೯೪||

ಏವಂ ಸತ್ತ್ವಾರ್ಥಂ ನ ತ್ವಾತ್ಮಾರ್ಥಮೀಹಮಾನಸ್ಯ ಚೇಷ್ಟಮಾನಸ್ಯ ಮಹಾಮತೇರ್ವೈದ್ಯಸ್ಯ ಸಿದ್ಧ್ಯಾಖ್ಯಾ ದೇವತಾಃ ನಿಯತಂ ಸನ್ನಿಧಾನೇನ ವರ್ತ್ತನ್ತೇ| ಕ್ವಚಿದ್ಧರ್ಮ ಇತ್ಯಾದಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸಮಮ್| ಏಷಾಮರ್ತ್ತಾನಾಂ ಪ್ರಾಣಾನ್ ನಿಹನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ|| ೯೪||

Adhikarana vaidyavRuttiH (95) · Śloka 95

ಸರ್ವತ್ರ ಮೈತ್ರೀ ಕರುಣಾತುರೇಷು ನಿರಾಮದೇಹೇಷು ನೃಷು ಪ್ರಮೋದಃ| ಮನಸ್ಯುಪೇಕ್ಷಾಪಕೃತಿಂ ವ್ರಜತ್ಸು ವೈದ್ಯಸ್ಯ ಸದ್ದೃತ್ತಮಲಂ ತನೋತಿ|೯೫|

ಸರ್ವತ್ರ ಮೈತ್ರ್ಯಾದಿಕಂ ವೈದ್ಯಸ್ಯ ಸಾಧುವೃತ್ತಂ ಪರ್ಯಾಪ್ತಂ ವಿಸ್ತಾರಯತಿ| ಆತುರವಿಷಯೇ ಕರುಣಾ| ನಿರಾಮದೇಹೇಷು ಸ್ವಸ್ಥೇಷು ಪ್ರಮೋದಃ|| ೯೫||

Adhikarana karuNAmUrttervaidyasya nirupamattvam (96) · Śloka 95

ಸಾಮಿಷೇಣಾಪಿ ಚಿತ್ತೇನ ಜೀವಿತೋಚ್ಛೇದಕಾರಿಣಃ| ಯೋ ನಿಹನ್ತ್ಯಾಮಯಾನ್ ವೈದ್ಯಃ ಸೋಽಪಿ ಕೇನೋಪಮೀಯತಾಮ್| ಕಿಮುತ ನಿರಾಮಿಷೇಣ ಮನಸಾ ಕರುಣಾಮೃದುನಾ ಕೃಪಣವಿಶಿಷ್ಟಯೋಃ ಸದೃಶಮಾದರಮುದ್ವಹತಾ| ಅತಿಗುರುಬೋಧಿಸತ್ತ್ವಚರಿತಂ ಸತತಂ ವಿದಧ ಚ್ಛಮಯತಿ ರೋಗಜಾಲಮಪಿ ಯೋಽತಿವಿರೋಧಮಿಥಃ||೯೫||

ಯೋ ವೈದ್ಯಃ ಸಾಮಿಷೇಣ ಸಲೋಭೇನಾಪಿ ಚಿತ್ತೇನ ಜೀವಿತಸ್ಯೋಚ್ಛೇದಕಾರಿಣ ಆಮಯಾನ್ ನಿಹನ್ತಿ ಸೋಽಪಿ ಕೇನೋಪಮೀಯತಾಮ್ ? ಯೋ ವೈದ್ಯಃ ಕರುಣಾಮೃದುತ್ವಾದಿಗುಣೇನ ಮನಸಾ ಮಿಥಃ ಪರಸ್ಪರಮತಿವಿರೋಧಿ ರೋಗಜಾಲಂ ಶಮಯತಿ ಸಃ ಕಿಮುತ? ಆಮಿಷಂ ಭೋಗ್ಯವಸ್ತು, ಕೃಪಣಃ ಕ್ಷುದ್ರಃ, ವಿಶಿಷ್ಟಃ ಕೃಪಣಾದನ್ಯಃ| ತಯೋರುಭಯೋರಪಿ ಸಮಮಾದರಮುದ್ವಹತಾ| ಕಿಮ್ಭೂತೋ ವೈದ್ಯಃ? ಯಃ ಸದೈವಾತಿಗುರುಬೋಧಿಸತ್ತ್ವಾನಾಂ ಚರಿತಂ ವಿದಧತ್|| ೯೬||

Adhikarana ativirodharogajAlanidarshanam (97) · Śloka 97

ದಾಹಃ ಶೂಲಂ ತೃಡಾಧ್ಮಾನಂ ಕ್ಷುತ್ಕ್ಷಾಮತ್ವಮರೋಚಕಮ್| ಕಃ ಪ್ರಾಕೃತೋ ಜಯೇದ್ರೋಗಾನ್ ನಿತ್ಯಮನ್ಯೋಽನ್ಯರೋಧಿನಃ||೯೭||

ಅತಿವಿರೋಧ ರೋಗಜಾಲಮಿತ್ಯೇತದೇವ ದಾಹಃ ಶೂಲಮಿತ್ಯಾದಿನಾ ಪ್ರದರ್ಶ್ಯತೇ-ದಾಹೇತಿಶೀತಾ ಕ್ರಿಯಾ ಶೂಲೇ ಸಾ ಸ್ವಲ್ಪಾಪಿ ಮಹಾವಿಕಾರಕರೀ| ಏವಂ ತೄಡಾದಿಷ್ವಪಿ ಯಥಾಯಥಂ ವಿರೋಧೋ ವಾಚ್ಯಃ|| ೯೭||

Adhikarana sadRushalakShaNe bhinnakramanidarshanam (98) · Śloka 98

ಮಾರುತಾಮಗ್ರಹೋನ್ಮಾದಮದಾನ್ ಸುಸದೃಶಾಕೃತೀನ್| ಕೋ ಜಾನೀಯಾಚ್ಚಿಕಿತ್ಸೇದ್ವಾ ದೂರಭಿನ್ನಕ್ರಿಯಾಕ್ರಮಾನ್||೯೮||

ಮಾರುತಾದೀಂಶ್ಚ ಸುಸದೃಶಲಕ್ಷಣಾನ್ ಸುದೂರವಿಭಿನ್ನಕ್ರಿಯಾಕ್ರಮಾಂಶ್ಚ ಕೋ ವಾಲಿಶೋ ಯಥಾವಸ್ತು ಜಾನೀಯಾತ್| ಜ್ಞಾತ್ವಾ ವಾ ಕಶ್ಚಿಕಿತ್ಸಿತುಂ ಶಕ್ನುಯಾತ್|| ೯೮||

Adhikarana ataH prANAcAryaM pUjayet (99) · Śloka 99

ಪ್ರಾಣಾಚಾರ್ಯಂ ವೇದಪಾರಂ ಪ್ರಯಾತಂ ಬುದ್ಧ್ಯಾ ಯುಕ್ತಂ ಪೂಜಯೇನ್ನಿತ್ಯಮಸ್ಮಾತ್| ಯಸ್ಮಿನ್ಯಸ್ಯ ಪ್ರಾಣಯಾತ್ರಾನಿಬದ್ಧಾ ತಸ್ಮೈ ಯಚ್ಛನ್ ಕೋ ಧನಾನಾಂ ಧನಾಯೇತ್||೯೯||

ಪ್ರಾಣಾಚಾರ್ಯಮಿತಿ| ಅಸ್ಮಾತ್ ಕಾರಣಾದಾಯುರ್ವೇದಪಾರಙ್ಗತಂ ಬುಧ್ಯಾ ಯುಕ್ತಂ ಚ ಪ್ರಾಣಾಚಾರ್ಯಂ ನಿತ್ಯಮೇವ ಧನದಾನಾದಿನಾ ಪೂಜಯೇತ್| ಯಸ್ಯ ಧನಿನೋ ಪ್ರಾಣಾಚಾರ್ಯೇ ಸರ್ವಾ ಪ್ರಾಣಯಾತ್ರಾ ನಿಬದ್ಧಾ ಸ್ಥಿತಾ ತಸ್ಮಿನ್ಯಚ್ಛನ್ ಧನಾನಿ ಕೋ ಮೂಢೋ ಧನಾನಾಂ ಧನಾಯೇದ್ ಧನಾಶಾಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ಧನಾಯೇದಿತ್ಯಶನಾಯಾದಿಸೂತ್ರೇ ನಿಪಾತ್ಯತೇ|| ೯೯||

Adhikarana AyurvedatantraracanetihAsaH (100) · Śloka 100

ಆಯುರ್ವೇದಂ ಶ್ಲೋಕಲಕ್ಷೇಣ ಪೂರ್ವಂ ಬ್ರಹ್ಮಾಽಽಮ್ನಾಸೀದಗ್ನಿವೇಶಾದಯಸ್ತು| ಕೃತ್ಸ್ನಜ್ಞೇಯಪ್ರಾಪ್ತಸಾರಾಃ ಸ್ವತನ್ತ್ರಾ ಸ್ತಸ್ಯೈಕೈಕಂ ನೈಕಧಾಽಙ್ಗಂ ವಿತೇನುಃ||೧೦೦||

ಪೂರ್ವಂ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಶ್ಲೋಕಾನಾಂ ಲಕ್ಷೇಣಾಯುರ್ವೇದಮಾಽಽಮ್ನಾಸೀತ್| ತಸ್ಮಾದಗ್ನಿವೇಶಾದಯಃ ಕೃತ್ಸ್ನಜ್ಞೇಯಪ್ರಾಪ್ತಸಾರಾಃ ಸ್ವತನ್ತ್ರಾಶ್ಚ ಸನ್ತಸ್ತಸ್ಯಾಯುರ್ವೇದಸ್ಯ ಕಾಯಬಾಲಾದ್ಯಙ್ಗಮೇಕೈಕಮನೇಕಧಾ ವಿತೇನುರಿತಿ ಸ್ಥಿತಮ್|| ೧೦೦||

Adhikarana svetihAsanidarshanam (101) · Śloka 101

ಭಿಷಗ್ವರೋ ವಾಗ್ಭಟ ಇತ್ಯಭೂನ್ಮೇ ಪಿತಾಮಹೋ ನಾಮಧರೋಽಸ್ಮಿ ಯಸ್ಯ| ಸುತೋಽಭವತ್ತಸ್ಯ ಚ ಸಿಂಹಗುಪ್ತ ಸ್ತಸ್ಯಾಪ್ಯಹಂ ಸಿನ್ಧುಷು ಲಬ್ಧಜನ್ಮಾ||೧೦೧||

ಭಿಷಗ್ವರ ಇತಿ| ಮೇ ತನ್ತ್ರಕರ್ತ್ತುರ್ವಾಗ್ಭಟನಾಮಾ ಪಿತಾಮಹೋ ಭಿಷಜಾಂ ಜ್ಯೇಷ್ಠೋಽಭೂತ್| ಯಸ್ಯಾಹಮಸ್ಮಿ ನಾಮಧರಃ| ತಸ್ಯ ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಸಿಂಹಗುಪ್ತನಾಮಾ ಸುತೋಽಭವತ್| ತಸ್ಯಾಪಿ ಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯಾಹಂ ಸುತಃ ಸಿನ್ಧುದೇಶೇ ಲಬ್ಧಜನ್ಮಾ|| ೧೦೧||

Adhikarana svanirmitatantrasvarUpanidarshanam (102) · Śloka 102

ಸಮಧಿಗಮ್ಯ ಗುರೋರವಲೋಕಿತಾತ್ ಗುರುತರಾಚ್ಚ ಪಿತುಃ ಪ್ರತಿಭಾಂ ಮಯಾ| ಸುಬಹುಭೇಷಜಶಾಸ್ತ್ರವಿಲೋಚನಾತ್ ಸುವಿಹಿತಽಙ್ಗವಿಭಾಗವಿನಿರ್ಣಯಃ| ಪೂರ್ವೋಕ್ತಮೇವ ವದತಾ ಕಿಮಿವೋದಿತಂ ಸ್ಯಾ ಚ್ಛ್ರದ್ಧಾಲುತುಷ್ಟಿಜನನಂ ನ ಭವತ್ಯಪೂರ್ವಮ್| ಸಙ್ಕ್ಷಿಪ್ತಸಂಶಯಿತವಿಸ್ತೃತವಿಪ್ರಕೀರ್ಣಃ ಕೃತ್ಸ್ನೋಽರ್ಥರಾಶಿರಿತಿ ಸಾಧು ಸ ಏವ ದೃಷ್ಟಃ| ಆಯುರ್ವೇದೋದಧೇಃ ಪಾರಮಪಾರಸ್ಯ ಪ್ರಯಾತಿ ಕಃ| ವಿಶ್ವವ್ಯಾಧ್ಯೌಷಧಿಜ್ಞಾನಸಾರಸ್ತ್ವೇಷ ಸಮುಚ್ಚಿತಃ||೧೦೨||

ಸಮಧಿಗಮ್ಯ ಇತಿ| ಮಯಾ ಚ ಅಗ್ನಿವೇಶಾದಿಕೃತಾಯುರ್ವೇದಾಙ್ಗವಿಭಾಗವಿನಿಶ್ಚಯೋ ರಚಿತಃ| ಕಥಮಿತ್ಯತ್ರಾಹ-ಅವಲೋಕಿತಾಖ್ಯಾದಾದಿಗುರೋಃ ಪ್ರತಿಭಾಂ ಬುದ್ಧಿವಿಕಾಸಂ ಸಮಧಿಗಮ್ಯ| ನ ಕೇವಲಂ ತಸ್ಮಾದೇವ ಗುರೋರ್ಯಾವತ್ ಗುರುತರಾಚ್ಚ ಪಿತುಃ| ಕಿಮ್ಭೂತಾತ್ ಪಿತುರಾಹ-ಸುಬಹುಭೇಷಜಂ ಯಚ್ಛಾಸ್ತ್ರಂ ತದೇವಾಶೋಷಾರ್ಥಪರಿಜ್ಞಾನಹೇತುತ್ವಾದ್ವಿಲೋಚನಂ ಯಸ್ಯ| ಮಯಾ ಚ ಸ ಏವಾಗ್ನಿವೇಶಾದಿಪ್ರಣೀತೋಽರ್ಥರಾಶಿಃ ಕೃತ್ಸ್ನಃ ಸರ್ವಃ ಸಾಧು ಕೃತ್ವಾ ಚ ದೃಷ್ಟೋ ನಿಬದ್ಧಃ| ಯತಃ ಪೂರ್ವೋದಿತಮವಿಶಿಷ್ಟಮೇವ ವದತಾ ನ ಕಿಞ್ಚಿದುದಿತಂ ಭವತಿ| ಅತ್ಯನ್ತಾಪೂರ್ವಂ ಚೋಚ್ಯಮಾನಂ ಶ್ರದ್ಧಾಲೂನಾಂ ತುಷ್ಟಿಜನನಂ ನ ಭವತ್ಯತಃ ಸ ಏವ ಸಾಧು ದೃಷ್ಟಃ| ಯತಸ್ತೇಷಾಮಗ್ನಿವೇಶಾದೀನಾಮರ್ಥರಾಶಿಃ ಸಙ್ಕ್ಷಿಪ್ತಸಂಶಯಿತತ್ವಾದಿದೋಷಯುಕ್ತಃ ಅತಥಾಭೂತೋಽಪಿ ಪ್ರತಿಭಾತ್ಯತಃ ಸ ಏವ ಮಯಾ ಸಾಧು ದೃಷ್ಟಃ| ಏಷ ಚಾಸ್ಮತ್ತನ್ತ್ರೋ ವಿಶ್ವಸ್ಯ ಜಗತೋ ವ್ಯಾಧೀನಾಮೌಷಧಾನಾಂ ಚ ಸಾರ ಉತ್ಕೃಷ್ಟೋ ಭಾಗಃ ಸಮುಚ್ಚಿತಃ| ಕೃತ್ನಸ್ಯ ತ್ವಾಯುರ್ವೇದಸಾಗರಸ್ಯಾಪಾರಸ್ಯಾನನ್ತಸ್ಯ ಕಃ ಪಾರಂ ಪ್ರಯಾತಿ|| ೧೦೨||

Adhikarana AtmatantropAdeyatAnidarshanam (103) · Śloka 103

ಸ್ಮೃತ್ವೇದಮುದಿತಂ ಪೂರ್ವಂ ಶ್ರುತ್ವೇದಾನೀಂ ದ್ವಯೋಃ ಪುನಃ| ಸ್ಮರ್ತ್ತುಃ ಶ್ರೋತುಶ್ಚ ಸುತರಾಂ ಶ್ರದ್ಧಾತುಂ ಕಸ್ಯ ಯುಜ್ಯತೇ| ಅಥವಾ ಶ್ರುತಮಪ್ಯೇತತ್ ಸ್ಮರ್ತ್ತುರೇವ ಕ್ರಮಾಗತಮ್| ಅಭಿಧಾತೃವಿಶೇಷೇಣ ಕಿಂ ತಥಾಪಿ ಪ್ರಯೋಜನಮ್| ಊರ್ಧ್ವಮೇತಿ ಮದನಂ ತ್ರಿವೃತಾಧೋ- ವಸ್ತುಮಾತ್ರಕ ಇತಿ ಪ್ರತಿಪಾದ್ಯೇ| ಮದ್ವಿಧೋ ಯದಿ ವದೇದಥವಾಽತ್ರಿಃ ಕಥ್ಯತಾಂ ಕ ಇವ ಕರ್ಮಾಣಿ ಭೇದಃ| ಸಾಧ್ವಸಾಧ್ವಿತಿ ವಿವೇಕವಿಯುಕ್ತೋ ಲೋಕಪಙ್ಕ್ತಿಕೃತಭಕ್ತಿವಿಶೇಷಃ| ಬಾಲಿಶೋ ಭವತಿ ನೋ ಖಲು ವಿದ್ವಾನ್ ಸೂಕ್ತ ಏವ ರಮತೇ ಮತಿರಸ್ಯ||೧೦೩||

ಸ್ಮೃತ್ವೇತ್ಯಾದಿನಾ ಆತ್ಮತನ್ತ್ರಸ್ಯೋಪಾದೇಯತಾಮಾಚಷ್ಟೇ| ಇದಂ ಚಾರ್ಥಜಾತಮೇಕೇನ ಬ್ರಹ್ಮಾದಿನಾ ಸ್ಮೃತ್ವೋದಿತಂ ಪೂರ್ವಕಾಲೇ ಚೋದಿತಮ್| ಅನ್ಯೇನ ತ್ವಸ್ಮದಾದಿನಾ ಶ್ರುತ್ವೋದಿತಮುಕ್ತಂ ಸಮ್ಪ್ರತಿ ಚೋಕ್ತಮ್| ಏತಯೋರುಭಯೋಃ ಕಸ್ಯ ಶ್ರದ್ಧಾತುಂ ಯುಜ್ಯತೇ| ಅಸಾಕ್ಷಾತ್ಕರತ್ವೇ ಸಮೇ ಏಕಸ್ಯೋಪರಿ ಕಃ ಪಕ್ಷಪಾತಃ| ಅಥವಾ ಉಭಯೋಃ ಶ್ರದ್ಧಾತುಂ ಕಸ್ಯ ಯುಜ್ಯತ ಇತಿ ಕಾಕ್ವಾ ಯೇನ ಶ್ರುತ್ವೇದಾನೀಂ ಚೋಕ್ತಂ ತಸ್ಯೈವ ಯುಕ್ತಂ ನ ತ್ವಿತರಸ್ಯ| ಯಸ್ಮಾದ್ಯಥಾನುಭವಾವಸ್ಥಾಸ್ಮೃತಿರ್ದ್ದುರುಪಪಾದಾ| ಕಸ್ಯಾಪಿ ಕಾಲಾತಿಕ್ರಮಾತ್ ಸಂಸ್ಕಾರಭ್ರಂಶ ಇತಿ| ಕಣ್ಠೋಕ್ತ್ಯಾ ತು ಸಮ-ಮೇವಾನೌದ್ಧತ್ಯೇನ ಶ್ರುತಂ ಭವಿಷ್ಯತೀತ್ಯೂರ್ಧ್ವಮೇತೀತ್ಯಾದಿನಾ ಪ್ರದರ್ಶ್ಯತೇ| ಅಥೈವ ಕಶ್ಚಿದಾಹ ಯದದ್ಯತನಸ್ಯ ಶ್ರುತಂ ತತ್ ಸ್ಮರ್ತುರೇವ ಸಮ್ಬನ್ಧಿನಃ ಕ್ರಮಾದಾಯಾತಮ್| ತತ್ ಸ್ಮರ್ತುರ್ದೋಷಾಭಾವಸೂಚನಾನ್ಮಯಾ ಕೃತೇಽಪಿ ಭ್ರಮಾದಿವಿನಾಶಖ್ಯಾಪನಮೇವ| ಏವಮಾತ್ಮನ ಏವ ಪರಮಸಾಧುತ್ವಂ ವರ್ಣಿತಂ ಭವತೀತಿ| ಏವಮಪಿ ಭವತಾ ಕೃತೇಽಸ್ಮಿನ್ನಶ್ಲೀಲಾದಿದೋಷಾಶಙ್ಕಾ ಸ್ಯಾದಿತ್ಯತ ಆಹ ಅಭಿಧತ್ರಿತಿ| ಅಭಿಧಾತೃವಿಶೇಷಣ ಕಿಂ ಪ್ರಯೋಜನಂ ಭವತಿ? ಪ್ರಾಮಾಣಿಕೇನ ಹ್ಯರ್ಥಕ್ರಿಯಾಬಿನಿವೇಷ್ಟವ್ಯಾ| ಅತ್ರ ಚೋರ್ಧ್ವಮೇತಿ ಮದನಮಿತ್ಯಾದೌ ವಸ್ತುಮಾತ್ರೇ ಪ್ರತಿಪಾದ್ಯೇ ಯದಿ ಮದ್ವಿಧೋ ವದೇದಥವಾಽತ್ರಿರ್ವದೇತ್ ಕಥ್ಯತಾಂ ಕರ್ಮಣಿ ಕೋ ವಿಶೇಷಃ? ಸಾಧ್ವಸಾಧ್ವಿತಿ ವಿವೇಕರಹಿತೋ ಲೋಕಪಙ್ಕ್ತ್ಯೈವೈಕತ್ರ ಕೃತಭಕ್ತಿವಿಶೇಷೋ ಬಾಲಿಶ ಏವೈವಂ ಭವತಿ, ನ ತು ವಿದ್ವಾನ್| ಅಸ್ಯ ತು ವಿದುಷಃ ಪಕ್ಷಪಾತೇನ ವಿನಾ ಸೂಕ್ತ ಏವ ಮತೀ ರಮತೇ|| ೧೦೩||

Adhikarana samAptisUcakaM ma~ggalam (104-50) · Śloka 50

ಇತಿ ಮುನಿವಚನಾನಾಂ ಜೀವಿತೋಪಾಶ್ರಯಾಣಾ ಮಭೀಲಷಿತಸಮೃದ್ಧೌ ಕಲ್ಪವೃಕ್ಷೋಪಮಾನಾಮ್| ಯದುದಿತಮಿಹ ಪುಣ್ಯಂ ಕುರ್ವತೋ ಮೇಽನುವಾದಂ ಭವತು ವಿಗತರೋಗೋ ನಿರ್ವೃತಸ್ತೇನ ಲೋಕಃ||೧೦೪|| ಇತಿ ವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತಾ ವಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹಸಂಹಿತಾಯಾಮುತ್ತರತನ್ತ್ರೇ ವಾಜೀಕರಣ ವಿಧಿರ್ನಾಮ ಪಞ್ಚಾಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೫೦||

ಇತ್ಯೇತೇನ ನಿಶ್ಶೇಷತನ್ತ್ರೋಕ್ತಪ್ರಕಾರೇಣ ಮುನಿವಚಾನಾನಾಮನುವಚನಂ ಕುರ್ವತೋ ಮಮ ಯತ್ ಪುಣ್ಯಮುದಿತಂ ಸಞ್ಜಾತಂ ತೇನ ಪುಣ್ಯೇನ ಲೋಕೋ ವಿಗತರೋಗೋ ನಿರ್ವೃತಶ್ಚ ಭವತು| ಕಿಮ್ಭೂತಾನಾಂ ಮುನಿವಚನಾನಾಮಾಹ-ಜೀವಿತಸ್ಯಾವಾಷ್ಟಮ್ಭಕಾನಾಂ ತಥಾ ಕಲ್ಪವೃಕ್ಷಸದೃಶಾನಾಮನಭಿಲಷಿತಸಮೃದ್ಧಾವಿತಿ|| ೧೦೪|| ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಮಹೋಪಾಧ್ಯಾಯೇನ್ದುವಿರಚಿತಾಯಾ ಮಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಶಶಿಲೇಖಾಯಾ ಮುತ್ತರತನ್ತ್ರೇ ಪಞ್ಚಾಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ಇತ್ಯಷ್ಟಮಂ ವಾಜೀಕರಣಮಙ್ಗಂ ಸಮ್ಪೂರ್ಣಮ್