Adhikarana atha vAjIkaraNavidhirnAma pa~jcAsho~adhyAyaH adhyAyapratij~jA (1) · Śloka 1
అథాతో వాజీకరణవిధిం నామాధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః||1||
अथातो वाजीकरणविधिं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
ఉభయలోకహితత్వాదేకాంతస్వస్థోపయోగిత్వాన్మంగలత్వాచ్చ తంత్రే వాజీకరణాఖ్యస్యాష్టమస్యాంగస్య నిర్దేశః| తత్ప్రయోగదర్శనార్థమధ్యాయ ఆరభ్యతే| వాజీకరణమిత్యాదినా భంగ్యా ప్రయోజనముచ్యతే|| 1||
Adhikarana vAjIkaraNAdhikArI Pala~jca (2) · Śloka 2
వాజీకరణమన్విచ్ఛేత్సతతం విషయీ పుమాన్| తుష్టిః పుష్టిరపత్యం చ గుణవత్తత్ర సంశ్రితం| అపత్యసంతానకరం యత్సద్యః సంప్రహర్షణం||2||
वाजीकरणमन्विच्छेत्सततं विषयी पुमान्| तुष्टिः पुष्टिरपत्यं च गुणवत्तत्र संश्रितम्| अपत्यसन्तानकरं यत्सद्यः सम्प्रहर्षणम्||२||
🔊 Audio coming soon
యః పుమాన్ విషయీ విషయేశు శబ్దాదిషు దేహచిత్తోపయోగిషు హేతేషు సక్తః స వాజీకరణలక్షణముపాయమన్విచ్ఛేత్| తత్ర హి వాజీకరణే పుష్ట్యాదికం సంశ్రితం| (వాజీకరణమిత్యాది| వాజీవాశ్వసధర్మా యేన క్రియతే తం అన్విచ్ఛేత్ కుతోఽనురసాయనాత్| తస్య హి సముప-చితధాతోః ప్రధానధాతుపరిక్షయో మా భూదితి| పురుషగ్రహణం బాలా-త్యంతవృద్ధనిరాసార్థం న పునః స్త్రీషండవ్యుదాసార్థం తేషాం వాజీకర-ణాప్రాప్తేః| సతతగ్రహణం సదా సేవనం జ్ఞాపయతి| యథా రసాయనం ప్రయుక్తం సర్వధాతూనాం పుష్టిమాదధాతి నైవం వాజీకరణం తద్ధి సతతముపయుజ్యమానమాహారవచ్ఛుక్రధాతువృద్ధిమాదధాతీతి| ప్రవర్త్తకంచ ధర్మం స్వర్గప్రాప్తిలక్షణమాశ్రిత్యైతదుచ్యతే| యన్నివృత్తికృతే హి స ఉపదేశః| కోశకారో యథా హ్యంశూనుపాదత్తే వధప్రదాన్| తథాఽగ్నికల్పానర్థాన్ జ్ఞో జ్ఞాత్వా తేభ్యో నివర్త్తత ఇతి| నైఃశ్రేయసికం ధర్మమాశ్రిత్య బ్రహ్మచర్యోపదేశః| అయంచాభ్యుదయికమితి న పరస్పరవిరోధాశంకేతి జేజ్జటః)|| 2||
Adhikarana vAjIkaraNaniruktiH (3) · Śloka 3
వాజీవాతిబలో యేన యాత్యప్రతిహతోఽంగనాః| భవత్యతిప్రియః స్త్రీణాం యేన యేనోపచీయతే| తద్వాజీకరణం తద్ధి దేహస్యౌజస్కరం పరం||3||
वाजीवातिबलो येन यात्यप्रतिहतोऽङ्गनाः| भवत्यतिप्रियः स्त्रीणां येन येनोपचीयते| तद्वाजीकरणं तद्धि देहस्यौजस्करं परम्||३||
🔊 Audio coming soon
వాజీకరణం కిముచ్యత ఇత్యాహ-యేన హేతుభూతేన పురుషో వాజీవాశ్వ ఇవాప్రతిహతోఽంగనా యాతి| యేన చ స్త్రీణామతిప్రియో భవతి యేన చ ధాతురుపయచం ప్రాప్నోతి, తద్వస్తు వాజీకరణమిత్యుచ్యతే| తద్ధి పరం దేహస్యౌజస్కరం|| 3||
Adhikarana guNavatstrIprashaMsA (4) · Śloka 4
సారో హి జీవలోకస్య స్త్రీ స్త్రీగుణసమన్వితా| స్త్రియః సాధ్వ్యః ప్రసువతే నరాన్ గుణమయానివ| గోత్రవృద్ధికరా హ్యేతా గృహిణ్యో గృహదేవతాః| గృహం హి హీనమేతాభిర్న శ్రీమదపి శోభతే||4||
सारो हि जीवलोकस्य स्त्री स्त्रीगुणसमन्विता| स्त्रियः साध्व्यः प्रसुवते नरान् गुणमयानिव| गोत्रवृद्धिकरा ह्येता गृहिण्यो गृहदेवताः| गृहं हि हीनमेताभिर्न श्रीमदपि शोभते||४||
🔊 Audio coming soon
సారో హీత్యాదినా స్త్రియాః ప్రియత్వం ప్రయోజనవతీత్యుచ్యతే తస్మాదప్రియే భర్త్తరి కులజాఽపి స్త్రీ కదాచ్ఛీలం కలంకయతి| జీవ లోకస్యైష సారో యత్ స్త్రీ స్త్రీగుణసమన్వితా భవతీత| సాధ్వ్యః స్త్రియో గుణైరివ కృతాన్ నరాన్ ప్రసువతే| ఏతా ఇతి సాధ్వ్యః స్త్రియః| గృహిణ్యో భార్యాః|| 4||
Adhikarana puMyogaprashaMsA (5) · Śloka 5
న తు తా అపి శోభంతే జరసాఽనుగతా ఇవ| పుంయోగేన వినా స్త్రీణాం స హి సంవననం పరం||5||
न तु ता अपि शोभन्ते जरसाऽनुगता इव| पुंयोगेन विना स्त्रीणां स हि संवननं परम्||५||
🔊 Audio coming soon
తా అపి స్త్రియః పుంయోగేన వినా తు తథా న శోభంతే యథా జరసాఽనుగతాః| స హి పుంయోగః స్త్రీణాం పరం సంవననం వశీకరణం ( పురుషరహితాః స్త్రియః స్వతంత్రత్వాన్న ఇత్యర్థః)|| 5||
Adhikarana vAjIkaraNaprashaMsA (6) · Śloka 6
వాజీకరణనిత్యస్య కామం కామం సిషేవిషోః| న శరీరమవాప్నోతి న వా రతిరతిః క్షయం| అచ్ఛాయః పూతికుసుమః ఫలేన రహితో ద్రుమః| యథైకశ్చైకశాఖశ్చ నిరపత్యస్తథా నరః| అదృష్టపుత్రపౌత్రస్య కులతంత్వంతవర్త్తినః| సంసారసుఖబాహ్యస్య కీదృశం నామ జీవితం| అసంబంధో హ్యపుత్రస్య నిత్యమేవ పరః పరః| సీదత్యస్యావసానే చ గృహం సుస్థేఽప్యనాయకం| అతో వాజీకరా యోగాః నిషేవ్యాః శుక్రవర్ద్ధనాః| కల్యస్యోదగ్రవయసో వాజీకరణసేవినః| సర్వేష్వృతుష్వహరహర్వ్యవాయో న నివార్యతే||6||
वाजीकरणनित्यस्य कामं कामं सिषेविषोः| न शरीरमवाप्नोति न वा रतिरतिः क्षयम्| अच्छायः पूतिकुसुमः फलेन रहितो द्रुमः| यथैकश्चैकशाखश्च निरपत्यस्तथा नरः| अदृष्टपुत्रपौत्रस्य कुलतन्त्वन्तवर्त्तिनः| संसारसुखबाह्यस्य कीदृशं नाम जीवितम्| असम्बन्धो ह्यपुत्रस्य नित्यमेव परः परः| सीदत्यस्यावसाने च गृहं सुस्थेऽप्यनायकम्| अतो वाजीकरा योगाः निषेव्याः शुक्रवर्द्धनाः| कल्यस्योदग्रवयसो वाजीकरणसेविनः| सर्वेष्वृतुष्वहरहर्व्यवायो न निवार्यते||६||
🔊 Audio coming soon
యః పురుషో వాజీకరణనిత్యస్తస్య కామమిచ్ఛయా కామం స్త్రీసంగమం సిషేవిషోరపి శరీరం క్షయం న ప్రాప్నోతి| రతిరతిశ్చ క్షయం న నావాప్నోతి| ద్రుమో యథా అచ్ఛాయత్వాదియుక్తః పరిహార్యో నిరుపకారశ్చ భవతి తథైవ నిరపత్యో నరః| అథవా యేన పుత్రపౌత్రమదృష్టం వః కులతంతోరంతే వర్త్తతే అత ఏవ చ సంసారసుఖాద్ బహిర్భూతస్యేదృశస్య కీదృశం నామ జీవితం| తజ్జీవితమేవ న భవతీత్యర్థః| అపుత్రస్య హి పరోఽన్యో విశిష్టేన సంబంధేన రహితో నిత్యమేవ పరః న తద్విత్తస్యాశ్రయోఽసాధారణసంబంధాభావాదిత్యర్థః| అస్య చాపుత్రస్యావసానే వయోఽంతే సుస్థేఽపి| ధనాదిసద్భావేఽప్యనాయకం గృహమవసీదతి| యత ఏవమతః శుక్రస్య వర్ద్ధనా వాజీకరా యోగా నిషేవ్యాః| కల్యస్య నీరోగస్య ప్రత్యగ్రవయసో వాజీకరణసేవినశ్చ పుంసః సర్వేషు ఋతుషు షట్స్వపి అహరహర్దినే దినే వ్యవాయో మైథునం న నివార్యతే న నిషిధ్యతే|| 6||
Adhikarana shukrakShayahetavaH (7) · Śloka 7
చింతాజరాభ్యాం శుక్రం తు వ్యాధిభిః కర్మకర్శనాత్| క్షయం గచ్ఛత్యనశనాత్ స్త్రీణాం చాతినిషేవణాత్| శుక్రక్షయాత్ భయాచ్ఛోకాదవిస్రంభాదసేవనాత్| అతిహర్షాదతిస్థౌల్యాన్మలోపచయతః శ్రమాత్| స్త్రీణామకౌశలాద్దోషదర్శనాదభిచారతః| మేఢ్రామయాత్సుమహతః క్రోధతోఽర్ధర్మకీర్తనాత్| తృప్తస్యాపి స్త్రియో గంతుం న శక్తిరుపజాయతే||7||
चिन्ताजराभ्यां शुक्रं तु व्याधिभिः कर्मकर्शनात्| क्षयं गच्छत्यनशनात् स्त्रीणां चातिनिषेवणात्| शुक्रक्षयात् भयाच्छोकादविस्रम्भादसेवनात्| अतिहर्षादतिस्थौल्यान्मलोपचयतः श्रमात्| स्त्रीणामकौशलाद्दोषदर्शनादभिचारतः| मेढ्रामयात्सुमहतः क्रोधतोऽर्धर्मकीर्तनात्| तृप्तस्यापि स्त्रियो गन्तुं न शक्तिरुपजायते||७||
🔊 Audio coming soon
చింతాదిభిః శుక్రం క్షయం యాతి సంచితమప్యపచీయతే| కర్మకర్శనాద్వమనాదికర్మకృతేన కర్శనేన| శుక్రక్షయాద్ధాతుస్త్రోతస్థితస్య శుక్రస్య క్షయాత్ శుక్రాశయస్థితం శుక్రముపక్షీయతే| అసేవా స్త్రీణాం| స్త్రీణామకౌశలం రహస్యవ్యుత్పత్తిః| దోషప్రదర్శనం స్త్రీణామేవ| అక్షీణేఽపి శుక్రే తృప్తస్యాపి పుంసః స్త్రిYఓ గంతుం శక్తిన్నోపజాయతే|| 7||
Adhikarana strIgamanashaktivaividhyam (8) · Śloka 8
న హి జాతబలాః సర్వే నరాశ్చాపత్యభాగినః| బృహచ్ఛరీరా బలినః కేచిన్నారీషు దుర్బలాః| సంతి చాల్పాశ్రయాః స్త్రీషు బలవంతో బహుప్రజాః| నరాశ్చటకవత్కేచిద్ వ్రజంతి బహుశః స్త్రియః| గజవచ్చ ప్రసించంతి కేచిన్న బహుగామినః| కేచిత్ప్రయత్నైర్వాహ్యంతే వృషాః కేచిత్స్వభావతః||8||
न हि जातबलाः सर्वे नराश्चापत्यभागिनः| बृहच्छरीरा बलिनः केचिन्नारीषु दुर्बलाः| सन्ति चाल्पाश्रयाः स्त्रीषु बलवन्तो बहुप्रजाः| नराश्चटकवत्केचिद् व्रजन्ति बहुशः स्त्रियः| गजवच्च प्रसिञ्चन्ति केचिन्न बहुगामिनः| केचित्प्रयत्नैर्वाह्यन्ते वृषाः केचित्स्वभावतः||८||
🔊 Audio coming soon
న హీత్యాదినా స్త్రీగమనశక్తేరనియమం దర్శయతి| సుబోధం| ప్రయత్నేన రతిర్వాజీకరణాదిభిః| (సబలా ఏవాపత్యభాగినో జాతబలా అపి నాపత్యభాగినః, అజాతబలా అప్యపత్యభాగిన ఇతి ప్రతిపాదయన్ సర్వాన్ బలవిశేషానాహ-నహి జాతబలా ఇత్యాది| బృహచ్ఛరీరా యే మేదస్వినస్తేఽప్యల్పవ్యవాయాః| అల్పాశ్రయా అపి యే శుక్రసారా బలవంతో బహుప్రజాః| కేచిత్ప్రయత్నైర్వాహ్యంతే ఔపనిషదాదికోక్తైః| వృషాః కేచిత్ స్వభావతః ప్రకృత్యైవేత్యర్థః ఇతి జేజ్జటః)|| 8||
Adhikarana vAjIkaraNaprastAvaH (9) · Śloka 9
తస్మాత్పయోగాన్ వక్ష్యామి దుర్బలానాం బలప్రదాన్| సుఖోపభోగాన్ బలినాం భూయశ్చ బలవర్ద్ధనాన్||9||
तस्मात्पयोगान् वक्ष्यामि दुर्बलानां बलप्रदान्| सुखोपभोगान् बलिनां भूयश्च बलवर्द्धनान्||९||
🔊 Audio coming soon
తస్మాద్యే దుర్బలాస్తేషాం బలప్రదాదిగుణాన్ ప్రయోగాన్ వక్ష్యామి| బలినాం చ భూయో బలవర్ద్ధనాన్ సుఖోపభోగాంశ్చ| (ఇదమత్ర చింత్యతే- శ్లేష్మ-ప్రకృతేర్గురుస్నిగ్ధమధురశీతాని సామాన్యాత్ కఫవృద్ధిమాదధతి కథం తేషాం సుఖోపభోగతేతి| అత్ర విధాస్యత్యత్రైవ| స్రోతస్సు శుద్ధేష్విత్యాది యావత్ క్లిష్టే యథా వాససి రాగయోగా ఇతి| ఏతదుక్తం భవతి-కృతసంశోధనస్యాపహృతకఫపిత్తస్యైధితాగ్నే దోషాయ వాజీకరణయోగా ఇతి| ఉక్తం చ-'క్షీణదోషస్య చాపథ్యం నావశ్యం దోషకృద్భవేదీతి| అతిమందాగ్నేస్త్వనిర్వాహితదోషస్యాపరిణతాని దోషం ప్రకృతి నాన్యథా| యోఽపి తత్ర సామాన్యాత్ కఫలవః సోఽపి వ్యవాయాదపచీయతే| యథోక్తాదధికం నిస్సృతం వ్యాధయే సంపద్యత ఏవ-ఇతి జేజ్జటః)|| 9||
Adhikarana vAjIkarAsevanAtpUrvamanuShTheyam (10) · Śloka 10
అథ స్నిగ్ధవిశుద్ధానాం నిరూహాన్ సానువాసనాన్| ఘృతతైలరసక్షీరశర్కరాక్షౌద్రసంయుతాన్| యోగవిద్యోజయేత్ పూర్వం క్షీరమాంసరసాశినాం| తతో వాజీకరాన్ యోగాన్ శుక్రాపత్యబలప్రదాన్||10||
अथ स्निग्धविशुद्धानां निरूहान् सानुवासनान्| घृततैलरसक्षीरशर्कराक्षौद्रसंयुतान्| योगविद्योजयेत् पूर्वं क्षीरमांसरसाशिनाम्| ततो वाजीकरान् योगान् शुक्रापत्यबलप्रदान्||१०||
🔊 Audio coming soon
అథేత్యాది| ప్రయోగాత్పూర్వమేవ స్నిగ్ధస్యానంతరం వమనవిరేచనాభ్యాం శుద్ధస్య నిరూహాననువాసనయుక్తాన్ ఘృతాదియుక్తాంశ్చ క్షీరమాంసరసాశినాం యోజయేత్ తతోఽనంతరం శుక్రాదిప్రదాన్ వాజీకరాన్ యోగాన్| (అథ స్నిగ్ధవిశుద్ధానామిత్యాదినైతదుక్తం భవతి-శుద్ధానామేధితాగ్నీనాం యథాబలం ప్రయుక్తం వాజీకరణం యథావత్ సిద్ధ్యత్యన్యథాఽనర్థాయ| బస్తయో ఘృతాదిసహితాః క్షీరమాంసరసాశినాం విధేయాః-ఇతి జేజ్జటః)|| 10||
Adhikarana sharekShvAdighRutam (11) · Śloka 11
శరేక్షుకుశకాశానం విదార్యా వీరణస్య చ| మూలాని కంటకార్యాశ్చ జీవకర్శభకౌ బలాం| మేదే ద్వే ద్వే చ కాకోల్యౌ సూప్యపర్ణీ శతావరీం| అశ్వగంధామతిబలామాత్మగుప్తాం పునర్నవాం| వీరాం పయస్యాం జీవంతీం ఋద్ధిం రాస్నాం త్రికంటకం| మధుకం శాలిపర్ణీ చ భాగాంస్త్రిపలికాన్ పృథక్| మాషాణామాఢకం చైతద్ ద్విద్రోణే సాధయేదాపాం| రసేనాఢకశేషేణ పచేత్తేన ఘృతాఢకం| రసేనాఢకశేషేణ పచేత్తేన ఘృతాఢకం| ఘృతాచ్చతుర్గుణం క్షీరం పేష్యాణీమాని చావపేత్| వీరాం స్వగుప్తాంకాకోల్యౌ యష్టీం ఫల్గుం ద్విపిప్పలీం| ద్రాక్షాం విదారీం ఖర్జూరం మధుకాని శతావరీం| తత్సిద్ధపూతం చూర్ణస్య పృథక్ప్రస్థేన యోజయేత్| శర్కరాయస్తుగాయాశ్చ పిప్పల్యాః కుడవేన చ| మరిచస్య ప్రకుంచేన పృథగర్ద్ధపలోన్మితైః| త్వగేలాకేసరైః శ్లక్ష్ణైః క్షౌద్రద్వికుడవేన చ| పలమాట్రం తతః ఖాదేత్ ప్రత్యహం రసదుగ్ధభుక్| తేనారోహతి వాజీవ కులింగ ఇవ హృష్యతి||11||
शरेक्षुकुशकाशानं विदार्या वीरणस्य च| मूलानि कण्टकार्याश्च जीवकर्शभकौ बलाम्| मेदे द्वे द्वे च काकोल्यौ सूप्यपर्णी शतावरीम्| अश्वगन्धामतिबलामात्मगुप्तां पुनर्नवाम्| वीरां पयस्यां जीवन्तीं ऋद्धिं रास्नां त्रिकण्टकम्| मधुकं शालिपर्णी च भागांस्त्रिपलिकान् पृथक्| माषाणामाढकं चैतद् द्विद्रोणे साधयेदापाम्| रसेनाढकशेषेण पचेत्तेन घृताढकम्| रसेनाढकशेषेण पचेत्तेन घृताढकम्| घृताच्चतुर्गुणं क्षीरं पेष्याणीमानि चावपेत्| वीरां स्वगुप्ताङ्काकोल्यौ यष्टीं फल्गुं द्विपिप्पलीम्| द्राक्षां विदारीं खर्जूरं मधुकानि शतावरीम्| तत्सिद्धपूतं चूर्णस्य पृथक्प्रस्थेन योजयेत्| शर्करायस्तुगायाश्च पिप्पल्याः कुडवेन च| मरिचस्य प्रकुञ्चेन पृथगर्द्धपलोन्मितैः| त्वगेलाकेसरैः श्लक्ष्णैः क्षौद्रद्विकुडवेन च| पलमाट्रं ततः खादेत् प्रत्यहं रसदुग्धभुक्| तेनारोहति वाजीव कुलिङ्ग इव हृष्यति||११||
🔊 Audio coming soon
శరాదీనాం కంటకార్యంతానాం మూలాని| వ్యాఖ్యాసమం| శరః కాండేక్షుః, వీరణముశీరం| వీరా క్షీరవిదారీ| పయస్యా క్షీరికా| త్రికంటకో గోక్షురకః| ఫల్గు కాకోదుంబరికాఫలం| క్షౌద్రస్య ద్వికుడవ షోడశపలాని| కులింగశ్చటకః|| 11||
Adhikarana mAShAdighRutam (12) · Śloka 12
మాషాత్మగుప్తాబీజానామాఢకం ప్రసృతోన్మితం| మేదాశ్వగంధర్ద్ధివరీ వీరా యష్టీ ద్విజీవకం| శూర్పేఽపాం విపచేత్తేన పాదశేషేణ పాచయేత్| విదారీక్షురసప్రస్థద్వయేన సదృశేన చ| సర్వైః క్షీరేణ హవిషో నవాత్ప్రస్థం శృతేఽత్ర చ| సితా క్షౌద్రసితాఖ్యానాం పృథగ్దద్యాచ్చతుష్పలం| పలం కణాత్ పురో భక్తం లిహంస్తత్పలపూర్వకం| తరుణీష్వవతృప్తాసు ప్రసభం రాసభాయతే||12||
माषात्मगुप्ताबीजानामाढकं प्रसृतोन्मितम्| मेदाश्वगन्धर्द्धिवरी वीरा यष्टी द्विजीवकम्| शूर्पेऽपां विपचेत्तेन पादशेषेण पाचयेत्| विदारीक्षुरसप्रस्थद्वयेन सदृशेन च| सर्वैः क्षीरेण हविषो नवात्प्रस्थं शृतेऽत्र च| सिता क्षौद्रसिताख्यानां पृथग्दद्याच्चतुष्पलम्| पलं कणात् पुरो भक्तं लिहंस्तत्पलपूर्वकम्| तरुणीष्ववतृप्तासु प्रसभं रासभायते||१२||
🔊 Audio coming soon
మాషాత్మగుప్తాబీజానాం మిశ్రీకృతానామాఢకం| మందాదికం ప్రసృతోన్మితమితి| సర్వైరితి క్వాథవిదారీక్షురసైః సదృశేన సమేన క్షీరేణ| సుబోధం| అస్య యోగస్య భక్తాత్పూర్వం ప్రయోగః| పలపూర్వకం లిహంస్తద్ ఘృతం పురుషో యాః పురుషే అతృప్తాస్తరుణ్యస్తాసు రాసభాయతే రాసభ ఇవాచరతి|| 12||
Adhikarana medAdibAShkayaNaM payaH (13) · Śloka 13
మేదాదిభిశ్చ కర్షాంశైః శృతం బాష్కయణం పయః| సశర్కరాక్షౌద్రఘృతం శుక్రవృద్ధికరం పరం||13||
मेदादिभिश्च कर्षांशैः शृतं बाष्कयणं पयः| सशर्कराक्षौद्रघृतं शुक्रवृद्धिकरं परम्||१३||
🔊 Audio coming soon
మేదాదిభిః పూర్వక్వాథనిర్దిష్టైర్జీవకాంతైః కర్షాశైర్వాష్కయణం పయః శృతం శర్కరాదియుక్తం పరం శుక్రవృద్ధికరం|| 13||
Adhikarana mAShAdipAyasaH (14) · Śloka 14
పయసా పాయసస్తేన మాషకండూకరీఫలైః| వృష్యో వేగకరః సిద్ధః సఘృతక్షౌద్రశర్కరః||14||
पयसा पायसस्तेन माषकण्डूकरीफलैः| वृष्यो वेगकरः सिद्धः सघृतक्षौद्रशर्करः||१४||
🔊 Audio coming soon
తేన చ మేదాదిసిద్ధేన పయసా మాషైః కపికచ్ఛూఫలైశ్చ పాయసః సిద్ధో ఘృతాదియుక్తో వృష్యో వేగకరశ్చ|| 14||
Adhikarana shvadaMShTrAdipAyasaH (15) · Śloka 15
శ్వదంష్ట్రాయా విదార్యాశ్చ రసే క్షీరచతుర్గుణే| ఘృతాఢ్యః సాధితో వృష్యో మాషషష్టికపాయసః||15||
श्वदंष्ट्राया विदार्याश्च रसे क्षीरचतुर्गुणे| घृताढ्यः साधितो वृष्यो माषषष्टिकपायसः||१५||
🔊 Audio coming soon
క్షీరచతుర్గుణే శ్వదంష్ట్రాదిరసే ఘృతాఢ్యః సాధితో మాషషష్టికపాయసో వృష్యః శుక్రపుష్టికరః|| 15||
Adhikarana madhUlikAdicUrNam (16) · Śloka 16
మధూలికా మాషపర్ణీ సితా శృంగాటకం యవాః| స్వగుప్తామూలయష్ట్యాహ్వవిదారీక్షురకాః సమాః| సప్రియాలా కృతం చూర్ణం పృథఙ్మధ్వాజ్యషడ్గుణం| పాదాభ్యామస్పృశన్ భూమిం లిహన్ కాల్యమతః పిచుం| లభతే బలముత్సాహం స్త్రీంశ్చ యాతి కులింగవత్||16||
मधूलिका माषपर्णी सिता शृङ्गाटकं यवाः| स्वगुप्तामूलयष्ट्याह्वविदारीक्षुरकाः समाः| सप्रियाला कृतं चूर्णं पृथङ्मध्वाज्यषड्गुणम्| पादाभ्यामस्पृशन् भूमिं लिहन् काल्यमतः पिचुम्| लभते बलमुत्साहं स्त्रींश्च याति कुलिङ्गवत्||१६||
🔊 Audio coming soon
మధూలికాదయః ప్రియాలాంతాః సమస్తైశ్చూర్ణం పృథగితి మధునా షడ్గుణేనాజ్యేనాపి షడ్గుణేన యుక్తమతః పరం పిచుం కర్షం కాల్యం ప్రభాతే లిహన్ పాదాభ్యాం భూమిమస్పృశన్ పురుషో బలముత్సాహం చ లభతే| కులింగశ్చటకః|| 16||
Adhikarana svaguptAdicUrNam (17) · Śloka 17
స్వగుప్తా క్షీరకాకోలీ విదారీ జీవకద్వయం| తిలాః సులుంచితాః భృష్టాః శర్కరాజ్యమధుప్లుతం| తచ్చూర్ణం ప్రసృతం లీఢ్వా గచ్ఛతి ప్రమదాశతం||17||
स्वगुप्ता क्षीरकाकोली विदारी जीवकद्वयम्| तिलाः सुलुञ्चिताः भृष्टाः शर्कराज्यमधुप्लुतम्| तच्चूर्णं प्रसृतं लीढ्वा गच्छति प्रमदाशतम्||१७||
🔊 Audio coming soon
స్వగుప్తాదికం సులుంచితాస్త్యాజితత్వచో భృష్టస్తిలాశ్చేత్యంతమేతచ్ఛర్కరాద్యాప్లుతంచూర్ణంతస్య ప్రసృతం పలద్వయం ప్రమదాశతం గచ్ఛతి||17||
Adhikarana mAShacUrNalehaH (18) · Śloka 18
ప్రసృతం మాషచూర్ణస్య ధాత్రీస్వరసభావితం| విదారీరజసో వాపి లిహన్ మధుఘృతద్గుతం| క్షీరానుపశ్చటకవద్దశకృత్వో వ్రజేత్ స్త్రియః||18||
प्रसृतं माषचूर्णस्य धात्रीस्वरसभावितम्| विदारीरजसो वापि लिहन् मधुघृतद्गुतम्| क्षीरानुपश्चटकवद्दशकृत्वो व्रजेत् स्त्रियः||१८||
🔊 Audio coming soon
మాషచూర్ణస్య వ విదారీచూర్ణస్య వా ప్రసృతం ధాత్రీరసేన భావితం మధుఘృతాభ్యాం లిహన్ క్షీరానుపః సన్ దశకృత్వో దశవారాన్ చటకవత్ స్త్రియో వ్రజేత్|| 18||
Adhikarana vidArIcUrNalehaH (19) · Śloka 19
చూర్ణం విదార్యా బహుశః స్వరసేనైవ భావితం| క్షౌద్రసర్పిర్యుతం లీఢ్వా ప్రమదా దశ గచ్ఛతి||19||
चूर्णं विदार्या बहुशः स्वरसेनैव भावितम्| क्षौद्रसर्पिर्युतं लीढ्वा प्रमदा दश गच्छति||१९||
🔊 Audio coming soon
విదారీచూర్ణలేహః సుబోధః| బహుశో అనేకశః| స్వరసేన విదారీ స్వరసేన|| 19||
Adhikarana kRuShNAdicUrNalehaH (20) · Śloka 20
కృష్ణా ధాత్రీఫలరజః స్వరసేనైవ భావితం| శర్కరామధుసర్పిర్భిర్లీఢ్వా యోఽను పయః పిబేత్| స నరోఽశీతివర్షోఽపి యువేవ పరిహృష్యతి||20||
कृष्णा धात्रीफलरजः स्वरसेनैव भावितम्| शर्करामधुसर्पिर्भिर्लीढ्वा योऽनु पयः पिबेत्| स नरोऽशीतिवर्षोऽपि युवेव परिहृष्यति||२०||
🔊 Audio coming soon
కృష్ణాఫలానాం ధాత్రీఫలానాంచ చూర్ణం స్వరసేన కృష్ణాధాత్రీఫలరసేన సుభావితం సత్ శర్కరాదిభిర్లీఢ్వా యః పయోఽనుపిబేత్ సోఽశీతివర్షోఽపి యువేవ పరం హర్షం ప్రాప్నోతి|| 20||
Adhikarana madhuyaShTIkarShaprayogaH (21) · Śloka 21
కర్షం మధుకచూర్ణయ్స్ ఘృతక్షౌద్రసమన్వితం| పయోఽనుపానం యో లిహ్యాన్నిత్యవేగః స నా భవేత్||21||
कर्षं मधुकचूर्णय्स् घृतक्षौद्रसमन्वितम्| पयोऽनुपानं यो लिह्यान्नित्यवेगः स ना भवेत्||२१||
🔊 Audio coming soon
మధుయష్టీ కర్షప్రయోగః సుబోధః| నా పురుషః| నిత్యవేగః సదా వేగవాన్|| 21||
Adhikarana kulIrashRu~ggIkalkaH (22) · Śloka 22
కులీరశృంగ్యా యః కల్కమాలోడ్య పయసా పిబేత్| సితాఘృతపయోఽన్నాశీ స నారీషు వృషాయతే||22||
कुलीरशृङ्ग्या यः कल्कमालोड्य पयसा पिबेत्| सिताघृतपयोऽन्नाशी स नारीषु वृषायते||२२||
🔊 Audio coming soon
కర్కటాశృంగ్యాః కల్కస్య పయసా ప్రయోగే యః సితాదిభిరన్నమశ్నాతి స నారీషు వృష ఇవాచరతి|| 22||
Adhikarana dhAnyamASharasAdiprayogaH (23) · Śloka 23
ధాన్యమాషరసః క్షీరం క్షౌద్రమిక్షురసో ఘృతం| ద్విమేదా జీవకయుగక్వాథశ్చైకత్ర యోజితః| పీతః కరోతి పురుషం ప్రమదాశతగామినం||23||
धान्यमाषरसः क्षीरं क्षौद्रमिक्षुरसो घृतम्| द्विमेदा जीवकयुगक्वाथश्चैकत्र योजितः| पीतः करोति पुरुषं प्रमदाशतगामिनम्||२३||
🔊 Audio coming soon
ధాన్యమాషయోరేకో రసః తత్సమాని ప్రత్యేకం పంచ క్షీరాదీని| ఏకత్ర యోజితో మిశ్రీకృతః పీతః పురుషం ప్రమదాశతగామినం కరోతి|| 23||
Adhikarana BallAtakashRutakShIram (24) · Śloka 24
భలాతకైశ్చతుర్భిస్తు దుగ్ధస్యార్ద్ధాఢకం పచేత్| పీతం కరోతి వృషతాం సుజీర్ణస్యాపి దేహినః||24||
भलातकैश्चतुर्भिस्तु दुग्धस्यार्द्धाढकं पचेत्| पीतं करोति वृषतां सुजीर्णस्यापि देहिनः||२४||
🔊 Audio coming soon
భల్లాతకషృతక్షీరం సుబోధం| దుగ్ధస్యార్ద్ధాఢకంచతుఃషష్టిపలాని| సుజీర్ణస్య సువృద్ధస్యాపి (భల్లాతకస్యారుష్కరస్య మజ్జా)|| 24||
Adhikarana svaya~gguptekShurakAdicUrNayogAH (25) · Śloka 25
స్వయంగుప్తేక్షురకయోర్బీజచూర్ణం సశర్కరం| ధారోష్ణేన నరః పీత్వా పయసా రాసభాయతే| ఉచ్చటాచూర్ణమప్యేనం శతావర్యాశ్చ యోజయేత్||25||
स्वयङ्गुप्तेक्षुरकयोर्बीजचूर्णं सशर्करम्| धारोष्णेन नरः पीत्वा पयसा रासभायते| उच्चटाचूर्णमप्येनं शतावर्याश्च योजयेत्||२५||
🔊 Audio coming soon
స్వయంగుప్తేక్షురకయోరధ్యండకోకిలాక్షకయోర్బీజస్య చూర్ణం శర్కరా సహితం ధారోష్ణేన పయసా పీత్వా నరో రాసభాయతే రాసభ ఇవాచరతి| సుబోధం| ఉచ్చటా ప్రసిద్ధా (మహాముస్తా)|| 25||
Adhikarana sUpyaparNyAdikShIrayogau (26) · Śloka 26
సూప్యపర్ణీ ద్వికాకోలీ జీవకర్షభకైః శృతం| లఘునా పంచమూలేన ద్వికాకోలీయుతేన వా| పయోఽతివృష్యమభ్యస్య వృద్ధోఽపి తరుణాయతే||26||
सूप्यपर्णी द्विकाकोली जीवकर्षभकैः शृतम्| लघुना पञ्चमूलेन द्विकाकोलीयुतेन वा| पयोऽतिवृष्यमभ्यस्य वृद्धोऽपि तरुणायते||२६||
🔊 Audio coming soon
సూప్యపర్ణ్యాదిభిః ఋషభకాంతైః శృతం పయ ఏకః ప్రయోగః| హ్రస్వపంచమూలేన కాకోలీద్వయయుతేన ద్వితీయః|| 26||
Adhikarana kShIriNyAdipuMsavanayogAH (27) · Śloka 27
క్షీరిణీ చ శ్వదంష్ట్రా చ ఫాణితం శర్కరా మధు| గృష్టిక్షీరం నవం సర్పిరేతత్ పుంసవనం పరం||27||
क्षीरिणी च श्वदंष्ट्रा च फाणितं शर्करा मधु| गृष्टिक्षीरं नवं सर्पिरेतत् पुंसवनं परम्||२७||
🔊 Audio coming soon
క్షీరిణ్యాదికం పురుషేణోపయుక్తం పరం పుంసవనం| క్షీరిణీ పయస్యా||27||
Adhikarana ashvatyaPalAdivRuShyayogaH (28) · Śloka 28
అశ్వత్థఫలమూలత్వక్శృంగసిద్ధం పయో నరః| పీత్వా సశర్కరం శీతం కులింగ ఇవ హృష్యతి||28||
अश्वत्थफलमूलत्वक्शृङ्गसिद्धं पयो नरः| पीत्वा सशर्करं शीतं कुलिङ्ग इव हृष्यति||२८||
🔊 Audio coming soon
అశ్వత్థఫలాదిచతుష్టయేన సిద్ధం పయః పీత్వా కులింగవద్ధృష్యతి|| 28||
Adhikarana payasyAsiddhaM payaH (29) · Śloka 29
పయః పయస్యయా సిద్ధం శుక్రకృత్సాజ్యమాక్షికం||29||
पयः पयस्यया सिद्धं शुक्रकृत्साज्यमाक्षिकम्||२९||
🔊 Audio coming soon
పయస్యయా సిద్ధపయః ప్రయోగో వ్యాఖ్యాస్యామః|| 29||
Adhikarana shatAvarIghRutayogau (30) · Śloka 30
శతావరీకల్కరసే పయో దశగుణం ఘృతం| శృతం సపిప్పలీక్షౌద్రశర్కరం వృష్యముత్తమం| శతావరీరసప్రస్థం క్షీరప్రస్థచతుష్టయం| ప్రస్థం ఘృతస్య శుక్త్యంశం ద్రాక్షామాంసీపరూషకం| జీవకర్షభయష్ట్యాహ్వబలామేదాకశేరుకం| ప్రియాలబీజం కాకోలీయుగ్మం చైకత్ర పాచయేత్| పక్వపూతే క్షిపేచ్చాస్మిన్ కుడవాంశాం సితోపలాం| గృష్టిక్శీరానుపః ప్రాశ్య తన్నారీషు వృషాయతే| విజయేత చ వాతాస్రం పిత్తాస్రోరః క్షతక్షయాన్||30||
शतावरीकल्करसे पयो दशगुणं घृतम्| शृतं सपिप्पलीक्षौद्रशर्करं वृष्यमुत्तमम्| शतावरीरसप्रस्थं क्षीरप्रस्थचतुष्टयम्| प्रस्थं घृतस्य शुक्त्यंशं द्राक्षामांसीपरूषकम्| जीवकर्षभयष्ट्याह्वबलामेदाकशेरुकम्| प्रियालबीजं काकोलीयुग्मं चैकत्र पाचयेत्| पक्वपूते क्षिपेच्चास्मिन् कुडवांशां सितोपलाम्| गृष्टिक्शीरानुपः प्राश्य तन्नारीषु वृषायते| विजयेत च वातास्रं पित्तास्रोरः क्षतक्षयान्||३०||
🔊 Audio coming soon
శతావరీఘృతే ఘృతాద్దశగుణం పయః పిప్పల్యాదికం సిద్ధే దేయం| ద్వితీయే శతావరీరసప్రస్థాద్యే ద్రాక్షాదికం శుక్త్యంశమర్ద్ధపలం చైకస్మిన్ భాజనే కృత్వా పాచయేదేతచ్చ ఘృతం వాతాస్రాదికంచ జయేత్|| 30||
Adhikarana jIvAkAdighRutam (31) · Śloka 31
జీవకక్షీరకాకోలీస్థిరాహంసపదీఘనైః| షటీక్షుగండికాయష్టీమృణాలైః కార్షికైః పచేత్| ఘృతప్రస్థం దశగుణే క్షీరే తద్ బలపుష్టికృత్| వంధ్యానాం పుత్రజననం శుక్రవర్ద్ధనశోధనం||31||
जीवकक्षीरकाकोलीस्थिराहंसपदीघनैः| षटीक्षुगण्डिकायष्टीमृणालैः कार्षिकैः पचेत्| घृतप्रस्थं दशगुणे क्षीरे तद् बलपुष्टिकृत्| वन्ध्यानां पुत्रजननं शुक्रवर्द्धनशोधनम्||३१||
🔊 Audio coming soon
జీవకాదిఘృతం సుబోధం| హంసపదీ బిసగ్రంథ్యాఖ్యా, కార్షికం కర్షప్రమాణం, ఘృతాద్దశగుణం క్షీరం, వంధ్యానామప్రజానాం| శుక్రవర్ద్ధనం శుక్రశోధనం చ|| 31||
Adhikarana svaya~gguptAdimodakaH (32) · Śloka 32
జలాఢకే స్వయంగుప్తామూలాత్ పంచపలం పచేత్| పాదశేషే చ సంచూర్ణ్య కుడవాంశాః పృథక్షిపేత్| స్వగుప్తామూలగోధూమమాషేక్షురకపిప్పలిః| సప్రియాలఫలక్షౌద్రాః ప్రస్థార్ద్ధం నవసర్పిషః| సితోపలాతులాపాదం కుర్యాత్తాన్ మోదకాంస్తతః| మోదకం భక్షయిత్వైకం షష్టిం వ్రజతి యోషితాం||32||
जलाढके स्वयङ्गुप्तामूलात् पञ्चपलं पचेत्| पादशेषे च स्ञ्चूर्ण्य कुडवांशाः पृथक्षिपेत्| स्वगुप्तामूलगोधूममाषेक्षुरकपिप्पलिः| सप्रियालफलक्षौद्राः प्रस्थार्द्धं नवसर्पिषः| सितोपलातुलापादं कुर्यात्तान् मोदकांस्ततः| मोदकं भक्षयित्वैकं षष्टिं व्रजति योषिताम्||३२||
🔊 Audio coming soon
ఆత్మగుప్తామూలాత్ పంచపలం జలస్యాఢకే అష్టావింశత్యధికే పలశతే పచేత్| తమిన్ పాదశేషే స్వగుప్తాదికం కుడవాంశం పృథవిక్షపేత్| స్వగుప్తాదీనాం కుడవశ్చత్వారి పలాని| క్షౌద్రస్య కుడవోఽష్టౌ పలాని| నవసర్పిషః ప్రస్థార్ద్ధం షోడశపలాని| సితోపలాయాస్తులాపాదః పంచవింశతిపలాని| ప్రత్యహమేకస్య మోదకస్య భక్షణం||32||
Adhikarana bRuhatyAdistilashaShkulikA (33) · Śloka 33
పలాంశాన్ బృహతీవ్యాఘ్రీపృశ్నిపర్ణీత్రికంటకాన్| ద్వయాఢకేనాంభసా పక్త్వా పాదశేషే రసే స్థితే| పలాని క్షీరకాకోల్యాః పంచ మాగధికాపలం| స్వగుప్తాఫలమూలానాం మాషాణామిక్షురరస్య చ| విదార్యా మధునశ్చాత్ర కుడవం కుడవం క్షిపేత్| పృథగ్ద్వౌ ముద్గతిలయోర్ఘృతే శష్కులికాస్తతః| పచేదేకాం తతః ప్రాశ్య శతం వ్రజతి యోషితాం||33||
पलांशान् बृहतीव्याघ्रीपृश्निपर्णीत्रिकण्टकान्| द्वयाढकेनाम्भसा पक्त्वा पादशेषे रसे स्थिते| पलानि क्षीरकाकोल्याः पञ्च मागधिकापलम्| स्वगुप्ताफलमूलानां माषाणामिक्षुररस्य च| विदार्या मधुनश्चात्र कुडवं कुडवं क्षिपेत्| पृथग्द्वौ मुद्गतिलयोर्घृते शष्कुलिकास्ततः| पचेदेकां ततः प्राश्य शतं व्रजति योषिताम्||३३||
🔊 Audio coming soon
పలాంశానితి| బృహత్యాదిభిస్తిలశష్కులికా సుబోధా| క్షీరకాకోల్యాః పంచ పలాని| స్వగుప్తామూలాదీనాం ప్రత్యేకం కుడవః| మధునః కుడవో విదార్యాద్ ద్విగుణః| ముద్గస్య ద్వౌ కుడవౌ తిలస్య ద్వావితి పృథగర్యః|| 33||
Adhikarana svaguptAmUlakRutabhakShyAH (34) · Śloka 34
స్వగుప్తామూలచూర్ణేన ద్రుతేన పయసా కృతాః| ఘృతే సశర్కరాక్షౌద్రా భక్ష్యా వేగశతప్రదాః||34||
स्वगुप्तामूलचूर्णेन द्रुतेन पयसा कृताः| घृते सशर्कराक्षौद्रा भक्ष्या वेगशतप्रदाः||३४||
🔊 Audio coming soon
పయసా ద్రుతేన స్వగుప్తామూలచూర్ణేన ఘృతే సంస్కృతాః సశర్కరాక్షౌద్రా భక్ష్యా వేగశతప్రదాః|| 34||
Adhikarana mAShAtmaguptAdipUpalikAH (35) · Śloka 35
మాషాత్మగుప్తా గోధూమశాలిషష్టికపైష్టీకాన్| శర్కరాయా విదార్యాశ్చ చూర్ణానీక్షురకస్య చ| సంయోజ్య క్షీరసర్పిర్భ్యాం ఘృతే పూపలికాః పచేత్| పయోఽనుపానాస్తాః శీఘ్రం కుర్వంతి వృషతాం పరం||35||
माषात्मगुप्ता गोधूमशालिषष्टिकपैष्टीकान्| शर्कराया विदार्याश्च चूर्णानीक्षुरकस्य च| संयोज्य क्षीरसर्पिर्भ्यां घृते पूपलिकाः पचेत्| पयोऽनुपानास्ताः शीघ्रं कुर्वन्ति वृषतां परम्||३५||
🔊 Audio coming soon
మాషాత్మగుప్తా గోధూమాదిపైష్టికాన్ శర్కరాదిచూర్ణాని చ క్షీరఘృతాభ్యామాలోడ్య ఘృతే వటకవత్ పూపలికాః పచేత్| సుబోధం|| 35||
Adhikarana mAShatilAdishaShkulikAH (36) · Śloka 36
చూర్ణం మాషాత్తిలాచ్ఛాలోర్విదార్యాశ్చ ససైంధవం| రసేన పుండ్రకస్యేక్షోః ప్లుతం వారాహమేదసి| పక్త్వా శుష్కులికాః ఖాదన్నారోహేత్ షష్టిమంగనాః||36||
चूर्णं माषात्तिलाच्छालोर्विदार्याश्च ससैन्धवम्| रसेन पुण्ड्रकस्येक्षोः प्लुतं वाराहमेदसि| पक्त्वा शुष्कुलिकाः खादन्नारोहेत् षष्टिमङ्गनाः||३६||
🔊 Audio coming soon
మాషాదీనాం చూర్ణం లవణేన యుక్తం పుండ్రేక్షురసేనాలోడ్య సూకరమేదసి శష్కులికాః కార్యాః| సుబోధం|| 36||
Adhikarana madhuraphalapUpalikAH (37) · Śloka 37
ముఖప్రియాణాం స్నిగ్ధానాం ఫలానాం మధురాత్మనాం| ఫలానామాత్మగుప్తాయాః శాలేర్మాషాత్తిలాద్ ఘృతాత్| ముద్గాద్గోధూమతశ్చాపి కుడవం కుడవం పృథక్| చూర్ణితైర్న్నిస్తుషైస్తైస్తు క్షీరేణాలోడ్య మర్దితైః| పక్వాం పూపలికాం ఖాదన్ స్త్రీషు హృష్యతి వాజివత్||37||
मुखप्रियाणां स्निग्धानां फलानां मधुरात्मनाम्| फलानामात्मगुप्तायाः शालेर्माषात्तिलाद् घृतात्| मुद्गाद्गोधूमतश्चापि कुडवं कुडवं पृथक्| चूर्णितैर्न्निस्तुषैस्तैस्तु क्षीरेणालोड्य मर्दितैः| पक्वां पूपलिकां खादन् स्त्रीषु हृष्यति वाजिवत्||३७||
🔊 Audio coming soon
ముఖప్రియాలాదిగుణానాం ద్రాక్షాదీనాం ఫలానామాత్మగుప్తాఫలానాం శాల్యాదీనాంచ ప్రత్యేకం కుడవః| ఏభిర్న్నిస్తుషైశ్చూర్ణీకృతైః క్షీరేణాలోడ్య మర్ద్దితైః పూపలికాః కార్యా|| 37||
Adhikarana rasAnupAnotkArikAprayogaH (38) · Śloka 38
శర్కరామాషగోధూమతుగాక్షీరీపయోఘృతైః| పక్వాముత్కారికాం ఖాదేత్కృకవాకురసానుపః| మాయూరం తైత్తిరం హాంసమేవమేవ రసం పిబేత్| అనేనాశ్వ ఇవోదీర్ణే బలీ లింగం సమర్పయేత్||38||
शर्करामाषगोधूमतुगाक्षीरीपयोघृतैः| पक्वामुत्कारिकां खादेत्कृकवाकुरसानुपः| मायूरं तैत्तिरं हांसमेवमेव रसं पिबेत्| अनेनाश्व इवोदीर्णे बली लिङ्गं समर्पयेत्||३८||
🔊 Audio coming soon
శర్కరాదిభిః పక్వాముత్కారికాం కృకవాకురసానుపః ఖాదేత్| కృకవాకురసః కుక్కుటరసః మయూరరసాద్యన్యతమం వా పిబేత్| లింగం మేఢ్రం|| 38||
Adhikarana varAhamAMsAdigulikA (39) · Śloka 39
పిష్ట్వా వరాహమాంసాని దత్త్వా మరిచసైంధవే| కోలవద్గులికాః కృత్వా తప్తే సర్పిషి వర్త్తయేత్| వర్త్తనస్తంభితాస్తాశ్చ ప్రక్షేప్యాః కౌక్కుటే రసే| ఘృతాఢ్యే గంధపిశునే దధిదాడిమసారికే| యథా న భింద్యాద్గులికాస్తథా తం సాధయేద్రసం| తం పిబంభక్షయంస్తాశ్చ బలీ బాలేయవద్ వ్రజేత్| మాంసాని బలయుక్తాని తథాఽన్యాన్యపి కల్పయేత్||39||
पिष्ट्वा वराहमांसानि दत्त्वा मरिचसैन्धवे| कोलवद्गुलिकाः कृत्वा तप्ते सर्पिषि वर्त्तयेत्| वर्त्तनस्तम्भितास्ताश्च प्रक्षेप्याः कौक्कुटे रसे| घृताढ्ये गन्धपिशुने दधिदाडिमसारिके| यथा न भिन्द्याद्गुलिकास्तथा तं साधयेद्रसम्| तं पिबन्भक्षयंस्ताश्च बली बालेयवद् व्रजेत्| मांसानि बलयुक्तानि तथाऽन्यान्यपि कल्पयेत्||३९||
🔊 Audio coming soon
పిష్ట్వేత్యాది| సూకరమాంసేన పిష్టేన మరిచసైంధవయుక్తేన కృతా గులికాస్తప్తే ఘృతే వర్తయేత్ మనాగగ్నిసంతాపం నయేత్| తస్తేన వర్త్తనేన స్తంభితా గృహీతకాఠిన్యాః కౌక్కుటే రసే ప్రక్షేప్యాః| తతస్తా రక్షయన్ సాధయేత్| ఘృతాఢ్య ఇత్యాది రసవిశేషణం| బాలేయో రాసభః| కుక్కుటవచ్చాన్యాన్యపి బలయుక్తాని మాంసాని కల్పయేత్| (తప్తే సర్పిషి భర్జయేత్| 'భర్జనస్తంభితాస్తాశ్చా ఇతి చరకపాఠః| వ్యాఖ్యా-తప్తే సర్పిషి భర్జ్జయేత్| భర్జ్జనస్తంభితాశ్చ ప్రక్షేప్యాఃకౌక్కుటే రసే ఇత్యస్యాయమభిప్రాయః| సర్పిషా తప్తేన నవనీతావస్థామతిక్రాంతేన| నవనీతావస్థాయాం హి సావశేషకాలశేయావయవత్వాదమ్లానుగతం ప్రయోగే నేష్యతే| నను సర్పిషీత్యుక్తే తదేవ గమ్యతే కథం పునర్నవనీతాశంకేతి| ఉచ్యతే-ఆచార్యా నవనీతం ఘృతం జాతమిత్యస్తి నవనీతే ఘృతవ్యపదేశః| తస్మాత్తదపనయనార్థమితి వ్యాఖ్యానయంతి| తేన చ తప్తేన తాః సంహతిమాసాదయంతి| తథా న భిద్యంతే ద్రవే క్షిప్తాః| దధిదాడిమసారిక ఇతి సారికే సాంద్రీభూత ఇత్యర్థః| దధి దాడిమామ్లమిష్యతే నాన్యచ్ఛుక్తాది తస్య శుక్రక్షయహేతుత్వేనామ్నానాత్| అమ్లోఽమ్లం పచ్యతే అమ్లశ్చ పాకః శుక్రనాశనః-ఇతి జేజ్జటః)|| 39||
Adhikarana mAShA~gkurasiddho mAhiSharasaH (40) · Śloka 40
మాషానంకురితాన్ శుద్ధాన్ నిస్తుషాన్ సాజహాఫలాన్| ఘృతాఢ్యే మాహిరసే దధిదాడిమసారికే| ప్రక్షిప్య సాధయేద్యుక్త్యా ధాన్యజీరకనాగరైః| పీతో భుక్తశ్చ స రసః కురుతే శుక్రమక్షయం||40||
माषानङ्कुरितान् शुद्धान् निस्तुषान् साजहाफलान्| घृताढ्ये माहिरसे दधिदाडिमसारिके| प्रक्षिप्य साधयेद्युक्त्या धान्यजीरकनागरैः| पीतो भुक्तश्च स रसः कुरुते शुक्रमक्षयम्||४०||
🔊 Audio coming soon
అంకురితత్వాదియుక్తాన్ మాషానజహాఫలసంయుక్తాన్ మాహిషమాంసరసే ఘృతభూయిష్ఠే దధిదాడిమప్రధానే ప్రక్షిప్య సాధయేత్| స సిద్ధో రసః పీతో భుక్తశ్చాక్షయం శుక్రం కురుతే| అజహా ఆత్మగుప్తా| (కురుతే, శుక్రమక్షయమితి సంతానప్రవృత్త్యా అక్షయమిత్యుపచర్యతే- ఇతి జేజ్జటః)|| 40||
Adhikarana haMsAdInAmaNDaprayogaH (41) · Śloka 41
హంసబర్హిణదక్షాండాన్ భృష్టాంస్తప్తేన సర్పిషా| సురానుపానాన్ యః ఖాదేత్స తృప్తస్తర్పయేత్స్త్రియః||41||
हंसबर्हिणदक्षाण्डान् भृष्टांस्तप्तेन सर्पिषा| सुरानुपानान् यः खादेत्स तृप्तस्तर्पयेत्स्त्रियः||४१||
🔊 Audio coming soon
హంసాదీనాం ప్రయేకస్యాండాన్ తప్తేన సర్పిషా భృష్టాన్ సురానుపానాన్ ఖాదేత్|| 41||
Adhikarana ArdramatsyamAMsAdiprayogaH (42) · Śloka 42
ఆర్ద్రాణి మత్స్యమాంసాని శఫరీర్వా సుభర్జితాః| తప్తే సర్పిషి యః ఖాదేత్స గచ్ఛేత్స్త్రీషు న క్షయం||42||
आर्द्राणि मत्स्यमांसानि शफरीर्वा सुभर्जिताः| तप्ते सर्पिषि यः खादेत्स गच्छेत्स्त्रीषु न क्षयम्||४२||
🔊 Audio coming soon
ఆర్ద్రాణాం మత్స్యమాంసానాం శఫరీమాంసానాం చ ఘృతభృష్టానాం ప్రయోగః సుబోధః| శఫరీ రోహితః| (మత్స్యశబ్దస్య సామాన్యవాచిత్వేఽపి రోహితస్య గ్రహణం ప్రధానకల్పనాశ్రయణాత్ రోహితో మత్స్యానామితి| ఇతి జేజ్జటః)|| 42||
Adhikarana chAgarasasiddho rohitamatsyaprayogaH (43) · Śloka 43
ఘృతభృష్టాన్ రసే ఛాగే రోహితాన్ ఫలసారికే| అనుపీతరసాన్ సిద్ధానపత్యార్థీ ప్రయోజయేత్||43||
घृतभृष्टान् रसे छागे रोहितान् फलसारिके| अनुपीतरसान् सिद्धानपत्यार्थी प्रयोजयेत्||४३||
🔊 Audio coming soon
రోహితాన్ దాడిమాదిఫలప్రధానే ఛాగే రసే సిద్ధాన్ ఘృతభృష్టాన్ రసానుపానయుక్తానపత్యార్థీ ప్రయోజయేత్|| 43||
Adhikarana mAShabastANDAdiprayogAH (44) · Śloka 44
ఘృతం మాషాన్ సబస్తాండాన్ ఫలామ్లే మాహిషే రసే| స్వాదౌ వా సాధయేత్ పూతం తద్రసం భర్జయేద్ ఘృతే| ఈషల్లవణితం యుక్తం ధాన్యజీరకనాగరైః| పీతః స వృష్యో బల్యశ్చ బృంహణశ్చ పరం రసః||44||
घृतं माषान् सबस्ताण्डान् फलाम्ले माहिषे रसे| स्वादौ वा साधयेत् पूतं तद्रसं भर्जयेद् घृते| ईषल्लवणितं युक्तं धान्यजीरकनागरैः| पीतः स वृष्यो बल्यश्च बृंहणश्च परं रसः||४४||
🔊 Audio coming soon
ఘృతం మాషాన్ బస్తానామండాంశ్చ మాహిషే దాడిమాదిఫలామ్లే వా రసే స్వాదావేవ వా న త్వమ్లే సాధయేత్| తం తథావిధం రసం పూతమీషల్లవణం ధాన్యామ్లాదిభిర్యుక్తం ఘృతే భర్జయేత్| పీతః స రసః పరం వృష్యాదిగుణః|| 44||
Adhikarana caTakAdirasaprayogAH (45) · Śloka 45
చటకాంస్తైత్తిరే తద్వత్తిత్తిరీన్ కౌక్కుటే రసే| కల్ప్యేచ్ఛిఖినో హంసే హంసాన్ వా శిఖిజే రసే| తృప్తిం చటకమాంసానాం గత్వా యోఽను పయః పిబేత్| ప్రభూతకాలసంరుద్ధాః సంతర్పయతి యోషితః||45||
चटकांस्तैत्तिरे तद्वत्तित्तिरीन् कौक्कुटे रसे| कल्प्येच्छिखिनो हंसे हंसान् वा शिखिजे रसे| तृप्तिं चटकमांसानां गत्वा योऽनु पयः पिबेत्| प्रभूतकालसंरुद्धाः सन्तर्पयति योषितः||४५||
🔊 Audio coming soon
తైత్తిరే రసే చటకాంస్తద్వదితి మాహిషరసవిధానేన కల్పయేత్| తద్వదేవేతి తిత్తిరీణాం ప్రయోగః కౌక్కుటే రసే| వ్యాఖ్యాసమం| ప్రభూత కాలసంరుద్ధాః బహుకాలం పురుషసంసర్గేణ వినాభూతాః|| 45||
Adhikarana shUlyakukkuTaprayogaH (46) · Śloka 46
ఘృటాఢ్యం కుక్కుటం శూల్యం శీతం ఖాదేత్ సమాక్షికం| పిబేచ్చానంతరం క్షీరం య ఇచ్ఛేచ్ఛుక్రమక్షయం||46||
घृटाढ्यं कुक्कुटं शूल्यं शीतं खादेत् समाक्षिकम्| पिबेच्चानन्तरं क्षीरं य इच्छेच्छुक्रमक्षयम्||४६||
🔊 Audio coming soon
శూలే కుక్కుటం బహునా ఘృతేన సంస్కృత్య శీతీకృత్య క్షౌద్రేణ యుక్తం ఖాదేత్| అనంతరంచ క్షీరం పిబేత్| స ఏవం కుర్యాద్యః శుక్రమక్షయమిచ్ఛేత్|| 46||
Adhikarana pipalyAdinA bastANDaprayogAH (47) · Śloka 47
పిప్పలీలవణైర్యుక్తో బస్తాండౌ క్షీరసర్పిషా| సాధితౌ భక్షయేద్యస్తు స గచ్ఛేత్ ప్రమదాశతం| బస్తాండసిద్ధే గోదుగ్ధే భావితానసకృత్తిలాన్| యః ఖాదేత్ససితాన్ గచ్ఛేత్ స స్త్రీశతమపూర్వవత్||47||
पिप्पलीलवणैर्युक्तो बस्ताण्डौ क्षीरसर्पिषा| साधितौ भक्षयेद्यस्तु स गच्छेत् प्रमदाशतम्| बस्ताण्डसिद्धे गोदुग्धे भावितानसकृत्तिलान्| यः खादेत्ससितान् गच्छेत् स स्त्रीशतमपूर्ववत्||४७||
🔊 Audio coming soon
పిప్పల్యాదినా ఛగలాండవిధానం సుబోధం| తథైవ ఛగలాండసిద్ధగోక్షీరభావితానాం తిలానాం ప్రయోగః|| 47||
Adhikarana mAShasUpena ShaShTikaudanaprayogaH (48) · Śloka 48
భుక్త్వా యో మాషసూపేన ఘృతాఢ్యం షష్టికౌదనం| పయః పిబతి జాగర్త్తి కృత్స్నాం రాత్రిం స వేగవాన్||48||
भुक्त्वा यो माषसूपेन घृताढ्यं षष्टिकौदनम्| पयः पिबति जागर्त्ति कृत्स्नां रात्रिं स वेगवान्||४८||
🔊 Audio coming soon
భుక్త్వేత్యాది| యో ఘృతాఢ్యం ఘృతభూయిష్ఠం షష్టికాన్నం మాషసూపేన సహ భుక్త్వా పయః పిబతి స వేగవాన్ సకలాం రాత్రిం జాగర్త్తి||48||
Adhikarana AtmaguptAdibhiH kShIrapAkaH (49) · Śloka 49
ఆత్మగుప్తాఫలం మాషాన్ ఖర్జూరాణి శతావరీం| శృంగాటకాని మృద్వీకాం పచేత్తత్ ప్రసృతోన్మితం| క్షీరప్రస్థం జలప్రస్థమేతత్ క్షీరావశేషితం| శుచినా వాససా పూతం యోజయేత్ ప్రసృతైస్త్రిభిః| శర్కరాయాస్తుగాక్షీర్యాః సర్పిషోఽభినవస్య చ| తత్పిబేత్క్షౌద్రసంయుక్తం భుంజానః షష్టికౌదనం| తథా జరాపరీతోఽపి పుత్రైః స పరివార్యతే||49||
आत्मगुप्ताफलं माषान् खर्जूराणि शतावरीम्| शृङ्गाटकानि मृद्वीकां पचेत्तत् प्रसृतोन्मितम्| क्षीरप्रस्थं जलप्रस्थमेतत् क्षीरावशेषितम्| शुचिना वाससा पूतं योजयेत् प्रसृतैस्त्रिभिः| शर्करायास्तुगाक्षीर्याः सर्पिषोऽभिनवस्य च| तत्पिबेत्क्षौद्रसंयुक्तं भुञ्जानः षष्टिकौदनम्| तथा जरापरीतोऽपि पुत्रैः स परिवार्यते||४९||
🔊 Audio coming soon
ఆత్మగుప్తాఫలాదిభిః క్షీరవిధానం సుబోధం| శర్కరాదాదీనాం ప్రత్యేకం త్రయః ప్రసృతాః|| 49||
Adhikarana drAkShAdikShIrapAkaH (50) · Śloka 50
ద్రాక్షాఖర్జూరఖర్జూరీమస్తకాన్యజహాఫలం| పయస్యాభీరుమాషాంశ్చ మధుకాని చ సాధయేత్| తోయాఢకే పలాంశాని పాదశేషేణ తేన చ| క్షీరప్రస్థం పచేత్క్షీరశేషేణాద్యాద్ ఘృతాన్వితం| షష్టికాన్నం సితాజ్యేన యోగోఽయం శుక్రకృత్పరం||50||
द्राक्षाखर्जूरखर्जूरीमस्तकान्यजहाफलम्| पयस्याभीरुमाषांश्च मधुकानि च साधयेत्| तोयाढके पलांशानि पादशेषेण तेन च| क्षीरप्रस्थं पचेत्क्षीरशेषेणाद्याद् घृतान्वितम्| षष्टिकान्नं सिताज्येन योगोऽयं शुक्रकृत्परम्||५०||
🔊 Audio coming soon
ద్రాక్షాదీనాం క్వాథేన క్షీరప్రస్థం పచేత్| క్షీరశేషం| సితాజ్యసహితేన తేన క్షీరేణ షష్టికాన్నమద్యాత్| అజహా ఆత్మగుప్తా||50||
Adhikarana jIvakAdighRutam (51) · Śloka 51
జీవకర్షభకౌ మేదా జీవంతీ శ్రావణీద్వయం| ఖార్జూరం మధుకం ద్రాక్షాం విదారీం విశ్వభేషజం| శృంగాటకాని చపలా నవం సర్పిః పయోజలం| ఘృతావశేషితం సిద్ధం శర్కరామాక్షికాన్వితం| షష్టికౌదనసంయుక్తముపయోజ్యం యథాబలం| తద్దృష్యం బలకృద్వర్ణ్యం కండ్యం దేహస్య బృంహణం||51||
जीवकर्षभकौ मेदा जीवन्ती श्रावणीद्वयम्| खार्जूरं मधुकं द्राक्षां विदारीं विश्वभेषजम्| शृङ्गाटकानि चपला नवं सर्पिः पयोजलम्| घृतावशेषितं सिद्धं शर्करामाक्षिकान्वितम्| षष्टिकौदनसंयुक्तमुपयोज्यं यथाबलम्| तद्दृष्यं बलकृद्वर्ण्यं कण्ड्यं देहस्य बृंहणम्||५१||
🔊 Audio coming soon
జీవకాదిసిద్ధం ఘృతం శర్కరామాక్షికసహితం యథాబలం షష్టికాన్నముపయోజ్యం వృష్యాదిగుణం|| 51||
Adhikarana gRuShTyAdikShIram (52) · Śloka 52
గృష్టిర్బష్కయణీ నీరుగూర్ధ్వశృంగీ చతుస్తనీ| సాంద్రస్వాదుబహుక్షీరా రూపశీలసమన్వితా| ఇక్షుభిర్మాషపర్ణేన యా సుపుష్టార్జునేన వా| తత్క్షీరం ససితాక్షౌద్రఘృతం పుత్ర్యం రతిప్రదం||52||
गृष्टिर्बष्कयणी नीरुगूर्ध्वशृङ्गी चतुस्तनी| सान्द्रस्वादुबहुक्षीरा रूपशीलसमन्विता| इक्षुभिर्माषपर्णेन या सुपुष्टार्जुनेन वा| तत्क्षीरं ससिताक्षौद्रघृतं पुत्र्यं रतिप्रदम्||५२||
🔊 Audio coming soon
గుష్టిత్వాదిగుణయుక్తాయా ఇక్ష్వాదినా సుపుష్టాయాః గోః క్షీరం సితాదిసహితం పీతం పుత్రీయం రతిప్రదం చ| గృష్టిః ప్రథమప్రసవా| బష్కయణ్యనవప్రసూతా| (గృష్టిరేకవారప్రసూతా తస్యా ఉపచితధాతుత్వాత్ పయోఽపి కారణానువిధానాత్ తద్వదేవ భవతి| పుష్టఘ్ణం చైతత్ జ్ఞాపయతి| సాత్మ్యేనోపచితాయాః క్షీరమపి జ్యాయస్తామావహతి| చతుస్తన్యాదిభిర్విశేషణైః క్షీరమపి త్రిస్తనత్వవిశాలత్వవిశంకటత్వాదయో గవాం దోషా ఇతి| ఏవంవిధా మంగల్యా చతుస్తన్యాదియుక్తేతి| ఏవంవిధాయాః పయఃప్రభావాద్ వృష్యతామాసాదయతి| మాషపర్ణేనేత్యత్ర పర్ణగ్రహణేనైతజ్జ్ఞాపయతి| శుష్కాః స్తంబవంతో న ఫలానీతి| తాన్యసాత్మ్యాని ప్రాయశో గవాం తృణపర్ణోచితత్వాత్| తస్మాత్ మాషపర్ణేనేత్యుచ్యతే| అన్యతృణపర్ణపుష్టాయా అపి క్షీరం వృష్యముచ్యతే| మాషాపర్ణాదిభిర్వృష్యైః పుష్టాయా నితరాం వృషత్వమాపాదయతి| అన్యే త్వన్యథా క్షీరత్రయమితి వర్ణయంతి| ఇక్ష్వాదాయా మాషపర్ణాదాయా అర్జునాదాయాశ్చేతి-ఇతి జేజ్జటః)|| 52||
Adhikarana gRuShTyAdikShIraprayogaH prathamaH prayogaH (53) · Śloka 53
శుక్రలైర్జీవనీయాఖ్యైర్బృహణైర్బలవర్ద్ధనః| వయసః స్థాపనైశ్చైతత్పయఃసిద్ధం పృథక్పృథక్| యుక్తం గోధూమచూర్ణేన సఘృతక్షౌద్రశర్కరం| పర్యాయేణోపయోక్తవ్యమిచ్ఛతా శుక్రమక్షయం||53||
शुक्रलैर्जीवनीयाख्यैर्बृहणैर्बलवर्द्धनः| वयसः स्थापनैश्चैतत्पयःसिद्धं पृथक्पृथक्| युक्तं गोधूमचूर्णेन सघृतक्षौद्रशर्करम्| पर्यायेणोपयोक्तव्यमिच्छता शुक्रमक्षयम्||५३||
🔊 Audio coming soon
గోర్గ్గృష్ట్యాదిగుణయుక్తాయాశ్చైతత్ పయః శుక్రలైః శుక్రవర్ద్ధనైర్మహాకషాయసంగ్రహాధ్యాయపఠితైర్మేదాకాకోలీద్వయాదిభిః జీవనీయాఖ్యైర్జీవంతీకాకోల్యాదిభిః| బృంహణైర్వాట్యాబలాదిభిః| వయసః స్థాపనైస్మృతాపథ్యాదిభిశ్చ పృథక్పృథక్సిద్ధమనంతరంచ గోధూమచూర్ణేన ఘృతాదిభిశ్చ యుక్తం పర్యాయేణేతి క్రమేణ్Oపయోక్తవ్యమక్షయం శుక్రమిచ్ఛతా పుంసా||53||
Adhikarana dvitIyaH prayogaH (54) · Śloka 54
మేదాం పయస్యాం జీవంతీం విదారీం కంటకారికాం| మాషాన్ శ్వదంష్ట్రాం క్షీరికాం గోధూమాన్ శాలిషష్టికాన్| తత్క్షీరేఽర్ద్ధోదకే సిద్ధాన్ కార్షికానాఢకోన్మితే| విసర్జయేత్పయశ్శేషం తత్పూతం క్షౌద్రసర్పిషా| సితయా చ యుతం పీత్వా వృద్ధోఽపి తరుణాయతే||54||
मेदां पयस्यां जीवन्तीं विदारीं कण्टकारिकाम्| माषान् श्वदंष्ट्रां क्षीरिकां गोधूमान् शालिषष्टिकान्| तत्क्षीरेऽर्द्धोदके सिद्धान् कार्षिकानाढकोन्मिते| विसर्जयेत्पयश्शेषं तत्पूतं क्षौद्रसर्पिषा| सितया च युतं पीत्वा वृद्धोऽपि तरुणायते||५४||
🔊 Audio coming soon
తత్క్షీరే తస్యా గృష్ట్యాదిగుణయుక్తాయా గోః క్షీరే ఆఢకోన్మితే అర్ద్ధోదకే ఉదకస్యార్ద్ధేన యుక్తే మేదాదీన్ కర్షాశాన్ దత్వా సిద్ధాన్ పయశ్శేషం కృత్వా తాన్ విసర్జయేత్| తతః పూతం తత్క్షీరం క్షౌద్రాదియుక్తం పీత్వా వృద్ధోఽతీతసప్తతివర్షోఽపి తరుణాయతే తరుణ ఇవాచరతి||54||
Adhikarana tRutIyaH prayogaH (55) · Śloka 55
మండలైర్జాతరూపస్య సుతప్తైస్తత్పయః శృతం| సిద్ధం పుంసవనం వృష్యం ససితాఘృతమాక్షికం| రూప్యాయస్తామ్రసీసానామయమేవ పృథగ్విధిః||55||
मण्डलैर्जातरूपस्य सुतप्तैस्तत्पयः शृतम्| सिद्धं पुंसवनं वृष्यं ससिताघृतमाक्षिकम्| रूप्यायस्ताम्रसीसानामयमेव पृथग्विधिः||५५||
🔊 Audio coming soon
తత్పయస్తస్యా గృష్ట్యాదిగుణయుక్తాయా గోః పయః సుతప్తైః సువర్ణస్య పత్రైః శృతం| సిద్ధమిత్యాది సుబోధం| సువర్ణవద్రూప్యానానామపి చతుర్ణామన్యతమస్య విధిః| (జాతరూపస్య సువర్ణస్య శుద్ధస్యేత్యర్థః| మండలైః పత్రైః శృతస్య పయసో విశిష్టశక్త్యుత్పాదః| తత్పయస్తస్యా ఏవేక్ష్వాదిపుష్టాయాః-ఇతి జేజ్జటః)|| 55||
Adhikarana pippalIprayogaH (56) · Śloka 56
చూర్ణితాః పిప్పలీస్త్రింశత్ ప్రకుంచే తైలసర్పిషోః| భృష్టాః సశర్కరాక్షౌద్రాః క్షీరేణాలోడితాః పిబేత్| అశ్నంశ్చ షష్టికం క్షీరసర్పిభ్యాం వాజివద్భవేత్||56||
चूर्णिताः पिप्पलीस्त्रिंशत् प्रकुञ्चे तैलसर्पिषोः| भृष्टाः सशर्कराक्षौद्राः क्षीरेणालोडिताः पिबेत्| अश्नंश्च षष्टिकं क्षीरसर्पिभ्यां वाजिवद्भवेत्||५६||
🔊 Audio coming soon
తైలఘృతయోః ప్రకుంచే భృష్టాస్య త్రింశత్ పిప్పలీచూర్ణస్య శర్కరాక్షౌద్రసహితస్య క్షీరేణ పానం షష్టికాన్నస్య చ క్షీరసర్పిర్భ్యామశనం వాజీకరణం|| 56||
Adhikarana payasA ShaShTikaudanaprayogaH (57) · Śloka 57
చంద్రాంశుశుభ్రం పయసా ఘృతాఢ్యం షష్టికౌదనం| శర్కరామధుసంయుక్తం భుంజానో నా వృషాయతే||57||
चन्द्रांशुशुभ्रम् पयसा घृताढ्यं षष्टिकौदनम्| शर्करामधुसंयुक्तं भुञ्जानो ना वृषायते||५७||
🔊 Audio coming soon
చంద్రాంశువచ్ఛుభ్రం షష్టికస్యౌదనం ఘృతభూయిష్ఠం శర్కరామధుయుక్తం క్షీరేణ భుంజానో వృషాయతే| నా పురుషః| ('చంద్రాంశుకలపమీతి చరకపాఠః) షష్టికౌదనస్య చంద్రాంశుకల్పత్వం తస్యాప్యపేతకణమలస్యాఖండితధౌతస్య జ్ఞాపనార్థం| అన్యే తు గౌరషష్టికస్య ప్రవరత్వాత్తద్విశేషణార్థం చంద్రాంశుకలపమితి సాదృశ్యాన్న కల్పనేనేతి-ఇతి జేజ్జటః)|| 57||
Adhikarana dadhnaH sareNa ShaShTikaudanaprayogaH (58) · Śloka 58
దధ్నః సరేణ సఘృతో భక్షితః షష్టికౌదనః| సైలాతుగోషణక్షౌద్రః శర్కరాఢ్యేన శుక్రకృత్||58||
दध्नः सरेण सघृतो भक्षितः षष्टिकौदनः| सैलातुगोषणक्षौद्रः शर्कराढ्येन शुक्रकृत्||५८||
🔊 Audio coming soon
శర్కరాభూయిష్ఠేన దధ్నః సరేణైలాదియుక్తః షష్టికౌదనో భక్షితః శుక్రకృద్భవతి| ఊషణం మరిచం| దధ్నః సరం శరచ్చంద్రసన్నిభం దోషవర్జితం| శర్కరాక్షౌద్రమరిచైస్తుగాక్షీర్యా చ బుద్ధిమాన్|| యుక్త్యా యుక్తం సుసూక్ష్మైలం నావే కుంభే శుచౌ పటే| మార్జితం ప్రక్షిపేచ్ఛీతే ఘృతాఢ్యే షష్టికౌదనం|| పిబేన్మాత్రాం రసాలాయాస్తం భుక్త్వా షష్టికౌదనం| వర్ణస్వరబలోపేతః పుమాంస్తేన వృషాయతే|| ఇతి చరకే| దధ్నః సరమిత్యాది| షష్టికౌదనం భుక్త్వా రసాలాయా మాత్రాం పిబేత్| రసాలానామ దధిశర్కరయా సహ పటమృదితం చ చతుర్జాతకకర్పూరమాత్రయా యుక్తం లోకే రసాలేత్యుచ్యతే-ఇతి జేజ్జటః|| 58||
Adhikarana vRuShyau pAdalepau (59) · Śloka 59
అధ్యండామార్షభీం చైవ స్వయంగుప్తాఫలాని చ| పాదలేపం నరః కృత్వా నిశి వేగైర్న హీయతే| వర్షాభూమూలమృద్వీకాస్వయంగుప్తాఫలాని చ| సిద్ధశ్చరణలేపోఽయం భువం పద్భ్యాం తు న స్పృశేత్||59||
अध्यण्डामार्षभीं चैव स्वयङ्गुप्ताफलानि च| पादलेपं नरः कृत्वा निशि वेगैर्न हीयते| वर्षाभूमूलमृद्वीकास्वयङ्गुप्ताफलानि च| सिद्धश्चरणलेपोऽयं भुवं पद्भ्यां तु न स्पृशेत्||५९||
🔊 Audio coming soon
అధ్యండాదిభిః పాదలేపో వాజీకరణః| (ని) అధ్యండేక్షురకస్తైలకంటకః కోకిలాక్షకః| ఆర్షభీ ఋషభకాఖ్యా| స్వయంగుప్తా ఆత్మగుప్తా| సైవ కపికచ్ఛూః| వర్షాభ్వాదిభిశ్చరణలేపః సిద్ధోఽప్రతిహతః| అస్మిన్ కృతే పద్భయాం భువం న స్పృశేత్|| 59||
Adhikarana nityavRuShyANi (60) · Śloka 60
ఘృతక్షీరాశనో నిత్యం నిర్వ్యాధిర్నిత్యగో యువా| సంకల్పప్రవణో నిత్యం నరః స్త్రీషు వృషాయతే||60||
घृतक्षीराशनो नित्यं निर्व्याधिर्नित्यगो युवा| सङ्कल्पप्रवणो नित्यं नरः स्त्रीषु वृषायते||६०||
🔊 Audio coming soon
ఘృతక్షీరాశన ఇతి| నిత్యం ఘృతక్షీరాశనత్వాదియుక్తో నరః స్త్రీషు నిత్యం వృషాయతే| నిత్యగో యః సదైవ స్త్రియం యాతి| (సంకల్పప్రవణః కాలానుధ్యానాభిముఖః సంకల్పప్రవణస్తన్నిత్యః| నరగ్రహణం కిం స్త్రీషు వృషాయత ఇత్యుక్తే గమ్యత ఏవ| తథా స్త్రీగ్రహణంచ తత్రైవ వృషాయతే నాన్యత్రేతి స్త్రీగ్రహణమపి వ్యర్థం| ఉచ్యతే నరగ్రహణం నపుంసకమిత్యేతజ్జ్ఞాపయతి| స్త్రీగ్రహణంచ సామాన్యేనైవ స్త్రీతి ప్రవర్తతే-ఇతి జేజ్జటః)|| 60||
Adhikarana vRuShyANi BakShyapeyAdIni (61) · Śloka 61
ఆత్మగుప్తాఫలంమాషా గోధూమః శాలిషష్టికం| ఇక్షురిక్షురకః క్షీరం క్షౌద్రం ద్రాక్షా సితోపలా| ఉచ్చటా శరమూలాని విదారీ సశతావరీ| జీవనీయాని ఖర్జూరం మోచచోచఫలాని చ| ఏభిర్భక్ష్యాణి పేయాని లేహ్యాని చ ఘృతాని చ| నిత్యమాసేవమానస్య స్త్రీషు హర్షో వివర్ద్ధతే||61||
आत्मगुप्ताफलंमाषा गोधूमः शालिषष्टिकम्| इक्षुरिक्षुरकः क्षीरं क्षौद्रं द्राक्षा सितोपला| उच्चटा शरमूलानि विदारी सशतावरी| जीवनीयानि खर्जूरं मोचचोचफलानि च| एभिर्भक्ष्याणि पेयानि लेह्यानि च घृतानि च| नित्यमासेवमानस्य स्त्रीषु हर्षो विवर्द्धते||६१||
🔊 Audio coming soon
ఆత్మగుప్తాఫలాదిభిః కృతాని భక్ష్యాదీని సదా సేవమానస్య స్త్రీషు విషయే హర్షో వివర్ద్ధతే| ఇక్షురకః కోకిలాక్షకః, ఉచ్చటా ప్రసిద్ధా మహాముస్తా, శ్వేతదుర్వారికా స్వల్పవిటపః 'ప్రాయశో నదీతీరే దృష్యతే ఇతి సుశ్రుతటీకా| 'చూడాలా చక్రలోచ్చటా' ఇత్యమరః||61||
Adhikarana kShipravRuShyAH bastayaH (62) · Śloka 62
జీవనీయఘృతక్షీరమధుతైలసితారసైః| రసక్షీరాశినః క్షిప్రం వృషం కుర్వంతి బస్తయః||62||
जीवनीयघृतक्षीरमधुतैलसितारसैः| रसक्षीराशिनः क्षिप्रं वृषं कुर्वन्ति बस्तयः||६२||
🔊 Audio coming soon
జీవనీయాదిభిః కృతా బస్తయో రసక్షీరాశినం నరం క్షిప్రం వృషం కుర్వంతి|| 62||
Adhikarana putrIyAH bastayaH (63) · Śloka 63
సిద్ధబస్తివికల్పోక్తాన్ బలశుక్లసుతప్రదాన్| యుంజీత బస్తీన్ పుత్రార్థీ పుత్రకామోదితం చ యత్||63||
सिद्धबस्तिविकल्पोक्तान् बलशुक्लसुतप्रदान्| युञ्जीत बस्तीन् पुत्रार्थी पुत्रकामोदितं च यत्||६३||
🔊 Audio coming soon
యస్తు పుత్రార్థీ స సిద్ధబస్తికల్పాధ్యాయోక్తాన్ బలాదిప్రదాన్ బస్తీన్ యుంజీత| తథా యదపి కించిత్ పుత్రకామీయే శారీర ఉక్తం తదపి యుంజీత|| 63||
Adhikarana uktAnuktavAjIkaraNasaMgrahaH (64) · Śloka 64
యత్కించిన్మధురం స్నిగ్ధం బృంహణం బలవర్ద్ధనం| మనసో హర్షణం యచ్చ తత్సర్వం వృష్యముచ్యతే| ద్రవ్యైరేవZంవిధైస్తస్మాద్ భావితః ప్రమదాం వ్రజేత్| ఆత్మవేగేన చోదీర్ణః స్త్రీగుణైశ్చ ప్రహర్షితః||64||
यत्किञ्चिन्मधुरं स्निग्धं बृंहणं बलवर्द्धनम्| मनसो हर्षणं यच्च तत्सर्वं वृष्यमुच्यते| द्रव्यैरेवZंविधैस्तस्माद् भावितः प्रमदां व्रजेत्| आत्मवेगेन चोदीर्णः स्त्रीगुणैश्च प्रहर्षितः||६४||
🔊 Audio coming soon
ఇదానీముక్తానుక్తవాజీకరణసంగ్రహాయాహ-యదిత్యాది| యచ్చ కించిన్మాధుర్యాదిగుణం వస్తు యచ్చ మనసో హర్షణం తత్సర్వం వృష్యముచ్యతే| (నను దధ్యాదీన్యమ్లత్వేఽపి శుక్రజననాని మధ్వాదీని రూక్షాణ్యపి| అతో యత్కించిన్మధురాద్యేతద్విరోధీతి| ఉచ్యతే-ప్రభావాత్| దధిమధ్వాదీన్యిమ్లరూక్షాణ్యపి వాజీకరణాని| న కేవలం గుణప్రభావాదేవ ద్రవ్యాణి కారణాని, కింతు ప్రభావాదపి| ద్రవ్యప్రభావశ్చానిత్యః శాస్త్రైకసమధిగమ్య ఏవేతి న కశ్చిద్విరోధ ఇతి-జేజ్జటః)| తస్మాదేవంవిధైర్మధురాదిగుణైర్ద్రవ్యైర్భావిత ఉత్పన్నసంస్కారః సన్నాత్మవేగేన చ పురుషసద్భావకృతేనోదీర్ణ ఉత్సిక్తః స్త్రీగుణైశ్చ రూపచేష్టాదిభిః ప్రహర్షితః ప్రమదాం వ్రజేత్| (ద్రవ్యైరిత్యాది| అత్ర భావితగ్రహణేనైతత్ జ్ఞాపయతి యావత్ సర్వాత్మనాన్వితం దేహే ద్రవ్యం స్యాత్తావత్ గంతవ్యం న ప్రయోగాంతరమేవేతి| నను చాత్మవేగేన చోదీర్ణ ఇతి వ్యర్థః| న హి పరవేగేనోదీర్ణతా సంభవతి| ఉచ్యతే| అయమభిప్రాయః యావదిచ్ఛయోద్భూతవేగః పరాం హర్షకాష్ఠామారుఢస్తావత్ ప్రమదాం వ్రజేత్| ఉక్తం చ నానుద్భూతవేగ ఇతి| స్త్రీగుణైశ్చ ప్రహర్షితో హావభావసంవాహనాదిభిరిత్యర్థః-ఇతి జేజ్జటః)|| 64||
Adhikarana striyAH vRuShyatvam (65) · Śloka 65
ఇష్టా హ్యేకైకశోఽప్యర్థా హర్షప్రీతికరాః పరం| కిం పునః స్త్రీశరీరే యే సంఘాతేన ప్రతిష్ఠితాః||65||
इष्टा ह्येकैकशोऽप्यर्था हर्षप्रीतिकराः परम्| किं पुनः स्त्रीशरीरे ये सङ्घातेन प्रतिष्ठिताः||६५||
🔊 Audio coming soon
అర్థాః శబ్దాదయో విషయా య ఇష్టాస్తే నియతమేకైకశః పృథగ్భావేనాపి స్థితాః పరం హర్షప్రీతికరా భవంతి| కిం పునర్యే స్త్రీశరీరే సంఘాతేన యుగపత్పత్ప్రతిష్ఠితాః| (సర్వవాజీకరణేభ్యోఽపి స్త్ర్యైవ వాజీకరణముత్కృష్టామానందహేతుత్వాదిత్యాహ-ఇష్టా హ్యేకైకశ ఇత్యాది| ఏకైకశోఽప్యర్థా విషయాః శబ్దాదయ ఇష్టాః, పరం హర్షప్రీతికరా భవంతి| ఏవమర్థానాం ప్రత్యేకం హర్షప్రీతికరణే సామర్థ్యం కిం పునః స్త్రీశరీరే యే సంఘాతేన ప్రతిష్ఠితాః| నను స్త్రీగ్రహణేన పర్యాప్తత్వాత్ శరీరగ్రహణం కిం ? ఉచ్యతే| ఏకదేశానామాత్మమనసాంచ వ్యావర్త్తనార్థం| ఆత్మన్యపి కేచిద్వ్యయవస్థితా మనస్యపి కేచిత్| తస్మాచ్ఛరీరే యే ప్రతిష్ఠితా ఇత్యర్థః| కించ గుణగుణినోరన్యత్వం చానేన ప్రకాశితం భవతి-ఇతి జేజ్జటః)|| 65||
Adhikarana guNotkarShe hetuBedaH (66) · Śloka 66
రుచిభేదేన లోకస్య దైవయోగాచ్చ యోషితాం| తం తం ప్రాప్య వివర్ద్ధంతే నరం రూపాదయో గుణాః||66||
रुचिभेदेन लोकस्य दैवयोगाच्च योषिताम्| तं तं प्राप्य विवर्द्धन्ते नरं रूपादयो गुणाः||६६||
🔊 Audio coming soon
రుచిభేదేనేత్యాది| తథా రూపాదయో యోషితాం యే గుణాస్తే తం తం విశిష్టం నరం ప్రాప్య వివర్ద్ధంతే| య ఏవైకస్య న కించిదప్యనురూపాస్త ఏవాపరస్యాపరిమేయా ఇతి భవంతి| అస్య చ రాగవిరాగస్య హేతుర్లోకానాం రుచిభేదేన భిన్నరుచిత్వం| తచ్చ స్వభావాత్| తథా దైవయోగతః యస్య తథావిధమదృష్టం భవత్యేతదాహితమనోభిః సుతరాం విచార్యం| న కించిత్ కల్పితం తదితి కించిదపి ప్రతిభాతి|| 66||
Adhikarana vRuShyatamA strI (67) · Śloka 67
తస్మాద్యా యస్య హృదయం విశతీవ వరాంగనా| తుల్యస్వభావా యా హారిమృజారూపగుణాన్వితా| పాశభూతైర్వహంత్యంగైర్లావణ్యమివ ముర్తిమత్| ఆలపంత్యమృతేనేవ యా గాత్రాణి నిషించతి| పిబంతీవ చ పశ్యంతీ స్పృశంతీ లింపతీవ యా| నిత్యముత్సవభూతా యా యా సమానమనఃశయా| నయత్యుత్సుకతాం చేతో నిత్యం సన్నిహితాపి యా| యయా వియుక్తో నిస్త్రీకమరతిర్మన్యతే జగత్| ప్రగల్భా రతిసంగ్రామే స్వస్థా లజ్జామయీ చ యా| బహుశోఽపి చ యాం గత్వా తత్పూర్వమివ గచ్ఛతి| చరితైర్నిర్వికారాయా వికారైరివ నిర్మితా| కాంతానువృత్తి పరమా సా స్త్రీ వృష్యతమా మతా||67||
तस्माद्या यस्य हृदयं विशतीव वराङ्गना| तुल्यस्वभावा या हारिमृजारूपगुणान्विता| पाशभूतैर्वहन्त्यङ्गैर्लावण्यमिव मुर्तिमत्| आलपन्त्यमृतेनेव या गात्राणि निषिञ्चति| पिबन्तीव च पश्यन्ती स्पृशन्ती लिम्पतीव या| नित्यमुत्सवभूता या या समानमनःशया| नयत्युत्सुकतां चेतो नित्यं सन्निहितापि या| यया वियुक्तो निस्त्रीकमरतिर्मन्यते जगत्| प्रगल्भा रतिसंग्रामे स्वस्था लज्जामयी च या| बहुशोऽपि च यां गत्वा तत्पूर्वमिव गच्छति| चरितैर्निर्विकाराया विकारैरिव निर्मिता| कान्तानुवृत्ति परमा सा स्त्री वृष्यतमा मता||६७||
🔊 Audio coming soon
యత ఏవం తస్మాద్యా వరాంగనా యస్య హృదయం స్వశరీరాంతఃప్రియతయా విశతీవ సా వృష్యతమా మతేతి సంబంధః| తుల్యస్వభావేత్యాదేరేష ఏవ సంబంధః| యా తుల్యస్వభావా హారిమృజాద్యన్వితా చ హారిమృజా మనోహరా స్నానాదిభిః| పాశభూతైస్సర్వాకర్షణయోగ్యైరంగైర్యుక్తా మూర్తిమదివలావణ్యం వహంతీ| యా చాలపంతీ గాత్రాణ్యమృతేన నిషించతీవ| యా చ పశ్యంతీ పిబంతీవ స్పృశంతీ లింపంతీవ| యా చ నిత్యముత్సవభూతా సదా హృదయానందకరీ| యా సమానమనఃశయా తుల్యకాలోద్భవసురతావసానా (సదైవ తుల్యకామా-ఇతి జేజ్జటః)| యా నిత్యం సన్నిహితా సమీపస్థితాపి చేత ఉత్సుకతాం నయతి| ఉత్సుకతా సోత్కంఠత్వం| యయా వియుక్తో విప్రయుక్తోఽరతిః సన్ సర్వం జగ్గన్నిస్త్రీకమేవ మన్యతే| యా రతిసంగ్రామే ప్రగల్భా సమర్థా| స్వస్థా నివృత్తరతిసంగ్రామా లజ్జామయీవ| యాం చ బహుశోఽపి గత్వా పురుషోఽతృప్తః సన్ ప్రథమమివ గచ్ఛతి| యా చ చరితైర్వ్యవహారచేష్టాదిభిర్నిర్వికారా| శృంగారచేష్స్టాసు పునర్వికారైరివ నిర్మితా| కాంతస్యచింతానువృత్తిప్రధానా| సైవంభూతా వృష్యతమా మతాభిప్రేతా| (యా యస్య హృదయమిత్యాదౌ బహుశో యాయేతి బహుత్వం| ఉచ్యతే-పృథగపి వృష్యా, ద్విత్రాదిభిర్వృష్యతరా, సర్వైర్వృష్యతమేత్యస్యార్థస్య ప్రాపణార్థం యాయేతి బహుత్వం| సౌరుప్యమేకమేవ పర్యాప్తో గుణః ప్రథమం యౌవనమత్ర ద్వితీయశ్చ పరిగృహ్యతే| లక్షణైర్బాహ్యైరాంతరైర్విద్యావినయాదిభిశ్చ యాన్వితా సా మతాభిప్రేతా వృష్యతమేతి| ఇతి జేజ్జటః)|| 67||
Adhikarana apare vRuShyaBAvAH (68) · Śloka 68
అభ్యంజనోద్వర్తనసేకగంధ స్రక్చిత్రవస్త్రాభరణప్రకారాః| సుగంధిపుష్పోత్కరరేణుకీర్ణా మృదుర్మనోజ్ఞా విపులా చ శయ్యా| ప్రాజ్ఞా కలాజ్ఞావశగా వినీతాః ప్రియంవదాః ప్రీతికరా వయస్యాః| విస్రంభసత్త్వప్రకృతిక్రియైక్యా చ్ఛరీరమాత్రేణ పృథక్త్వభూతాః| కాంతావనాంతాః పరపుష్టఘుష్టా రమ్యాః స్రవంత్యః సతతం స్రవంత్యః| మద్యం మదామోదకరం విశేషా ద్ధృద్యా ప్రసన్నా సురభిః ప్రసన్నా| శకాంగనాగండతలాభిపాండు తాంబూలపత్రం పరివారశోభి| ప్రసాధనం స్త్రీముఖపంకజానాం యదాయుధం మూర్త్తిమివాత్మజస్య| హిమాచలోద్ధూనితదుగ్ధసింధు సముద్భవత్ ఫేనచయావదాతం| సౌధం సుధా శుభ్రతరా కరాశ్చ చంద్రస్య కుర్వంతి పరం వృషత్వం||68||
अभ्यञ्जनोद्वर्तनसेकगन्ध स्रक्चित्रवस्त्राभरणप्रकाराः| सुगन्धिपुष्पोत्कररेणुकीर्णा मृदुर्मनोज्ञा विपुला च शय्या| प्राज्ञा कलाज्ञावशगा विनीताः प्रियंवदाः प्रीतिकरा वयस्याः| विस्रम्भसत्त्वप्रकृतिक्रियैक्या च्छरीरमात्रेण पृथक्त्वभूताः| कान्तावनान्ताः परपुष्टघुष्टा रम्याः स्रवन्त्यः सततं स्रवन्त्यः| मद्यं मदामोदकरं विशेषा द्धृद्या प्रसन्ना सुरभिः प्रसन्ना| शकाङ्गनागण्डतलाभिपाण्डु ताम्बूलपत्रं परिवारशोभि| प्रसाधनं स्त्रीमुखपङ्कजानां यदायुधं मूर्त्तिमिवात्मजस्य| हिमाचलोद्धूनितदुग्धसिन्धु समुद्भवत् फेनचयावदातम्| सौधं सुधा शुभ्रतरा कराश्च चन्द्रस्य कुर्वन्ति परं वृषत्वम्||६८||
🔊 Audio coming soon
అపరే అమీ భావాః పరం వృషత్వం కుర్వంతీత్యాహ-అభ్యంజనేత్యాది| అభ్యంజనాదయో నానావిధాః ప్రకారాః| తథా మృద్వాదిగుణా శయ్యా, కింభూతా శోభనస్య పుష్పప్రకరస్య రేణుభిః కీర్ణా| తథా వయస్యాః| ప్రాజ్ఞత్వాదిగుణాః| కలాశ్చతుఃషష్టిః కామతంత్రప్రసిద్ధాః తజ్జ్ఞాః విస్రంభాదీనామైక్యాచ్ఛారీరమాత్రేణ పృథగ్భూతాః| తథా వనాంతాః కాంతా మనోరమాః| తథా స్రవంత్యో నద్యః సతతమవిచ్ఛేదేన స్రవంత్యో వహంత్యః| తథా తన్మద్యం యన్మదం కరోత్యామోదంచ| ఆమోదః సౌరభం| మద్యేభ్యశ్చ విశేషాత్ ప్రసన్నా సురా| కింభూతా హృద్యా హృదయప్రీతిదాయినీ| సురభిః సౌరభ్యయుక్తా ప్రసన్నా స్వచ్ఛా చ| తథా తాంబూలపత్రం| కింభూతం| శకాంగనానాం యద్గండతలం గండప్రదేశం తద్వదభిపాండు తథా యత్తాంబూలపత్రం పరివారేణ పూగక్షారకర్పూరాదినా శోభతే| అన్యచ్చ కింభూతం స్త్రీణాం యాని ముఖపంకజాని తేషాం ప్రసాధనం మండనం యత్పరివారశోభి తదాత్మజస్య కామస్య మూర్త్తిమదివాయుధం విజయహేతుత్వాత్| తథా సౌధం హర్మ్యపృష్ఠమపి వృషత్వం కరోతి| కింభూతమాహ-హిమాచలేన తుషారగిరిణా ఉద్భూనితః శోధితో యో దుగ్ధసింధుస్తత ఉద్భూతో యః ఫేనానాం చయో నిచయస్తద్వదవదాతం శుక్లం| తథా సుధాతః శుభ్రతరా అత్యంతశుక్లా యే చంద్రస్య కరాస్తే చ పరం వృషత్వం కుర్వంతి|| 68||
Adhikarana ratAvAsanAntaram (69) · Śloka 69
బంధేన పూర్వోపహితేన పుంసః ఖిన్నస్య వృత్తిః కరణాంతరేణ| సంవాహనం స్పర్శసుఖైః కరైశ్చ కరోత్యపూర్వామివ మన్మథేచ్ఛాం||69||
बन्धेन पूर्वोपहितेन पुंसः खिन्नस्य वृत्तिः करणान्तरेण| संवाहनं स्पर्शसुखैः करैश्च करोत्यपूर्वामिव मन्मथेच्छाम्||६९||
🔊 Audio coming soon
తథా బంధేన రతౌ సంవేశనప్రకారేణైకేన ఖిన్నస్య పుంసోఽన్యేన కరణేన వృత్తిర్యా సాఽపూర్వామివ మన్మథేచ్ఛాం కరోతి| తస్యైవ బంధఖిన్నస్య స్పర్శసుఖైః కాంతాకరైః సంవాహనమపూర్వాం మన్మథేచ్ఛాం కరోతి|| 69||
Adhikarana raticeShTAj~jAnamahattvam (70) · Śloka 70
ప్రాయోగికాధికరణోదితచిత్రచేష్టా సంశీలనోద్భవదనల్పరసార్ద్రచిత్తః| వృష్యోపయోగపరిబృంహితదేహధాతు ర్నారీమనాంసి వశమానయతి ప్రసహ్య| తస్మాన్నిత్యం స్త్రీషు వాంఛన్ ప్రియత్వం వృష్యైర్యోగైర్జాతకామోఽపి కామీ| సత్త్వం సాత్మ్యం దేశకాలౌ చ బుధ్వా చాతుష్షష్టే చేష్టితే వ్యాప్రియేత||70||
प्रायोगिकाधिकरणोदितचित्रचेष्टा संशीलनोद्भवदनल्परसार्द्रचित्तः| वृष्योपयोगपरिबृंहितदेहधातु र्नारीमनांसि वशमानयति प्रसह्य| तस्मान्नित्यं स्त्रीषु वाञ्छन् प्रियत्वं वृष्यैर्योगैर्जातकामोऽपि कामी| सत्त्वं सात्म्यं देशकालौ च बुध्वा चातुष्षष्टे चेष्टिते व्याप्रियेत||७०||
🔊 Audio coming soon
తథా ఏవంభూతః పురుషో నారీమనాంసి స్త్రీచిత్తాని ప్రసహ్యాఽఽక్రమ్య వశమానయతి| కింభూత ఆహ-ప్రాయోగికాఖ్యేఽధికరణే కామశాస్త్రే యా విచిత్రాశ్చేష్టాస్తాసాం శీలనాత్ భవేద్యోఽనల్పో రసః సుఖాఖ్యస్తేనార్ద్రం చిత్తం యస్య స తథోక్తః| తథా వృష్యాణామాహారాదీనాముపయోగేన పరిబృంహితా దేహధాతవో యస్యేతి| తస్మాద్యత ఏవం తతః కామీ వృష్యైర్యోగైర్జాతకామోఽపి స్త్రీషు ప్రియత్వం వాంఛన్ సత్త్వాదికం బుధ్వా వాత్స్యాయనోక్తాయాః సాంప్రయోగికాయాః నఖరదనాదిభేదేన చాతుష్షష్టే చేష్టితే వ్యాప్రియేత|| 70||
Adhikarana ratAtishayaprashaMsA (71) · Śloka 71
వలయస్వనసంకులముష్టిరవ ద్విగుణీకృతమేఖలికానినదః| చలనూపురశబ్దయుతోఽపి ముహుః శమమావహతే న రతాతిశయః||71||
वलयस्वनसङ्कुलमुष्टिरव द्विगुणीकृतमेखलिकानिनदः| चलनूपुरशब्दयुतोऽपि मुहुः शममावहते न रतातिशयः||७१||
🔊 Audio coming soon
వలయస్వనాదియుక్తో రతాతిశయో ముహురపి సేవ్యమానో న శమమావహతే|| 71||
Adhikarana kAmavardhanAni (72) · Śloka 72
సర్వార్థసిద్ధిః ప్రథమోఽనురాగః శృంగారగాంధర్వకథావిశేషాః| సీత్కారగర్భం హసితం సహావం ఛిన్నాక్షరం విభ్రమవచ్చ గీతం| సవ్యాజసందర్శితచారుగాత్రం వృత్తం ప్రియాణామవలోకితంచ| చూతాంకురం పుష్పఫలం యథర్తువిద్యుత్వదుద్యోతితగర్జితాని| విహంగభృంగస్తనితానుయాతం స్త్రీకూజితం భూషణశింజితాని| కాలే యథాస్వం వపుషశ్చ శుద్ధిః సంకల్పయోనేర్ధురముద్వహంతి||72||
सर्वार्थसिद्धिः प्रथमोऽनुरागः शृङ्गारगान्धर्वकथाविशेषाः| सीत्कारगर्भम् हसितं सहावं छिन्नाक्षरम् विभ्रमवच्च गीतम्| सव्याजसन्दर्शितचारुगात्रं वृत्तं प्रियाणामवलोकितञ्च| चूताङ्कुरं पुष्पफलं यथर्तुविद्युत्वदुद्योतितगर्जितानि| विहङ्गभृङ्गस्तनितानुयातं स्त्रीकूजितं भूषणशिञ्जितानि| काले यथास्वं वपुषश्च शुद्धिः सङ्कल्पयोनेर्धुरमुद्वहन्ति||७२||
🔊 Audio coming soon
సర్వార్థసిద్ధ్యాదీని సంకల్పయోనేః కామస్య ధురముద్వహంతి| సర్వేషామర్థానామిష్టానాం సిద్ధిః సీత్కారగర్భం హసితమిత్యదేః ప్రియాణామితి సంబధ్యతే| తథా సహావం హావేన యుక్తం అనురాగభావసూచకో దృష్ట్యాదివికారో హావః| తథా గీతం ఛిన్నాక్షరం ధ్వనిప్రయోగబాహుల్యాత్| తథా విభ్రమవత్ విభ్రమోఽత్ర విలాస ఏవ తస్య లక్షణం-స్థానాసనశయనానాం హస్తభ్రూనేత్రకర్మణాం చైవ| ఉత్పద్యతే విశేషో యః శ్లిష్టః స తు విలాసః స్యాదితి| తథా తాసామేవ వృత్తం| కింభూతమాహ-సవ్యాజం కృత్వా సందర్శితం చారుగాత్రం యస్మిన్| తథా తాసామేవావలోకితం| యథర్తు చూతాంకురాదీన్| విద్యుత్వాన్ బలాహకః తదుద్యోతితాని గర్జితాని| స్త్రీణాం రతిసమయే కూజితం పారావతాదివిహంగమస్తనితేన భ్రమరస్తనితేన చానుగతం| యథాస్వం కాల ఇతి శ్రావణ ఇత్యాదినా సూత్రోక్తప్రకారేణ| వపుషో వమనాదినా శుద్ధిశ్చ|| 72||
Adhikarana shodhanapUrvameva vRuShyayogopayogaH (73) · Śloka 73
స్రోతస్సు శుద్ధేష్వమలే శరీరే వృష్యం యదాద్యం మితమత్తి కాలే| వృషాయతే తేన పరం మనుష్య స్తద్ బృంహణం దేహబలప్రదం చ| తస్మాత్ పురా శోధనమేవ కార్యం బలానురూపం న చ వృష్యయోగాః| సిధ్యంతి దేహే కలుషే ప్రయుక్తాః క్లిష్టే యథా వాససి రాగయోగాః||73||
स्रोतस्सु शुद्धेष्वमले शरीरे वृष्यं यदाद्यं मितमत्ति काले| वृषायते तेन परं मनुष्य स्तद् बृंहणं देहबलप्रदं च| तस्मात् पुरा शोधनमेव कार्यं बलानुरूपं न च वृष्ययोगाः| सिध्यन्ति देहे कलुषे प्रयुक्ताः क्लिष्टे यथा वाससि रागयोगाः||७३||
🔊 Audio coming soon
స్రోతస్సు వమనాదికర్మణా శుద్ధేషు సత్సు శరీరే చ నిర్మలే కాలే చాహారయోగ్యే మనుష్యో యదాద్యం భోజ్యం వృష్యం మితం పరిమితం చాత్తి భుంక్తే తేనాద్యేన స పరం వృషాయతే| తదాద్యం బృంహణం దేహబలప్రదం చేతి నిర్వ్యూఢస్తంత్రకర్తురభిమతోఽర్థః| తస్మాదిత్యాది| యస్మాదేవం తస్మాత్పురా పూర్వం బలానురూపం శోధనమేవ కార్యం| క్లిష్టే వాససి యథా రాగయోగా న సిధ్యంతి తథా కలుషే దేహే వృష్యయోగాః|| 73||
Adhikarana AgamAnusArameva varttitavyam (74) · Śloka 74
ఉపదిష్టే విచిత్రేఽస్మిన్ వక్తవ్యార్థానురోధతః| కర్త్తవ్యమేవ కర్త్తవ్యం ప్రాణాబాధేఽపి నేతరత్||74||
उपदिष्टे विचित्रेऽस्मिन् वक्तव्यार्थानुरोधतः| कर्त्तव्यमेव कर्त्तव्यं प्राणाबाधेऽपि नेतरत्||७४||
🔊 Audio coming soon
ఉపదిష్టే ఇత్యాదినా తంత్రార్థో నిరాకారాకాంక్షీ క్రియతే అస్మిన్ విషయే నానారూపే స్త్రీసంయోగవశీకరణవధోపాయాదికే వక్తవ్యార్థానురోధాదుపదిష్టే సతి యదాగమాదిభిః కర్త్తవ్యం కరణీయమిత్యాభాతి తదేవ కర్త్తవ్యం కార్యం|| 74||
Adhikarana shAstropadeshavyavasthA (75) · Śloka 75
ఏతత్స్వరూపం శాస్త్రస్య యద్వ్యాపిత్వేన వర్ణ్యతే| స్పృశతి న్యూనతాదోషో మహానవ్యాపిని ధ్రువం| వీర్యహీనైరసంపూర్ణైః ప్రయోగైరపి భూషితం| అర్థానతంత్రయత్తంత్రం తంత్రతామాప్నుయాత్కథం| హంసబర్హిణదక్షాండా యద్యప్యత్యర్థశుక్రలాః| మునయః సదయా బ్రూయుస్తాన్యోగేష్వన్యథా కథం| కథం వా సర్వ ఏవైతే యోగా రాగాగ్నిదీపనాః| క్లిష్టసంకల్పజననాః ప్రోక్తాః సంసారవర్ద్ధనాః| త్రికాలదర్శిభిర్దిర్వ్యైః సత్త్వదోషవివర్జితైః| పూర్వాచార్యైః కృతం వర్త్మ కో లంఘయితుమర్హతి| ప్రకాంతే సర్వథా సర్వముక్తం భవతి సూదితం| న హి లేశాభిధానేన లభ్యః సర్వార్థసంగ్రహః| తథా చ గర్ద్దభీక్షీరం మాంసమశ్వశ్వహస్తినాం| మహాసాగరతోయం చ ప్రోక్తం నిరుపయోగ్యపి||75||
एतत्स्वरूपं शास्त्रस्य यद्व्यापित्वेन वर्ण्यते| स्पृशति न्यूनतादोषो महानव्यापिनि ध्रुवम्| वीर्यहीनैरसम्पूर्णैः प्रयोगैरपि भूषितम्| अर्थानतन्त्रयत्तन्त्रं तन्त्रतामाप्नुयात्कथम्| हंसबर्हिणदक्षाण्डा यद्यप्यत्यर्थशुक्रलाः| मुनयः सदया ब्रूयुस्तान्योगेष्वन्यथा कथम्| कथं वा सर्व एवैते योगा रागाग्निदीपनाः| क्लिष्टसङ्कल्पजननाः प्रोक्ताः संसारवर्द्धनाः| त्रिकालदर्शिभिर्दिर्व्यैः सत्त्वदोषविवर्जितैः| पूर्वाचार्यैः कृतं वर्त्म को लङ्घयितुमर्हति| प्रकान्ते सर्वथा सर्वमुक्तं भवति सूदितम्| न हि लेशाभिधानेन लभ्यः सर्वार्थसंग्रहः| तथा च गर्द्दभीक्षीरं मांसमश्वश्वहस्तिनाम्| महासागरतोयं च प्रोक्तं निरुपयोग्यपि||७५||
🔊 Audio coming soon
అకర్త్తవ్యస్యోపదేశే వక్తవ్యార్థానురోధో యో హేతురుక్తః స ఏవైతత్ స్వరూపమిత్యాదినా వ్యవస్థాప్యతే| శాస్త్రస్య హ్యేతత్ స్వరూపం యచ్ఛాస్రం వ్యాపిత్వేన వర్ణ్యతే| అవ్యాపిని తు శాస్త్రే ధృవమవశ్యం న్యూనతాదోషో మహాన్ స్పృశతి| వీర్యహీనైరసంపూర్ణైశ్చ ప్రయోగైరర్థాత్తంత్రవిభూషణే హేతుభూతైర్విభూషితైరపి తంత్రమర్థానయత్తంత్రతామాప్నుయాత్| ఏషా హి తంత్రస్య తంత్రతా యా తంత్రితానామర్థానామనన్యాపేక్షితా| అన్యథేతి యద్యపి కశ్చిత్ర్యూనతాదోషః పరిహార్యో న స్యాత్తతః సదయాః సుదూరం త్యక్తప్రాణిహింసాః కథమివ హంసాద్యండాన్ ప్రయోగేషు బ్రూయుః| యది చ న్యూనతాదోషః పరిహార్యో న స్యాత్తతః కథం వైతే యోగా రాగాగ్నేర్దీపనా ఉత్తేజనాననిర్వాపణః సర్వ ఏవ కామస్యోద్దీపనాః ప్రయోజితాః క్లిష్టస్య చ సంకల్పస్య జననాః యత్నజేయస్య చ సంసారస్య వర్ద్ధనాః ప్రోక్తాః| ఏతచ్చ వర్త్మ త్రికాలదర్శిభిః పూర్వాచార్యైః కృతం కోఽస్మాదిర్లంఘయితుమతిక్రమితుమర్హతి| దర్శనం దర్శః త్రికాలే భూతభవిష్యద్వర్త్తమానాఖ్యే కాలే దర్శో యేషాం తైః| దివి భవా దివ్యైస్తైః| యథా సత్త్వదోషా రాగద్వేషాదయః తద్విర్జితైరాచార్యైః| సర్వథా ప్రక్రాంతే సర్వప్రకారం వక్తుమారబ్ధే సతి సర్వమేవోక్తం సూదితం భవతి| న తు లేశోక్తం| ఏతదేవోచ్యతే-న హీత్యాదినా| లేశాభిధానేన స్తోకోక్త్యా సర్వేషామర్థానాం సంగ్రహో న లభ్యో భవతి| తథా చ గర్ద్దభీక్షీరాదికం నిరుపయోగ్యపి ప్రయోక్తవ్యమేవ|| 75||
Adhikarana shAstrasya nirdoShatApratipAdanam tatra vyApitvam (76) · Śloka 76
అద్యత్వేఽపి విశేషేణ భూరితంత్రార్థసంగ్రహాత్| సంగ్రహాద్యన్న బుధ్యేత తజ్జ్ఞానమతిదుర్లభం| యథా ప్రతిజ్ఞాతమితిక్రమేణ వేదోఽయమష్టాంగనిధేర్న్నిబద్ధః| అభ్యస్యతో మార్గమివార్యసత్యం సంజాయతే స్వర్థపరార్థసిద్ధిః||76||
अद्यत्वेऽपि विशेषेण भूरितन्त्रार्थसंग्रहात्| संग्रहाद्यन्न बुध्येत तज्ज्ञानमतिदुर्लभम्| यथा प्रतिज्ञातमितिक्रमेण वेदोऽयमष्टाङ्गनिधेर्न्निबद्धः| अभ्यस्यतो मार्गमिवार्यसत्यं सञ्जायते स्वर्थपरार्थसिद्धिः||७६||
🔊 Audio coming soon
తస్మాత్ న్యూనతాదోషం పరిహృత్యాస్య తంత్రస్య వ్యాపిత్వముచ్యతే-అద్యత్వే సాంప్రతికత్వేఽపి సంగ్రహాదస్మాత్తంత్రాద్యన్న బుధ్యేత తజ్జ్ఞానమతిదుర్లభం| ఏవంవిధస్యాన్యస్యోపాయస్యాభావాత్| కింభూతాత్ సంగ్రహాదిత్యాహ-భూరితంత్రార్థసంగ్రహాత్| ప్రభూతానాం తంత్రాణాం సంబంధినోఽర్థస్య సంగ్రహాదేకత్రావస్థాపనాత్| యథేతి| పూర్వం యథా ప్రతిజ్ఞాతం తథా క్రమేణాష్టాంగనిధేర్వేదోఽయమితి నిబద్ధః| యం నిబంధమభ్యస్యతః పుంసస్తథా స్వార్థపరార్థయోః సిద్ధిః సంజాయతే యథా మార్గాఖ్యమార్యసత్యమభ్యస్యతశ్చత్వార్యపత్యాని దుఃఖం సముదాయో నిరోధో మార్గశ్చేతి సౌగతప్రసిద్ధలక్షణాని| ఏవంచ పూర్వం ప్రతిజ్ఞాతం సర్వతంత్రాణ్యతః ప్రాయః సంహృత్యాష్టాంగసంగ్రహః| అస్థానవిస్తరాక్షేప పునరుక్తాదివర్జితః|| హేతులింగౌషధస్కంధత్రయమాత్రనిబంధనః| వినిగూఢార్థతత్త్వానాం ప్రదేశానాం ప్రకాశకః|| స్వాన్యతంత్రవిరోధానాం భూయిష్ఠం వినివర్త్తకః| యుగానురూపసందర్భో విభాగేన కరిష్యతే|| ఇతి|| 76||
Adhikarana vividhaguNavattvam (77) · Śloka 77
పితామహముఖోద్గీర్ణమిత్యాయుర్వేదవాఙ్మయం| జీవితారోగ్యధర్మార్థసుఖగౌరవకీర్తికృత్| అలంకృతం యుక్తిపదైః సద్రత్నైరివ కాంచనం| షట్త్రింశతార్థదుర్గేషు భిషజాం సంక్రమైరివ||77||
पितामहमुखोद्गीर्णमित्यायुर्वेदवाङ्मयम्| जीवितारोग्यधर्मार्थसुखगौरवकीर्तिकृत्| अलंकृतं युक्तिपदैः सद्रत्नैरिव काञ्चनम्| षट्त्रिंशतार्थदुर्गेषु भिषजां संक्रमैरिव||७७||
🔊 Audio coming soon
పితామహ ఇత్యాది| ఇత్యనేన ప్రకారేణాయుర్వేదవాఙ్మయం పితామహస్య బ్రహ్మణో ముఖాదుద్గీర్ణం జీవితాదికృత్స్వరూపం షట్త్రింశతా యుక్తిపదైర్యుక్తిస్థానైరలంకృతం తథా యథా సద్రత్నైః కాంచనం సువర్ణమలంక్రియతే| షట్త్రింశతా యుక్తిపదైరితి సంఖ్యాసంఖ్యేయయోరవ్యతిరేకాపేక్షయా నిర్దేశః| కింభూతైర్యుక్తిపదైరిత్యాహ-భిషజామర్థదుర్గేషు సంక్రమైరివ స్థితైః| యథా హి దుర్గా గజాదిగుప్తాః పరైరధిగంతుమశక్యాః సంక్రమైః సేతుభిః శక్యా భవంతి తద్వద్యేఽర్థా భిషజామగమ్యాస్తే యుక్తిపదైర్జ్ఞాతైర్గమ్యా భవంతి|| 77||
Adhikarana tantrayuktayaH (78) · Śloka 78
తత్రాధికరణం యోగో హేత్వర్థోఽర్థః పదస్య చ| ప్రదేశోద్దేశనిర్దేశవాక్యశేషాః ప్రయోజనం| ఉపదేశాపదేశాతిదేశార్థాపత్తినిర్ణయాః| ప్రసంగైకాంతనైకాంతాః సాపవర్గో విపర్యయః| పూర్వపక్షవిధానానుమతవ్యాఖ్యానసంశయాః| నిదర్శనం నిర్వచనం నియోగోఽథ వికల్పనం| ప్రత్యుత్సారస్తథోద్ధారః సంభవస్తంత్రయుక్తయః||78||
तत्राधिकरणं योगो हेत्वर्थोऽर्थः पदस्य च| प्रदेशोद्देशनिर्देशवाक्यशेषाः प्रयोजनम्| उपदेशापदेशातिदेशार्थापत्तिनिर्णयाः| प्रसङ्गैकान्तनैकान्ताः सापवर्गो विपर्ययः| पूर्वपक्षविधानानुमतव्याख्यानसंशयाः| निदर्शनं निर्वचनं नियोगोऽथ विकल्पनम्| प्रत्युत्सारस्तथोद्धारः सम्भवस्तन्त्रयुक्तयः||७८||
🔊 Audio coming soon
తత్రేత్యాదినా యుక్తయః ఉచ్యంతే| వాక్యార్థానాం యోజనం యుక్తిః యాభిర్యోజనాభిర్వినా తంత్రమసంబద్ధం భవతి| కా యుక్తయః ? తత్ర తేష్వధికరణం నామ అధికరణం ప్రస్తావః సామాన్యేనోక్తమప్యర్థజాతం యద్బలాద్విశేషేఽవాస్థాప్యతే తదధికరణం| యథా సప్తాహాదౌషధం కేచిదాహురన్యే దశాహత ఇతి వాక్యార్థః సామాన్యేన ప్రవృత్తోఽధికరణవశాజ్జ్వరాఖ్యే విశేషేఽవస్థాప్యతే|| 1|| యోగో నామ యోగః సంబంధః| స చ పదార్థయోర్వాక్యార్థయోర్వా| తత్ర పదార్థయోః సాధ్యసాధనభావేన| యథా రాగాదిరోగా ఇత్యాదౌ సమూలా ఇత్యస్యాపాస్తా ఇత్యనేన| వాక్యార్థయోర్యథా 'జీర్ణాజీర్ణవిశంకాయాం పునరుష్ణోదకం పిబేదీత్యస్య 'తేనోద్గారవిశుద్ధిః స్యాత్తతశ్చ లఘుతా రుచిరీత్యనేన|| 2|| హేత్వర్థో నామ యదేకత్రోచ్యమానమన్యత్రాపి తథైవోపయుజ్యతే| యథా తత్రైకైకత్ర శాఖాయామిత్యాద్యవేధ్యోక్త్యాశేషా వేధ్యా ఇతి గమ్యతే| పదార్థో నామ పదేనార్థోఽవగమ్యతే| యథా గుర్వాదయో గుణశబ్దాదవగమ్యంతే|| 4|| ప్రదేశో నామ యత్రైకదేశస్యోచ్యమానస్యార్థస్య ప్రసాదాదనుచ్యమానోఽపి తచ్ఛేష ఆపద్యతే సః ప్రదేశః| యథా కుకూలాదిపాకక్రమేణ లాఘవాతిశయోఽపూపానాముచ్యమానానాం ప్రసాదాననుచ్యమానాన్యపి కృతాన్నాని తథావగమ్యంతే|| 5|| ఉద్దేశో నామ యత్రార్థనాం శబ్దమాత్రేణైవ కీర్తనముద్దేశః| హ్రస్వదీర్ఘా ఇత్యాదయోఽష్టౌ నేత్రదోషా ఇతి శబ్దమాత్రేణాష్టౌ కీర్తితాః|| 6|| నిర్దేశో నామ యచ్ఛబ్దమాత్రేణ నిర్దిష్టానాం స్వరూపవిశేషప్రదర్శనాయ పునః కీర్తనం నిర్దేశః| యథా బస్తివ్యాపది ద్రుతోత్క్షిప్త ఇత్యాదికముద్దిశ్య తేషు దోషం ప్రదర్శయితుమనుచ్ఛ్వాస్య తు బద్ధ ఇత్యుచ్యతే|| 7|| వాక్యశేషో నామ యస్మిన్ వాక్యే ఏకదేశః శిష్యతే వ్యాఖ్యాకాలే త్వనుచ్యమానోఽప్యాపతతి స వాక్యశేషః| యథా రోగస్తు దోషవైషమ్యం దోషసామ్యమరోగతా ఇత్యత్ర ఉచ్యత ఇతి వాక్యశేషః|| 8|| ప్రయోజనం నామ యత్సంపాదయితుం క్రియా హ్యారభతే తత్ప్రయోజనం| యథా సదోషేషు దోషశేషపాచనమగ్నిసంధుక్షణం చ సంపాదయితుమౌషధపానమారభ్యతే|| 9|| ఉపదేశో నామ శుద్ధస్యాప్తవచనస్య కీర్త్తనముపదేశః| యథా గర్భస్తు మాతుః పృష్ఠాభిముఖో లలాటే కృతాంజలిః సంకుచితాంగ ఇత్యేవమాదిః|| అపదేశో నామ ప్రతిజ్ఞానస్య సాధనహేతురపదేశః| యథా అహితాయోత్తరోత్తరం దుష్టా వాతాదయ ఇత్యస్యాం ప్రతిజ్ఞాయాం దుష్పరిహరత్వాదితి హేతుః|| అతిదేశో నామ అన్యసంబంధినాం ధర్మాణామన్యత్రావస్థాపనమతిదేశః| యథా పాలక్యాసంబంధినాం ధర్మాణాం చుచ్చావస్థాపనం|| 12|| అర్థాపత్తిర్నామ యదేకస్మిన్నర్థం ఉచ్యమానే అనుక్తస్యాప్యర్థస్య బలాదాగమనం సార్థాపత్తిః| యథా పక్వే జలే జీర్ణేఽప్యామం న పేయమిత్యుచ్యమానే ఆభోజనాదిత్యనుచ్యమానస్యాపి సామర్థ్యాదాగమనం| నిర్ణయో నామ ఉద్దిష్టానామర్థానామనుద్దిష్టేన నిరాకాంక్షత్వాపాదనం నిర్ణయః| యథా వర్త్మరోగవిజ్ఞానీయోక్తానాం రోగాణాం వర్త్మరోగప్రతిషేధనిరాకాత్వాపాదనం|| 14|| ప్రసంగో నామ యదప్రాకరిణకస్యాపి వస్తునః కించిత్ సంబంధేన యత్కీర్తనం స హి ప్రసంగః| యథా వమనప్రస్తావే ధూమాంతైః ప్రాయః సర్వైరిత్యాదేరప్రాకరణికస్య కీర్త్తనం|| 15|| ఏకాంతో నామ యత్పక్షాంతరవ్యావర్త్తకం తదేకాంతః| యథా దోషహేతుజత్వోక్తేర్నిజత్వం న కదాచిదపి బాహ్యహేతుజం వ్యాప్నోతి|| 16|| నైకాంతో నామ యదుచ్యమానమప్యవశ్యంభావిత్వేనానియతం స నైకాంతః| యథా జ్వరస్తు జాతః షడ్రాత్రాదశ్వినీషు నివర్త్తత ఇత్యేతదుక్తమప్యవశ్యంభావిత్వేనానియతం|| 17|| అపవర్గో నామ సామాన్యోక్త్యనుప్రవిష్టస్య విశేషేణాకర్షణం సోఽపవర్గః| యథా మధురం శ్లేష్మలమిత్యుక్తావనుప్రవిష్టేషు జీర్ణశాల్యాదిషు శబ్దేనాకర్షణం|| 18|| విపర్యయో నామ ఉక్తస్యాన్యథాభావో విపర్యయః| యథా నిదానోక్తానామనుపశయో భవతి తద్విపరీతానాం చోపశయః|| 19|| పూర్వపక్షో నామ పరప్రతిజ్ఞాతానుపపత్తిప్రదర్శనపరో వాక్యసముదాయః పూర్వపక్షః యథా షడ్రసవాదినం ప్రత్యనేకరసప్రతిపాదకాని వాక్యాని|| విధానం నామ తంత్రస్య కర్త్రా విశిష్టా యా పదాదిరచనా కృతా తద్విధానం| యథా సర్వవిరోధపరిజ్ఞానాద్వ్యవహారోచ్ఛిత్తిర్మా భూదిత్యభిప్రాయేణోక్తం న చ తద్విజ్ఞానమేకాంతభద్రకమితి|| 21|| అనుమతం నామ పరపక్షస్య భిన్నస్యాప్యంగీకరణమనుమతం| యథా బస్తివిధానే కల్పనాయా మతేషు దోషౌషధాది బలతః సర్వమేతత్ప్రమాణయేదిత్యంగీకరణం|| 22|| వ్యాఖ్యానం నామ సంక్షేపేణోక్తస్యా విస్తరేణాఖ్యానం వ్యాఖ్యానం| యథా సర్వరోగనిదానే తస్యోపలబ్ధిర్నిదానాదిభిరితి సంక్షేపేణోక్తస్య తస్యేత్యాదినా విస్తరేణాఖ్యానం| అథవా స్ఫుటైః శబ్దైరనభిహితం గురుపారంపర్యక్రమాగతం|| 23|| సంశయో నామ విరుద్ధానాం పక్షాణామనిశ్చయః సంశయః| యథా విషవేగసంభవపక్షేషు|| 24|| అతీతాపేక్షా నామ యత్రాతీతం పదమపేక్ష్య సంబంధార్థతా భవతి సాఽతీతాపేక్షా| యథా స్వేద్యాదయః స్నేహ్యా ఇత్యుక్తేన త్వతిమందాగ్నిరిత్యాదేః స్నేహ్యా ఇత్యపేక్షతే| యథా చ జ్వరే లంఘనం కుర్వీతేతి సూత్రోక్తం లంఘనమపేక్షతే|| 25|| అనాగతాపేక్షా నామ యత్రానాగతేనాఽర్థేన సంబంధితా భవతి సానాగతాపేక్షా| యథా తతో నావనగండూషేత్యాదినా దినచర్యాయాం నస్యాది విధయోఽపేక్ష్యంతే|| 26|| స్వసంజ్ఞా నామ యా స్వతంత్రే ఏవమన్యస్మింఛాస్త్రే న శ్రూయతే సా స్వసంజ్ఞా| యథా 'ఆపానో 'జేంతాకా ఇత్యేవమాది|| 27|| ఊహ్యం నామ యద్ భిషజా స్వప్రజ్ఞయా శబ్దేనానుక్తమపి వ్యవథాప్యతే తధ్యం| యథా ద్రవ్యం జహ్యాదయౌగికమితి యన్న యౌగికం తచ్ఛబ్దేన నోక్తమపి ప్రజ్ఞయా వ్యవస్థాప్యతే|| 28|| సముచ్చయో నామ ఏకస్మిన్ విహితే తదవిరోధేన తత్రైవ ద్వితీయస్య విధానం సముచ్చయః| యథా వాతస్యోపక్రమః స్నేహః స్వేద ఇత్యాది| నిదర్శనం నామ సాధ్యస్యైకదేశో దృష్టాంతో నిదర్శనం| యథా ఆమదోషేషు త్రివిధేషు లంఘనపాచనశోధనాని ద్రుష్టాంతః| (ఏవమన్యానపి వ్యాధీన్ స్వనిదనవిపర్యయాత్ చికిత్సేదిత్యాదిః)|| 30|| నిర్వచనం నామ సంజ్ఞయోక్తస్య తదర్థేన యోజనం నిర్వచనం| యథా సూచీభిరివ గాత్రాణి భిద్యతీతి విసూచికా|| 31|| నియోగో నామ క్రియాణాం వ్యాపారాణాం నియోగః| యథా భవతా స్వేదమూర్చ్ఛాపరీతేనాపి నైషా పిండికా విమోక్తవ్యేతి|| 32|| వికల్పో నామ క్రమేణ యౌగపద్యేన వా సంభవినాం పక్షాణాం కీర్త్తనం| యథా కుర్వీత లంఘనం ప్రాగ్రూపేషు జ్వరాదౌ వా||33|| ప్రత్యుత్సారో నామ యత్రోపపత్తిం దర్శయంతః పరస్పరమతాని నివారయంతి| యథా గర్భిణీ అష్టమే మాసి క్షీరయవాగూం సర్పిష్మతీం పిబేత్| నేతి ఖండకాప్యః గర్భస్య పైంగల్యాబాధభయాత్| అస్తు పైంగల్యాబాధస్తథాప్యేవం కుర్వతీ నీరుజం బలవర్ణాయుపేతమపత్యం జనయతీతి భగవానాత్రేయః||34|| ఉద్ధారో నామ యచ్ఛాస్త్రే చోద్యస్య సమాధానం| యథా చిత్రకర్మగుణకృత్ గురుణోక్తో బస్తిరిత్యాది యావత్ సర్వతః కథమపోహతి దోషానితి చోద్యస్య స్తిమితమారుతవశ్యమేతదిత్యాది సమాధానం|| 35|| సంభవో నామ కిమప్యన్యత్రాదర్శనాద్యేన నియమేన స్థాప్యతే స సంభవః| యథా సర్వరోగేషు హేతులింగౌషధాదీనాం సామాన్యేనోక్తౌ వాతాదివిశేషేణావస్థాపనం సంభవప్రసాదాల్లభ్యం|| 36|| ఏవం తంత్రయుక్తయః| యద్యపి భట్టారకప్రస్థానేన చ పరిప్రశ్నవ్యాకరణవ్యుక్రాంతాభిధానహేత్వాఖ్యాశ్చతస్రోఽవశిష్యంతే తథాపి ఆచార్యేణ తంత్రేణానిబద్ధా ఇత్యత్ర నోచ్యంతే| అథవా ఉక్తాస్వేవాంతర్భావ్యాః| అథవా తంత్రయుక్తితత్వమేవ తాసాం నాంగీక్రియతే| తత్ర చాగ్న్యతియోగోక్తౌ వాతాదివిశేషేణావస్థాపనం సంభవప్రసాదాల్లభ్యమేవమాద్యుక్తం|| 78||
Adhikarana tantrayuktimahattvam (79) · Śloka 79
సరసః సుప్తపద్మస్య రవిదీధితయో యథా| యథా గృహస్య దీపాభాస్తథా తంత్రస్య యుక్తయః| అధీయానోఽపి తంత్రాణి తంత్రయుక్త్యవిచక్షణః| నాధిగచ్ఛతి తంత్రార్థమర్థం భాగ్యక్షయే యథా| వాక్యార్థయోజనాదేతా యుక్తయస్త్విష్టసిద్ధిదాః| అసద్వాదిప్రయుక్తానాం వాక్యానాం ప్రతిషేధకాః| లీనవ్యత్యాసలేశోక్తిగదితానాం ప్రకాశకాః| వాక్యన్యాయోదధేః సారం గృహీత్వైవం వ్యవస్థితాః||79||
सरसः सुप्तपद्मस्य रविदीधितयो यथा| यथा गृहस्य दीपाभास्तथा तन्त्रस्य युक्तयः| अधीयानोऽपि तन्त्राणि तन्त्रयुक्त्यविचक्षणः| नाधिगच्छति तन्त्रार्थमर्थं भाग्यक्षये यथा| वाक्यार्थयोजनादेता युक्तयस्त्विष्टसिद्धिदाः| असद्वादिप्रयुक्तानां वाक्यानां प्रतिषेधकाः| लीनव्यत्यासलेशोक्तिगदितानां प्रकाशकाः| वाक्यन्यायोदधेः सारं गृहीत्वैवं व्यवस्थिताः||७९||
🔊 Audio coming soon
సరస ఇత్యాది సుబోధం| తంత్రయుక్త్యవిచక్షణః ఏతాసు షట్త్రింశత్తంత్రయుక్తిష్వసమర్థస్తంత్రార్థం నాధిగచ్ఛతి న ప్రాప్నోతి యథా భాగ్యక్షయే ధనం| ఏతా యుక్తయో వాక్యార్థయోజనాద్ధేతోః స్వేష్టసిద్ధిం దదతి| యాని చాసద్వాదినామర్థాసంబంధప్రదర్శపరాణి వాక్యాని తేషాం ప్రతిషేధకాః| లీనగదితానాం వ్యత్యాసగదితానాం లేశగదితానాముక్తిగదితానాంచ ప్రకాశకాః| లీనం తద్యత్స్ఫుటం వక్తుం న పార్యతే| వ్యత్యాసః పరస్పరవివర్త్తనం| లేశోఽశేన స్పర్శః| ఉక్తిర్వచనభంగిః| ఏతాశ్చ యుక్తయో వాక్యన్యాయోదధేరసంఖ్యప్రకారసంభవినో గేయస్యేవ జాతయః సారం గృహీత్వా ఏవం వ్యవస్థితాః| పదార్థయోజనాస్తు వ్యుత్పన్నానాం ప్రసిద్ధా ఏవేత్యత ఆచార్యేణ నోక్తాః| తాసు చ తత్ర భవతో హరేః శ్లోకౌ- సంసర్గో విప్రయోగశ్చ సాహచర్యం విరోధితా| అర్థః ప్రకరణం లింగం శబ్దస్యాన్యస్య సన్నిధిః|| సామర్థ్యమౌచితిః దేశః కాలో వ్యక్తిః స్వరాదయః| శబ్దార్థస్యానవచ్ఛేదే విశేషస్మృతిహేతవః|| ఇతి| అనయోరర్థః యేషాం పక్షే అనేకో గోశబ్దో వాగాదివిషయస్తేషాం విశేషావచ్ఛేదే సంసర్గాదీని హేతవః| యేషామప్యేక ఏవ గోశబ్దో వాగాద్యనేకవిషయాభిధానోఽనేకశక్తియుక్తస్తేషామపి శక్యనవచ్ఛేదే విశేషస్మృతిహేతవః| తత్ర సంసర్గో యథా-ధేనురానీయతామిత్యత్ర సర్వత్ర ప్రత్యగ్రప్రసవాభిధాయిత్వాద్ధాత్వార్థసందేహే సంవత్సతరేత్యాదినోక్తః కిశోరతరాద్యన్యతమసంసర్గః సందేహవిచ్ఛేదే హేతుః| క్వచిద్విప్రయోగః, యథా కరభరహితా ధేనురానీయతామిత్యుక్తే యైవ నిర్జాతకరసంబంధా ధేనుః సైవ కరభరహితాఽనీయతే అన్యస్యాస్తు కరభరహితత్వావ్యభిచారాద్విశేషణం నోపపద్యతే| క్వచిత్సాహచర్యం, యథా శిలా ఆనీయతాం గంధద్రవ్యాణి చేత్యత్ర పేషణశిలైవానీయతే| యథా రామలక్ష్మణావిత్యత్ర రామో దాశరథిరేవోచ్యతే| క్వచిద్విరోధః, యథా రామార్జునావిత్యత్రార్జునః కార్తవీర్య ఏవ| క్వచిదర్థం, యథా గోపాలకమానయేత్యధ్యాపయేత్యత్రార్థాద్యస్యాధ్యాపనం సంభవతి స నామ్నా గోపాలక ఆనీయతే న గవాం పాతా| క్వచిత్ప్రకరణం, యథా భోజ్యాంగేష్వమ్లాదిశబ్దకేషూపసంహ్నిమాణేష్వేతావదుచ్యేద్ సైంధవమానయేతి ఉక్తే చ ప్రదీయతే లవణం న చాశ్వాదికం| క్వచిల్లింగం యథా అక్తాః శర్కరా ఉపనయేత్యస్మిన్ వాక్యే కస్యాప్యంజనద్రవ్యస్య సంభవే తేజో వై ఘృతమిత్యస్మిన్ వాక్యాంతరే దృష్టాత్ లింగాత్ ఘృతసాధితత్వం శర్కరాద్యుటికాయా అజిక్రియయా నిర్ద్ధార్యతే| క్వచిచ్ఛబ్దాంతరసన్నిధిః; యథాఽర్జునః కార్తవీర్యః రామో జామదగ్న్య ఇతి| క్వచిత్ సామర్థ్యం, యథా అనుదరా కన్యేత్యుదరవిశేషప్రతిషేధో గమ్యతే| అభిరూపాయ కన్యా దీయతామిత్యత్ర చాభిరూపతమాయేతి గమ్యతే| క్వచిదౌచితీ; తథా చ కేషాంచిత్ ప్రయోక్తృణామౌచిత్యాచ్ఛబ్దస్య నిందాప్రశంసాద్యభిధాయిత్వం గమ్యతే| యథా భద్రముఖేతి దస్యురాక్షసాదౌ| యథా వణిజో వారాణసీజిత్వరా ఇతి చ వదంతి| క్వచిద్దేశః, యస్యైవ శబ్దస్య క్వచిద్దేశే నిందితవాచిత్వం తస్యైవాన్యత్ర ప్రశంసావాచిత్వం ప్రసిద్ధ్యైవం రూపం| క్వచిత్ కాలః; యథా పూర్వాహ్ణే పచ్యతామిత్యుక్తే విశిష్టసాధనైశ్చ విక్లిత్తిర్గమ్యతే సా చ విశిష్టసాధనాదివాచమగృహీత్వా పచనవిశేషవగతిః| రాత్రౌ తు నిద్రాక్షయో గమ్యతే| క్వచిద్వ్యక్తిః; యథా పు~ంలింగో ధర్మశబ్ద ఆత్మగుణం వక్తి నపుంసకస్తు యజ్ఞం| క్వచిత్ స్వరాదయః; యథా అస్థండిలేష్విత్యత్ర పూర్వపదప్రకృతిసాధారణతత్పురుషావగతిరస్థండిలేష్విత్యత్ర చాంతోదాత్తేన బహువ్రీహిః| ఆదిగ్రహణాత్ క్వచిద్విభక్తిః; యథా అర్ద్ధమర్ద్ధః అర్ద్ధమితి ద్వితీయయా కర్మ ప్రతీయతే| అర్ద్ధ ఇతి ప్రాతిపదికార్థమాత్రం| క్వచిత్తద్ధితః;, యథా దాత్తః కూప ఇత్యత్ర తద్ధితే న విపాశాత ఉత్తరకూలభవత్వం| దక్షిణకూలభవత్వం న కూపస్యేతి స్పష్టం| క్వచిద్వ్యంజనం, యథా సుసిక్తమిత్యత్ర షత్వస్య భావాభావాభ్యాం సుశబ్దస్యోపసర్గత్వం కర్మప్రవచనీయత్వం చ గమ్యతే| ఏవమనేకమప్యూహ్యమితి శ్లోకార్థః|| 79||
Adhikarana mantravatprayogaH (80) · Śloka 80
ఏతదాగమసిద్ధత్వాత్ ప్రత్యక్షఫలదర్శనాత్| ప్రయోజ్యం మంత్రవత్తంత్రం తంత్రజ్ఞానవిశారదైః||80||
एतदागमसिद्धत्वात् प्रत्यक्षफलदर्शनात्| प्रयोज्यं मन्त्रवत्तन्त्रं तन्त्रज्ञानविशारदैः||८०||
🔊 Audio coming soon
ఏతదితి| ఏతచ్చ తంత్రం తంత్రజ్ఞానవిశారదైర్మంత్రవత్ సంప్రయోక్తవ్యం నాత్ర ఫలాభావశంకా కార్యేత్యర్థః| కుత ఇత్యాహ-ఆగమసిద్ధత్వాత్| ఆగమ ఏవాస్మిన్ ప్రమాణం| ప్రత్యక్షఫలదర్శనమధికం ప్రమాణం|| 80||
Adhikarana aupamyena shreyaskaratvanirdeshaH (81) · Śloka 81
పితామహేన లోకస్య స్మృత్వా తదిదమవ్యయం| అకాలమృత్యురక్షార్థమలౌహం వర్మ నిర్మితం| సుజ్ఞాతమేతదమృతం స్వస్థాస్వస్థసుఖాస్పదం| యథేప్సితఫలాశేషపురుషార్థప్రసాధనం| ఇదం శాస్త్రమదృష్టీనామేవమాలోకకార్యపి| మండలం భాస్కరస్యేవ న ప్రకాశాయ జాయతే||81||
पितामहेन लोकस्य स्मृत्वा तदिदमव्ययम्| अकालमृत्युरक्षार्थमलौहं वर्म निर्मितम्| सुज्ञातमेतदमृतं स्वस्थास्वस्थसुखास्पदम्| यथेप्सितफलाशेषपुरुषार्थप्रसाधनम्| इदं शास्त्रमदृष्टीनामेवमालोककार्यपि| मण्डलं भास्करस्येव न प्रकाशाय जायते||८१||
🔊 Audio coming soon
పితామహేనేత్యాది| వ్యాఖ్యాసమం| పితామహేన బ్రహ్మణా అలౌహం వర్మ నిర్మితం శస్త్రేణ వినా కారితం| సుజ్ఞాతం సాకల్యేన జ్ఞాతమేతత్తంత్రమృతం స్వస్థానామస్వస్థానాం చ సుఖస్యాస్పదం స్థానం| ఈప్సితఫలావాప్తిక్రమేణాశేషస్య పురుషార్థస్య ప్రసాధనం| ఇదంచ శాస్త్రమేవమాలోకకార్యపి అదృష్టీనామబుద్ధిమతాం ప్రకాశాయ న జాయతే| యథా అదృష్టీనామచక్షుషాం భాస్కరస్యాదిత్యమందలం||81||
Adhikarana prAj~jAj~jayoH shastrAdivadubhayathA kAryakaratvam (82) · Śloka 82
ధ్రువం వైద్యేషు కల్యాణమాయుర్వేదానుసారిషు| ఇతరేష్వితరచ్ఛాత్రవిషజ్వలనకర్మసు||82||
ध्रुवं वैद्येषु कल्याणमायुर्वेदानुसारिषु| इतरेष्वितरच्छात्रविषज्वलनकर्मसु||८२||
🔊 Audio coming soon
ఆయుర్వేదానుసారిషు వైద్యేషు ధ్రువమవశ్యం కల్యాణముభయలోకశ్రేయః| ఇతరేష్విత్యాయుర్వేదాననుసారిషు ఇతరదిత్యవశ్యమకల్యాణం| కింభూతేష్విత్యాహ-శస్త్రవిషజ్వలనకర్మసు శాస్త్రవిషాగ్నిరూపం మారణాత్మకత్వాత్ కర్మ యేషామితి|| 82||
Adhikarana aj~jasya shastrAdito~api ghAtakatvam (83) · Śloka 83
కుర్యాత్ ప్రయుక్తం శస్త్రాది సశేషమపి రోగిణం| న త్వేవం భేషజం మోహాదనాలోచితయోజితం||83||
कुर्यात् प्रयुक्तं शस्त्रादि सशेषमपि रोगिणम्| न त्वेवं भेषजं मोहादनालोचितयोजितम्||८३||
🔊 Audio coming soon
కుర్యాదిత్యాది| శస్త్రాది శత్రుణా ప్రయుక్తకం సశేషమపి రోగిణం కుర్యాత్| యత్ పునర్భేషజమనాలోచితయోజితమనాలోచితమేవ మోహాద్యోజితం తన్న త్వేవం సశేషం కుర్యాత్|| 83||
Adhikarana dauShauShadhAdInAmavekShaNaM kAryam (84) · Śloka 84
సదా దోషౌషధాదీని వీక్ష్య ద్వాదశతత్త్వతః| కుర్యాచ్చికిత్సితం ప్రాజ్ఞో న యోగైరేవ కేవలైః||84||
सदा दोषौषधादीनि वीक्ष्य द्वादशतत्त्वतः| कुर्याच्चिकित्सितं प्राज्ञो न योगैरेव केवलैः||८४||
🔊 Audio coming soon
తస్మాద్ ద్వాదశ దోషౌషధాదీని దోషదూష్యబలకాలానలప్రకృతివయఃసత్త్వసాత్మ్యాహారావస్థౌషధాని తత్త్వతః పరీక్ష్య ప్రాజ్ఞశ్చికిత్సితం కుర్యాత్| న తు కేవలైరేవ యోగైః|| 84||
Adhikarana kevalayogaprayoge doShaH (85) · Śloka 85
మాత్రాదిసమ్యగజ్ఞాత్వా యదృచ్ఛాప్రతిపాదితః| హినస్తి వ్యాధితం యోగో ఘృతమాక్షికయోరివ||85||
मात्रादिसम्यगज्ञात्वा यदृच्छाप्रतिपादितः| हिनस्ति व्याधितं योगो घृतमाक्षिकयोरिव||८५||
🔊 Audio coming soon
మాత్రేత్యాది| యోగశ్చ మాత్రాకాలసంయోగసంస్కారాదికం సమ్యగజ్ఞాత్వా యదృచ్ఛయైవ ప్రతిపాదితో వ్యాధితం హినస్తి| యథా ఘృతమాక్షికయోః సమయోగః|| 85||
Adhikarana shAstratattvaj~jAnamevAvashyakam (86) · Śloka 86
దృష్ట్వా విషేఽప్యమృతతాం ఘృతాదౌ మారణాత్మతాం| శాస్త్రతత్త్వం న విజ్ఞాయ స దురాత్మా చికిత్సతి||86||
दृष्ट्वा विषेऽप्यमृततां घृतादौ मारणात्मताम्| शास्त्रतत्त्वं न विज्ञाय स दुरात्मा चिकित्सति||८६||
🔊 Audio coming soon
యశ్చ దురాత్మా భవతి సోఽవశ్యం శాస్త్రతత్త్వం విజ్ఞాయ న చికిత్సతి| విషే మారణాత్మకేఽపి సంయోగాదివశాదమృతతాం దృష్ట్వా ఘృతాదౌ చ రసాయనే మారణాత్మకతాం దృష్ట్వా|| 86||
Adhikarana aj~javaidyanindA (87) · Śloka 87
సుగీతశ్చైష కస్యాపి మహాశ్లోకో మహాత్మనః| వైద్యాశ్చాశ్రుతశాస్త్రార్థాం మూర్ఖాశ్చ ప్రభవిష్ణవః| అకాలమృత్యవో హ్యేతే విచరంతి మహీతలే| లోభయంత్యాతురం మూఢా యే చిత్రైః కర్మకౌశలైః| తేభ్యో రక్షేత్సదాత్మానమాత్మా యస్మాత్ సుదుర్లభః| తే ఘుణాక్షరవత్కంచిదుత్తార్య నియతాయుషం| ఘ్నంతి వైద్యాభిమానేన శతాన్యనియతాయుషాం| రోగార్త్తస్య విషణ్ణస్య యత్నలభ్యసుఖాయుషః| అవైద్యో నిర్ఘృణః క్రూరో యః కరోతి భిషగ్జితం| పాపస్య మృత్యుదూతస్య దుర్మతేస్త్యక్తధర్మణః| నరో నరకపాతీ స్యాత్తస్య సంభాషణాదపి| అతంత్రీకృతతంత్రార్థాః శాస్త్రమాత్రోపజీవినః| రాజ్ఞాం ప్రమాదాద్రాష్ట్రాణి చరంతి వ్యాధవృత్తయః| తాన్ కాలపాశసదృశాన్ వర్జయేచ్ఛాస్త్రదూషకాన్| సేవేత శమవిజ్ఞానజ్ఞానపూర్ణాన్ భిషక్తమాన్||87||
सुगीतश्चैष कस्यापि महाश्लोको महात्मनः| वैद्याश्चाश्रुतशास्त्रार्थां मूर्ख़ाश्च प्रभविष्णवः| अकालमृत्यवो ह्येते विचरन्ति महीतले| लोभयन्त्यातुरं मूढा ये चित्रैः कर्मकौशलैः| तेभ्यो रक्षेत्सदात्मानमात्मा यस्मात् सुदुर्लभः| ते ग़ुणाक्षरवत्कञ्चिदुत्तार्य नियतायुषम्| ग़्नन्ति वैद्याभिमानेन शतान्यनियतायुषाम्| रोगार्त्तस्य विषण्णस्य यत्नलभ्यसुख़ायुषः| अवैद्यो निर्ग़ृणः क्रूरो यः करोति भिषग्जितम्| पापस्य मृत्युदूतस्य दुर्मतेस्त्यक्तधर्मणः| नरो नरकपाती स्यात्तस्य सम्भाषणादपि| अतन्त्रीकृततन्त्रार्थाः शास्त्रमात्रोपजीविनः| राज्ञां प्रमादाद्राष्ट्राणि चरन्ति व्याधवृत्तयः| तान् कालपाशसदृशान् वर्जयेच्छास्त्रदूषकान्| सेवेत शमविज्ञानज्ञानपूर्णान् भिषक्तमान्||८७||
🔊 Audio coming soon
సుగీత ఇత్యాది| వ్యాఖ్యాసమం| యే మూఢా నానావిధైః కర్మకౌశలైరాతురం లోభయంతి తేభ్య ఆత్మానం సదా రక్షేత్ యస్మాదాత్మా సుదుర్లభః| తే మూఢాః కంచిన్నియతాయుషం ఘుణాక్షరవత్కాకతాలీయదుత్తార్య భిషజమాత్మానం మన్యమానా అనియతాయుషాం శతాని ఘ్నంతి హింసంతి| ఘుణైః కృమిభిర్భక్షితే కాష్ఠే యాన్యక్షరాణి దృశ్యంతే తాని తైర్బుద్ధిపూర్వం న క్రియంతే| విషణ్ణత్వాదియుక్తస్య రోగార్త్తస్య అవైద్య యో నిర్ఘుణః క్రూరత్వాత్ భేషజం కరోతి తస్య పాపాదిరూపస్య సంభాషణాదపి నరో నరకపాతీ స్యాత్| యైస్తంత్రార్థో న తంత్రీకృతః సమ్యక్ తంత్రయిత్వా బుద్ధౌ న నివేశితః తే వ్యాధవృత్తయో మృగమారకా రాజ్ఞాం ప్రామాదాద్రాష్ట్రాణి చరంతి| యది పునా రాజనః ప్రమత్తా న భవంతి తతః కథమివ చరితుం లభంతే| తాన్ కాలపాశసదృశత్వాదియుక్తాన్ వర్జయేత్ ప్రాజ్ఞః| శమాదిపూర్ణాంశ్చ భిషక్తమాన్ సేవేత|| 87||
Adhikarana prANAcAryaM pUjayet (88) · Śloka 88
అన్నపానాని పథ్యాని వ్యాధినిర్ఘాతమౌషధం| రసాయనాని వృష్Yఆణి ప్రాప్యంతే వైద్యసంశ్రయాత్| అరాజకా యథా దేశా భర్త్తృహీనా యథా గృహాః| ఆతురాద్యాస్తథా పాదాః శోచ్యా వైద్యానధిష్ఠితాః| ప్రాణాచార్యం బుధస్తస్మాద్దయాలుం విజితేంద్రియం| అశ్వినావివ దేవేంద్రః పూజయేదాదృతః సదా||88||
अन्नपानानि पथ्यानि व्याधिनिर्घातमौषधम्| रसायनानि वृष्य़ाणि प्राप्यन्ते वैद्यसंश्रयात्| अराजका यथा देशा भर्त्तृहीना यथा गृहाः| आतुराद्यास्तथा पादाः शोच्या वैद्यानधिष्ठिताः| प्राणाचार्यं बुधस्तस्माद्दयालुं विजितेन्द्रियम्| अश्विनाविव देवेन्द्रः पूजयेदादृतः सदा||८८||
🔊 Audio coming soon
పథ్యాన్యన్నపానాదీని సాధువైద్యసంశ్రయాత్ ప్రాప్యంతే| అరాజకా ఇత్యాది వ్యాఖ్యాసమం| యత ఏవం తస్మాత్ బుధః ప్రాజ్ఞో దయాలుత్వాదియుక్తం ప్రాణాచార్యమాదృతః సన్ సదా పూజయేద్యథా దేవేంద్ర అశ్వినౌ పూజయతీతి|| 88||
Adhikarana ashvinoH praBAvakIrtanam (89) · Śloka 89
యజ్ఞస్య హి శిరస్ఛిన్నమశ్విభ్యాం సంధితం పునః| పాతితా దశనాః పూష్ణో భగస్య చ విలోచనే| రాజయక్ష్మార్ద్దితశ్చంద్రస్తాభ్యామేవ చికిత్సితః| సోమాన్నిపతితో వజ్రీ భుజస్తంభే చ దారుణే| భార్గవశ్చ్యవనః కామీ వృద్ధః సన్ వికృతిం గతః| వీర్యవర్ణబలోపేతః కృతస్తాభ్యాం పునర్యువా| ఏభిశ్చాన్యైశ్చ బహుభిః కర్మభిర్భిషగుత్తమౌ| బభూవతుర్భృశం పూజ్యావింద్రాదీనాం మహాత్మనాం| అశ్విభ్యాం సహితః సోమం ప్రాతః పిబతి వాసవః| సౌత్రామణ్యాం చ భగవానశ్విభ్యాం సహ మోదతే| అశ్వినోః కల్ప్యతే భాగో యజ్ఞేషు బ్రాహ్మణైరపి| అశ్వినావగ్నిరింద్రశ్చ వేదేషు సుతరాం స్తుతాః| వైద్యావిత్యశ్వినౌ తస్మాత్ పూజ్యేతే విబుధైరపి| అజరైరమరైర్నిత్యం సుఖితైరేవమాదృతైః| వ్యాధిమృత్యుజరాగ్రస్తైర్దుఃఖప్రాయైః సుఖార్థిభిః| కిం పునర్భిషజో మర్త్యైః పూజ్యాః స్యుర్నాతిశక్తితః||89||
यज्ञस्य हि शिरस्छिन्नमश्विभ्यां सन्धितं पुनः| पातिता दशनाः पूष्णो भगस्य च विलोचने| राजयक्ष्मार्द्दितश्चन्द्रस्ताभ्यामेव चिकित्सितः| सोमान्निपतितो वज्री भुजस्तम्भे च दारुणे| भार्गवश्च्यवनः कामी वृद्धः सन् विकृतिं गतः| वीर्यवर्णबलोपेतः कृतस्ताभ्यां पुनर्युवा| एभिश्चान्यैश्च बहुभिः कर्मभिर्भिषगुत्तमौ| बभूवतुर्भृशं पूज्याविन्द्रादीनां महात्मनाम्| अश्विभ्यां सहितः सोमं प्रातः पिबति वासवः| सौत्रामण्यां च भगवानश्विभ्यां सह मोदते| अश्विनोः कल्प्यते भागो यज्ञेषु ब्राह्मणैरपि| अश्विनावग्निरिन्द्रश्च वेदेषु सुतरां स्तुताः| वैद्यावित्यश्विनौ तस्मात् पूज्येते विबुधैरपि| अजरैरमरैर्नित्यं सुखितैरेवमादृतैः| व्याधिमृत्युजराग्रस्तैर्दुःखप्रायैः सुखार्थिभिः| किं पुनर्भिषजो मर्त्यैः पूज्याः स्युर्नातिशक्तितः||८९||
🔊 Audio coming soon
యజ్ఞస్యేత్యాదినేతిహాసేనాశ్వినోః ప్రభావకీర్తనం| వ్యాఖ్యాసమం| భిషగుత్తమావశ్వినౌ మహాత్మానావింద్రాదీనాం భృశం పూజ్యౌ బభూవతుః| తస్మాద్విబుధైర్ద్దైవైరప్యశ్వినౌ వైద్యవితి పూజ్యేతే| కింభూతైవిబుధైరిత్యాహ అజరైరిత్యాది ఏవంగుణైరపి| కిం పునర్మత్యైర్మానుషైస్తత్రాపి వ్యాధ్యాదిగ్రస్తైర్భిషజో యథాశక్తితో న పూజ్యాః స్యుః| (యజ్ఞస్యేత్యాది| యజ్ఞో బ్రహ్మా| ఇంద్రః సోమాన్నిపతితః సోమమతీవ పీత్వాఽతివిరేచిత ఇత్యర్థః| ఏతైరన్యైశ్చ కర్మభిర్భిషగుత్తమావశ్వినౌ మహాత్మనావింద్రాదీనాం భృశం పూజ్యౌ బభూవతుః| ప్రాతః ప్రాతస్సవనే శక్ర అశ్విభ్యాం సహితః సోమం పిబతి| సౌత్రామణ్యాం చ సహాశ్విభ్యాం శక్రో మోదతే| దేవైరప్యశ్వైనౌ పూజ్యేతే భిషగుత్తమావితి| కిం పునర్మత్త్యైర్వ్యాధ్యాదిగ్రస్తైర్భిషజో నాతిశక్తితః పూజ్యాః స్యుర్యథాశక్తిపూజ్యాః-ఇతి జేజ్జటః)||89||
Adhikarana prANAcAryanirvacanam (90) · Śloka 90
శీలవాన్ మతిమాన్ యుక్తో ద్విజాతిర్వేదపారగః| ప్రాణిభిః పితృవత్పూజ్యః ప్రాణాచార్యః స హి స్మృతః||90||
शीलवान् मतिमान् युक्तो द्विजातिर्वेदपारगः| प्राणिभिः पितृवत्पूज्यः प्राणाचार्यः स हि स्मृतः||९०||
🔊 Audio coming soon
శీలవత్వాదిమాన్ వైద్యః ప్రాణిభిః పితృవత్ పూజ్యః, స హి ప్రాణాచార్యః స్మృతో నాన్యః| (స చ భిషక్ శీలవత్వాదియుక్తో వేదపారంగతో గురువత్ప్రాణిభిః పూజ్యః ప్రాణాచార్యో యతోఽసావితి-ఇతి జేజ్జటః)|| 90||
Adhikarana vidyayA eva vaidyattvam (91) · Śloka 91
విద్యాసమాప్తౌ భిషజాం ద్వితీయా జాతిరుచ్యతే| న వైద్యో వైద్యశబ్దం హి లభతే పూర్వజన్మనా| విద్యాసమాప్తావార్షం వా బ్రాహ్మం వా భిషజాం ధ్రువం| సత్త్వమావిశతి జ్ఞానాత్తేన వైద్యో ద్విజః స్మృతః||91||
विद्यासमाप्तौ भिषजां द्वितीया जातिरुच्यते| न वैद्यो वैद्यशब्दं हि लभते पूर्वजन्मना| विद्यासमाप्तावार्षम् वा ब्राह्मं वा भिषजां ध्रुवम्| सत्त्वमाविशति ज्ञानात्तेन वैद्यो द्विजः स्मृतः||९१||
🔊 Audio coming soon
విద్యాసమప్తావిత్యది వ్యాఖ్యాసమం| ఆర్షం వా బ్రాహ్మం వా సత్త్వం కర్త్తృ విద్యాసమాప్తౌ భిషజం కర్మభూతమావిశతి| (ఇదం చాపరమపచితికారణం| విద్యాసమాప్తావిత్యాది| ఏతదుక్తం భవతి| వైద్యో న ద్విజః; అపి తు విద్యాసమాప్తౌ వైద్యశబ్దావ్భినిష్పత్తిః| తస్యాం చ సత్యాం జ్ఞానోదయః| తతో బ్రాహ్మం సత్త్వమార్షం వా ధ్రువమవశ్యం జ్ఞానాదావిశతి| తస్మాద్వైద్యో ద్వితీయ ఇవ జాతో భవతి వైద్యశబ్దలాభాత్| ఉక్తంచ-యస్యాం యస్యామవస్థాయాం వర్త్తతే తస్యాం తస్యాం జాత ఇత్యుపచర్యతే| తేన ద్విజాతీయ వైద్యజాతిర్భవతీతి| నను చ విద్యాసమాప్తావిత్యనేనైవ చ పర్యాప్తత్వాత్ జ్ఞానగ్రహణం కిం? ఉచ్యతే| య ఏవ విద్యాసమాప్తౌ జ్ఞానవాన్ న పుస్తకస్థానీయః తం బ్రాహ్మసత్త్వమార్షం వా విశతి| నను చ బ్రాహ్మం వార్షం వేతి కస్మాద్వికల్పః ఏకస్యైవ కస్మాత్ర నియమః కృతః ? ఉచ్యతే| బ్రాహ్మణస్య వేదార్థపరిజ్ఞానాదాయుర్వేదార్థపరిజ్ఞానాత్ బ్రహ్మసత్త్వానుప్రవేశసాంసిద్ధికత్వాచ్చ బ్రహ్మసత్త్వమావిశతి వైశ్యమార్షమితి యథాసంఖ్యేన ప్రత్యేతవ్యమితి| మనునాఽప్యుక్తం- 'వైద్యస్తు వైశ్యో వా బ్రాహ్మణ్Oఽపి వా ఉచ్యతేఽస్యాప్యన్యసత్త్వ ప్రాపణార్థమథాపి వా' ఇతి-ఇతి జేజ్జటః)|| 91||
Adhikarana prANAcAryaM prati lokakarttavyam (92) · Śloka 92
నావధ్యాయేన్న చాక్రోశేదహితం న సమాచరేత్| ప్రాణాచార్యం బుధః కశ్చిదిచ్ఛేన్నాయురనశ్వరం||92||
नावध्यायेन्न चाक्रोशेदहितं न समाचरेत्| प्राणाचार्यं बुधः कश्चिदिच्छेन्नायुरनश्वरम्||९२||
🔊 Audio coming soon
తం చ బుధః ఆయురనశ్వరమిచ్ఛన్ నావధ్యాయేత్| అవధ్యానమహితకల్పనం| న చాక్రోశేత్ ప్రాణాచార్యం| (అభిధ్యానమహితచింతనమితి జేజ్జటః)|| 92||
Adhikarana vaidyasya AturAn prati karttavyam (93) · Śloka 93
భిషగప్యాతురాన్సర్వాన్ స్వసుతానివ యత్నవాన్ ఆబాధేభ్యోఽభిసంరక్షేత్ జ్ఞానం ధర్మమనుస్మరన్| కుర్వతే యే తు వృత్త్యర్థం చికిత్సాపణ్యవిక్రయం| తే హిత్వా కాంచనం రాశిం పాంసురాశిముపాసతే| రోగాఖ్యాందారుణాంపాశానంతకాంతికకర్షిణః| యశ్ఛిత్వా యచ్ఛతి ప్రాణాందాతా నాస్త్యేవ తత్సమః| న జీవితప్రదానాద్ధి దానమన్యద్విశిష్యతే| తస్మాదుపాచరేత్ స్వేన స్వేన నిఃస్వతపస్వినః||93||
भिषगप्यातुरान्सर्वान् स्वसुतानिव यत्नवान् आबाधेभ्योऽभिसंरक्षेत् ज्ञानं धर्ममनुस्मरन्| कुर्वते ये तु वृत्त्यर्थं चिकित्सापण्यविक्रयम्| ते हित्वा काञ्चनं राशिं पांसुराशिमुपासते| रोगाख्यान्दारुणान्पाशानन्तकान्तिककर्षिणः| यश्छित्वा यच्छति प्राणान्दाता नास्त्येव तत्समः| न जीवितप्रदानाद्धि दानमन्यद्विशिष्यते| तस्मादुपाचरेत् स्वेन स्वेन निःस्वतपस्विनः||९३||
🔊 Audio coming soon
భిషజాపి సర్వ ఆతురాః స్వసుతా ఇవ పాల్యాః| యే మనుష్యా వృత్యర్థం చికిత్సాపణ్యస్య విక్రయం కుర్వతే తే స్వర్ణరాశిం త్యక్త్వా పాంసురాశిముపాసతే సేవంతే| కించ, వైద్యేన సమో దాతా నాస్తి| యో రోగాఖ్యాన్ దారుణాన్ పాశాన్ ఛిత్త్వా ప్రాణాన్ యచ్ఛతి దదాతి| కింభూతాన్ పాశాన్ ? అంతకస్య మృత్యోరంతికం నికటం యే కర్షంతి తాన్| న జీవితప్రదానాదిత్యాది వ్యాఖ్యాసమం| జీవితప్రదానాదన్యద్దానం న విశిష్టం| యస్మాదేవం తస్మాన్నిఃస్వాన్ తపస్వినశ్చ స్వేన స్వకీయేన స్వేన ధనేన వైద్య ఉపాచరేత్| పరో భూతదయా ధర్మ ఇతి మత్త్వా చికిత్సితే| వర్తతే యః స సిద్ధార్థః సుఖమత్యంతమశ్నుతే|| ఇతి చరకః| భూతదయా చ పరో ధర్మ ఏవం జ్ఞాత్వా చికిత్సితే యో వర్తతే సిద్ధార్థః సోఽత్యంతం సుఖమశ్నుతే-ఇతి జేజ్జటః|| 93||
Adhikarana cikitsitasAphalyam (94) · Śloka 94
సత్త్వార్థమీహమానస్య వైద్యస్యైవం మహామతేః| వర్త్తతే సన్నిధానేన నియతం సిద్ధిదేవతాః| క్వచిద్ధర్మః క్వచిన్మిత్రం క్వచిదర్థః క్వచిద్యశః| కర్మాభ్యాసః క్వచిచ్చేతి చికిత్సా నాస్తి నిష్ఫలా| నిత్యమాదరవాన్ వైద్యస్తస్మాదార్త్తానుపాచరేత్| ప్రాణాన్ సహాత్మనః కీర్త్త్యా నిహంత్యేషామనాదరాత్||94||
सत्त्वार्थमीहमानस्य वैद्यस्यैवं महामतेः| वर्त्तते सन्निधानेन नियतं सिद्धिदेवताः| क्वचिद्धर्मः क्वचिन्मित्रं क्वचिदर्थः क्वचिद्यशः| कर्माभ्यासः क्वचिच्चेति चिकित्सा नास्ति निष्फला| नित्यमादरवान् वैद्यस्तस्मादार्त्तानुपाचरेत्| प्राणान् सहात्मनः कीर्त्त्या निहन्त्येषामनादरात्||९४||
🔊 Audio coming soon
ఏవం సత్త్వార్థం న త్వాత్మార్థమీహమానస్య చేష్టమానస్య మహామతేర్వైద్యస్య సిద్ధ్యాఖ్యా దేవతాః నియతం సన్నిధానేన వర్త్తంతే| క్వచిద్ధర్మ ఇత్యాది వ్యాఖ్యాసమం| ఏషామర్త్తానాం ప్రాణాన్ నిహంతీతి సంబంధః|| 94||
Adhikarana vaidyavRuttiH (95) · Śloka 95
సర్వత్ర మైత్రీ కరుణాతురేషు నిరామదేహేషు నృషు ప్రమోదః| మనస్యుపేక్షాపకృతిం వ్రజత్సు వైద్యస్య సద్దృత్తమలం తనోతి|95|
सर्वत्र मैत्री करुणातुरेषु निरामदेहेषु नृषु प्रमोदः| मनस्युपेक्षापकृतिं व्रजत्सु वैद्यस्य सद्दृत्तमलं तनोति|९५|
🔊 Audio coming soon
సర్వత్ర మైత్ర్యాదికం వైద్యస్య సాధువృత్తం పర్యాప్తం విస్తారయతి| ఆతురవిషయే కరుణా| నిరామదేహేషు స్వస్థేషు ప్రమోదః|| 95||
Adhikarana karuNAmUrttervaidyasya nirupamattvam (96) · Śloka 95
సామిషేణాపి చిత్తేన జీవితోచ్ఛేదకారిణః| యో నిహంత్యామయాన్ వైద్యః సోఽపి కేనోపమీయతాం| కిముత నిరామిషేణ మనసా కరుణామృదునా కృపణవిశిష్టయోః సదృశమాదరముద్వహతా| అతిగురుబోధిసత్త్వచరితం సతతం విదధ చ్ఛమయతి రోగజాలమపి యోఽతివిరోధమిథః||95||
सामिषेणापि चित्तेन जीवितोच्छेदकारिणः| यो निहन्त्यामयान् वैद्यः सोऽपि केनोपमीयताम्| किमुत निरामिषेण मनसा करुणामृदुना कृपणविशिष्टयोः सदृशमादरमुद्वहता| अतिगुरुबोधिसत्त्वचरितं सततं विदध च्छमयति रोगजालमपि योऽतिविरोधमिथः||९५||
🔊 Audio coming soon
యో వైద్యః సామిషేణ సలోభేనాపి చిత్తేన జీవితస్యోచ్ఛేదకారిణ ఆమయాన్ నిహంతి సోఽపి కేనోపమీయతాం ? యో వైద్యః కరుణామృదుత్వాదిగుణేన మనసా మిథః పరస్పరమతివిరోధి రోగజాలం శమయతి సః కిముత? ఆమిషం భోగ్యవస్తు, కృపణః క్షుద్రః, విశిష్టః కృపణాదన్యః| తయోరుభయోరపి సమమాదరముద్వహతా| కింభూతో వైద్యః? యః సదైవాతిగురుబోధిసత్త్వానాం చరితం విదధత్|| 96||
Adhikarana ativirodharogajAlanidarshanam (97) · Śloka 97
దాహః శూలం తృడాధ్మానం క్షుత్క్షామత్వమరోచకం| కః ప్రాకృతో జయేద్రోగాన్ నిత్యమన్యోఽన్యరోధినః||97||
दाहः शूलं तृडाध्मानं क्षुत्क्षामत्वमरोचकम्| कः प्राकृतो जयेद्रोगान् नित्यमन्योऽन्यरोधिनः||९७||
🔊 Audio coming soon
అతివిరోధ రోగజాలమిత్యేతదేవ దాహః శూలమిత్యాదినా ప్రదర్శ్యతే-దాహేతిశీతా క్రియా శూలే సా స్వల్పాపి మహావికారకరీ| ఏవం తౄడాదిష్వపి యథాయథం విరోధో వాచ్యః|| 97||
Adhikarana sadRushalakShaNe bhinnakramanidarshanam (98) · Śloka 98
మారుతామగ్రహోన్మాదమదాన్ సుసదృశాకృతీన్| కో జానీయాచ్చికిత్సేద్వా దూరభిన్నక్రియాక్రమాన్||98||
मारुतामग्रहोन्मादमदान् सुसदृशाकृतीन्| को जानीयाच्चिकित्सेद्वा दूरभिन्नक्रियाक्रमान्||९८||
🔊 Audio coming soon
మారుతాదీంశ్చ సుసదృశలక్షణాన్ సుదూరవిభిన్నక్రియాక్రమాంశ్చ కో వాలిశో యథావస్తు జానీయాత్| జ్ఞాత్వా వా కశ్చికిత్సితుం శక్నుయాత్|| 98||
Adhikarana ataH prANAcAryaM pUjayet (99) · Śloka 99
ప్రాణాచార్యం వేదపారం ప్రయాతం బుద్ధ్యా యుక్తం పూజయేన్నిత్యమస్మాత్| యస్మిన్యస్య ప్రాణయాత్రానిబద్ధా తస్మై యచ్ఛన్ కో ధనానాం ధనాయేత్||99||
प्राणाचार्यं वेदपारं प्रयातं बुद्ध्या युक्तं पूजयेन्नित्यमस्मात्| यस्मिन्यस्य प्राणयात्रानिबद्धा तस्मै यच्छन् को धनानां धनायेत्||९९||
🔊 Audio coming soon
ప్రాణాచార్యమితి| అస్మాత్ కారణాదాయుర్వేదపారంగతం బుధ్యా యుక్తం చ ప్రాణాచార్యం నిత్యమేవ ధనదానాదినా పూజయేత్| యస్య ధనినో ప్రాణాచార్యే సర్వా ప్రాణయాత్రా నిబద్ధా స్థితా తస్మిన్యచ్ఛన్ ధనాని కో మూఢో ధనానాం ధనాయేద్ ధనాశాం కుర్యాత్| ధనాయేదిత్యశనాయాదిసూత్రే నిపాత్యతే|| 99||
Adhikarana AyurvedatantraracanetihAsaH (100) · Śloka 100
ఆయుర్వేదం శ్లోకలక్షేణ పూర్వం బ్రహ్మాఽఽమ్నాసీదగ్నివేశాదయస్తు| కృత్స్నజ్ఞేయప్రాప్తసారాః స్వతంత్రా స్తస్యైకైకం నైకధాఽంగం వితేనుః||100||
आयुर्वेदं श्लोकलक्षेण पूर्वं ब्रह्माऽऽम्नासीदग्निवेशादयस्तु| कृत्स्नज्ञेयप्राप्तसाराः स्वतन्त्रा स्तस्यैकैकं नैकधाऽङ्गं वितेनुः||१००||
🔊 Audio coming soon
పూర్వం బ్రహ్మా శ్లోకానాం లక్షేణాయుర్వేదమాఽఽమ్నాసీత్| తస్మాదగ్నివేశాదయః కృత్స్నజ్ఞేయప్రాప్తసారాః స్వతంత్రాశ్చ సంతస్తస్యాయుర్వేదస్య కాయబాలాద్యంగమేకైకమనేకధా వితేనురితి స్థితం|| 100||
Adhikarana svetihAsanidarshanam (101) · Śloka 101
భిషగ్వరో వాగ్భట ఇత్యభూన్మే పితామహో నామధరోఽస్మి యస్య| సుతోఽభవత్తస్య చ సింహగుప్త స్తస్యాప్యహం సింధుషు లబ్ధజన్మా||101||
भिषग्वरो वाग्भट इत्यभून्मे पितामहो नामधरोऽस्मि यस्य| सुतोऽभवत्तस्य च सिंहगुप्त स्तस्याप्यहं सिन्धुषु लब्धजन्मा||१०१||
🔊 Audio coming soon
భిషగ్వర ఇతి| మే తంత్రకర్త్తుర్వాగ్భటనామా పితామహో భిషజాం జ్యేష్ఠోఽభూత్| యస్యాహమస్మి నామధరః| తస్య వాగ్భటస్య సింహగుప్తనామా సుతోఽభవత్| తస్యాపి సింహగుప్తస్యాహం సుతః సింధుదేశే లబ్ధజన్మా|| 101||
Adhikarana svanirmitatantrasvarUpanidarshanam (102) · Śloka 102
సమధిగమ్య గురోరవలోకితాత్ గురుతరాచ్చ పితుః ప్రతిభాం మయా| సుబహుభేషజశాస్త్రవిలోచనాత్ సువిహితఽంగవిభాగవినిర్ణయః| పూర్వోక్తమేవ వదతా కిమివోదితం స్యా చ్ఛ్రద్ధాలుతుష్టిజననం న భవత్యపూర్వం| సంక్షిప్తసంశయితవిస్తృతవిప్రకీర్ణః కృత్స్నోఽర్థరాశిరితి సాధు స ఏవ దృష్టః| ఆయుర్వేదోదధేః పారమపారస్య ప్రయాతి కః| విశ్వవ్యాధ్యౌషధిజ్ఞానసారస్త్వేష సముచ్చితః||102||
समधिगम्य गुरोरवलोकितात् गुरुतराच्च पितुः प्रतिभां मया| सुबहुभेषजशास्त्रविलोचनात् सुविहितऽङ्गविभागविनिर्णयः| पूर्वोक्तमेव वदता किमिवोदितं स्या च्छ्रद्धालुतुष्टिजननं न भवत्यपूर्वम्| सङ्क्षिप्तसंशयितविस्तृतविप्रकीर्णः कृत्स्नोऽर्थराशिरिति साधु स एव दृष्टः| आयुर्वेदोदधेः पारमपारस्य प्रयाति कः| विश्वव्याध्यौषधिज्ञानसारस्त्वेष समुच्चितः||१०२||
🔊 Audio coming soon
సమధిగమ్య ఇతి| మయా చ అగ్నివేశాదికృతాయుర్వేదాంగవిభాగవినిశ్చయో రచితః| కథమిత్యత్రాహ-అవలోకితాఖ్యాదాదిగురోః ప్రతిభాం బుద్ధివికాసం సమధిగమ్య| న కేవలం తస్మాదేవ గురోర్యావత్ గురుతరాచ్చ పితుః| కింభూతాత్ పితురాహ-సుబహుభేషజం యచ్ఛాస్త్రం తదేవాశోషార్థపరిజ్ఞానహేతుత్వాద్విలోచనం యస్య| మయా చ స ఏవాగ్నివేశాదిప్రణీతోఽర్థరాశిః కృత్స్నః సర్వః సాధు కృత్వా చ దృష్టో నిబద్ధః| యతః పూర్వోదితమవిశిష్టమేవ వదతా న కించిదుదితం భవతి| అత్యంతాపూర్వం చోచ్యమానం శ్రద్ధాలూనాం తుష్టిజననం న భవత్యతః స ఏవ సాధు దృష్టః| యతస్తేషామగ్నివేశాదీనామర్థరాశిః సంక్షిప్తసంశయితత్వాదిదోషయుక్తః అతథాభూతోఽపి ప్రతిభాత్యతః స ఏవ మయా సాధు దృష్టః| ఏష చాస్మత్తంత్రో విశ్వస్య జగతో వ్యాధీనామౌషధానాం చ సార ఉత్కృష్టో భాగః సముచ్చితః| కృత్నస్య త్వాయుర్వేదసాగరస్యాపారస్యానంతస్య కః పారం ప్రయాతి|| 102||
Adhikarana AtmatantropAdeyatAnidarshanam (103) · Śloka 103
స్మృత్వేదముదితం పూర్వం శ్రుత్వేదానీం ద్వయోః పునః| స్మర్త్తుః శ్రోతుశ్చ సుతరాం శ్రద్ధాతుం కస్య యుజ్యతే| అథవా శ్రుతమప్యేతత్ స్మర్త్తురేవ క్రమాగతం| అభిధాతృవిశేషేణ కిం తథాపి ప్రయోజనం| ఊర్ధ్వమేతి మదనం త్రివృతాధో- వస్తుమాత్రక ఇతి ప్రతిపాద్యే| మద్విధో యది వదేదథవాఽత్రిః కథ్యతాం క ఇవ కర్మాణి భేదః| సాధ్వసాధ్వితి వివేకవియుక్తో లోకపంక్తికృతభక్తివిశేషః| బాలిశో భవతి నో ఖలు విద్వాన్ సూక్త ఏవ రమతే మతిరస్య||103||
स्मृत्वेदमुदितं पूर्वं श्रुत्वेदानीं द्वयोः पुनः| स्मर्त्तुः श्रोतुश्च सुतरां श्रद्धातुं कस्य युज्यते| अथवा श्रुतमप्येतत् स्मर्त्तुरेव क्रमागतम्| अभिधातृविशेषेण किं तथापि प्रयोजनम्| ऊर्ध्वमेति मदनं त्रिवृताधो- वस्तुमात्रक इति प्रतिपाद्ये| मद्विधो यदि वदेदथवाऽत्रिः कथ्यतां क इव कर्माणि भेदः| साध्वसाध्विति विवेकवियुक्तो लोकपङ्क्तिकृतभक्तिविशेषः| बालिशो भवति नो खलु विद्वान् सूक्त एव रमते मतिरस्य||१०३||
🔊 Audio coming soon
స్మృత్వేత్యాదినా ఆత్మతంత్రస్యోపాదేయతామాచష్టే| ఇదం చార్థజాతమేకేన బ్రహ్మాదినా స్మృత్వోదితం పూర్వకాలే చోదితం| అన్యేన త్వస్మదాదినా శ్రుత్వోదితముక్తం సంప్రతి చోక్తం| ఏతయోరుభయోః కస్య శ్రద్ధాతుం యుజ్యతే| అసాక్షాత్కరత్వే సమే ఏకస్యోపరి కః పక్షపాతః| అథవా ఉభయోః శ్రద్ధాతుం కస్య యుజ్యత ఇతి కాక్వా యేన శ్రుత్వేదానీం చోక్తం తస్యైవ యుక్తం న త్వితరస్య| యస్మాద్యథానుభవావస్థాస్మృతిర్ద్దురుపపాదా| కస్యాపి కాలాతిక్రమాత్ సంస్కారభ్రంశ ఇతి| కంఠోక్త్యా తు సమ-మేవానౌద్ధత్యేన శ్రుతం భవిష్యతీత్యూర్ధ్వమేతీత్యాదినా ప్రదర్శ్యతే| అథైవ కశ్చిదాహ యదద్యతనస్య శ్రుతం తత్ స్మర్తురేవ సంబంధినః క్రమాదాయాతం| తత్ స్మర్తుర్దోషాభావసూచనాన్మయా కృతేఽపి భ్రమాదివినాశఖ్యాపనమేవ| ఏవమాత్మన ఏవ పరమసాధుత్వం వర్ణితం భవతీతి| ఏవమపి భవతా కృతేఽస్మిన్నశ్లీలాదిదోషాశంకా స్యాదిత్యత ఆహ అభిధత్రితి| అభిధాతృవిశేషణ కిం ప్రయోజనం భవతి? ప్రామాణికేన హ్యర్థక్రియాబినివేష్టవ్యా| అత్ర చోర్ధ్వమేతి మదనమిత్యాదౌ వస్తుమాత్రే ప్రతిపాద్యే యది మద్విధో వదేదథవాఽత్రిర్వదేత్ కథ్యతాం కర్మణి కో విశేషః? సాధ్వసాధ్వితి వివేకరహితో లోకపంక్త్యైవైకత్ర కృతభక్తివిశేషో బాలిశ ఏవైవం భవతి, న తు విద్వాన్| అస్య తు విదుషః పక్షపాతేన వినా సూక్త ఏవ మతీ రమతే|| 103||
Adhikarana samAptisUcakaM ma~ggalam (104-50) · Śloka 50
ఇతి మునివచనానాం జీవితోపాశ్రయాణా మభీలషితసమృద్ధౌ కల్పవృక్షోపమానాం| యదుదితమిహ పుణ్యం కుర్వతో మేఽనువాదం భవతు విగతరోగో నిర్వృతస్తేన లోకః||104|| ఇతి వైద్యపతిసింహగుప్తస్య సూనోర్వాగ్భటస్య కృతా వష్టాంగసంగ్రహసంహితాయాముత్తరతంత్రే వాజీకరణ విధిర్నామ పంచాశోఽధ్యాయః||50||
इति मुनिवचनानां जीवितोपाश्रयाणा मभीलषितसमृद्धौ कल्पवृक्षोपमानाम्| यदुदितमिह पुण्यं कुर्वतो मेऽनुवादं भवतु विगतरोगो निर्वृतस्तेन लोकः||१०४|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृता वष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे वाजीकरण विधिर्नाम पञ्चाशोऽध्यायः||५०||
🔊 Audio coming soon
ఇత్యేతేన నిశ్శేషతంత్రోక్తప్రకారేణ మునివచానానామనువచనం కుర్వతో మమ యత్ పుణ్యముదితం సంజాతం తేన పుణ్యేన లోకో విగతరోగో నిర్వృతశ్చ భవతు| కింభూతానాం మునివచనానామాహ-జీవితస్యావాష్టంభకానాం తథా కల్పవృక్షసదృశానామనభిలషితసమృద్ధావితి|| 104|| ఇతి శ్రీమన్మహామహోపాధ్యాయేందువిరచితాయా మష్టాంగసంగ్రహవ్యాఖ్యాయాం శశిలేఖాయా ముత్తరతంత్రే పంచాశోఽధ్యాయః ఇత్యష్టమం వాజీకరణమంగం సంపూర్ణం