Adhikarana atha viShapratiShedho nAma catvAriMsho~adhyAyaH, pratij~jA (1) · Śloka 1
ਅਥਾਤੋ ਵਿਸਪ੍ਰਤਿਸੇਧਂ ਨਾਮਾਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ|
ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ||੧||
View original
अथातो विषप्रतिषेधं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः|
इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
ਆਗਨ੍ਤੁਪ੍ਰਸਙ੍ਗਾਦੁਕ੍ਤਸ਼ਿਸ੍ਟਤ੍ਵਾਦ੍ਵਿਸਚਿਕਿਤ੍ਸਾਯਾ ਅਵਸਰਸ੍ਤਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚਾਨੇਕਪ੍ਰਕਾਰਤ੍ਵੇਨ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਾਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਂ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਯਿਤੁਮਧ੍ਯਾਯ ਆਰਭ੍ਯਤੇ (-ਅਥਾਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਸਪ੍ਰਤਿਸੇਧਂ ਸ੍ਥਾਵਰਜਙ੍ਗਮਾਦਿਭੇਦੇਨਾਨੇਕਵਿਧਸ੍ਯ ਵਿਸਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਸੇਧਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਿਦਾਨਾਦ੍ਵਿਨਾ ਪ੍ਰਤਿਸੇਧਸ੍ਯ ਦੁਸ੍ਕਰਤ੍ਵਾਤ੍ਸ ਨਿਦਾਨਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸ਼ੇਸਂ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍)||੧||
Adhikarana viShasya prAgutpattiH (2) · Śloka 2
ਪੁਰਾ ਖਲ੍ਵਮਤਾਰ੍ਥਂ ਸੁਰਾਸੁਰੈਃ ਸਲਿਲਨਿਧੇਰ੍ਵਿਮਧ੍ਯਮਾਨਾਤ੍ ਕ੍ਰੋਧ ਇਵ ਰੂਪਵਾਨ੍ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਸਮੁਦ੍ਬਭੂਵ ਕਸ੍ਣਮਨਲਨਯਨਮੁਰ੍ਧ੍ਵ- ਪ੍ਰਦੀਪ੍ਤਕੇਸਂ ਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਕਰਾਲਂ ਭੈਰਵਾਰਾਵਰੂਪਮ੍|
ਤਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦੇਵ ਯਤੋ ਦੇਵਦਾਨਵਾਸ਼੍ਚ ਵਿਸਣ੍ਣਾਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਦ੍ਵਿਸਸਂਜ੍ਞਾਮਵਾਪ||੨||
View original
पुरा खल्वमृतार्थं सुरासुरैः सलिलनिधेर्विमध्यमानात् क्रोध इव रूपवान् सत्त्वं समुद्बभूव कृष्णमनलनयनमुर्ध्व- प्रदीप्तकेषं दंष्ट्राकरालं भैरवारावरूपम्|
तद्दर्शनादेव यतो देवदानवाश्च विषण्णास्तस्मात्तद्विषसंज्ञामवाप||२||
(ਤਤ੍ਰ ਪੂਰ੍ਵਂ ਵਿਸਸ੍ਯੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ|) ਇਹ ਹਿ ਵਿਸਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਪ੍ਰਸ੍ਤੁਤਾ| ਵਿਸਸ੍ਯ ਚ ਸ੍ਵਰੂਪੇ ਜ੍ਞਾਤੇ ਤਦ੍ਵ੍ਯਾਧੀਨਾਂ ਹੇਤ੍ਵਾਦਿਕਂ ਜ੍ਞੇਯਮਤਃ ਸ੍ਵਰੂਪਮੇਵ ਪ੍ਰਥਮਮਿਤਿਹਾਸਰੂਪੇਣੋਚ੍ਯਤੇ-ਪੁਰਾ ਖਲ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪੁਰਾ ਕਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚਿਤ੍ਕਾਲੇ ਸੁਰੈਸ਼੍ਚਾਸੁਰੈਸ਼੍ਚਾਮਤਾਰ੍ਥਂ ਵਿਮਥ੍ਯਮਾਨਾਜ੍ਜਲਨਿਧੇ ਰੂਪਵਾਨਿਵ ਕ੍ਰੋਧਃ ਕਸ੍ਣਤ੍ਵਾਦਿਗੁਣਂ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਸਮੁਦ੍ਬਭੂਵ| ਤਸ੍ਯ ਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਦਰ੍ਸ਼ਨਮਾਤ੍ਰਾਦੇਵ ਦੇਵਾ ਦਾਨਵਾਸ਼੍ਚ ਯਤੋ ਵਿਸਾਦਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਵਿਸਸਂਜ੍ਞਾਮਨ੍ਵਰ੍ਥਤਾਂ ਚਾਵਾਪ ਪ੍ਰਾਪ|| ੨||
Adhikarana viShasyauShadhiShu nyAsaH sthAvaraviSham (3) · Śloka 3
ਤਤ੍ ਸਹਸੈਵ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਿ ਨਿਰ੍ਦਗ੍ਧੁਕਾਮਮੁਪਯੋਗਵਿਸ਼ੇਸੈਰ੍ਵਿਸ ਮਮਤਤਾਂ ਵਿਨਯਮਾਨੋ ਬ੍ਰਹ੍ਯਾਨੁਨੀਯੌਸਧੀਸੁ ਨ੍ਯਸ੍ਤਵਾਨ੍|
ਤਤਸ੍ਤਤ੍ ਸ੍ਥਾਵਰਾਸੁ ਮੂਰ੍ਤਿਸ੍ਵਧਿਵਸਨਾਤ੍ ਸ੍ਥਾਵਰਮਿਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ||੩||
View original
तत् सहसैव सर्वभूतानि निर्दग्धुकाममुपयोगविशेषैर्विष ममृततां विनयमानो ब्रह्यानुनीयौषधीषु न्यस्तवान्|
ततस्तत् स्थावरासु मूर्तिष्वधिवसनात् स्थावरमित्युच्यते||३||
ਉਦ੍ਭੂਤਂ ਤਦ੍ਵਿਸਂ ਸਹਸੈਵ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਿ ਨਿਰ੍ਦਗ੍ਧੁਕਾਮਂ ਯਦਾ ਤਦੈਤਦਮਤਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤੀਤ੍ਯੁਪਯੋਗਵਿਸ਼ੇਸਯੋਗ੍ਯਤਾਂ ਤਸ੍ਯ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਤਦ੍ਵਿਸਮੌਸਧਿਸੁ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਾਸ੍ਵੇਵ ਨ੍ਯਸ੍ਤਵਾਨ੍ ਤਤਸ੍ਤਦ੍ਵਿਸਂ ਸ੍ਥਾਵਰਾਸ੍ਵੌਸਧ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸੁ ਮੂਰ੍ਤਿਸ੍ਵਧਿਵਸਨਾਤ੍ਸ੍ਥਾਵਰਮਿਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ| ਇਤਿ ਸ੍ਥਾਵਰਸ੍ਯ ਵਿਸਸ੍ਯ ਸਮ੍ਭਵਃ|| ੩||
Adhikarana ja~ggamaviShodbhavaH (4) · Śloka 4
ਜਙ੍ਗਮਂ ਪੁਨਃ ਪਥਿਵ੍ਯਾ ਭਾਰਾਵਤਾਰਾਰ੍ਥਮੁਰਗਾਦਿਰੂਪੇਣ ਵਿਸ੍ਣੂ- ਰ੍ਨਿਰ੍ਮਮੇ||੪||
View original
जङ्गमं पुनः पृथिव्या भारावतारार्थमुरगादिरूपेण विष्णू- र्निर्ममे||४||
ਜਙ੍ਗਮਂ ਤੁ ਵਿਸਂ ਭਗਵਾਨ੍ ਵਿਸ੍ਣੁਰ੍ਨਿਰ੍ਮਮੇ ਨਿਰ੍ਮਿਤਵਾਨ੍| ਕਿਮਰ੍ਥਮਿਤ੍ਯਾਹ| ਪਥਿਵ੍ਯਾ ਭਾਰਾਵਤਾਰਾਰ੍ਥਂ ਪਥਿਵੀਤੋ ਭਾਰੋਵਰਤਤ੍ਵਿਤਿ ਕਤ੍ਵਾ| ਅਤ੍ਰ ਭਗਵਾਨੇਵ ਪ੍ਰਮਾਣਮ੍|| ੪||
Adhikarana sthAvarasya viShasya dashAdhiShThAnAni (5) · Śloka 5
ਤਯੋਃ ਸ੍ਥਾਵਰਂ ਮੂਲਪਤ੍ਰਪੁਸ੍ਪਫਲਤ੍ਵਕ੍ਸਾਰਨਿਰ੍ਯਾਸਕ੍ਸੀਰ ਧਾਤੁਕਨ੍ਦਭੇਦਾਦ੍ਦਸ਼ਾਧਿਸ੍ਠਾਨਮ੍|
ਤਤ੍ਰ ਮੂਲਵਿਸਾਣਿ ਕ੍ਲੀਤ ਨਕਾਸ਼੍ਵਮਾਰਕਗੁਞ੍ਜਾਸੁਗਨ੍ਧਕਗਰ੍ਗਰਕਕਰ੍ਕਰਕਰਘਾਟਕਾ ਦੀਨਿ|
ਪਤ੍ਰਵਿਸਂ ਕਾਲਪਤ੍ਰਿਕਾ ਲਮ੍ਬਾਵਰਦਕਰਮ੍ਭਾਰ੍ਕਾਦਿ ਨਾਮ੍|
ਪੁਸ੍ਪਵਿਸਂ ਵਲ੍ਲੀਰੇਣੁਕਕਰਮ੍ਭਮਹਾਕਰਮ੍ਭਾਦੀਨਾਮ੍|
ਫਲਂ ਕੁਮੁਦ੍ਵਤੀਰੇਣੁਕਾਕਰਮ੍ਭਮਹਾਕਰਮ੍ਭਮਦਨਕਤੁਵਰਕਾ ਦੀਨਾਮ੍|
ਤ੍ਵਕ੍ਸਾਰਨਿਰ੍ਯਾਸਾਃ ਕਰਕਕਰਘਾਟਕਕਰਮ੍ਭਮ ਹਾਕਰਮ੍ਭਨਾਰਾਚਕਾਦੀਨਾਮ੍|
ਕ੍ਸੀਰਂ ਕੁਮੁਦ੍ਵਤੀ ਦਨ੍ਤੀਸ੍ਨੁਹ੍ਯ ਰ੍ਕਜਾਲਿਨੀਵ੍ਯਾਲਾਦੀਨਾਮ੍|
ਧਾਤਵੋ ਹਰਿਤਾਲਫੇਨਾਸ਼੍ਮਭਸ੍ਮ ਰਕ੍ਤਪ੍ਰਭਤਯਃ|
ਕਨ੍ਦਜਾਨਿ ਤੁ ਹਾਲਾਹਲਕਾਲਕੂਟਵਤ੍ਸ ਨਾਭਸ਼ਙ੍ਗੀਸਾਰ੍ਸਪਜਾਲਕਕਰ੍ਦਮਕਵੈਰਾਟਕਮੁਸ੍ਤਕਮੁਸ੍ਕਕ ਸਾਕ੍ਤੁਕਕ੍ਰੌਞ੍ਚਕਵਾਲਕਮਹਾਵਿਸਪੁਣ੍ਡਰੀਕਗਾਲਵਮੂਲਕ ਮਰ੍ਕਟਕਰ੍ਕਟਕਕਰਵੀਰਕੇਨ੍ਦ੍ਰਾਯੁਧਸਙ੍ਕੋਚਕਲਾਙ੍ਗਲਕਤੈਲ ਪੇਯਕੁਸ਼ਪੁਸ੍ਪਕੇ ਤੁ ਪੁਸ੍ਪਕਰੋਹਿਸਾਞ੍ਜਨਾਭਕਾਦੀਨਿ||੫||
View original
तयोः स्थावरं मूलपत्रपुष्पफलत्वक्सारनिर्यासक्षीर धातुकन्दभेदाद्दशाधिष्ठानम्|
तत्र मूलविषाणि क्लीत नकाश्वमारकगुञ्जासुगन्धकगर्गरककर्करकरघाटका दीनि|
पत्रविषं कालपत्रिका लम्बावरदकरम्भार्कादि नाम्|
पुष्पविषं वल्लीरेणुककरम्भमहाकरम्भादीनाम्|
फलं कुमुद्वतीरेणुकाकरम्भमहाकरम्भमदनकतुवरका दीनाम्|
त्वक्सारनिर्यासाः करककरघाटककरम्भम हाकरम्भनाराचकादीनाम्|
क्षीरं कुमुद्वती दन्तीस्नुह्य र्कजालिनीव्यालादीनाम्|
धातवो हरितालफेनाश्मभस्म रक्तप्रभृतयः|
कन्दजानि तु हालाहलकालकूटवत्स नाभशृङ्गीसार्षपजालककर्दमकवैराटकमुस्तकमुष्कक साक्तुकक्रौञ्चकवालकमहाविषपुण्डरीकगालवमूलक मर्कटकर्कटककरवीरकेन्द्रायुधसङ्कोचकलाङ्गलकतैल पेयकुशपुष्पके तु पुष्पकरोहिषाञ्जनाभकादीनि||५||
ਤਯੋਃ ਸ੍ਥਾਵਰਜਙ੍ਗਮਵਿਸਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਸ੍ਥਾਵਰਂ ਮੂਲਾਦਿਭੇਦੇਨ ਦਸ਼ਾਸ਼੍ਰਯਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਕ੍ਲੀਤਨਕਾਦੀਨਿ ਮੂਲਵਿਸਾਣਿ| ਸੁਬੋਧਮ੍| ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਪਠਿਤਾਪਠਿਤਾਨਿ ਵਿਸਾਸ਼੍ਰਯਾਣਿ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧ੍ਯੈਵ ਭਾਰਤਦੇਸੇਸੁ ਜ੍ਞਾਯਨ੍ਤੇ| ਅਸ੍ਮਾਭਿਸ੍ਤੁਲ੍ਯਵ੍ਯਾਪ੍ਤਿਬਨ੍ਧਨਭਯਾਨ੍ਨ ਲਿਖ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਕਤਾ ਤੁ ਮੂਲਾਦਿਮੁਦ੍ਰਯੈਵ ਤੇਸਾਂ ਜਾਤਿਸਂਗ੍ਰਹਃ ਕਤਃ| (ਮੂਲਾਦਿਵਿਸਾਣਾਂ ਯਤ੍ਨਪਰੈਰਪਿ ਜ੍ਞਾਤੁਮਸ਼ਕ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍ਤਾਨਿ ਹਿਮਵਤ੍ਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇ ਕਿਰਾਤਸ਼ਬਰਾਦਿਭ੍ਯੋ ਜ੍ਞੇਯਾਨੀਤਿ ਨਿਬਨ੍ਧਸਂਗ੍ਰਹਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਟੀਕਾਯਾਮ੍)|| ੫||
Adhikarana AshrayabhedAnusAraM prabhAvabhedAH (6) · Śloka 6
ਤਤ੍ਰ ਮੂਲਵਿਸੈਰੁਪਯੁਕ੍ਤੈਰੁਦ੍ਵੇਸ੍ਟਨਪ੍ਰਲਾਪਮੋਹਾਃ ਪ੍ਰਜਾਯਨ੍ਤੇ|
ਪਤ੍ਰ ਵਿਸੈਰ੍ਜਮ੍ਭੋਦ੍ਵੇਸ੍ਟਨਸ਼੍ਵਾਸਾਃ|
ਪੁਸ੍ਪਵਿਸੈਸ਼੍ਛਰ੍ਦ੍ਯਾਧ੍ਮਾਨਮੋਹਾਃ|
ਫਲਵਿਸੈਰ੍ਦਾਹਮੁਸ੍ਕਸ਼ੋਫੌ|
ਤ੍ਵਕ੍ਸਾਰਨਿਰ੍ਯਾਸਵਿਸੈਃ ਪ੍ਰਸੇ ਕਾਸ੍ਯਾਦੌਰ੍ਗਨ੍ਧ੍ਯਪਾਰੁਸ੍ਯਸ਼ਿਰੋਵੇਦਨਾਃ|
ਕ੍ਸੀਰਵਿਸੈਰ੍ਜਿਹ੍ਵਾਗੌਰਵਂ ਸ਼ਕਦ੍ਭੇਦਸ਼੍ਚ|
ਧਾਤੁਵਿਸੈਸ੍ਤਾਲੁਦਾਹਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਹਦਯਪੀਡਾਃ|
ਸਰ੍ਵ ਮੇਵ ਚ ਸ੍ਥਾਵਰਂ ਜ੍ਵਰਹਿਧ੍ਮਾਦਨ੍ਤਹਰ੍ਸ਼ਹਨੁਸ੍ਤਮ੍ਭਗਲਗ੍ਰਹਫੇਨ ਵਮਨਾਰੁਚਿਸ਼੍ਵਾਸਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਃ ਕਰੋਤਿ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਕਨ੍ਦਜਮ੍|
ਤਦ੍ਧ੍ਯਤਿਤੀਕ੍ਸ੍ਣਤ੍ਵਾਦਾਸ਼ੁਕਾਰਿਤਰਮ੍|
ਇਤਰਤ੍ਤੁ ਪ੍ਰਾਯਃ ਕਾਲਾ ਨ੍ਤਰਪ੍ਰਾਣਹਰਮ੍||੬||
View original
तत्र मूलविषैरुपयुक्तैरुद्वेष्टनप्रलापमोहाः प्रजायन्ते|
पत्र विषैर्जृम्भोद्वेष्टनश्वासाः|
पुष्पविषैश्छर्द्याध्मानमोहाः|
फलविषैर्दाहमुष्कशोफौ|
त्वक्सारनिर्यासविषैः प्रसे कास्यादौर्गन्ध्यपारुष्यशिरोवेदनाः|
क्षीरविषैर्जिह्वागौरवं शकृद्भेदश्च|
धातुविषैस्तालुदाहमूर्च्छाहृदयपीडाः|
सर्व मेव च स्थावरं ज्वरहिध्मादन्तहर्शहनुस्तम्भगलग्रहफेन वमनारुचिश्वासमूर्च्छाः करोति विशेषेण कन्दजम्|
तद्ध्यतितीक्ष्णत्वादाशुकारितरम्|
इतरत्तु प्रायः काला न्तरप्राणहरम्||६||
ਤਤ੍ਰ ਮੂਲਵਿਸੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਦਸ਼ਾਨਾਮੁਪਯੋਗਕ੍ਰਮੇਣ ਵ੍ਯਾਧਿਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਨਮ੍| ਸੁਬੋਧਮ੍| ਉਦ੍ਵੇਸ੍ਟਨਂ ਵੇਸ੍ਟਨਮਿਵਾਙ੍ਗਾਨਾਮ੍| ਮੁਸ੍ਕਸ਼ੋਫੋ ਵਸਣਸ਼ੋਫਃ| ਧਾਤਵਸ੍ਤੁ ਰਕ੍ਤਾਦਯਃ ਪ੍ਰਾਣਿਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਵਿਸਂ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਸਰ੍ਵਮਪਿ ਚ ਦਸ਼ਵਿਧਮਪਿ ਸ੍ਥਾਵਰਂ ਵਿਸਂ ਜ੍ਵਰਾਦਿਕਂ ਕਰੋਤਿ| ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸਮਮ੍| ਇਤਰਤ੍ਤੁ ਕਨ੍ਦਜਾਤਾਦਨ੍ਯਨ੍ਨਵਵਿਧਮ੍| (ਉਪਯੋਗਦਿਵਸਾਦਨ੍ਯੋ ਦਿਵਸਪਕ੍ਸਮਾਸਾਦਿ ਕਾਲਾਨ੍ਤਰਮਿਤਿ ਨਿਬਨ੍ਧਸਂਗ੍ਰਹਃ)|| ੬||
Adhikarana sthAvaraviShaM sarvameva maulam (7) · Śloka 7
ਸਰ੍ਵਮਪਿ ਚੈਤਨ੍ਮੌਲਮਿਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ ਮੂਲਾਸ਼੍ਰਯਤ੍ਵਾਤ੍ਪਤ੍ਰਾਦੀਨਾਮ੍||੭||
View original
सर्वमपि चैतन्मौलमित्युच्यते मूलाश्रयत्वात्पत्रादीनाम्||७||
ਸਰ੍ਵਮਪਿ ਚੈਤਤ੍ ਸ੍ਥਾਵਰਂ ਵਿਸਂ ਮੌਲਮਿਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ, ਪਤ੍ਰਾਦੀਨਾਂ ਮੂਲਾਸ਼੍ਰਯਤ੍ਵਾਤ੍| ਨ ਹਿ ਯਨ੍ਮੂਲੇ ਨ ਸ਼੍ਰਿਤਂ ਤਤ੍ਪਤ੍ਰਾਦਿਸੁ ਭਵਤਿ| ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਸ੍ਥਾਵਰਮ੍|| ੭||
Adhikarana ja~ggamasyAshrayAH prabhAvashca (8) · Śloka 8
ਜਙ੍ਗਮਸ੍ਯ ਤ੍ਵਾਸ਼੍ਰਯਾਃ ਸੋਡਸ਼ਦਸ੍ਟਿਨਿਸ਼੍ਵਾਸਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਮੁਖਨ ਖਾਸ੍ਥਿਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਸ਼ੁਕ੍ਰਾਰ੍ਤ੍ਤਵਲਾਲਾਸ਼ੂਕਪਿਤ੍ਤਸ਼ੋਣਿਤਸ਼ਵਾਨਿ|
ਤਾਨਿ ਪੁਨਃ ਸਰ੍ਪਕੀਟਕਣਭਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ਰਿਤਾਨਿ|
ਤਤ੍ਕਤਾਨ੍ਯਥਾ ਸ੍ਵਮਾਮਯਾਨ੍ ਸਾਧਨਂ ਚੋਤ੍ਤਰਤ੍ਰ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ|
ਸਰ੍ਵਞ੍ਚ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ੋ ਜਙ੍ਗਮਂ ਨਿਦ੍ਰਾਤਨ੍ਦ੍ਰਾਕ੍ਲਮਦਾਹਰੋਮਹਰ੍ਸਸ਼ੋਫ ਪਾਕਾਤਿਸਾਰਾਨ੍ ਕਰੋਤਿ||੮||
View original
जङ्गमस्य त्वाश्रयाः षोडशदृष्टिनिश्वासस्पर्शदंष्ट्रामुखन खास्थिमूत्रपुरीषशुक्रार्त्तवलालाशूकपित्तशोणितशवानि|
तानि पुनः सर्पकीटकणभाद्याश्रितानि|
तत्कृतान्यथा स्वमामयान् साधनं चोत्तरत्र वक्ष्यति|
सर्वञ्च प्रायशो जङ्गमं निद्रातन्द्राक्लमदाहरोमहर्षशोफ पाकातिसारान् करोति||८||
ਜਙ੍ਗਮਸ੍ਯ ਵਿਸਸ੍ਯ ਦੁਸ੍ਟ੍ਯਾਦੀਨਿ ਸ਼ਵਾਨ੍ਤਾਨਿ ਸੋਡਸ਼ਾਸ਼੍ਰਯਾਃ| ਤਾਨਿ ਦੁਸ੍ਟ੍ਯਾਦੀਨਿ ਸਰ੍ਪਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ਰਯਾਣ੍ਯੇਵ ਵਿਸਾਧਿਸ੍ਠਾਨਾਨਿ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾਨਿ| ਤਤ੍ਕਤਾਨ੍ ਜਙ੍ਗਮਾਸ਼੍ਰਯਵਿਸਕਤਾਨ੍| ਯਥਾਸ੍ਵਮਿਤਿ ਪਥਗ੍ਭੇਦਮਾਮਯਾਂਸ੍ਤਤ੍ਸਾਧਨਞ੍ਚੋਤ੍ਤਰਤ੍ਰਾਧ੍ਯਾਯੇਸੁ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ| ਸਰ੍ਵਞ੍ਚ ਜਙ੍ਗਮਂ ਵਿਸ਼ਂ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ੋ ਨਿਦ੍ਰਾਦੀਨ੍ ਕਰੋਤਿ|| ੮||
Adhikarana viShasAmAnyaguNAstasya dehe prabhAvashca (9) · Śloka 9
ਦ੍ਵਿਵਿਧਮਪਿ ਚੈਤਦ੍ਵਿਸਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਰੂਕ੍ਸਵਿਸ਼ਦਸੂਕ੍ਸ੍ਮਵ੍ਯਵਾ ਯ੍ਯਾਸ਼ੁਕਾਰਿਵਿਕਾਸਿਲਘ੍ਵਵ੍ਯਕ੍ਤਰਸਤ੍ਵੈਰ੍ਦਸ਼ਭਿਰ੍ਗੁਣੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਮ ਪਾਕਿ ਚ|
ਤਤ੍ਰ ਤੈਕ੍ਸ੍ਣ੍ਯੌਸ੍ਣ੍ਯਾਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਂ ਰਕ੍ਤਞ੍ਚ ਪ੍ਰਕੋਪਯਤਿ|
ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਾ ਦ੍ਵਾਯੁਮ੍|
ਵੈਸ਼ਦ੍ਯਾਦਸਕ੍ਤਵੇਗਂ ਪ੍ਰਸਰਤਿ|
ਸੌਕ੍ਸ੍ਮ੍ਯਾਦ੍ਵ੍ਯਵਾਯਿ ਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਦੋਸਧਾਤੁਮਲਾਦੀਨ੍ ਸਮਸ੍ਤਾਨ੍ ਸ਼ਰੀਰਾਵਯਵਾਨਨੁ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਤਿ|
ਆਸ਼ੁਕਾਰਿਤ੍ਵਾਦਾਸ਼ੁ ਵ੍ਯਾਪਾਦਯਤਿ|
ਵਿਕਾਸਿ ਤ੍ਵਾਨ੍ਮਰ੍ਮਚ੍ਛੇਦੇਨ ਮਤਿਂ ਵ੍ਯਾਮੋਹਯਤਿ|
ਲਾਘਵਾਦ੍ਦੁਰ੍ਨਿਰ੍ਹਰਮਵ੍ਯਕ੍ਤ ਰਸਤ੍ਵਾਚ੍ਛ੍ਲੇਸ੍ਮਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨਾਨ੍ਨਾਨਿ ਵਿਸਤੋ ਰਕ੍ਸੇਦਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍|
ਅਪਾ ਕਿਤ੍ਵਾਤ੍ ਜਰਾਂ ਨੋ ਯਾਤਿ|
ਤੇਨਾਭ੍ਯਵਹਤਮਵਸ਼੍ਯਂ ਮਾਰਯਤਿ|
ਮਨ੍ਤ੍ਰੌਸਧਬਲੇਨ ਚੋਪਸ਼ਮਿਤਮਪਿ, ਪ੍ਰਤ੍ਯਯਮਾਸਾਦ੍ਯਪੁਨਃ ਪ੍ਰਕੁ ਪ੍ਯਤੀਤਿ||੯||
View original
द्विविधमपि चैतद्विषं तीक्ष्णोष्णरूक्षविशदसूक्ष्मव्यवा य्याशुकारिविकाषिलघ्वव्यक्तरसत्वैर्दशभिर्गुणैर्युक्तम पाकि च|
तत्र तैक्ष्ण्यौष्ण्यात् पित्तं रक्तञ्च प्रकोपयति|
रौक्ष्या द्वायुम्|
वैशद्यादसक्तवेगं प्रसरति|
सौक्ष्म्याद्व्यवायि त्वाच्च दोषधातुमलादीन् समस्तान् शरीरावयवाननु प्रविशति|
आशुकारित्वादाशु व्यापादयति|
विकाषि त्वान्मर्मच्छेदेन मतिं व्यामोहयति|
लाघवाद्दुर्निर्हरमव्यक्त रसत्वाच्छ्लेष्मप्रयत्नेनान्नानि विषतो रक्षेदित्युक्तम्|
अपा कित्वात् जरां नो याति|
तेनाभ्यवहृतमवश्यं मारयति|
मन्त्रौषधबलेन चोपशमितमपि, प्रत्ययमासाद्यपुनः प्रकु प्यतीति||९||
ਦ੍ਵਿਵਿਧਂ ਸ੍ਥਾਵਰਂ ਜਙ੍ਗਮਂ ਚ ਵਿਸਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਦਿਭਿਰ੍ਦਸ਼ਭਿਰ੍ਗੁਣੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਮਪਾਕਿ ਚ ਭਵਤਿ| (ਅਨੇਕਰਸਸਮ੍ਭਵਾਦੇਕਸ੍ਯਾਪਿ ਰਸਸ੍ਯਾਵ੍ਯਕ੍ਤਤ੍ਵਮਸ੍ਯਾਵ੍ਯਕ੍ਤਰਸਤ੍ਵੇ ਹੇਤੁਃ| ਅਪਾਕਿਤ੍ਵਨ੍ਤੁ ਮਨ੍ਤ੍ਰਤਨ੍ਤ੍ਰਾਭ੍ਯਾਮਨ੍ਤਰੇਣ ਪਾਕਾਭਾਵਾਤ੍| ਪਾਕੋ ਵੀਰ੍ਯਹਾਨਿਃ| ਪਕ੍ਵੇਪ੍ਯਨ੍ਨੇ ਵਿਸਸ੍ਯਾਪਕ੍ਵਸ੍ਯੈਵੋਪਲਬ੍ਧੇਃ| ਮਨ੍ਤ੍ਰਤਨ੍ਤ੍ਰਾਭ੍ਯਾਮਪਾਕ ਏਵਾਸ੍ਯ ਕਾਰਣਾਨ੍ਤਰੇ ਪੁਨਃ ਕੋਪਹੇਤੁਃ)| ਏਭਿਸ਼੍ਚ ਗੁਣੈਰ੍ਯਤ੍ ਕਰੋਤਿ ਦੇਹੇ ਤਤ੍ਤੈਕ੍ਸ੍ਣ੍ਯੌਸ੍ਣ੍ਯਾਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਕ੍ਰਮੇਣੋਚ੍ਯਤੇ| ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ ਸੁਬੋਧਮ੍| ਅਨ੍ਨਸ੍ਯਾਪਿ ਦੁਸ੍ਟ੍ਯਾ ਤੈਰ੍ਦੇਹੇਨ ਤਥਾ ਵੇਦਨਾਤ੍ਤਥਾ ਗੁਣਤ੍ਵਮ੍| ਅਪਾਕਿਤ੍ਵਾਦੇਵ ਚ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਦਿਬਲੇਨੋਪਸ਼ਮਿਤਮਪਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯਯਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਂ ਕਾਰਣਸਾਮਾਨ੍ਯਮਾਸਾਦ੍ਯ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਪੁਨਃ ਪ੍ਰਕੁਪ੍ਯਤੀਤਿ||੯||
Adhikarana viShasya kRutrimAkRutrimau bhedau (10) · Śloka 10
ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਸ੍ਥਾਵਰਂ ਜਙ੍ਗਮਂ ਚੇਤਿ ਵਿਸਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਮਕਤ੍ਰਿਮਮ੍|
ਕਤ੍ਰਿਮਂ ਗਰਸਂਜ੍ਞਂ ਤੁ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਵਿਵਿਧੌਸਧੈਃ|
ਹਨ੍ਤਿ ਯੋਗਵਸ਼ੇਨਾਸ਼ੁ ਚਿਰਾਚ੍ਚਿਰਤਰਾਚ੍ਚ ਤਤ੍|
ਸ਼ੋਫਪਾਣ੍ਡੂਦਰੋਨ੍ਮਾਦਦੁਰ੍ਨਾਮਾਦੀਨ੍ ਕਰੋਤਿ ਵਾ||੧੦||
View original
भवति चात्र- स्थावरं जङ्गमं चेति विषं प्रोक्तमकृत्रिमम्|
कृत्रिमं गरसंज्ञं तु क्रियते विविधौषधैः|
हन्ति योगवशेनाशु चिराच्चिरतराच्च तत्|
शोफपाण्डूदरोन्माददुर्नामादीन् करोति वा||१०||
ਗਤਾਨੁਗਤਿਕਾ| ਵਿਸਸ੍ਯ ਕਤ੍ਰਿਮਾਕਤ੍ਰਿਮਭੇਦਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਸ੍ਥਾਵਰਜਙ੍ਗਮਂ ਚੇਤਿ ਦ੍ਵਿਵਿਧਮਪਿ ਵਿਸਮਾਚਾਰ੍ਯੈਰਕਤ੍ਰਿਮਮਿਤਿ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਮ੍| (ਅਕਤ੍ਰਿਮਂ ਕੇਨਾਪ੍ਯਨਿਰ੍ਮਿਤਂ ਸ੍ਵਤਃ ਸਞ੍ਜਾਤਂ ਵਿਸਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ)| ਕਤ੍ਰਿਮਂ ਤੁ ਵਿਸਂ ਗਰਸਂਜ੍ਞਿਤਂ ਨਾਨਾਵਿਧੈਰੌਸਧੈਃ ਸਂਯੁਕ੍ਤੈਃ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਯਤ੍ਤੇਨ ਤਚ੍ਚ ਕਤ੍ਰਿਮਂ ਸਮ੍ਯੋਗਵਸ਼ਾਦਾਸ਼ੁ ਵਾ ਹਨ੍ਤਿ ਚਿਰਾਦ੍ਵਾ ਚਿਰਤਰਾਦ੍ਵਾ| ਅਥਵਾ ਤਤ੍ਰ ਹਨ੍ਤਿ, ਅਪਿਤੁ ਸ਼ੋਫਾਦੀਨ੍ ਕਰੋਤਿ| (ਯਦ੍ਵਿਵਿਧੌਸਧੈਃ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਤਤ੍ਤੁ ਕਤ੍ਰਿਮਂ ਕਤ੍ਰਿਮਵਿਸਂ ਗਰਸਂਜ੍ਞਞ੍ਚ| ਤਤ੍ ਯੋਗਵਸ਼ੇਨ ਤਥਾਵਿਧਦ੍ਰਵ੍ਯਯੋਗਵਸ਼ਾਦਾਸ਼ੁ ਸਦ੍ਯ ਏਵ ਚਿਰਾਤ੍ ਚਿਰਕਾਲੇਨ ਚਿਰਤਰਾਦਤਿਚਿਰਕਾਲੇਨ ਚ ਹਨ੍ਤਿ ਮਾਰਯਤਿ| ਸ਼ੋਫਾਦੀਨ੍ ਕਰੋਤਿ ਵਾ)|| ੧੦||
Adhikarana viShasya prANaharatvam (11) · Śloka 11
ਅਪਿ ਚੈਤਦ੍ਵਿਸਂ ਸਰ੍ਵਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਦ੍ਯੈਰਨ੍ਵਿਤਂ ਗੁਣੈਃ|
ਵਾਤਪਿਤ੍ਤੋਤ੍ਤਰਂ ਨਣਾਂ ਸਦ੍ਯੋ ਹਰਤਿ ਜੀਵਿਤਮ੍||੧੧||
View original
अपि चैतद्विषं सर्वं तीक्ष्णाद्यैरन्वितं गुणैः|
वातपित्तोत्तरं नृणां सद्यो हरति जीवितम्||११||
ਅਪਿ ਚੇਤ੍ਯਨੁਕ੍ਰਾਨ੍ਤਸਮੁਚ੍ਚਯੇ| ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸਮਮ੍| (ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਮੁਦ੍ਰਿਕ੍ਤਵਾਤਪਿਤ੍ਤਮੇਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਵਿਸਂ ਨਰਾਣਾਂ ਜੀਵਿਤਮਾਸ਼੍ਵੇਵ ਹਰਤਿ| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਦਿਗੁਣਯੋਗ ਏਵ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤੋਦ੍ਰੇਕੇ ਹੇਤੁਃ)|| ੧੧||
Adhikarana viShasya prANaharaNe kramaH (12) · Śloka 12
ਵਿਸਂ ਹਿ ਦੇਹਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਪ੍ਰਾਗ੍ਦੂਸਯਤਿ ਸ਼ੋਣਿਤਮ੍|
ਕਫਪਿਤ੍ਤਾਨਿਲਾਂਸ਼੍ਚਾਨੁ ਸਮਦੋਸਂ ਸਹਾਸ਼ਯਾਨ੍|
ਤਤੋ ਹਦਯਮਾਸ੍ਥਾਯ ਦੇਹੋਚ੍ਛੇਦਾਯ ਕਲ੍ਪਤੇ|
ਸ਼ਰੀਰੇ ਦੂਸਿਤੇ ਰਕ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਂ ਚਿਮਿਚਿਮਾਯਤੇ|
ਕੋਠਃ ਸਮਣ੍ਡਲਃ ਸ੍ਵੇਦੋ ਰੋਮਹਰ੍ਸਸ਼੍ਚ ਜਾਯਤੇ|
ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਕੀਟਾ ਇਵਾਙ੍ਗੇਸੁ ਵਿਸਰ੍ਪਨ੍ਤੀਤਿ ਮਨ੍ਯਤੇ|
ਵਿਨਾਮਯਤਿ ਗਾਤ੍ਰਾਣਿ ਜਮ੍ਭਤੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਪ੍ਰਿਯਃ|
ਵ੍ਯਾਪਿਨਸ੍ਤਸ੍ਯ ਦੁਸ੍ਟਸ੍ਯ ਦ੍ਰੁਤਸ੍ਯ ਵਿਸਤੇਜਸਾ|
ਵਾਤਾਦਯੋ ਵਸ਼ਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਬਲਿਨੋਪ੍ਯਬਲਾ ਇਵ||੧੨||
View original
विषं हि देहं सम्प्राप्य प्राग्दूषयति शोणितम्|
कफपित्तानिलांश्चानु समदोषं सहाशयान्|
ततो हृदयमास्थाय देहोच्छेदाय कल्पते|
शरीरे दूषिते रक्ते सर्वं चिमिचिमायते|
कोठः समण्डलः स्वेदो रोमहर्षश्च जायते|
क्षुद्रकीटा इवाङ्गेषु विसर्पन्तीति मन्यते|
विनामयति गात्राणि जृम्भते शिशिरप्रियः|
व्यापिनस्तस्य दुष्टस्य द्रुतस्य विषतेजसा|
वातादयो वशं यान्ति बलिनोऽप्यबला इव||१२||
ਏਤਚ੍ਚ ਵਿਸੇ ਸ਼ੋਣਿਤੇ ਦੁਸਿਤੇ ਅਨੁਸਮਦੋਸਮਨ੍ਯੂਨਾਧਿਕ੍ਯਾਨ੍ਯਤਮਵਿਕਾਰਾਨ੍ ਕਤ੍ਵਾ ਸਹਾਸ਼ਯਾਨ੍ ਕਫਾਦੀਨ੍ ਦੂਸਯਤਿ| ਆਸ਼ਯਾਨਪਿ ਤੇਸਾਂ ਤਦ੍ਵਿਸਂ ਦੂਸਯਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਤ ਇਤਿ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍| (ਵਿਸਂ ਪੀਤਜਗ੍ਧਦਿਗ੍ਧਾ ਹਤਾਨ੍ਯਤਮਤ੍ਵੇਨ ਦੇਹਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਪ੍ਰਾਕ੍ਪੂਰ੍ਵਂ ਰਕ੍ਤਂ ਦੂਸਯਤਿ| ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਸਮਦੋਸਂ ਤੁਲ੍ਯਦੋਸਂ ਸਮਬਲਦੋਸ਼ਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸਹਾਸ਼ਯਾਨਾਸ਼ਯਸਹਿਤਾਨ੍ ਆਸ਼ਯਃ ਕਫਦ੍ਯਾਸ਼ਯਃ| ਕਫਪਿਤ੍ਤਾਨਿਲਾਨ੍ ਦੂਸਯਤਿ| ਨਨੁ ਤਿਕ੍ਸ੍ਣਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਵਿਸਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵਂ ਰਕ੍ਤਕੋਪਿਤ੍ਵਂ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਯੁਗਪਦੇਵ ਤ੍ਰਿਦੋਸਕੋਪਿਤ੍ਵਂ ਚੇਤਿ ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਤਦਯੁਕ੍ਤਮਿਵ ਮਨ੍ਯੇ 'ਦੋਸਾ ਦੁਸ੍ਟਾ ਰਸੈਰ੍ਦ੍ਧਾਤੁਨ੍ ਦੂਸਯਨ੍ਤੀ ਤ੍ਯਾਦਿਵਚਨਾਤ੍| ਅਤ੍ਰ ਭਣਾਮਃ-'ਰਕ੍ਤਮਣ੍ਵਪਿ ਤੁ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂਵਰ੍ਦ੍ਧਤੇ ਤੈਲਮਮ੍ਬੁਵਤਿ'ਤਿ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਾਤ੍ਵਾਤ੍| ਤਦ੍ਗਤਂ ਵਿਸਂ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫਜੁਸ੍ਟਾਸ਼ੁਦ੍ਧਭੇਦੇਨ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਂ ਸਰ੍ਵਸ਼ਰੀਰਗਂ ਰਕ੍ਤਂ ਦ੍ਰਾਗੇਵ ਦੂਸਯਤਿ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਰਕ੍ਤਦੁਸ੍ਟੇਰਨਨ੍ਤਰਂ ਯੁਗਪਦੇਵ ਦੋਸਤ੍ਰਯਕੋਪੋ ਯੁਜ੍ਯਤ ਏਵ| ਤਤੋਨਨ੍ਤਰਂ ਹਦਯਮਾਸ੍ਥਾਯ ਸਸ਼ੋਣਿਤੈਰ੍ਦੋਸੈਃ ਸਹ ਹਦਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸਰ੍ਵਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਬਦ੍ਧ੍ਵਾ ਦੇਹਨਾਸ਼ਾਯ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ)| ਸ਼ਰੀਰਮਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਰਕ੍ਤਾਦੌ ਦੂਸਿਤੇ ਕ੍ਰਮੇਣ ਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਰਕ੍ਤੇ ਦੂਸਿਤੇ ਸਰ੍ਵਂ ਸ਼ਰੀਰਂ ਚਿਮਿਚਿਮਾਯਤੇ ਕੋਠਾਦਿਕਂ ਚ ਜਾਯਤੇ| ਵਿਸਵਾਂਸ਼੍ਚਾਙ੍ਗੇਸੁ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾ ਕੀਟਾ ਇਵ ਵਿਸਰ੍ਪਨ੍ਤੀਤਿ ਮਨਸਾ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਸ਼ੀਤਪ੍ਰਿਯਸ਼੍ਚ ਸਨ੍ ਗਾਤ੍ਰਾਣਿ ਵਿਨਾਮਯਤਿ ਜਮ੍ਭਤੇ ਚ| ਤਸ੍ਯੇਤਿ ਰਕ੍ਤਸ੍ਯ ਵ੍ਯਾਪਿਨੋ ਦੁਸ੍ਟਸ੍ਯ ਚ ਸਤੋ ਵਿਸਤੇਜਸਾ ਚ ਦ੍ਰੁਤਸ੍ਯ ਵੇਗਵਤੋ ਬਲਵਨ੍ਤੋਪਿ ਵਾਤਾਦਯੋਬਲਾ ਇਵ ਵਸ਼ਂ ਯਾਨ੍ਤਿ|| ੧੨||
Adhikarana doShAshayAnusAraM viShaprabhAvaH (13) · Śloka 13
ਵਿਸਂ ਯਦ੍ਦੋਸਭੂਯਿਸ੍ਠਂ ਤਂ ਦੋਸਂ ਪ੍ਰਾਕ੍ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯਤੇ|
ਆਸ਼ਯੇ ਯਸ੍ਯ ਯਸ੍ਯੈਵ ਤਤਸ੍ਤਦਵਤਿਸ੍ਠਤੇ|
ਤਜ੍ਜਾਨ੍ ਵਿਕਾਰਾਨ੍ ਕੁਰੁਤੇ ਯਾਨ੍ ਸਰ੍ਵੈਸੂਪਦੇਕ੍ਸ੍ਯਤਿ|
ਵਾਤਾਸ਼ਯਸ੍ਥਂ ਕੁਰੁਤੇ ਤਥਾ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਮਯਾਨਪਿ|
ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਸ਼ਯਗਤਂ ਤਦ੍ਵਤ੍ਪਿਤ੍ਤਕਫੋਦ੍ਭਵਾਨ੍|
ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਚੋਤ੍ਤਮਾਙ੍ਗਸ੍ਥੇ ਸਕੋਠਂ ਸ਼ੂਯਤੇ ਸ਼ਿਰਃ|
ਵਿਸ਼ੇਸਾਦਕ੍ਸਿਕੂਟੌਸ੍ਠਨਾਸਾਸ੍ਯਂ ਹਸ੍ਟਦਨ੍ਤਤਾ|
ਤਾਲੁਸ਼ੋਸੋ ਰੁਜਾ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਵਕ੍ਤ੍ਰੇ ਚਿਮਿਚਿਮਾਯਨਮ੍|
ਅਰ੍ਥੇਸੁ ਚਕ੍ਸੁਰਾਦੀਨਾਮਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਰ੍ਹਨੁਗ੍ਰਹਃ|
ਇਤ੍ਯਨ੍ਯਤ੍ਰਾਪਿ ਚ ਵਿਸਂ ਸ੍ਥਿਤਮਙ੍ਗੇਭਿਲਕ੍ਸਯੇਤ੍|
ਵ੍ਯਾਪ੍ਯੈਵਂ ਸਕਲਂ ਦੇਹਮੁਪਰੁਧ੍ਯ ਚ ਵਾਹਿਨੀਃ|
ਵਿਸਂ ਵਿਸਮਿਵ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਂ ਪ੍ਰਾਣਾਨਸ੍ਯ ਨਿਰਸ੍ਯਤਿ||੧੩||
View original
विषं यद्दोषभूयिष्ठं तं दोषं प्राक् प्रपद्यते|
आशये यस्य यस्यैव ततस्तदवतिष्ठते|
तज्जान् विकारान् कुरुते यान् सर्वैषूपदेक्ष्यति|
वाताशयस्थं कुरुते तथा श्लेष्मामयानपि|
पित्तश्लेष्माशयगतं तद्वत्पित्तकफोद्भवान्|
तत्रापि चोत्तमाङ्गस्थे सकोठं शूयते शिरः|
विशेषादक्षिकूटौष्ठनासास्यं हृष्टदन्तता|
तालुशोषो रुजा मूर्ध्नि वक्त्रे चिमिचिमायनम्|
अर्थेषु चक्षुरादीनामप्रवृत्तिर्हनुग्रहः|
इत्यन्यत्रापि च विषं स्थितमङ्गेऽभिलक्षयेत्|
व्याप्यैवं सकलं देहमुपरुध्य च वाहिनीः|
विषं विषमिव क्षिप्रं प्राणानस्य निरस्यति||१३||
ਤਚ੍ਚ ਵਿਸਮਾਸ਼੍ਰਯਦ੍ਰਵ੍ਯਵਿਸ਼ੇਸਵਸ਼ੇਨ ਯੇਨ ਚ ਦੋਸੇਣ ਭੂਯਿਸ੍ਠਂ ਸਦਸ਼ਂ ਤਮੇਵ ਦੋਸਂ ਪ੍ਰਥਮਂ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯਤੇ| ਤਤ ਏਵ ਚ ਭੂਯਿਸ੍ਠਤ੍ਵਾਦ੍ਧੇਤੋਰ੍ਯਸ੍ਯ ਯਦ੍ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਸ੍ਯ ਦੋਸਸ੍ਯਾਸ਼ਯੇਵਤਿਸ੍ਠਤੇ ਤਜ੍ਜਾਨੇਵ ਵਿਕਾਰਾਨ੍ ਕੁਰੁਤੇ| ਕਾਂਸ੍ਤਾਨਿਤ੍ਯਾਹ-ਯਾਨ੍ ਸਰ੍ਵੇਸੁ ਵਾਤਾਦਿਭੇਦੇਨੋਪਦੇਕ੍ਸ੍ਯਤਿ| ਵਾਤਾਸ਼ਯਸ੍ਥਂ ਚ ਵਿਸਂ ਸ੍ਵਾਨਪਿ ਵਿਕਾਰਾਨ੍ ਕੁਰੁਤੇ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਗਤਾਨਪਿ| ਤਦ੍ਵਦੇਵ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਸ਼ਯਗਤਂ ਪਿਤ੍ਤਕਫੋਦ੍ਭਵਾਨ੍ ਵਿਕਾਰਾਨ੍ ਕੁਰੁਤੇ| ਤੇਨੈਤਦੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ-ਪਿਤ੍ਤਾਯਸ੍ਥਂ ਪਿਤ੍ਤੋਦ੍ਭਵਾਨ੍ ਕਫੋਦ੍ਭਵਾਂਸ਼੍ਚ ਕਰੋਤਿ| ਕਫਾਸ਼ਯਸ੍ਥਮਪਿ ਕਫੋਦ੍ਭਵਾਨ੍ ਪਿਤ੍ਤੋਦ੍ਭਵਾਂਸ਼੍ਚੇਤਿ| ਤਤ੍ਰਾਪੀਤ ਵਿਸ਼ੇਸ| ਉਤ੍ਤਮਾਙ੍ਗਸ੍ਥੇ ਵਿਸੇ ਕੋਠਸਹਿਤਂ ਸ਼ਿਰਃ ਸ਼ੂਯਤੇ| ਤਤ੍ਰਾਪ੍ਯਕ੍ਸਿਕੂਟਾਦਿਕਂ ਵਿਸ਼ੇਸਾਚ੍ਛੂਯਤੇ| ਹਸ੍ਟਦਨ੍ਤਤਾਦਿਕਂ ਚ ਭਵਤਿ| ਅਰ੍ਥੇਸੁ ਵਿਸਯੇਸੁ ਰੂਪਾਦਿਸੁ ਚਕ੍ਸੁਰਾਦੀਨਾਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਮਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਃ| ਇਤ੍ਯਨਯਾ ਦਿਸ਼ਾ ਅਨ੍ਯਤ੍ਰਾਪ੍ਯਙ੍ਗੇ ਵਿਕਾਰੈਰ੍ਵਿਸਂ ਸ੍ਥਿਤਮਿਤ੍ਯਭਿਲਕ੍ਸਯੇਤ੍| ਏਵਮਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ਸਕਲਂ ਨਿਸ਼੍ਸ਼ੇਸਂ ਦੇਹਂ ਵ੍ਯਾਪ੍ਯ ਵਾਹਿਨੀਸ਼੍ਚ ਸਿਰਾਦੋਸਾਦਿ ਵਾਹਿਨੀਰੁਪਰੁਧ੍ਯ ਵਿਸਂ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਮੇਵਾਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ ਨਿਰਸ੍ਯਤਿ ਵਿਸਮਿਵ ਆਤ੍ਮਾਨਾਮੇਵ ਵਰ੍ਜਯਿਤ੍ਵਾਸ੍ਯ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਮਾਰਣੇ ਅਨ੍ਯਦੁਪਮਾਨਂ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|||| ੧੩||
Adhikarana viShajagdhAdimAMsaprabhAvaH (14) · Śloka 14
ਪੀਤਂ ਮਤਸ੍ਯ ਹਦਯੇ ਜਗ੍ਧਦਿਗ੍ਧਾਭਿਵਿਦ੍ਧਯੋਃ|
ਦਂਸ਼ੇ ਤਿਸ੍ਠਤਿ ਭੂਯਿਸ੍ਠਂ ਸਰ੍ਵਤਃ ਪਿਣ੍ਡਿਤਂ ਵਿਸਮ੍|
ਨਾਦ੍ਯਾਦਤੋ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਤੇਸਾਂ ਮਾਂਸਂ ਤਦਾਸ਼੍ਰਯਮ੍|
ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਭਕ੍ਸਿਤੇ ਪੀਡਾ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਚ ਕ੍ਰਿਯਾਕ੍ਰਮਃ||੧੪||
View original
पीतं मृतस्य हृदये जग्धदिग्धाभिविद्धयोः|
दंशे तिष्ठति भूयिष्ठं सर्वतः पिण्डितं विषम्|
नाद्यादतो विशेषेण तेषां मांसं तदाश्रयम्|
यथास्वं भक्षिते पीडा यथास्वं च क्रियाक्रमः||१४||
ਤਚ੍ਚ ਵਿਸਂ ਯਦਾ ਪੀਤਂ ਨਿਗੀਰ੍ਣਂ ਭਵਤਿ ਤਦਾ ਤੇਨ ਮਤਸ੍ਯ ਹਦਯੇ ਭੂਯਿਸ੍ਠਂ ਤਿਸ੍ਠਤਿ| ਵਿਸਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ ਤੁ ਜਗ੍ਧਸ੍ਯ ਭਕ੍ਸ਼ਿਤਸ੍ਯ ਮਤਸ੍ਯਾਪਿ ਵਿਸਂ ਦਂਸ਼ੇ ਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਭਿਘਾਤੇ ਭੂਯਿਸ੍ਠਂ ਤਿਸ੍ਠਤਿ| ਵਿਸਦਗ੍ਧੇਨ ਚ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣਾਭਿਹਤਸ੍ਯ ਮਤਸ੍ਯਾਭਿਘਾਤੇ ਭੂਯਿਸ੍ਠਂ ਤਿਸ੍ਠਤਿ| ਸਰ੍ਵਤਃ ਸ਼ਰੀਰਾਤ੍ ਪ੍ਰਤਿ ਨਿਵਤ੍ਤ੍ਯ ਤਤ੍ਰੈਵ ਪਿਣ੍ਡਿਤਮ੍| ਅਤੋ ਹੇਤੋਸ੍ਤੇਸਾਂ ਪੀਤਜਗ੍ਧਵਿਦ੍ਧਾਨਾਂ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ ਮਤਾਨਾਂ ਮਾਂਸਂ ਨਾਦ੍ਯਾਤ੍| ਤਦਾਸ਼੍ਰਯਂ ਹਦਯਦਂਸ਼ਾਭਿਘਾਤਾਸ਼੍ਰਯਂ ਮਾਂਸਂ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਨਾਦ੍ਯਾਤ੍| ਯਥਾਸ੍ਵਮਿਤ੍ਯਾਦੇਰਯਮਰ੍ਥਃ| ਯੇਨੈਵ ਦੋਸੇਣਾਧਿਕਂ ਵਿਸਂ ਭਕ੍ਸਿਤਂ ਤਦ੍ਦੋਸਜਾ ਏਵ ਪੀਡਾ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਤਦ੍ਦੋਸਾਨੁਗੁਣ੍ਯੇਨੈਵ ਕਿਰ੍ਯਾਕ੍ਰਮਃ|| ੧੪||
Adhikarana viShavegeShu matadvayam (15) · Śloka 15
ਸਪ੍ਤਵੇਗਾਨ੍ ਵਿਸਸ੍ਯਾਹੁਰਸ੍ਟਾਵਿਤਿ ਪੁਨਰ੍ਵਸੁਃ||੧੫||
View original
सप्तवेगान् विषस्याहुरष्टाविति पुनर्वसुः||१५||
ਸਰ੍ਵੇ ਆਚਾਰ੍ਯਾ ਵਿਸਸ੍ਯ ਸਪ੍ਤਵੇਗਾਨ੍ ਪ੍ਰਬਲਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯੁਦਯਕ੍ਸੋਭਾਨਾਹੁਃ| ਪੁਨਰ੍ਵਸੁਨਾਮਾ ਸਿਸ੍ਤੁ ਅਸ੍ਟਾਵਿਤ੍ਯਾਹ|| ੧੫||
Adhikarana viShavegAnAM lakShaNAni (16) · Śloka 16
ਦੁਸ੍ਯਤਿ ਪ੍ਰਥਮੇ ਵੇਗੇ ਰਸਸ਼੍ਛਰ੍ਦ੍ਦਿਪ੍ਰਸੇਕਕਤ੍|
ਦ੍ਵਿਤੀਯਸ੍ਰਂ ਚਿਮਿਚਿਮਾਜਮ੍ਭਾਵੇਪਥੁਕਾਰਿ ਤਤ੍|
ਤਤੀਯੇ ਪਿਸ਼ਿਤਂ ਕਣ੍ਡੂਕੋਠਮਣ੍ਡਲਸ਼ੋਫਦਮ੍|
ਦੋਸਾਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਤੇਸੁ ਸ੍ਯੁਰ੍ਯਥਾਯਮੁਪਦ੍ਰਵਾਃ|
ਪਞ੍ਚਮੇ ਦਰ੍ਸ਼ਨਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਃ ਸਸ੍ਠੇ ਹਿਧ੍ਮਾ ਸਮੁਦ੍ਭਵਃ|
ਸਪ੍ਤਮੇ ਸ੍ਕਨ੍ਧਭਙ੍ਗੋਸ੍ਯ ਜਾਯਤੇ ਮਤ੍ਯੁਰਸ੍ਟਮੇ||੧੬||
View original
दुष्यति प्रथमे वेगे रसश्छर्द्दिप्रसेककृत्|
द्वितीयऽस्रं चिमिचिमाजृम्भावेपथुकारि तत्|
तृतीये पिशितं कण्डूकोठमण्डलशोफदम्|
दोषाश्चतुर्थे तेषु स्युर्यथायमुपद्रवाः|
पञ्चमे दर्शनभ्रान्तिः षष्ठे हिध्मा समुद्भवः|
सप्तमे स्कन्धभङ्गोऽस्य जायते मृत्युरष्टमे||१६||
ਦੁਸ੍ਯਤੀਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਕ੍ਰਮੇਣ ਵੇਗਾਨਾਂ ਕੀਰ੍ਤਨਮ੍| ਪ੍ਰਥਮੇ ਵੇਗੇ ਰਸਾਖ੍ਯੋ ਧਾਤੁਰ੍ਦੁਸ੍ਯਤਿ| ਸ ਚ ਦੁਸ੍ਟਃ ਛਰ੍ਦਿਪ੍ਰਸੇਕਕਦ੍ ਭਵਤਿ| ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਵੇਗੇ ਅਸ੍ਰਂ ਰਕ੍ਤਂ ਦੁਸ੍ਯਤਿ| ਤਦ੍ਰਕ੍ਤਂ ਦੇਹੇ ਚਿਮਚਿਮਾਦਿਕਾਰਿ ਭਵਤਿ| ਤਤੀਯੇ ਪਿਸ਼ਿਤਂ ਮਾਂਸਂ ਦੁਸ੍ਯਤਿ, ਤਚ੍ਚ ਕਣ੍ਡ੍ਵਾਦਿਦਮ੍| ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਦੋਸਾ ਵਾਤਾਦਯੋ ਦੁਸ੍ਯਨ੍ਤਿ| ਤੇਸੁ ਦੁਸ੍ਟੇਸੁ ਯਥਾਸ੍ਵਮੁਪਦ੍ਰਵਾਃ ਸ੍ਯੁਃ| ਪਞ੍ਚਮੇ ਵੇਗੇ ਦਰ੍ਸ਼ਨਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਰ੍ਮਿਥ੍ਯਾਦਰ੍ਸ਼ਿਤ੍ਵਮ੍| ਸਸ੍ਠੇ ਹਿਧ੍ਮਾਸਮੁਦ੍ਭਵਃ| ਸਪ੍ਤਮੇ ਅਸ੍ਯ ਵਿਸਬੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਕਨ੍ਧਭਙ੍ਗਃ| ਅਸ੍ਟਮੇ ਮਰਣਮ੍| ਏਵਂ ਜਾਤੂਕਰ੍ਣਕਸ਼੍ਯਪਾਦੀਨਾਂ ਪੁਨਰ੍ਵਸੋਸ਼੍ਚਾਪਿ ਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਤਿਃ ਕੇਵਲਮਸ੍ਟਮਸ੍ਤੈਰਨੁਪਯੋਗਾਨ੍ਨਾਙ੍ਗੀਕਤਃ; ਪੁਨਰ੍ਵਸੁਨਾ ਤੁ ਵਿਸਕਾਰ੍ਯਤ੍ਵਾਦਙ੍ਗੀਕਤਃ|| ੧੬||
Adhikarana nagnajitasya matam (17) · Śloka 17
ਦੁਸ੍ਯਤਿ ਪ੍ਰਥਮੇ ਰਕ੍ਤਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਸ਼੍ਵਯਥੂਦ੍ਭਵਃ|
ਤਤੀਯੇਙ੍ਗੇ ਚਿਮਿਚਿਮਾ ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਜ੍ਵਰਮੂਰ੍ਚ੍ਛਨਾ|
ਪਞ੍ਚਮੇ ਪਾਣ੍ਡੁਜਿਹ੍ਵਾਸ੍ਯਸ਼ੋਸਃ ਸਸ੍ਠੇ ਹਦਿ ਵ੍ਯਥਾ|
ਸਪ੍ਤਮੇ ਮਰਣਂ ਵੇਗ ਇਤਿ ਨਗ੍ਨਜਿਤੋ ਮਤਮ੍||੧੭||
View original
दुष्यति प्रथमे रक्तं द्वितीये श्वयथूद्भवः|
तृतीयेऽङ्गे चिमिचिमा चतुर्थे ज्वरमूर्च्छना|
पञ्चमे पाण्डुजिह्वास्यशोषः षष्ठे हृदि व्यथा|
सप्तमे मरणं वेग इति नग्नजितो मतम्||१७||
ਨਗ੍ਨਜਿਤੋ ਦਾਰੁਵਾਹਿਨੋਪ੍ਯਤ੍ਰ ਦੁਸ੍ਯਤਿ ਪ੍ਰਥਮੇ ਰਕ੍ਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿਕ੍ਰਮੇਣ ਸਪ੍ਤਵੇਗਾ ਇਤਿ ਮਤਮ੍|| ੧੭||
Adhikarana videhapatimatam (18) · Śloka 18
ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਹਦਿ ਪਰਂ ਪੀਡਾ ਸ਼ਿਰੋਰੁਗਪਤਨ੍ਤ੍ਰਕਃ|
ਹਿਧ੍ਮਾ ਚ ਦਾਰੁਣੋ ਮਰ੍ਮਚ੍ਛੇਦੋ ਜੀਵਿਤਸਂਸ਼ਯਃ|
ਸਪ੍ਤੇਤਿ ਵੇਗਾ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਦ੍ਯਾਃ ਵਿਦੇਹਪਤਿਨਾ ਸ੍ਮਤਃ||੧੮||
View original
मूर्च्छा हृदि परं पीडा शिरोरुगपतन्त्रकः|
हिध्मा च दारुणो मर्मच्छेदो जीवितसंशयः|
सप्तेति वेगा मूर्च्छाद्याः विदेहपतिना स्मृतः||१८||
ਵਿਦੇਹਪਤਿਨਾ ਜਨਕੇਨ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਦ੍ਯਾ ਜੀਵਿਤਸਂਸ਼ਯਾਨ੍ਤਾਃ ਕ੍ਰਮੋਦ੍ਭਵਾਃ ਸਪ੍ਤ ਵੇਗਾਃ ਸ੍ਮਤਾਃ|| ੧੮||
Adhikarana AlambAyanamatam (19) · Śloka 19
ਰਕ੍ਤਮਾਂਸਵਸਾਸ੍ਨਾਯੁ ਤਥਾਸ੍ਥ੍ਯਾਦ੍ਯਾਸ੍ਰਯਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍|
ਆਸ਼੍ਰਯਾਃ ਸਪ੍ਤ ਸਪ੍ਤਾਨਾਮਿਤ੍ਯਾਲਮ੍ਬਾਯਨੋਬ੍ਰਵੀਤ੍||੧੯||
View original
रक्तमांसवसास्नायु तथास्थ्याद्यास्रयः क्रमात्|
आश्रयाः सप्त सप्तानामित्यालम्बायनोऽब्रवीत्||१९||
ਆਲਮ੍ਬਾਯਨਨਾਮਰ੍ਸਿਃ ਸਪ੍ਤਾਨਾਂ ਵੇਗਾਨਾਂ ਕ੍ਰਮਾਦੁਕ੍ਤਾਨਾਂ ਸਪ੍ਤ ਆਸ਼੍ਰਯਾ ਇਤ੍ਯਬ੍ਰਵੀਤ੍| ਅਸ੍ਥ੍ਯਾਦ੍ਯਾਸ੍ਰਯੋਸ੍ਥਿਮਜ੍ਜਾਸ਼ੁਕ੍ਰਾਖ੍ਯਾਃ| ਤੇਨ ਪ੍ਰਥਮੋ ਵੇਗੋ ਰਕ੍ਤਮਾਸ਼੍ਰਿਤੇ ਵਿਸੇ ਭਵਤਿ| ਦ੍ਵਿਤੀਯੋ ਮਾਂਸਮ੍| ਤਤੀਯੋ ਵਸਾਮ੍| ਚਤੁਰ੍ਥਃ ਸ੍ਨਾਯੁਮ੍| ਪਞ੍ਚਮੋਸ੍ਥਿ| ਸਸ੍ਠੋ ਮਜ੍ਜਾਨਮ੍| ਸਪ੍ਤਮਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੧੯||
Adhikarana dhanvantarimatam (20) · Śloka 20
ਵੇਗਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਸ੍ਤਦ੍ਵਤ੍ ਸਰ੍ਪਦਸ੍ਟਸ੍ਯ ਮਨ੍ਯਤੇ|
ਸ੍ਨਾਵਵਰ੍ਜਨ੍ਤੁ ਤਤ੍ਸ੍ਥਾਨੇ ਦੋਸਾਨਿਚ੍ਛਤਿ ਕੋਸ੍ਠਗਾਨ੍||੨੦||
View original
वेगान् धन्वन्तरिस्तद्वत् सर्पदष्टस्य मन्यते|
स्नाववर्जन्तु तत्स्थाने दोषानिच्छति कोष्ठगान्||२०||
ਤਦ੍ਵਦਿਤ੍ਯਾਲਮ੍ਬਾਯਨੋਕ੍ਤਵਿਸਵੇਗਕ੍ਰਮੇਣ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੋਪਦੇਸ੍ਟਾ ਸਰ੍ਪਦਸ੍ਟਸ੍ਯ ਵੇਗਾਨ੍ ਮਨ੍ਯਤੇ ਸ੍ਨਾਵਵਰ੍ਜਮ੍| ਤਤ੍ਸ੍ਥਾਨੇ ਸ੍ਨਾਵਸ੍ਥਾਨੇ ਕੋਸ੍ਠਗਾਨ੍ ਦੋਸਾਨਿਚ੍ਛਤਿ| ਤੇਨੈਤਦੁਕ੍ਤਮ੍ ਭਵਤਿ| ਆਲਮ੍ਬਾਯਨਃ ਸ੍ਨਾਵਸ੍ਥੇ ਵਿਸਵੇਗੇ ਚਤੁਰ੍ਥੋ ਵੇਗੋ ਭਵਤੀਤਿ| ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਸ੍ਤੁ ਸਰ੍ਪਦਸ੍ਟਸ੍ਯ ਚਤੁਰ੍ਥੋ ਵੇਗਃ ਕੋਸ੍ਠਸ੍ਥਵਾਤਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ਰਿਤੇ ਵਿਸੇ ਭਵਤੀਤ੍ਯਾਹੇਤਿ|| ੨੦||
Adhikarana viShavegavyAkhyA (21) · Śloka 21
ਧਾਤ੍ਵਨ੍ਤਰੇਸੁ ਯਾਃ ਸਪ੍ਤ ਕਲਾਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਾਃ|
ਅਤੀਤ੍ਯ ਤਾਸਾਮੇਕੈਕਾਂ ਵੇਗਂ ਪ੍ਰਕੁਰੁਤੇ ਵਿਸਮ੍||੨੧||
View original
धात्वन्तरेषु याः सप्त कलाः पूर्वं प्रकीर्त्तिताः|
अतीत्य तासामेकैकां वेगं प्रकुरुते विषम्||२१||
ਧਾਤ੍ਵਨ੍ਤਰੇਸ੍ਵਸ੍ਮਾਭਿਰ੍ਯਾਃ ਕਲਾਃ ਪ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਾਰੀਰੇ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ ਸਪ੍ਤ ਤਾਸਾਂ ਸਪ੍ਤਾਨਾਂ ਕ੍ਰਮੇਣੈਕੈਕਾਂ ਕਲਾਮਤੀਤ੍ਯਾਤਿਕ੍ਰਮ੍ਯ ਵਿਸਂ ਕਰ੍ਤ ਵੇਗਂ ਪ੍ਰਕੁਰੁਤੇ| ਤੇਨ ਪ੍ਰਥਮਾਮਤੀਤ੍ਯ ਪ੍ਰਥਮਂ ਕੁਰੁਤੇ| ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯਮਿਤਿ ਕ੍ਰਮੇਣ ਸਪ੍ਤਾਨਾਂ ਵਾਚ੍ਯਮ੍|| ੨੧||
Adhikarana vegAntarakAlaH (23) · Śloka 23
ਤਤ੍ਕਾਲਕਲ੍ਪਂ ਕਾਲੇਨ ਕਲਾਮਭ੍ਯੇਤਿ ਯਾਵਤਾ|
ਊਹ੍ਯਮਾਨਂ ਸਮੀਰੇਣ ਤਾਵਦ੍ਵੇਗਾਨ੍ਤਰਂ ਸ੍ਮਤਮ੍||੨੩||
View original
तत्कालकल्पं कालेन कलामभ्येति यावता|
ऊह्यमानं समीरेण तावद्वेगान्तरं स्मृतम्||२३||
ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਕਾਰਸ੍ਤੁ ਯੇਨ ਮੁਨਿਨਾ ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਮਿਹ ਮਯਾ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਿਤਮ੍| ਏਵਂ ਚ ਮੁਨਿਤ੍ਵੇ ਯਤ੍ਤਦਾਹ| ਯਤਃ- ਸ੍ਮਰ੍ਤਾਰੋ ਵਯਮਾਗਮਸ੍ਯ ਨ ਪੁਨਃ ਕਰ੍ਤੁ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾਂ ਕ੍ਸਮਾਃ| ਕ੍ਰਾਨ੍ਤੇ ਵਰ੍ਤ੍ਮਨਿ ਤੈਰ੍ਨ ਭਾਵਗਹਨੇ ਬੁਦ੍ਧਿਃ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯਤ੍ਯਲਮ੍|| ਪਾਰਾਵਾਰਦਸ਼ਃ ਕਰਾਮਲਕਵਤ੍ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਭਾਵਾਨ੍ ਸੁਖਮ੍| ਯੇ ਤੇਸਾਂ ਰਸਨਾ ਪ੍ਰਯਾਤੁ ਗਦਿਤੁਂ ਯਦ੍ਯੁਕ੍ਤਮਤ੍ਰਾਸ੍ਫੁਟਮ੍|| ੨੩||
Adhikarana dUShIviSham (24) · Śloka 24
ਜੀਰ੍ਣਂ ਵਿਸਗ਼੍ਨੌਸਧਿਭਿਰ੍ਹਂ ਵਾ ਦਵਾਗ੍ਨਿਵਾਤਾਤਪਸ਼ੋਸਿਤਂ ਵਾ|
ਸ੍ਵਭਾਵਤੋ ਵਾ ਨ ਗੁਣੈਃ ਸੁਯੁਕ੍ਤਂ ਦੂਸੀਵਿਸਾਖ਼੍ਯਾਂ ਵਿਸਮਭ੍ਯੁਪੈਤਿ||੨੪||
View original
जीर्णं विषग़्नौषधिभिर्हं वा दवाग्निवातातपशोषितं वा|
स्वभावतो वा न गुणैः सुयुक्तं दूषीविषाख़्यां विषमभ्युपैति||२४||
ਦੂਸੀਵਿਸਲਕ੍ਸਣਮਾਹ-ਜੀਰ੍ਣਮਿਤਿ| ਤਦੇਵ ਚ ਵਿਸਂ ਜੀਰ੍ਣਤ੍ਵਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਂ ਸਤ੍ ਦੂਸੀਵਿਸਾਖ੍ਯਾਮਭ੍ਯੁਪੈਤਿ| ਦੂਸੀਵਿਸਮਿਤਿ ਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ| ਜੀਰ੍ਣਂ ਚਿਰਕਾਲਾਤੀਤਮ੍| ਅਥਵਾ ਵਿਸਘ੍ਨਾਭਿਰੌਸਧੀਭਿਃ ਸਂਯੋਗਾਦਿਨਾ ਹਤਸ਼ਕ੍ਤਿਃ| ਅਥਵਾ ਦਵਾਦਿਭਿਃ ਸ਼ੋਸਿਤਮ੍| ਦਵੋ ਵਨਦਹਨਃ| ਅਥਵਾ ਸ੍ਵਭਾਵਾਦੇਵਾਤ੍ਮੀਯੈਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਦਿਭਿਰ੍ਗੁਣੈਃ ਸੁਯੁਕ੍ਤਂ ਯਨ੍ਨ ਭਵਤੀਤਿ| (ਵਿਸਘ੍ਨਾਭਿਰੋਸਧੀਭਿਃ ਸ਼ਿਰੀਸਾਦਿਵਿਸਹਰਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ| ਵਾਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰਾਨ੍ਤਰਾ ਪ੍ਰਯੋਗਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਦੂਸੀਵਿਸਕਾਰਣਤ੍ਵਜ੍ਞਾਪਨਾਰ੍ਥਃ| ਅਤ੍ਰ ਵਿਸਸ੍ਯਾਵਿਸ਼ੇਸਕਥਨਾਤ੍ ਸ੍ਥਾਵਰਜਙ੍ਗਮਾਤ੍ਮਕਂ ਸਰ੍ਵਮਪਿ ਵਿਸਂ ਦੂਸੀ ਵਿਸਾਖ੍ਯਾਂ ਦੂਸੀਵਿਸਸਂਜ੍ਞਾਮਭ੍ਯੁਪੈਤਿ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ)|| ੨੪||
Adhikarana dUShIviShasyAvibhAvyAtA (25) · Śloka 25
ਵੀਰ੍ਯਾਲ੍ਪਭਾਵਾਦਵਿਭਾਵ੍ਯਮੇਤਤ੍ ਕਫਾਵਤਂ ਵਰ੍ਸਗਣਾਨੁਬਨ੍ਧਿ||੨੫||
View original
वीर्याल्पभावादविभाव्यमेतत् कफावृतं वर्षगणानुबन्धि||२५||
ਏਤਚ੍ਚ ਦੂਸੀਵਿਸਮੁਪਯੁਕ੍ਤਮਪਿ ਦੇਹੇ ਅਲ੍ਪਵੀਰ੍ਯਤ੍ਵਾਦ੍ ਵਿਭਾਵ੍ਯਮਾਨਂ ਭਵਤਿ| ਕਫੇਨ ਚਾਵਤਂ ਸਤ੍ ਸ੍ਫੁਟਮਵਿਭਾਵ੍ਯਮਾਨਂ ਵਰ੍ਸਗਣਮਨੁਬਧ੍ਨਾਤਿ| (ਆਵਿਭਾਵ੍ਯਮਲਕ੍ਸ੍ਯਮ੍| ਵਰ੍ਸਗਣਾਨੁਬਨ੍ਧਿ ਅਨੇਕਸਂਵਤ੍ਸਰਸ੍ਥਾਯਿਤ੍ਵਾਤ੍ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ)|| ੨੫||
Adhikarana dUShIviShalakShaNAni (26) · Śloka 26
ਤੇਨਾਰ੍ਦਿਤੋ ਭਿਨ੍ਨਪੁਰੀਸਵਰ੍ਣੋ ਦੁਸ੍ਟਾਸ੍ਰਰੋਗੀ ਤਡਰੋਚਕਾਰ੍ਤ੍ਤਃ|
ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਨ੍ ਵਮਨ੍ ਗਦ੍ਗਦਵਾਗ੍ਵਿਮੁਹ੍ਯਨ੍ ਭਵੇਚ੍ਚ ਦੂਸ੍ਯੋਦਰਲਿਙ੍ਗਜੁਸ੍ਟਃ||੨੬||
View original
तेनार्दितो भिन्नपुरीषवर्णो दुष्टास्ररोगी तृडरोचकार्त्तः|
मूर्च्छन् वमन् गद्गदवाग्विमुह्यन् भवेच्च दूष्योदरलिङ्गजुष्टः||२६||
ਤੇਨ ਚ ਦੂਸੀਵਿਸੇਣਾਰ੍ਦਿਤਃ ਪੀਡਿਤੋ ਭਿਨ੍ਨਪੁਰੀਸਾਦਿਗੁਣੋ ਭਵਤਿ| ਪੁਰੀਸਂ ਭਿਨ੍ਨਮਤਿਪ੍ਰਵਤ੍ਤਮ੍| ਵਰ੍ਣਾਤ੍ ਭਿਨ੍ਨੋ ਵਿਯੁਕ੍ਤਃ| ਦੁਸ੍ਯੋਦਰਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ਨਿਦਾਨੋਕ੍ਤਾਨਿ ਤੈਰ੍ਜੁਸ੍ਟਃ ਸਹਿਤਃ| (ਤੇਨ ਵਪੁਸ੍ਯਨੇਕਸਂਵਤ੍ਸਰਸ੍ਥੇਨ ਦੂਸੀਵਿਸੇਣ| ਭਿਨ੍ਨਵਰ੍ਣੋ ਵ੍ਯਕ੍ਤਸ਼ੁਕ੍ਲਰਕ੍ਤਾਦਿਵਰ੍ਣਃ| ਦੁਸ੍ਟਾਸ੍ਰਰੋਗੀ ਦੁਸ੍ਟਾਸਙ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨੇਕਰੋਗਯੁਕ੍ਤਃ| ਤਸਾ ਅਰੋਚਕੇਨ ਚਾਰ੍ਤ੍ਤਃ ਪੀਡਿਤਃ| ਵਮਨ੍ ਸਦਾ ਵਮਨਯੁਕ੍ਤਃ| ਗਦ੍ਗਦਵਾਗਸ੍ਪਸ੍ਟਵਚਨਃ| ਵਿਮੁਹ੍ਯਨ੍ ਮੋਹਮੁਪਗਤਃ| ਮੋਹਂ ਵੈਚਿਤ੍ਯਮ੍| ਦੂਸ੍ਯੋਦਰਂ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੋਦਰਮ੍)|| ੨੬||
Adhikarana AshayAdyanusAraM prabhAvaH (27) · Śloka 27
ਆਮਾਸ਼ਯਸ੍ਥੇ ਕਫਵਾਤਰੋਗੀ ਪਿਤ੍ਤਸ਼ਯਸ੍ਥੇਨਿਲਪਿਤ੍ਤਰੋਗੀ|
ਭਵੇਨ੍ਨਰੋ ਧ੍ਵਸ੍ਤਸ਼ਿਰੋਰੁਹਾਙ੍ਗੋ ਵਿਲੂਨਪਕ੍ਸਃ ਸ ਯਥਾ ਵਿਹਙ੍ਗਃ|
ਸ੍ਥਿਤਂ ਰਸਾਦਿਸ੍ਵਥਵਾ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਨ੍ ਕਰੋਤਿ ਧਾਤੁਪ੍ਰਭਵਾਨ੍ ਵਿਕਾਰਾਨ੍||੨੭||
View original
आमाशयस्थे कफवातरोगी पित्तशयस्थेऽनिलपित्तरोगी|
भवेन्नरो ध्वस्तशिरोरुहाङ्गो विलूनपक्षः स यथा विहङ्गः|
स्थितं रसादिष्वथवा विचित्रान् करोति धातुप्रभवान् विकारान्||२७||
ਤਸ੍ਯ ਦੂਸੀਵਿਸਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰਧਿਸ੍ਠਾਨਵਿਸ਼ੇਸਜਨਿਤਂ ਰੋਗਵਿਸ਼ੇਸਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਯਦਾ ਆਮਾਸ਼ਯੇ ਵਿਸਂ ਤਿਸ੍ਠਤਿ ਤਦਾ ਕਫਵਾਤਾਭ੍ਯਾਂ ਰੋਗਾ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਯਦਾ ਪਿਤ੍ਤਾਸ਼ਯੇ ਤਿਸ੍ਠਤਿ ਤਦਾ ਅਲਿਨਪਿਤ੍ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਰੋਗਾ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਸ ਨਰੋ ਧ੍ਵਸ੍ਤਸ਼ਿਰੋਰੁਹੋ ਧ੍ਵਸ੍ਤਾਙ੍ਗਸ਼੍ਚ ਭਵਤਿ ਯਥਾ ਵਿਲੂਨਪਕ੍ਸੋ ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਪਤ੍ਰੋ ਵਿਹਙ੍ਗਃ ਪਕ੍ਸੀ| ਅਥਵਾ ਕੋਸ੍ਠਦ੍ਧਾਤੁਸੁ ਸਙ੍ਕ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਨ੍ ਧਾਤੁਪ੍ਰਭਵਾਨ੍ ਵਿਕਾਰਾਨ੍ ਕਰੋਤਿ|| ੨੭||
Adhikarana dUShIviShasyAnvarthatA (28) · Śloka 28
ਪ੍ਰਾਗ੍ਵਾਤਾਜੀਰ੍ਣਸ਼ੀਤਾਭ੍ਰਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨਾਹਿਤਾਸ਼ਨੈਃ|
ਦੁਸ੍ਟਂ ਦੂਸਯਤੇ ਧਾਤੂਨਤੋ ਦੂਸੀਵਿਸਂ ਸ੍ਮਤਮ੍||੨੮||
View original
प्राग्वाताजीर्णशीताभ्रदिवास्वप्नाहिताशनैः|
दुष्टं दूषयते धातूनतो दूषीविषं स्मृतम्||२८||
ਦੂਸੀਵਿਸਸ੍ਯਾਨ੍ਵਰ੍ਥਤਾਮਾਹ-ਤਚ੍ਚ ਦੂਸੀਵਿਸਮਿਤਿ ਨਾਮਤਃ ਸ੍ਮਤਂ ਯਤਸ੍ਤਦੇਵਂ ਸ੍ਥਿਤਮਪਿ ਪ੍ਰਾਗ੍ਵਾਤਾਦਿਭਿਰ੍ਦੁਸ੍ਟਂ ਸਦ੍ਧਾਤੂਨ੍ ਦੂਸਯਤੀਤਿ| (ਵਿਸਂ ਪ੍ਰਾਗ੍ਵਾਤਾਦਿਭਿਰ੍ਦੁਸ੍ਟਂ ਧਾਤੁਨ੍ ਰਸਾਦੀਨ੍ ਦੂਸਯਤੇ ਪ੍ਰਾਗ੍ਵਾਤਃ ਪੁਰੋਵਾਤਃ| ਯਤਃ ਅਤੋਸ੍ਮਾਦ੍ਧੇਤੋਰ੍ਦੂਸੀਵਿਸਮਿਤਿ ਸਂਜ੍ਞਿਤਮ੍)|| ੨੮||
Adhikarana sthAvaraviShavegAnAM lakShaNAni prathamavege lakShaNAni (29) · Śloka 29
ਸ੍ਥਾਵਰਸ੍ਯੋਪਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵੇ ਵੇਗੇਥ ਜਾਯਤੇ|
ਜਿਹ੍ਵਾਯਾਃ ਸ਼੍ਯਾਵਤਾ ਸ੍ਤਮ੍ਭੋ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਤ੍ਰਾਸਃ ਕ੍ਲਮੋ ਵਮਿਃ||੨੯||
View original
स्थावरस्योपयुक्तस्य पूर्वे वेगेऽथ जायते|
जिह्वायाः श्यावता स्तम्भो मूर्च्छा त्रासः क्लमो वमिः||२९||
ਪੂਰ੍ਵਂ ਹਿ ਮੁਨਿਮਤਾਨੁਸਾਰੇਣ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨ ਵਿਸਮੁਕ੍ਤ੍ਵੈਕੀਯਮਤੇਨ ਗ੍ਰਨ੍ਥਕਤ੍ ਸ੍ਥਾਵਰਵਿਸਸ੍ਯ ਸਪ੍ਤਸੁ ਵੇਗੇਸੁ ਲਕ੍ਸਣਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਯੈ ਚਿਕੀਰ੍ਸੁਰਿਦਮਾਹ-ਸ੍ਥਾਵਰਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ ਵਮ੍ਯਨ੍ਤਂ ਪ੍ਰਥਮੇ ਵੇਗੇ| (ਅਥੇਤ੍ਯਾਨਨ੍ਤਰ੍ਯੇ ਉਪਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਉਪਯੋਜਿਤਸ੍ਯ ਅਸ਼ਿਤਸ੍ਯੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸ੍ਥਾਵਰਸ੍ਯ ਸ੍ਥਾਵਰਵਿਸਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵੇ ਪ੍ਰਥਮੇ ਵੇਗੇ ਜਿਹ੍ਵਾਸ਼੍ਯਾਵਤ੍ਵਾਦਿਕਂ ਜਾਯਤੇ| ਸ੍ਤਮ੍ਭੋ ਗਾਤ੍ਰਸ੍ਤਮ੍ਭਃ| ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਮੋਹਃ| ਤ੍ਰਾਸੋ ਭਯਾਚਿਕਿਤਤ੍ਵਮ੍| ਕ੍ਲਮ ਇਨ੍ਦਿਰ੍ਯਸਾਦਃ| ਵਮਿਰ੍ਵਮਨਮ੍|| ੨੯||
Adhikarana dvitIyavege lakShaNAni (30) · Śloka 30
ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਵੇਪਥੁਃ ਸ੍ਵੇਦੋ ਦਾਹਃ ਕਣ੍ਠੇ ਚ ਵੇਦਨਾਃ|
ਵਿਸਂ ਚਾਮਾਸ਼ਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਕੁਰੁਤੇ ਹਦਿ ਵੇਦਨਾਮ੍||੩੦||
View original
द्वितीये वेपथुः स्वेदो दाहः कण्ठे च वेदनाः|
विषं चामाशयं प्राप्तं कुरुते हृदि वेदनाम्||३०||
ਹਦ੍ਵੇਦਨਾਨ੍ਤਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਵੇਗੇ| (ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਵੇਗੇ ਵੇਪਥ੍ਯਾਦਿਕਂ ਲਿਙ੍ਗਮ੍| ਵਿਸਂ ਚਾਮਾਸ਼ਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਹਦ੍ਯਤਿਪੀਡਾਂ ਕਰੋਤਿ| ਕਣ੍ਠੇ ਵੇਦਨਾ ਅਨ੍ਨਾਭ੍ਯਵਹਾਰਾਸਹਤ੍ਵਾਦਿਕਮ੍| ਚਸ਼ਬ੍ਦਾਤ੍ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾ ਜਿਹ੍ਵਾਸ਼੍ਯਾਵਤਾਦਯਸ਼੍ਚ||੩੦||
Adhikarana tRutIyavege lakShaNAni (31) · Śloka 31
ਤਾਲੁਸ਼ੋਸਸ੍ਤਤੀਯੇ ਤੁ ਸ਼ੂਲਂ ਚਾਮਾਸ਼ਯੇ ਭਸ਼ਮ੍|
ਦੁਰ੍ਬਲੇ ਹਰਤਿ ਸ਼ੂਨੇ ਜਾਯੇਤੇ ਚਾਸ੍ਯ ਲੋਚਨੇ||੩੧||
View original
तालुशोषस्तृतीये तु शूलं चामाशये भृशम्|
दुर्बले हरति शूने जायेते चास्य लोचने||३१||
ਸ਼ੂਨੇ ਲੋਚਨ ਇਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਤਤੀਯੇ| (ਤਤੀਯੇ ਵਿਸਵੇਗੇ ਤੁਸ਼ਬ੍ਦੋ ਵਿਸ਼ੇਸਦ੍ਯੋਤਕਃ| ਆਮਾਸ਼ਯੇ ਭਸ਼ਮਤਿਸ਼ਯੇਨ ਸ਼ੂਲਂ ਆਮਾਸ਼ਯੇ ਭਸ਼ਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯੇਪਿ ਸ਼ੂਲਂ ਦ੍ਯੋਤ੍ਯਤੇ| ਚਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾਨਾਂ ਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਅਸ੍ਯੋਪਯੁਕ੍ਤਵਿਸਸ੍ਯ ਪੁਰੁਸਸ੍ਯ ਲੋਚਨੇ ਨੇਤ੍ਰੇ ਦੁਰ੍ਬਲੇ ਬਲਹੀਨੇ ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਸਮਰ੍ਥ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਹਰਿਤੇ ਹਰਿਤਵਰ੍ਣੇ| ਸ਼ੂਨੇ ਸ਼ੋਫਯੁਕ੍ਤੇ ਜਾਯੇਤੇ)|| ੩੧||
Adhikarana caturthavege lakShaNAni (32) · Śloka 32
ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਗਤੇ ਤੋਦਹਿਧ੍ਮਾਕਾਸਾਨ੍ਤ੍ਰਕੂਜਨਮ੍|
ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਜਾਯਤੇ ਵੇਗੇ ਸ਼ਿਰਸਸ਼੍ਚਾਤਿਗੌਰਵਮ੍||੩੨||
View original
पक्वाशयगते तोदहिध्माकासान्त्रकूजनम्|
चतुर्थे जायते वेगे शिरसश्चातिगौरवम्||३२||
ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਵੇਗੇ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਗਤੇ ਸਤਿ ਵਿਸੇ ਤੋਦਾਦਿਕਂ ਸ਼ਿਰਸਸ਼੍ਚਾਤਿਗੌਰਵਂ ਜਾਯਤੇ| (ਚਸ਼ਬ੍ਦੇਨਾਨ੍ਯਾਙ੍ਗੇਸ੍ਵਪਿ ਗੌਰਵਂ ਦ੍ਯੋਤ੍ਯਤੇ| ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਸਮੁਚ੍ਚਯਾਰ੍ਥਸ਼੍ਚਸ਼ਬ੍ਦਃ)|| ੩੨||
Adhikarana pa~jcamavege lakShaNAni (33) · Śloka 33
ਕਫਪ੍ਰਸੇਕੋ ਵੈਵਰ੍ਣ੍ਯ ਪਰ੍ਵਭੇਦਸ਼੍ਚ ਪਞ੍ਚਮੇ|
ਸਰ੍ਵਦੋਸਪ੍ਰਕੋਪਸ਼੍ਚ ਪਕ੍ਵਾਧਾਨੇ ਚ ਵੇਦਨਾ||੩੩||
View original
कफप्रसेको वैवर्ण्य पर्वभेदश्च पञ्चमे|
सर्वदोषप्रकोपश्च पक्वाधाने च वेदना||३३||
ਕਫਪ੍ਰਸੇਕਾਦਿ ਪਕ੍ਵਾਧਾਨਵੇਦਨਾਨ੍ਤਂ ਪਞ੍ਚਮੇ| (ਅਤ੍ਰ ਪੂਰ੍ਵਚਕਾਰਃ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾਨਾਂ ਸਮੁਚ੍ਚਯਾਰ੍ਥਃ)|| ੩੩||
Adhikarana ShaShThavege lakShaNAni (34) · Śloka 34
ਸਸ੍ਠੇ ਸਂਜ੍ਞਾਪ੍ਰਣਾਸ਼ਸ਼੍ਚ ਸੁਭਸ਼ਂ ਚਾਤਿਸਾਰ੍ਯਤੇ||੩੪||
View original
षष्ठे संज्ञाप्रणाशश्च सुभृशं चातिसार्यते||३४||
ਸਂਜ੍ਞਾਪ੍ਰਣਾਸ਼ੋਤਿਸਾਰਸ਼੍ਚ ਸਸ੍ਠੇ| (ਸਂਜ੍ਞਾਪ੍ਰਣਾਸ਼ਸ਼੍ਚੇਤਨਾਨਾਸ਼ਃ| ਚਸ਼ਬ੍ਦਃ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍)|| ੩੪||
Adhikarana saptamavege lakShaNAni (35) · Śloka 35
ਸ੍ਕਨ੍ਧਪਸ੍ਠਕਟੀਭਙ੍ਗੋ ਭਵੇਨ੍ਮਤ੍ਯੁਸ਼੍ਚ ਸਪ੍ਤਮੇ||੩੫||
View original
स्कन्धपृष्ठकटीभङ्गो भवेन्मृत्युश्च सप्तमे||३५||
ਸ੍ਕਨ੍ਧਾਦਿਭਙ੍ਗੋ ਮਤ੍ਯੁਸ਼੍ਚ ਸਪ੍ਤਮੇ| ਇਤਿ ਸਪ੍ਤਵੇਗਾਃ|| ੩੫||
Adhikarana sthAvaraviShavegAnAM cikitsA prathamaviShavege cikitsA (36) · Śloka 36
ਪ੍ਰਥਮੇ ਵਿਸਵੇਗੇਥ ਵਾਨ੍ਤਂ ਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬੁਸੇਚਿਤਮ੍|
ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਮਧੁਭ੍ਯਾਂ ਸਂਯੁਕ੍ਤਮਗਦਂ ਪਾਯਯੇਦ੍ ਦ੍ਰੁਤਮ੍||੩੬||
View original
प्रथमे विषवेगेऽथ वान्तं शीताम्बुसेचितम्|
सर्पिर्मधुभ्यां संयुक्तमगदं पाययेद् द्रुतम्||३६||
ਵਿਸਵੇਗਲਕ੍ਸਣਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾਨਨ੍ਤਰਨ੍ਤਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਾਹ-ਪ੍ਰਥਮ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ| ਸਪ੍ਤਸੁ ਵੇਗੇਸੁ ਕ੍ਰਮੇਣ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ| ਪ੍ਰਥਮੇ ਵਿਸਵੇਗੇ ਪੂਰ੍ਵਂ ਵਮਨਂ ਤਤਃ ਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬੁਸੇਕਸ੍ਤਤੋ ਦੋਸਾਦ੍ਯਪੇਕ੍ਸਮਨ੍ਯਤਮਮਗਦਂ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਮਧੁਭ੍ਯਾਂ ਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਦ੍ਰੁਤਂ ਪਾਯਯੇਤ੍| (ਅਥਸ਼ਬ੍ਦਃ ਪ੍ਰਕਰਣਾਨ੍ਤਰਦ੍ਯੋਤਨਾਰ੍ਥਃ| ਪ੍ਰਥਮੇ ਜਿਹ੍ਵਾਸ਼੍ਯਾਵਤਾਦਿਲਕ੍ਸਣਲਕ੍ਸਿਤੇ ਵਿਸਵੇਗੇ ਵਮਿਤਂ ਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬੁਨਾ ਪਰਿਸਿਕ੍ਤਗਾਤ੍ਰਮਾਤੁਰਂ ਘਤਮਾਕ੍ਸਿਕੋਪੇਤਮਗਦਂ ਵਿਸਘ੍ਨੌਸਧਮਾਸ਼੍ਵੇਵ ਪਾਯਯੇਤ੍ ਭਿਸਗਿਤਿ ਸ਼ੇਸਃ)|| ੩੬||
Adhikarana dvitIyavege cikitsA (37) · Śloka 37
ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਪੂਰ੍ਵਵਦ੍ਵਾਨ੍ਤਂ ਵਿਰਿਕ੍ਤਂ ਚਾਨੁ ਪਾਯਯੇਤ੍||੩੭||
View original
द्वितीये पूर्ववद्वान्तं विरिक्तं चानु पाययेत्||३७||
ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਦਿਸੁ ਸੁਬੋਧਮ੍| ਪੂਰ੍ਵਵਦਿਤਿ ਸੂਤ੍ਰੋਕ੍ਤਪ੍ਰਕਾਰੇਣ| ਅਨੁਪਾਯਯੇਦਿਤਿ ਪ੍ਰਕਰਣਾਦਨ੍ਯਤਮਮਗਦਮ੍| (ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਵਿਸਵੇਗੇ ਵਮਨਵਿਰੇਚਨਾਨ੍ਤਰਂ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ ਪ੍ਰਥਮਵੇਗਵਤ੍ ਅਗਦਂ ਪਾਯਯੇਤ੍| ਪੂਰ੍ਵਵਦਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬੁਪਰਿਸੇਕਘਤਮਧੂਪੇਤਤ੍ਵਾਦਿਕਂ ਦ੍ਯੋਤ੍ਯਤੇ)|| ੩੭||
Adhikarana tRutIyavege cikitsA (38) · Śloka 38
ਤਤੀਯੇਗਦਪਾਨਂ ਚ ਹਿਤਂ ਨਸ੍ਯਂ ਤਥਾਞ੍ਜਨਮ੍||੩੮||
View original
तृतीयेऽगदपानं च हितं नस्यं तथाऽञ्जनम्||३८||
ਤਤੀਯੇ ਵੇਗੇ ਅਗਦਪਾਨਾਦਿਕਂ ਹਿਤਮ੍|| ੩੮||
Adhikarana caturthavege cikitsA (39) · Śloka 39
ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਸ੍ਨੇਹਸਂਯੁਕ੍ਤਮਗਦਂ ਪ੍ਰਤਿਭੋਜਯੇਤ੍||੩੯||
View original
चतुर्थे स्नेहसंयुक्तमगदं प्रतिभोजयेत्||३९||
ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਵੇਗੇ ਸ੍ਨੇਹਾਨ੍ਵਿਤਮਗਦਂ ਪ੍ਰਤਿਭੋਜਯੇਤ੍| ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯਾਵਿਸ਼ੇਸਕਥਨਾਨ੍ਮਹਾਸ੍ਨੇਹ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|| ੩੯||
Adhikarana pa~jcamavege cikitsA (40) · Śloka 40
ਪਞ੍ਚਮੇ ਮਧੁਕਕ੍ਵਾਥਮਾਕ੍ਸਿਕਾਭ੍ਯਾਂ ਯੁਤਂ ਹਿਤਮ੍||੪੦||
View original
पञ्चमे मधुकक्वाथमाक्षिकाभ्यां युतं हितम्||४०||
ਪਞ੍ਚਮੇ ਵੇਗੇ ਮਧੁਕਕ੍ਵਾਥਮਾਕ੍ਸਿਕਾਨ੍ਵਿਤਮਗਦਂ ਪਿਬੇਦਾਤੁਰ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ||੪੦||
Adhikarana ShaShThavege cikitsA (41) · Śloka 41
ਸਸ੍ਠੇਤਿਸਾਰਵਤ੍ ਸਿਦ੍ਧਿਃ..........................||੪੧||
View original
षष्ठेऽतिसारवत् सिद्धिः..........................||४१||
ਸਸ੍ਠੇ ਵਿਸਵੇਗੇ ਅਤਿਸਾਰਤੁਲ੍ਯਾ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਹਿਤਾ|| ੪੧||
Adhikarana saptamavege cikitsA (42) · Śloka 42
..............................ਅਵਪੀਡਸ੍ਤੁ ਸਪ੍ਤਮੇ|
ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਕਾਕਪਦਂ ਕਤ੍ਵਾ ਸਾਸਗ੍ਵਾ ਪਿਸ਼ਿਤਂ ਕ੍ਸਿਪੇਤ੍||੪੨||
View original
..............................अवपीडस्तु सप्तमे|
मूर्ध्नि काकपदं कृत्वा सासृग्वा पिशितं क्षिपेत्||४२||
ਅਵਪੀਡਃ ਕਲ੍ਕਾਦਿ ਨਸ੍ਯਮ੍| ਅਥਵਾ ਸਪ੍ਤਮੇ ਵੇਗੇ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਸ਼ਿਰਸਿ ਤਾਲੁਪ੍ਰਦੇਸ਼ਸ੍ਯ ਕਾਕਪਦਂ ਕਾਕਪਦਮੁਦ੍ਰਾਕਤਿਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਚ੍ਛੇਦਂ ਕਤ੍ਵਾ ਅਨ੍ਯਪ੍ਰਾਣਿਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿ ਪਿਸ਼ਿਤਂ ਸਾਸ੍ਰਂ ਰਕ੍ਤਸਹਿਤਂ ਕ੍ਸਿਪੇਤ੍| (ਸਪ੍ਤਮੇ ਵੇਗੇ ਤੁਸ਼ਬ੍ਦੇਨਾਸ੍ਯਾਪਿ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਵ੍ਯਤ੍ਵਂ ਦ੍ਯੋਤ੍ਯਤੇ| ਅਵਪੀਡਃ ਰੋਗਾਨੁਤ੍ਪਾਦਨੀਯੋਕ੍ਤੋ ਘਤਪਾਨਮਾਤ੍ਰਾਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਸ਼ਿਰਸਿ ਕਾਕਪਦਂ ਕਤ੍ਵਾ ਕਾਕਪਦਾਕਾਰੇਣ ਛਿਤ੍ਵਾ ਅਨ੍ਯਜਨ੍ਤੂਨਾਂ ਸਰਕ੍ਤਂ ਮਾਂਸਂ ਵਿਸਸਙ੍ਕ੍ਰਮਣਪ੍ਰਕਾਰਂ ਚੋਕ੍ਤਮਾਲਮ੍ਬਾਯਨੇਨ- ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਕਾਕਪਦਂ ਚਾਸ੍ਯ ਮੁਣ੍ਡਿਤੇ ਤ੍ਵਥ ਕਾਰਯੇਤ੍| ਮਾਂਸਂ ਸਸ਼ੋਣਿਤਂ ਸਦ੍ਯਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਾਕਪਦੇ ਨ੍ਯਸੇਤ੍|| ਵਿਸਸਙ੍ਕ੍ਰਮਣਾਨ੍ਤੇ ਤਤ੍ਪਰਮਾਂਸਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜੇਤ੍| ਊਰ੍ਧ੍ਵਮੁਤ੍ਕ੍ਰਮਮਾਣਂ ਤੁ ਵਿਸਂ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਪ੍ਰਤਿਸ੍ਠਤਿ| ਨਿਵਰ੍ਤਮਾਨਂ ਤਂ ਹਨ੍ਤਿ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਙ੍ਕ੍ਰਾਮਯੇਦ੍ਵਿਸਮ੍|| ਇਤਿ)|| ੪੨||
Adhikarana viShaghnI yavAgUH (43) · Śloka 43
ਕੋਸ਼ਾਤਕ੍ਯਗ੍ਨਿਕਃ ਪਾਠਾ ਸੂਰ੍ਯਵਲ੍ਲ੍ਯਮਤਾਭਯਾਃ|
ਸ਼ੇਲੁਃ ਸ਼ਿਰੀਸਃ ਕਿਣਿਹੀ ਹਰਿਦ੍ਰੇ ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਸਾਹ੍ਵਯਾ|
ਪੁਨਰ੍ਨਵੇ ਤ੍ਰਿਕਟੁਕਂ ਬਹਤ੍ਯੌ ਸ਼ਾਰਿਵੇ ਬਲੇ|
ਏਸਾਂ ਯਵਾਗੂਂ ਨਿਰ੍ਯੂਹੇ ਸ਼ੀਤਾਂ ਸਘਤਮਾਕ੍ਸਿਕਾਮ੍|
ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਦ੍ਵੇਗਾਨ੍ਤਰੇ ਸਰ੍ਵਵਿਸਘ੍ਨੀਂ ਕਤਕਰ੍ਮਣਃ||੪੩||
View original
कोशातक्यग्निकः पाठा सूर्यवल्ल्यमृताभयाः|
शेलुः शिरीषः किणिही हरिद्रे क्षुद्रसाह्वया|
पुनर्नवे त्रिकटुकं बृहत्यौ शारिवे बले|
एषां यवागूं निर्यूहे शीतां सघृतमाक्षिकाम्|
युञ्ज्याद्वेगान्तरे सर्वविषघ्नीं कृतकर्मणः||४३||
ਵਿਸਘ੍ਨੀਂ ਪੇਯਾਮਾਹ-ਵੇਗਾਨ੍ਤਰੇ ਉਕ੍ਤਲਕ੍ਸਣੇ ਕੋਸਾਤਕ੍ਯਾਦੀਨਾਂਨਿਰ੍ਯੂਹੇ ਕ੍ਵਾਥੇ ਕਤਾਂ ਸ਼ੀਤਾਂ ਸਘਤਮਾਕ੍ਸਿਕਾਂ ਯਵਾਗੂਂ ਕਤਕਰ੍ਮਣੋ ਵਿਹਿਤਵਮਨਾਦਿਕਸ੍ਯ ਸਤੋ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਤ੍| ਸਾ ਹਿ ਸਰ੍ਵਵਿਸਘ੍ਨੀ| ਅਗ੍ਨਿਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਕਃ ਭਲ੍ਲਾਤਕਂ ਚ| ਸੂਰ੍ਯਵਲ੍ਲੀ ਅਰ੍ਕਃ ਸ਼ੇਲੁਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਤਕਃ| ਕਿਣਿਹੀ ਕਟਭੀ| ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸਹ੍ਵਯਾ ਮਾਕ੍ਸਿਕਧਾਤੁਃ| (ਪ੍ਰਕਤਾਦ੍ਵੇਗਾਦਨ੍ਯੋ ਵੇਗੋ ਵੇਗਾਨ੍ਤਰਮ੍| ਕੋਸ਼ਾਤਕ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਕ੍ਵਾਥੇ ਸਡਙ੍ਗਕਲ੍ਪਨਾਕਲ੍ਪਿਤੇ ਕਤਂ ਯਵਾਗੂਮਿਤਿ ਨਿਬਨ੍ਧਸਂਗ੍ਰਹੇ| ਕੋਸਾਤਕੀ ਘੋਸਕਃ| ਅਗ੍ਨਿਕੋਜਮੋਦਃ| ਮੋਰਟ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ| ਸੂਰ੍ਯਵਲ੍ਲੀ ਪਟੋਲਸਦਸ਼ਪਤ੍ਰਾ; ਯਸ੍ਯਾਃ ਪਤ੍ਰਰਸੇਨਾਕ੍ਤਂ ਮਾਂਸਂ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਮਿਵ ਭਵਤਿ| ਕਤਕਰ੍ਮਣਃ ਕਤਵਮਨਾਦਿਕਸ੍ਯ ਕੋਸ਼ਾਤਕ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਨਿਰ੍ਯੂਹੇ ਕ੍ਵਾਥੇ ਕਤਾਂ ਸ਼ੀਤਾਂ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਸ਼ੀਤਲਾਂ ਘਤਮਾਕ੍ਸਿਕੋਪੇਤਾਂ ਸਰ੍ਵਵਿਸਹਰਾਂ ਯਵਾਗੂਂ ਵੇਗਾਨ੍ਤਰੇ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਕੋਸ਼ਾਤਕੀ (ਪੁਟ੍ਟਲ੍ਪੀਰਮ੍) ਅਗ੍ਨਿਕੋਗ੍ਨਿਮਨ੍ਥਃ| ਸੂਰ੍ਯਵਲ੍ਲੀ (ਵੇਮ੍ਬਾਡ), ਕਰਵੀਰਮਿਤਿ ਕੇਚਿਤ੍| ਕਿਣਿਹੀ (ਕਿਲੁਕ੍ਕਿਲੁਪ੍ਪ) ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸਾਹ੍ਵਯਾ (ਮਕ੍ਕੀਰਕਲ੍ਲ) ਇਤਿ ਕੋਲਭਾਸਾ)|| ੪੩||
Adhikarana aparA yavAgUH (44) · Śloka 44
ਤਦ੍ਵਨ੍ਮਧੂਕਮਧੁਕਪਦ੍ਮਕੇਸਰਚਨ੍ਦਨੈਃ||੪੪||
View original
तद्वन्मधूकमधुकपद्मकेसरचन्दनैः||४४||
ਮਧੁਕਾਦਿਭਿਸ੍ਤਦ੍ਵਦਿਤਿ ਕੋਸ਼ਾਤਕ੍ਯਾਦਿਵਿਧਾਨੇਨ ਯਵਾਗੂਮ੍| (ਮਧੂਕਾਦੀਨਾਂ ਨਿਰ੍ਯੂਹੇ ਕਤਾ ਯਵਾਗੂਸ੍ਤਤ੍ਤੁਲ੍ਯਗੁਣਾ| ਮਧੂਕਾਦਿ ਸੁਬੋਧਮ੍)||੪੪||
Adhikarana agadAnAM prayogaH (45) · Śloka 45
ਅਗਦਾਨ੍ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ਚਾਤਃ ਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ ਪੂਰ੍ਵਰ੍ਸਿਨਿਰ੍ਮਿਤਾਨ੍|
ਸਰ੍ਵੇਸੁ ਸਰ੍ਵਾਵਸ੍ਥੇਸੁ ਯੇ ਵਿਸੇਸੁ ਪਰਂ ਹਿਤਾਃ||੪੫||
View original
अगदान् वक्ष्यते चातः सिद्धान् पूर्वर्षिनिर्मितान्|
सर्वेषु सर्वावस्थेषु ये विषेषु परं हिताः||४५||
ਅਤੋਨਨ੍ਤਰਂ ਪੂਰ੍ਵਰ੍ਸਿਨਿਰ੍ਮਿਤਾਨ੍ ਦੁਸ੍ਟਫਲਾਨਗਾਦਾਨ੍ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ| ਯੇ ਅਗਦਾਃ ਸਰ੍ਵੇਸੁ ਵਿਸੇਸੁ ਸਰ੍ਵਾਵਸ੍ਥੇਸੁ ਪਰਮਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਹਿਤਾਃ|| ੪੫||
Adhikarana sa~jjIvano agadaH (46) · Śloka 46
ਚਨ੍ਦਨਂ ਕੁਙ੍ਕੁਮਂ ਕੁਸ੍ਠਂ ਕਾਙ੍ਕ੍ਸੀ ਲਾਕ੍ਸਾ ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗਵਃ|
ਮੁਸ੍ਤਸ੍ਥੌਣੇਯਸ਼ੈਲੇਯਰੋਚਨਾ ਮਦਨਪ੍ਲਵਮ੍|
ਸ਼੍ਰੀਵੇਸ੍ਟਕਵਿਡਙ੍ਗੈਲਾ ਵਿਸ਼ਾਲਾਲਮਨਸ਼੍ਸ਼ਿਲਾਃ|
ਸੁਰਸਪ੍ਰਸਵਸ੍ਪਕ੍ਕਾ ਰਜਨੀਦ੍ਵਯਵਾਲਕਮ੍|
ਹਿਙ੍ਗੁਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥਕਾਃ ਪਦ੍ਮਚਾਰਿਣੀ ਪਦ੍ਮਕੇਸਰਮ੍|
ਜਾਤ੍ਯਾਃ ਪੁਸ੍ਪਂ ਪ੍ਰਵਾਲਸ਼੍ਚ ਪੁਸ੍ਪਮਰ੍ਕਸ਼ਿਰੀਸਯੋਃ|
ਦ੍ਵਿਰੋਧ੍ਰਬਹਤੀ ਕੌਨ੍ਤੀ ਮਧੁਕਂ ਗਨ੍ਧਨਾਕੁਲੀ|
ਮੁਦ੍ਗਪਰ੍ਣੀ ਕਣਾ ਸ਼੍ਯਾਮਾ ਧ੍ਯਾਮਕਂ ਨਲਦਂ ਨਤਮ੍|
ਸਿਨ੍ਦੁਵਾਰਕਸ਼ਕ੍ਯਾਕਦੇਵਦਾਰੁਮਯੂਰਕਮ੍|
ਪੁਸ੍ਯੇ ਸਮਾਹਤੈਃ ਪਿਸ੍ਟੈਰ੍ਯੋਜ੍ਯਸ੍ਤੈਰਗਦੋਤ੍ਤਮਃ|
ਸਞ੍ਜੀਵਨਃ ਪ੍ਰਾਗਮਤਾਦ੍ਵਿਹਿਤੋਯਂ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੁਵਾ|
ਪਾਨਨਸ੍ਯਞ੍ਜਨਾਘ੍ਰਾਣਧੂਮਾਲੇਪਨਧਾਰਣੈਃ|
ਜੀਵਨੋ ਵਿਸਸੁਪ੍ਤਾਨਾਂ ਰਾਜਦ੍ਵਾਰੇ ਜਯਾਵਹਃ|
ਧਨ੍ਯੋ ਧਾਨ੍ਯਧਨਾਯੁਃਸ਼੍ਰੀਕ੍ਸੇਮਪੁਸ੍ਟਿਸੁਖਪ੍ਰਦਃ|
ਗਹੇ ਸ੍ਥਿਤੋ ਵਿਸਾਲਕ੍ਸ੍ਮੀਮਨ੍ਤ੍ਰਜ੍ਵਰਗਰਗ੍ਰਹਾਨ੍|
ਕਤ੍ਯਾਕਾਰ੍ਮਣਕਾਖੋਰ੍ਦਵ੍ਯਾਲਜਨ੍ਤੁਸਰੀਸਪਾਨ੍|
ਸ੍ਵਪ੍ਨੋਪਘਾਤਦੁਃ ਸ੍ਵਪ੍ਨਤੋਯਾਗ੍ਨਿਰਿਪੁਤਸ੍ਕਰਾਨ੍|
ਨਿਹਨ੍ਤ੍ਯਕਾਲਮਰਣਮਾਰਕਾਸ਼ਾਨਿਵਿਗ੍ਰਹਾਨ੍||੪੬||
View original
चन्दनं कुङ्कुमं कुष्ठं काङ्क्षी लाक्षा प्रियङ्गवः|
मुस्तस्थौणेयशैलेयरोचना मदनप्लवम्|
श्रीवेष्टकविडङ्गैला विशालालमनश्शिलाः|
सुरसप्रसवस्पृक्का रजनीद्वयवालकम्|
हिङ्गुसिद्धार्थकाः पद्मचारिणी पद्मकेसरम्|
जात्याः पुष्पं प्रवालश्च पुष्पमर्कशिरीषयोः|
द्विरोध्रबृहती कौन्ती मधुकं गन्धनाकुली|
मुद्गपर्णी कणा श्यामा ध्यामकं नलदं नतम्|
सिन्दुवारकशक्याकदेवदारुमयूरकम्|
पुष्ये समाहृतैः पिष्टैर्योज्यस्तैरगदोत्तमः|
सञ्जीवनः प्रागमृताद्विहितोऽयं स्वयम्भुवा|
पाननस्यञ्जनाघ्राणधूमालेपनधारणैः|
जीवनो विषसुप्तानां राजद्वारे जयावहः|
धन्यो धान्यधनायुःश्रीक्षेमपुष्टिसुखप्रदः|
गृहे स्थितो विषालक्ष्मीमन्त्रज्वरगरग्रहान्|
कृत्याकार्मणकाखोर्दव्यालजन्तुसरीसृपान्|
स्वप्नोपघातदुः स्वप्नतोयाग्निरिपुतस्करान्|
निहन्त्यकालमरणमारकाशानिविग्रहान्||४६||
ਚਨ੍ਦਨਕੁਙ੍ਕੁਮਾਦਿਭਿਃ ਪੁਸ੍ਪਦਿਨੇ ਸਮਾਹਤੈਃ ਸਞ੍ਜੀਵਨੋ ਨਾਮਾਗਦਃ ਸਂਯੋਜ੍ਯਃ| ਅਯਮਗਦੋਮਤਾਤ੍ਪੂਰ੍ਵਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨੋਮਤਤੁਲ੍ਯਕਾਰ੍ਯਕਰਃ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੁਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਵਿਹਿਤਃ| ਸ੍ਥੌਣੇਯਃ ਕਤਬਰ੍ਹਾਖ੍ਯਃ| ਪ੍ਲ੍ਵਂ ਪਰਿਪੇਲਵਮ੍| ਸੁਰਸਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸਵਮਙ੍ਕੁਰਃ| ਪੁਸ੍ਪਂ ਪ੍ਰਵਾਲਸ਼੍ਚ ਜਾਤ੍ਯਾਃ| ਪ੍ਰਵਾਲਃ ਕਿਸਲਯਮ੍| ਸ਼੍ਯਾਮਾ ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਃ| ਨਲਦਂ ਮਾਂਸੀ| ਨਤਂ ਤਗਰਮ੍| ਸ਼ਮ੍ਯਾਕ ਆਰਗ੍ਵਧਃ| ਮੁਰਕੋਪਾਮਾਰ੍ਗਃ| ਏਸ ਚ ਸਞ੍ਜੀਵਨਃ ਪਾਨਾਦਿਭਿਰ੍ਜ੍ਜੀਵਨਾਦਿਗੁਣੋ ਧਾਨ੍ਯਾਦਿਪ੍ਰਦਸ਼੍ਚ| ਗਹੇ ਸ੍ਥਿਤੋ ਵਿਸਾਦੀਨ੍ ਹਨ੍ਤਿ| ਧਨ੍ਯੋ ਮਙ੍ਗਲ੍ਯਃ| ਮਨ੍ਤ੍ਰੋਨ੍ਯੇਨਾਭਿਚਾਰਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਃ| ਕਤ੍ਯਾ ਅਭਿਚਾਰਦੇਵਤਾ| ਕਾੜ੍ਮਣਂ ਵਸ਼ੀਕਰਣਮ੍| ਕਾਖੋਰ੍ਦ੍ਦੋ ਨਾਮ ਭੂਤਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਜਨ੍ਤਵਃ ਕਮਯਃ| ਸਰੀਸਪਃ ਸਰ੍ਪਾਦਯਃ| ਸ੍ਵਪ੍ਨੋਪਘਾਤਃ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਭਯਙ੍ਕਰੈਰਭਿਭਵਃ| ਦੁਃਸ੍ਵਪ੍ਨਂ ਸ਼ਾਰੀਰੋਕ੍ਤਮ੍| ਵਿਗ੍ਰਹੋ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਃ|| ੪੬||
Adhikarana yApano agadaH (47) · Śloka 47
ਚਨ੍ਦਨਂ ਵਾਲਕਂ ਮੁਸ੍ਤਂ ਧ੍ਯਾਮਕਂ ਕਟੁਕਾ ਨਤਮ੍|
ਦਾਡਿਮਂ ਕੁਙ੍ਕੁਮਂ ਸ਼ੁਣ੍ਠੀ ਕਪਿਤ੍ਥਂ ਵਤ੍ਸਲਾਫਲਮ੍|
ਕਰਞ੍ਜਬੀਜਂ ਮਰਿਚਮੁਤ੍ਪਲਂ ਕਮਲਂ ਦਲਮ੍|
ਨਲਮੂਲਮਪਾਮਾਰ੍ਗਂ ਕਰਵੀਰਕਮਞ੍ਜਨਮ੍|
ਲਾਕ੍ਸਾਮਾਲਤ੍ਯਹਿਚ੍ਛਤ੍ਰ ਨਾਗਪੁਸ੍ਪਾਮ੍ਲਵੇਤਸਮ੍|
ਵਿਸਾਲਾਰੋਚਨਾਸ਼੍ਯਾਮਾ ਸ਼ਙ੍ਖਪੁਸ੍ਪੀਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਕਾ|
ਅਜਾਜੀਸਾਰਿਵਾਕੁਸ੍ਠਮਜਮੋਦਃ ਕੁਰਣ੍ਡਕਃ|
ਵਯਸ੍ਥਾ ਸਿਨ੍ਦੁਵਾਰੈਲਾ ਕਾਯਸ੍ਥਾ ਚਾਰਟੀ ਵਚਾ|
ਕਰ੍ਕਟੀ ਪੂਤਨਾ ਕੇਸ਼ੀ ਸ਼੍ਵੇਤਾ ਚ ਗਿਰਿਕਰ੍ਣਿਕਾ|
ਗੋਲੋਮੀ ਸਿਂਹਲੋਮੀ ਚ ਵਰ੍ਸਾਭੁਰ੍ਗਜਪਿਪ੍ਪਲੀ|
ਅਗਦੋ ਯਾਪਨਾਖ੍ਯੋਯਂ ਪੂਰ੍ਵੇਣ ਸਦਸ਼ੋ ਗੁਣੈਃ||੪੭||
View original
चन्दनं वालकं मुस्तं ध्यामकं कटुका नतम्|
दाडिमं कुङ्कुमं शुण्ठी कपित्थं वत्सलाफलम्|
करञ्जबीजं मरिचमुत्पलं कमलं दलम्|
नलमूलमपामार्गं करवीरकमञ्जनम्|
लाक्षामालत्यहिच्छत्र नागपुष्पाम्लवेतसम्|
विषालारोचनाश्यामा शङ्खपुष्पीप्रियङ्गुका|
अजाजीसारिवाकुष्ठमजमोदः कुरण्डकः|
वयस्था सिन्दुवारैला कायस्था चारटी वचा|
कर्कटी पूतना केशी श्वेता च गिरिकर्णिका|
गोलोमी सिंहलोमी च वर्षाभुर्गजपिप्पली|
अगदो यापनाख्योऽयं पूर्वेण सदृशो गुणैः||४७||
ਚਨ੍ਦਨਾਦਿਭਿਃ ਪਞ੍ਚਭਿਃ ਸ਼੍ਲੋਕੈਰ੍ਯਾਪਨਾਖ੍ਯ ਅਗਦਃ ਪੂਰ੍ਵੇਣ ਸਞ੍ਜੀਵਨੇਨ ਗੁਣੈਃ ਸਦਸ਼ਃ| ਧ੍ਯਾਮਕਂ ਸ਼੍ਯਾਮਕਮ੍| ਕਤ੍ਤਣਮਿਤਿ ਕੇਚਿਤ੍| ਵਤ੍ਸਕਾਤ੍ਫਲਮਿਨ੍ਦ੍ਰਯਵਃ| ਦਲਂ ਗਨ੍ਧਪਤ੍ਰਮ੍| ਅਹਿਚ੍ਛਤ੍ਰਂ ਕਵਕਮ੍| ਤਦੇਵ ਭੂਸ੍ਫੋਟਮ੍| ਛਤ੍ਰਾਕਾਰਮੇਤਤ੍ (ਕੂਣ੍ਣ-ਇਤਿ ਭਾਸਾ)| ਸ਼੍ਯਾਮਾ ਪਿਪ੍ਪਲੀ| ਸ਼ਙ੍ਖਪੁਸ੍ਪੀ ਵੀਰਟਿਃ| ਕੁਰਣ੍ਡਕਂ ਪੀਤਾਮ੍ਲਾਯਨਕਮ੍| ਵਯ-ਸ੍ਥਾ ਆਮਲਕਮ੍| ਕਾਯਸ੍ਥਾ ਹਰੀਤਕੀ| ਚਾਰਟੀ ਸ੍ਥੋਣੇਯਮ੍| ਕਰ੍ਕਟੀ ਬਿਲ੍ਵਮ੍| ਪੂਤਨਾ ਮਾਂਸੀ| ਕੇਸ਼ੀ ਨਿਰ੍ਗੁਣ੍ਡੀ| ਗੋਲੋਮੀ ਦੂਰ੍ਵਾ| ਵਾਸਕ ਇਤਿ ਚ| ਸਿਂਹਲੋਮੀ (ਨਿ) ਸੁਰਸਾ ਚ ਸੁਪਤ੍ਰਾ ਚ ਬਹੁਪੁਤ੍ਰੀ ਚ ਤਕ੍ਰਲਾ| ਵਰ੍ਸਾਭੂਃ ਪੁਨਰ੍ਨਵਾ|| ੪੭||
Adhikarana sUryodayo agadaH (48) · Śloka 48
ਸ਼੍ਰੀਵੇਸ੍ਟਕਂ ਹਰਿਦ੍ਰੇ ਦ੍ਵੇ ਕੋਵਿਦਾਰਂ ਮਨਸ਼੍ਸ਼ਿਲਾਮ੍|
ਪਿਪ੍ਪਲੀਂ ਪਾਟਲੀ ਪਦ੍ਮਾਂ ਸ਼੍ਵੇਤਾਞ੍ਚ ਗਿਰਿਕਰ੍ਣਿਕਾਮ੍|
ਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਂ ਬਹਤੀ ਵਕ੍ਰਂ ਯਸ੍ਟੀ ਮਰਿਚਕੇਸਰਮ੍|
ਫਲਿਨੀਂ ਕਿਣਿਹੀਂ ਚੇਤਿ ਗਵਾਂ ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਭਾਵਯੇਤ੍|
ਸੂਰ੍ਯੋਦਯੋ ਹਨ੍ਤਿ ਵਿਸਂ ਤਮਃ ਸੂਰ੍ਯੋਦਯੋ ਯਥਾ||੪੮||
View original
श्रीवेष्टकं हरिद्रे द्वे कोविदारं मनश्शिलाम्|
पिप्पलीं पाटली पद्मां श्वेताञ्च गिरिकर्णिकाम्|
मञ्जिष्ठां बृहती वक्रं यष्टी मरिचकेसरम्|
फलिनीं किणिहीं चेति गवां पित्तेन भावयेत्|
सूर्योदयो हन्ति विषं तमः सूर्योदयो यथा||४८||
ਸ਼੍ਰੀਵੇਸ੍ਟਕਾਦਿਭਿਰ੍ਗੋਪਿਤ੍ਤਪਿਸ੍ਟੈਃ ਸੂਰ੍ਯੋਦਯਨਾਮਾਗਦੋ ਵਿਸਂ ਹਨ੍ਤਿ ਯਥਾ ਸੂਰ੍ਯੋਦਯਸ੍ਤਮੋਨ੍ਧਕਾਰਮ੍| ਸ਼੍ਰੀਵੇਸ੍ਟਕਃ ਸ਼੍ਰੀਵਾਸਕਃ ਸ਼੍ਵੇਤਾ ਗਿਰਿਕਰ੍ਣਿਕਾ ਕਟਭੀ| ਵਕ੍ਰਂ ਤਗਰਮ੍| ਕੇਸਰਂ ਨਾਗਕੇਸਰਮ੍| ਫਲਿਨੀ ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਃ| ਕਿਣਿਹੀ ਗਿਰਿਕਰ੍ਣਿਕਾ|| ੪੮||
Adhikarana apare agadAH (49) · Śloka 49
ਨਿਮ੍ਬਪਤ੍ਰਂ ਗਹਾਦ੍ਧੂਮਂ ਫਾਣਿਤਂ ਬਹਤੀਫਲਮ੍|
ਗੋਪਿਤ੍ਤਯੁਕ੍ਤਮਗਦਃ ਪਰਮਂ ਮਤਜੀਵਨਃ|
ਗੋਪਿਤ੍ਤਕੁਸ੍ਠਸੁਰਸਮਧੁਕਦ੍ਵਿਨਿਸ਼ਂ ਤਥਾ|
ਵਿਸ਼ਾਲਾਰਜਨੀਕੁਸ੍ਠਸ਼੍ਵਪਿਤ੍ਤਵ੍ਯੋਸਤੁਮ੍ਬਰੁਃ|
ਵਚਾਸ਼ਿਰੀਸਪਞ੍ਚਾਙ੍ਗੀ ਮਤਸਞ੍ਜੀਵਨੋਗਦਃ|
ਪਞ੍ਚਾਙ੍ਗਾਨਿ ਸ਼ਿਰੀਸਸ੍ਯ ਸ਼੍ਵਪਿਤ੍ਤਞ੍ਚ ਵਰੋਗਦਃ|
ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਤਗਰਂ ਲਾਕ੍ਸਾ ਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾ ਮਧੁਕਂ ਮਧੁ|
ਹਰਿਦ੍ਰਾ ਚੇਤ੍ਯਯਂ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਃ ਕੌਟਲ੍ਯਦਯਿਤੋਗਦਃ|
ਵਿਸਂਜ੍ਞਾਨਾਂ ਵਿਸੈਰ੍ਘੋਰੈਃ ਪ੍ਰਹਾਰੈਰ੍ਨਸ੍ਟਚੇਤਸਾਮ੍|
ਉਦ੍ਬਨ੍ਧਾਨਾਂ ਜਲੌਘੇ ਚ ਮਤਾਨਾਂ ਚੇਤਨਾਵਹਃ|
ਸ਼ਿਰੀਸਫਲਕਾਕਾਣ੍ਡਸੁਰਸਾਗ੍ਰਪੁਨਰ੍ਨਵੈਃ|
ਕਕ੍ਸ੍ਯਾਵਾਯਸਿਸਂਯੁਕ੍ਤੈਰਗਦਃ ਪੂਰ੍ਵਵਦ੍ਗੁਣੈਃ|
ਕਟੁਕਾਲਾਬੁਮੂਲਾਨਿ ਗਵਾਂ ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਕਲ੍ਕਯੇਤ੍|
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੋ ਧਾਰ੍ਯੋਯਮਗਦਃ ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਸੁ ਪੂਜਿਤਃ|
ਅਗਾਰਧੂਮਸ੍ਤ੍ਰਿਵਤਾ ਗੋਪਿਤ੍ਤਂ ਤ੍ਰ੍ਯੂਸਣਂ ਵਚਾ|
ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯੋਯਮਗਦਃ ਸਰ੍ਵਰਕ੍ਸੋ ਵਿਸਾਪਹਃ|
ਸ਼੍ਵੇਤਪੁਸ੍ਕਰਤੁਲ੍ਯਾਂਸ਼ੈਰ੍ਜੀਵਨ੍ਤ੍ਯਾ ਕੁਸੁਮੈਃ ਕਤਃ|
ਰੁਕ੍ਮਪਿਟੋ ਮਣਿਰ੍ਦ੍ਧਾਰ੍ਯਸ਼੍ਚਾਣਕ੍ਯੇਸ੍ਟੋ ਵਿਸਾਪਹਃ|
ਮਂਸੀਤ੍ਵਕ੍ਪਤ੍ਰਸੁਰਸਮਨੋਹ੍ਵਾ ਸ਼ੀਤਕੁਙ੍ਕੁਮਮ੍|
ਨਿਸ਼ਾ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਨਖਂ ਸ਼ੁਣ੍ਠੀ ਦਸ਼ਾਙ੍ਗੋਯਂ ਵਿਸਾਪਹਃ|
ਉਤ੍ਪਾਤਗਣ੍ਡਪਿਟਕਾਦਿਗ੍ਧਵਿਦ੍ਧਵਿਸਾਪਹਃ|
ਉਦੁਮ੍ਬਰਤ੍ਵਗ੍ਜਮ੍ਬ੍ਵਸ੍ਥਿਮਧੁਕੋਤ੍ਪਲਗੈਰਿਕੈਃ|
ਚਨ੍ਦਨੋਸ਼ੀਰਨਲਦਨਾਗਕੇਸਰਪਦ੍ਮਕੈਃ|
ਵਿਸ਼ੇਸਾਦ੍ਵਿਸਵਿਸ੍ਫੋਟਵਿਸਰ੍ਪਜ੍ਵਰਦਾਹਹਾ|
ਸ਼ਿਰੀਸੋਦੁਮ੍ਬਰਪ੍ਲਕ੍ਸਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਾਸ਼੍ਵਤ੍ਥਵਲ੍ਕਲੈਃ|
ਸਘਤੋ ਦਾਹਤਸ੍ਣਾਸ੍ਰਵਿਸਵੀਸਰ੍ਪਪਿਤ੍ਤਹਾ|
ਗਜਪਿਪ੍ਪਲਿਕਾਸੀਸਕ੍ਸਾਰਯਸ੍ਟੀਮਯੂਰਕਮ੍|
ਰਕ੍ਤਾ ਨਤਂ ਵਚਾ ਦਨ੍ਤੀ ਸ਼ਿਵਃ ਸ਼ਿਵਕਤੋਗਦਃ|
ਸੁਰਾਲਾਪਾਵਕੀਸੋਮਾਭੋਗਵਤ੍ਯਮਤਾਨਤਮ੍|
ਆਢਕੀਕਿਣਿਹੀਸੋਮਰਾਜੀ ਚੌਸ਼ਨਸੋਗਦਃ|
ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਤਕਾਰ੍ਕਕੁਸੁਮਂ ਤਣ੍ਡੁਲੀਯੋ ਮਯੂਰਕਃ|
ਸੁਰਸਾਮਞ੍ਜਰੀ ਕਾਕਮਾਚੀ ਪਾਨੇਗਦੋ ਵਰਃ||੪੯||
View original
निम्बपत्रं गृहाद्धूमं फाणितं बृहतीफलम्|
गोपित्तयुक्तमगदः परमं मृतजीवनः|
गोपित्तकुष्ठसुरसमधुकद्विनिशं तथा|
विशालारजनीकुष्ठश्वपित्तव्योषतुम्बरुः|
वचाशिरीषपञ्चाङ्गी मृतसञ्जीवनोऽगदः|
पञ्चाङ्गानि शिरीषस्य श्वपित्तञ्च वरोऽगदः|
प्रियङ्गुतगरं लाक्षा मञ्जिष्ठा मधुकं मधु|
हरिद्रा चेत्ययं श्रेष्ठः कौटल्यदयितोऽगदः|
विसंज्ञानां विषैर्घोरैः प्रहारैर्नष्टचेतसाम्|
उद्बन्धानां जलौघे च मृतानां चेतनावहः|
शिरीषफलकाकाण्डसुरसाग्रपुनर्नवैः|
कक्ष्यावायसिसंयुक्तैरगदः पूर्ववद्गुणैः|
कटुकालाबुमूलानि गवां पित्तेन कल्कयेत्|
ब्राह्मो धार्योऽयमगदः सर्वकर्मसु पूजितः|
अगारधूमस्त्रिवृता गोपित्तं त्र्यूषणं वचा|
प्राजापत्योऽयमगदः सर्वरक्षो विषापहः|
श्वेतपुष्करतुल्यांशैर्जीवन्त्या कुसुमैः कृतः|
रुक्मपिटो मणिर्द्धार्यश्चाणक्येष्टो विषापहः|
मंसीत्वक्पत्रसुरसमनोह्वा शीतकुङ्कुमम्|
निशा व्याघ्रनखं शुण्ठी दशाङ्गोऽयं विषापहः|
उत्पातगण्डपिटकादिग्धविद्धविषापहः|
उदुम्बरत्वग्जम्ब्वस्थिमधुकोत्पलगैरिकैः|
चन्दनोशीरनलदनागकेसरपद्मकैः|
विशेषाद्विषविस्फोटविसर्पज्वरदाहहा|
शिरीषोदुम्बरप्लक्षन्यग्रोधाश्वत्थवल्कलैः|
सघृतो दाहतृष्णास्रविषवीसर्पपित्तहा|
गजपिप्पलिकासीसक्षारयष्टीमयूरकम्|
रक्ता नतं वचा दन्ती शिवः शिवकृतोऽगदः|
सुरालापावकीसोमाभोगवत्यमृतानतम्|
आढकीकिणिहीसोमराजी चौशनसोऽगदः|
श्लेष्मातकार्ककुसुमं तण्डुलीयो मयूरकः|
सुरसामञ्जरी काकमाची पानेऽगदो वरः||४९||
ਨਿਮ੍ਬਪਤ੍ਰਗੋਪਿਤ੍ਤਵਿਸ਼ਾਲਾਪਞ੍ਚਾਙ੍ਗਾਨੀਤ੍ਯਾਦਯਃ ਸੁਬੋਧਃ| (ਗੋਪਿਤ੍ਤਂ ਗੋਰੋਚਨੇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਟੀਕਾ)| ਤਥੇਤਿ ਪਰਮਂ ਮਤਜੀਵਨਃ| ਸ਼ਿਰੀਸਪਞ੍ਚਾਙ੍ਗਾਨਿ ਪਤ੍ਰਪੁਸ੍ਪਫਲਤ੍ਵਙ੍ਮੂਲਾਨਿ| ਵਰਃ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਾ| ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗ੍ਵਾਦਿਰਯਮਗਦਃ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਃ| ਯਃ ਕੌਟਿਲ੍ਯਸ੍ਯ ਦਯਿਤਃ ਵਿਸਂਜ੍ਞਾਦੀਨਾਂ ਚੇਤਨਾਵਹਸ਼੍ਚ| ਸ਼ਿਰੀਸਫਲਾਦਿਭਿਰਗਦੋ ਗੁਣੈਃ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗ੍ਵਾਦਿਵਦ੍ਵਿਜ੍ਞੇਯਃ| ਸੁਰਸਾਗ੍ਰਂ ਤੁਲਸੀਕੁਸੁਮਮ੍| ਕਕ੍ਸ੍ਯਾ ਵਾਯਸੀ ਕਾਕੋਦੁਮ੍ਬਰਿਕਾ| ਕਟੁਕਾਲਾਬੁਮੂਲਾਨਿ ਗੋਪਿਤ੍ਤੇਨ ਕਲ੍ਕਯੇਤ੍| ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੋਯਮਗਦੋ ਮਣਿਵਾਦ੍ਧਾਰ੍ਯਃ| ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਸ੍ਵਭੀਸ੍ਟੇਸੁ ਪੂਜਿਤਃ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਃ| (ਕਟੁਕਾਲਾਬੁ ਘੇਚ੍ਚੁਰਃ)| ਅਗਾਰਧੂਮਾਦਿਭਿਃ ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯੋ ਨਾਮਾਗਦਃ ਸੁਬੋਧਃ| ਸ਼੍ਵੇਤਪਦ੍ਮਂ ਜੀਵਨ੍ਤੀਕੁਸੁਮਂ ਚ ਸਮਭਾਗਂ ਕਤ੍ਵਾ ਰੁਕ੍ਮੇਨ ਸੁਵਰ੍ਣੇਨ ਪੇਸਯੇਦਯਂ ਮਣਿਸ਼੍ਚਾਣਕ੍ਯਸ੍ਯ ਕੌਟਿਲ੍ਯਸ੍ਯ ਵਿਸਾਪਹ ਇਸ੍ਟਃ| ਮਾਂਸ੍ਯਾਦਿਭਿਰ੍ਦਸ਼ਾਙ੍ਗੋ ਨਾਮਾਗਦੋ ਵਿਸਾਪਹਃ| ਵਿਸ਼ੇਸਤ ਉਤ੍ਪਾਤਾਦ੍ਯਾਪਹਸ਼੍ਚ| ਸ਼ੀਤਂ ਚਨ੍ਦਨਮ੍| ਉਦੁਮ੍ਬਰਤ੍ਵਗਾਦਿਭਿਰਗਦੋ ਵਿਸ਼ੇਸਾਦ੍ਵਿਸਵਿਸ੍ਫੋਟਾਦਿਹਾ| ਸ਼ਿਰੀਸਾਦਿਵਲ੍ਕਲੈਃ ਸਘਤੋਗਦੋ ਦਾਹਾਦਿਹਾ| ਗਜਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਦਿਭਿਰ੍ਭਗਵਤਾ ਸ਼ਿਵੇਨ ਕਤੋਗਦਃ| ਸ਼ਿਵਃ ਸ਼੍ਰੇਯਸ੍ਕਰਃ| ਮਯੂਰਕਮਪਾਮਾਰ੍ਗਃ ਰਕ੍ਤਾ| ਗੁਞ੍ਜਾ| ਨਤਂ ਤਗਰਮ੍| ਸੁਰਾਲਾਦਿਭਿਰੌਸ਼ਨਸੋਗਦਃ| ਸੁਰਾਲਾ (ਨਿ)- ਸੁਲਕ੍ਸਣਾ ਸੁਰਾਲਾਖ੍ਯਾ ਜ੍ਞੇਯਾ ਪੁਤ੍ਰਵਤੀ ਪਰਾ| ਪੂਜਾ ਵਦ੍ਧਾਕਰੀ ਜ੍ਞੇਯਾ ਪਤ੍ਰਪੁਸ੍ਪਫਲੈਃ ਸ਼ੁਭਾ| ਪਾਵਕੀ (ਨਿ)- ਕ੍ਸੁਰਧਾਰਾ ਪਾਵਕਾਖ੍ਯਾ ਜ੍ਞੇਯਾ ਸਸ੍ਯਵਤੀਤਿ ਚ| ਵੀਰਣੀ ਵੀਰਗੁਚ੍ਛੋਕ੍ਤਾ ਸੈਵਾਰੁਣਵਚਾ ਮਤਾ|| ਸੋਮਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੀ ਚਨ੍ਦ੍ਰਤਰੁਰ੍ਵਾ| ਭੋਗਵਤੀ ਸਮਙ੍ਗਾ| ਕਿਣਿਹੀ ਕਟਭੀ| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਤਕਾਦਿਭਿਰਗਦਃ ਪਾਨੇ ਵਰਃ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਃ| (ਸੁਰਸਾ ਨਿਰ੍ਗੁਣ੍ਡੀ| ਮਞ੍ਜਰੀ ਤੁਲਸੀ)|| ੪੯||
Adhikarana dadhyAdikaM mUlaviShaghnam (50) · Śloka 50
ਦਧ੍ਯਾਜ੍ਯਾਕ੍ਸੌਦ੍ਰਲਵਣਂ ਪੀਤਂ ਮੂਲਵਿਸਾਪਹਮ੍||੫੦||
View original
दध्याज्याक्षौद्रलवणं पीतं मूलविषापहम्||५०||
ਦਧ੍ਯਾਦਿਕਂ ਸਂਯੋਜ੍ਯ ਪੀਤਂ ਮੂਲਵਿਸਾਪਹਂ ਭਵਤਿ|| ੫੦||
Adhikarana haridrAdiyogaH (51) · Śloka 51
ਹਰਿਦ੍ਰਾਸੈਨ੍ਧਵਕ੍ਸੌਦ੍ਰਘਤਂ ਸਂਸਜ੍ਯ ਪਾਯਯੇਤ੍|
ਆਰ੍ਤ੍ਤਾਨ੍ ਮੂਲਵਿਸੈਰ੍ਘੋਰੈਰ੍ਦਿਗ੍ਧਵਿਦ੍ਧਾਨ੍ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ||੫੧||
View original
हरिद्रासैन्धवक्षौद्रघृतं संसृज्य पाययेत्|
आर्त्तान् मूलविषैर्घोरैर्दिग्धविद्धान् विशेषतः||५१||
ਘੋਰੈਰ੍ਮੂਲਵਿਸੈਰਾਰ੍ਤ੍ਤਾਨ੍ ਹਰਿਦ੍ਰਾਦੀਨਿ ਸਂਸਜ੍ਯ ਪਾਯਯੇਤ੍| ਵਿਸਦਿਗ੍ਧਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਵਿਦ੍ਧਾਨ੍ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਪਾਯਯੇਤ੍|| ੫੧||
Adhikarana nishAyAH antarbahiH prayogaH (52) · Śloka 52
ਹਰਿਦ੍ਰਾਨ੍ਤਰ੍ਬਹਿਃ ਸ਼ਸ੍ਤਾ ਵਿਸਦੋਸਾਤੁਰੇ ਪਰਮ੍||੫੨||
View original
हरिद्रान्तर्बहिः शस्ता विषदोषातुरे परम्||५२||
ਵਿਸਦੋਸੈਰਾਤੁਰੇ ਪੁਰੁਸੇ ਅਨ੍ਤਃਪਾਨਾਦਿਨਾ ਬਹਿਸ਼੍ਚ ਲੇਪਾਦਿਨਾ ਹਰਿਦ੍ਰੈਵ ਪਰਂ ਸ਼ਸ੍ਤਾ|| ੫੨||
Adhikarana nishAdya~jjanam (53) · Śloka 53
ਨਿਸ਼ਾਸ਼੍ਵਮਾਰਸੁਰਸਕਰਞ੍ਜਵ੍ਯੋਸਦਾਰੁਭਿਃ|
ਅਞ੍ਜਨਂ ਬਸ੍ਤ੍ਰਮੂਤ੍ਰੇਣ ਪਿਸ੍ਟੈਰ੍ਨੇਤ੍ਰੋਪਰੋਧਜਿਤ੍||੫੩||
View original
निशाश्वमारसुरसकरञ्जव्योषदारुभिः|
अञ्जनं बस्त्रमूत्रेण पिष्टैर्नेत्रोपरोधजित्||५३||
ਨਿਸ਼ਾਦਿਭਿਰ੍ਵਸ੍ਤਮੂਤ੍ਰਪਿਸ੍ਟੈਰਞ੍ਜਨਂ ਵਿਸਾਤੁਰੇ ਨੇਤ੍ਰੋਪਰੋਧਜਿਦ੍ ਭਵਤਿ||੫੩||
Adhikarana bIjapUrAdya~jjanam (54) · Śloka 54
ਕਰ੍ਣਾਕ੍ਸਿਨਾਸਿਕਾਕਣ੍ਠਜਿਹ੍ਵਾਰੋਗੇਸੁ ਨਾਵਨਮ੍|
ਬੀਜਪੂਰਾਰ੍ਯਬਹਤੀਫਲਜ੍ਯੋਤਿਸ੍ਮਤੀਕਤਮ੍||੫੪||
View original
कर्णाक्षिनासिकाकण्ठजिह्वारोगेषु नावनम्|
बीजपूरार्यबृहतीफलज्योतिष्मतीकृतम्||५४||
ਬੀਜਪੂਰਾਦਿਕਤਂ ਨਾਵਨਂ ਵਿਸਾਤੁਰੇ ਕਰ੍ਣਾਦਿਰੋਗੇਸੁ ਯੋਜ੍ਯਮਿਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਆਰ੍ਯੁਬਹਤੀ ਸ੍ਥੂਲਫਲਾ ਕਣ੍ਟਕਾਰਿਕਾ ਤਸ੍ਯਾਃ ਫਲਾਨਿ|| ੫੪||
Adhikarana gandhahastI agadaH (55) · Śloka 55
ਸ਼੍ਵੇਤ ਵਚਾ ਹਿਙ੍ਵਮਤਾ ਸੁਗਨ੍ਧਾ ਕੁਸ੍ਠਸੈਨ੍ਧਵਮ੍|
ਸ਼ਿਰੀਸਪੁਸ੍ਪਦ੍ਵਿਨਿਸ਼ਾਵ੍ਯੋਸਟੁਣ੍ਟੁਕਸਰ੍ਸਪਾਃ|
ਕਪਿਤ੍ਥਮਧ੍ਯਂ ਲਸ਼ੁਨਂ ਕਰਞ੍ਜੋ ਵਂਸ਼ਲੇਖਨਮ੍|
ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਗੋਬਸ੍ਤਮੂਤ੍ਰੇਣ ਤਤ੍ਪਿਤ੍ਤੇਨੈਵ ਭਾਵਯੇਤ੍|
ਦਿਨਾਨਿ ਸਪ੍ਤ ਵ੍ਯਤ੍ਯਾਸਾਦ੍ਵਿਨਿਹਨ੍ਤਿ ਤਤੋਞ੍ਜਨਾਤ੍|
ਵਿਸਂ ਸ਼ਿਰਸ੍ਥਂ ਮੂਰ੍ਦ੍ਧਾਰ੍ਤ੍ਤਿਜ੍ਵਰਾਜੀਰ੍ਣਾਵਿਸੂਚਿਕਾਃ|
ਅਪਸ੍ਮਾਰਗ੍ਰਹੋਨ੍ਮਾਦਪਾਣ੍ਡੁਮੇਹਮਦਾਤ੍ਯਯਾਨ੍|
ਸ਼ੁਸ੍ਕਨੇਤ੍ਰਾਮਯਸ਼ਿਰੋਰੋਗਪੈਲ੍ਲਗਣਾਰ੍ਬੁਦਾਨ੍|
ਕਾਚਾਨ੍ਧਕਾਰਪਟਲਕਣ੍ਡੂਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਪਕ੍ਸ੍ਮਣਃ|
ਲੇਪਾਤ੍ ਪੀਤਕ੍ਸਤਾਲੀਢਦਸ੍ਟਦਿਘ੍ਦਵਿਸਂ ਜਯੇਤ੍|
ਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰਂ ਕਚ੍ਛ੍ਰਾਣਿ ਕੁਸ੍ਠਾਨਿ ਦੁਸ੍ਟਨਾਡੀਮਹਾਵ੍ਰਣਾਨ੍|
ਆਨਾਹਾਰ੍ਸ਼ੋ ਗੁਦੇ ਲੇਪਾਲ੍ਲਲਾਟੇ ਦੁਸ੍ਟਪੀਨਸਮ੍|
ਯੋਨਿਲੇਪੇਨ ਨਾਰੀਣਾਂ ਮੂਢਗਰ੍ਭਾਨੁਲੋਮਨਃ|
ਉਨ੍ਮੂਲਯਤ੍ਯੇਸ ਵਿਸਂ ਗਨ੍ਧਹਸ੍ਤੀਵ ਕਾਨਨਮ੍||੫੫||
View original
श्वेत वचा हिङ्वमृता सुगन्धा कुष्ठसैन्धवम्|
शिरीषपुष्पद्विनिशाव्योषटुण्टुकसर्षपाः|
कपित्थमध्यं लशुनं करञ्जो वंशलेखनम्|
पिष्ट्वा गोबस्तमूत्रेण तत्पित्तेनैव भावयेत्|
दिनानि सप्त व्यत्यासाद्विनिहन्ति ततोऽञ्जनात्|
विषं शिरस्थं मूर्द्धार्त्तिज्वराजीर्णाविषूचिकाः|
अपस्मारग्रहोन्मादपाण्डुमेहमदात्ययान्|
शुष्कनेत्रामयशिरोरोगपैल्लगणार्बुदान्|
काचान्धकारपटलकण्डूदौर्बल्यपक्ष्मणः|
लेपात् पीतक्षतालीढदष्टदिघ्दविषं जयेत्|
श्वित्रं कृच्छ्राणि कुष्ठानि दुष्टनाडीमहाव्रणान्|
आनाहार्शो गुदे लेपाल्ललाटे दुष्टपीनसम्|
योनिलेपेन नारीणां मूढगर्भानुलोमनः|
उन्मूलयत्येष विषं गन्धहस्तीव काननम्||५५||
ਸ਼੍ਵੇਤਾਦਿਕਂ ਗੋਬਸ੍ਤਮੂਤ੍ਰੇਣ ਪਿਸ੍ਟਂ ਸਂਸ਼ੋਸ੍ਯ ਸਪ੍ਤਦਿਨਾਨਿ ਤਤ੍ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਗੋਬਸ੍ਤਪਿਤ੍ਤੇਨ ਵ੍ਯਤ੍ਯਾਸਾਤ੍ ਪਰ੍ਯਾਯੇਣ ਭਾਵਯੇਤ੍| ਪੁਨਰ੍ਗੋਪਿਤ੍ਤੇਨ ਪੁਨਰ੍ਬਸ੍ਤਪਿਤ੍ਤੇਨੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਤੋਨਨ੍ਤਰਮਞ੍ਜਨੇਨ ਸ਼ਿਰਃਸ੍ਥਂ ਵਿਸਂ ਮੂਰ੍ਦ੍ਧਾਰ੍ਤ੍ਯਾਦੀਂਸ਼੍ਚ ਵਿਨਿਹਨ੍ਤਿ| ਸ਼ੁਸ੍ਕਨੇਤ੍ਰਾਮਯਃ ਸ਼ੁਸ੍ਕਾਕ੍ਸਿਪਾਕਃ| ਅਨ੍ਧਕਾਰਂ ਤਿਮਿਰਮ੍| ਲੇਪਾਤ੍ ਪੀਤਵਿਸਂ ਕ੍ਸਤਵਿਸਮਾਲੀਢਵਿਸਂ ਦਸ੍ਟਵਿਸਂ ਦਿਗ੍ਧਵਿਸਂ ਚ ਜਯੇਤ੍| ਕ੍ਸਤਵਿਸਾਦੀਨਾਂ ਲਕ੍ਸਣਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ| ਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰਪੀਡਾਦੀਂਸ਼੍ਚ ਲੇਪਾਤ੍ ਜਯੇਤ੍| ਗੁਦੇ ਲੇਪਾਦਾਨਾਹਮਰ੍ਸ਼ਸ਼੍ਚ| ਲਲਾਟਲੇਪਾਦ੍ਦੁਸ੍ਟਪੀਨਸਮ੍| ਏਸ ਚਾਗਦੋ ਨਾਰੀਣਾਂ ਯੋਨਿਲੇਪਨੇਨ ਮੂਢਗਰ੍ਭਾਨੁਲੋਮਨਃ| ਏਸ ਚ ਵਿਸਮੁਨ੍ਮੂਲਯਤਿ ਯਥਾ ਗਨ੍ਧਹਸ੍ਤੀ ਵਨਮ੍| (ਸ਼੍ਵੇਤਾ ਸ਼੍ਵੇਤਵਚਾ| ਸੁਗਨ੍ਧਾ ਗਨ੍ਧਨਾਕੁਲੀ| ਟੁਣ੍ਟੁਕਃ ਸ੍ਯੋਨਾਕਃ| ਵਂਸ਼ਲੇਖਨਂ ਵਂਸ਼ਤ੍ਵਕ੍)||੫੫||
Adhikarana ajito~agadaH (56) · Śloka 56
ਵਿਡਙ੍ਗਪਾਠਾ ਤ੍ਰਿਫਲਾਜਮੋਦਾ ਹਿਙ੍ਗ੍ਵਗ੍ਨਿਵਕ੍ਰਂ ਲਵਣਸ੍ਯ ਵਰ੍ਗਃ|
ਵ੍ਯੋਸਾਨ੍ਵਿਤਂ ਸ੍ਥਾਵਰਜਙ੍ਗਮਾਨਾਂ ਜੇਤਾ ਵਿਸਾਣਾਮਗਦੋਜਿਤਾਖ੍ਯਃ||੫੬||
View original
विडङ्गपाठा त्रिफलाजमोदा हिङ्ग्वग्निवक्रं लवणस्य वर्गः|
व्योषान्वितं स्थावरजङ्गमानां जेता विषाणामगदोऽजिताख्यः||५६||
ਵਿਡਙ੍ਗਾਦਿਭਿਰਜਿਤਨਾਮਾਗਦਃ ਸ੍ਥਾਵਰਾਣਾਂ ਜਙ੍ਗਮਾਨਾਂ ਚ ਵਿਸਾਣਾਂ ਜੇਤਾ| ਲਵਣਵਰ੍ਗਃ ਸੂਤ੍ਰੋਕ੍ਤਃ|| ੫੬||
Adhikarana bAlasUryo~agadaH (57) · Śloka 57
ਮਨੋਹ੍ਵਾ ਰੋਚਨਾ ਚਣ੍ਡਾ ਤ੍ਵਗੇਲਾਸਿਤਸਰ੍ਸਪੈਃ|
ਸ੍ਪਕ੍ਕਾਹਿਙ੍ਗੁਲਕਾਸ਼੍ਮੀਰਕਾਨ੍ਤਾਭਿਃ ਕਲ੍ਕਿਤੋਗਦਃ|
ਵਿਸਘ੍ਨੋ ਬਾਲਸੂਰ੍ਯੋਯਂ ਸ਼੍ਰੀਰਕ੍ਸਾਵਿਜਯਰ੍ਦ੍ਧਿਦਃ||੫੭||
View original
मनोह्वा रोचना चण्डा त्वगेलासितसर्षपैः|
स्पृक्काहिङ्गुलकाश्मीरकान्ताभिः कल्कितोऽगदः|
विषघ्नो बालसूर्योऽयं श्रीरक्षाविजयर्द्धिदः||५७||
ਮਨੋਹ੍ਵਾਦਿਭਿਃ ਕਲ੍ਕਿਤੋਗਦੋ ਨਾਮ੍ਨਾ ਬਾਲਸੂਰ੍ਯੋ ਵਿਸਘ੍ਨਃ ਸ਼੍ਰ੍ਯਾਦਿਪ੍ਰਦਸ਼੍ਚ| ਮਨੋਹ੍ਵਾ ਮਨਸ਼੍ਸ਼ਿਲਾ| ਚਣ੍ਡਾ ਚੋਰਕਮ੍| ਕਾਸ਼੍ਮੀਰਂ ਕੁਙ੍ਕੁਮਮ੍| ਕਾਨ੍ਤਾ ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਃ|| ੫੭||
Adhikarana mAheshvaro yogaH (58) · Śloka 58
ਅਜਗਨ੍ਧਾ ਸਗੋਮੂਤ੍ਰਾ ਗਹਧੂਮਃ ਸਗੁਗ੍ਗੁਲੁਃ|
ਏਸ ਮਾਹੇਸ਼੍ਵਰੋ ਯੋਗੋ ਨ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਪ੍ਰਤਿਹਨ੍ਯਤੇ||੫੮||
View original
अजगन्धा सगोमूत्रा गृहधूमः सगुग्गुलुः|
एष माहेश्वरो योगो न क्वचित् प्रतिहन्यते||५८||
ਅਜਗਨ੍ਧਾਦਿਭਿਰ੍ਮਾਹੇਸ਼੍ਵਰੋ ਯੋਗਃ ਸੁਬੋਧਃ| ਅਸ਼੍ਵਗਨ੍ਧਾ ਸਗੋਮੂਤ੍ਰਾ ਇਤਿ ਚ ਪਾਠਃ|| ੫੮||
Adhikarana digdhaviddhalakShaNAni (59) · Śloka 59
ਵਿਸਦਿਗ੍ਧੇਨ ਵਿਦ੍ਧਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਤਾਮ੍ਯਤਿ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਃ|
ਵਿਵਰ੍ਣਭਾਵਂ ਭਜਤੇ ਵਿਸਾਦਂ ਚਾਸ਼ੁ ਗਚ੍ਛਤਿ|
ਕੀਟੈਰਿਵਾਵਤਂ ਚਾਸ੍ਯ ਗਾਤ੍ਰਂ ਚਿਮਿਚਿਮਾਯਤੇ|
ਸ਼੍ਰੋਣਿਪਸ੍ਠਸ਼ਿਰਃ ਸ੍ਕਨ੍ਧਸਨ੍ਧਯਃ ਸ੍ਯੁਃ ਸਵੇਦਨਾਃ|
ਕਸ੍ਣਦੁਸ੍ਟਾਸ੍ਰਵਿਸ੍ਰਾਵੀ ਤਣ੍ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਜ੍ਵਰਦਾਹਵਾਨ੍|
ਦੁਸ੍ਟਿਕਾਲੁਸ੍ਯਵਮਥੁਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਕਰਃ ਕ੍ਸਣਾਤ੍|
ਆਰਕ੍ਤਪੀਤਪਰ੍ਯਨ੍ਤਃ ਸ਼੍ਯਾਵਮਧ੍ਯੋਤਿਰੁਗ੍ਵ੍ਰਣਃ|
ਸ਼ੂਯਤੇ ਪਚ੍ਯਤੇ ਸਦ੍ਯੋ ਗਤ੍ਵਾ ਮਾਂਸਂ ਚ ਕਸ੍ਣਤਾਮ੍|
ਪ੍ਰਕ੍ਲਿਨ੍ਨਂ ਸ਼ੀਰ੍ਯਤੇਭੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਸਪਿਚ੍ਛਿਲਪਰਿਸ੍ਰਵਮ੍||੫੯||
View original
विषदिग्धेन विद्धस्तु प्रताम्यति मुहुर्मुहुः|
विवर्णभावं भजते विषादं चाशु गच्छति|
कीटैरिवावृतं चास्य गात्रं चिमिचिमायते|
श्रोणिपृष्ठशिरः स्कन्धसन्धयः स्युः सवेदनाः|
कृष्णदुष्टास्रविस्रावी तृण्मूर्च्छाज्वरदाहवान्|
दुष्टिकालुष्यवमथुश्वासकासकरः क्षणात्|
आरक्तपीतपर्यन्तः श्यावमध्योऽतिरुग्व्रणः|
शूयते पच्यते सद्यो गत्वा मांसं च कृष्णताम्|
प्रक्लिन्नं शीर्यतेऽभीक्ष्णं सपिच्छिलपरिस्रवम्||५९||
ਵਿਸਦਿਗ੍ਧਾਸ੍ਤ੍ਰਵਿਦ੍ਧਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮਾਹ-ਪ੍ਰਤਾਮ੍ਯਤਿ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਰਿਤ੍ਯਾਦਿਕਂ ਵਿਸਦਿਗ੍ਧੇਨ ਵਿਦ੍ਧਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਵ੍ਰਣਃ ਕ੍ਸਣਾਤ੍ ਦਸ੍ਟਿਕਾਲੁਸ੍ਯਾਦਿਕਰ ਇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਆਰਕ੍ਤਾ ਈਸਲ੍ਲੋਹਿਤਾਃ ਪਰ੍ਯਨ੍ਤਾ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਵ੍ਰਣੇ ਸ ਤਥੋਕ੍ਤਃ| ਸ਼ੂਯਤ ਇਤਿ ਵ੍ਰਣਵਿਸ਼ੇਸਣਮ੍| (ਵਿਸਦਿਗ੍ਧੇਨ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਵਿਦ੍ਧੋ ਨਰਸ੍ਤੁ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਃ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ ਪ੍ਰਤਾਮ੍ਯਤਿ ਗ੍ਲਾਨਿਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਵਿਵਰ੍ਣਭਾਵਂਮ੍ ਵੈਵਰ੍ਣ੍ਯਂ ਭਜਤੇ| ਆਸ਼੍ਵੇਵ ਵਿਸਾਦਂ ਗਚ੍ਛਤਿ| ਚਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸਮੁਚ੍ਚਯੇ| ਅਸ੍ਯ ਵਿਸਦਿਗ੍ਧਾਹਤਸ੍ਯ ਸ਼ਰੀਰਂ ਕੀਟੈਃ ਕਮਿਭਿਰਾਚਿਤਂ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਮਿਵ ਚਿਮਿਚਿਮਾਯਤੇ ਚਿਮਿਚਿਮਾਵਦਾਚਰਤਿ| ਅਣੁਪ੍ਰਾਣਿ ਪਰਿਸਰ੍ਪਣਪ੍ਰਤੀਤਿਸ਼੍ਚਿਮਿਚਿਮਾ| ਅਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰੋਣ੍ਯਾਦਿ ਨਾਨਾ ਵੇਦਨਾਨ੍ਵਿਤਾ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਵ੍ਰਣਃ ਕਸ੍ਣਂ ਦੁਸ੍ਟਂ ਚਾਸ੍ਰਂ ਸਦਾ ਸ੍ਰਵਤਿ| ਤਡਾਦਿਯੁਕ੍ਤਸ਼੍ਚ ਭਵਤਿ| ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਵੈਚਿਤ੍ਯਮ੍| ਕ੍ਸਣੇਨ ਦਸ੍ਟਿਕਾਲੁਸ੍ਯਾਦਿਕਰੋ ਭਵਤਿ| ਵੇਧਵ੍ਰਣ ਈਸਦ੍ਰਕ੍ਤਪੀਤਵਰ੍ਣਪਰ੍ਯਨ੍ਤਃ ਸ਼੍ਯਾਵਰ੍ਣਮਧ੍ਯਃ ਸ਼ੋਫਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ| ਸਹਸਾ ਪਾਕਂ ਚ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ| ਤਦ੍ਗਤਂ ਮਾਂਸਂ ਕਾੜ੍ਰ੍ਸ੍ਣ੍ਯਮਾਸਾਦ੍ਯ ਅਤਿਸ਼ਯੇਨ ਕ੍ਲਿਨ੍ਨਂ ਸਤ੍ ਪੈਚ੍ਛਿਲ੍ਯਯੁਕ੍ਤਪੂਯਸ੍ਰਾਵੋਪੇਤਮਨਵਰਤਂ ਸ਼ੀਰ੍ਯਤੇ| ਚਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸਮੁਚ੍ਚਯਾਰ੍ਥਃ)|| ੫੯||
Adhikarana digdhaviddhacikitsA (60) · Śloka 60
ਕੁਰ੍ਯਾਦਮਰ੍ਮਵਿਦ੍ਧਸ੍ਯ ਹਦਯਾਵਰਣਂ ਦ੍ਰੁਤਮ੍|
ਸ਼ਲ੍ਯਮਾਕਸ੍ਯ ਤਪ੍ਤੇਨ ਲੋਹੇਨਾਨੁ ਦਹੇਦ੍ ਵ੍ਰਣਮ੍|
ਅਥਵਾ ਮੁਸ੍ਕਕਸ਼੍ਵੇਤਾਸੋਮਤ੍ਵਕ੍ਤਾਮ੍ਰਵਲ੍ਲਿਤਃ|
ਸ਼ਿਰੀਸਾਦ੍ਗਧ੍ਰਨਖ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਕ੍ਸਾਰੇਣ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਯੇਤ੍|
ਸ਼ੁਕਨਾਸਾਪ੍ਰਤਿਵਿਸਾਵ੍ਯਾਘ੍ੜੀਮੂਲੈਸ਼੍ਚ ਲੇਪਯੇਤ੍|
ਪੀਤਦਸ੍ਟਚਿਕਿਤ੍ਸਾਂ ਚ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਤਸ੍ਯ ਯਥਾਰ੍ਹਤਃ|
ਵ੍ਰਣੇ ਤੁ ਪੂਤਿਪਿਸ਼ਿਤੇ ਕ੍ਰਿਯਾ ਪਿਤ੍ਤਵਿਸਰ੍ਪਵਤ੍||੬੦||
View original
कुर्यादमर्मविद्धस्य हृदयावरणं द्रुतम्|
शल्यमाकृष्य तप्तेन लोहेनानु दहेद् व्रणम्|
अथवा मुष्ककश्वेतासोमत्वक्ताम्रवल्लितः|
शिरीषाद्गृध्रनख्याश्च क्षारेण प्रतिसारयेत्|
शुकनासाप्रतिविषाव्याघ्ऱीमूलैश्च लेपयेत्|
पीतदष्टचिकित्सां च कुर्यात्तस्य यथार्हतः|
व्रणे तु पूतिपिशिते क्रिया पित्तविसर्पवत्||६०||
ਕਿਰ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਦਿਗ੍ਧਵਿਦ੍ਧਸ੍ਯ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ-ਅਮਰ੍ਮਣਿ ਵਿਦ੍ਧਸ੍ਯਾਸ਼ੁ ਹਦਯਵਰਣਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਹਦਯਾਵਰਣਂ ਤਤ੍ ਯੇਨ ਪੀਤੇਨ ਹਦਯ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇਨ ਵਿਸਮਭਿਭਵਿਤੁਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਨੋਤਿ ਤਚ੍ਚ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ| ਵ੍ਰਣਾਚ੍ਚ ਵਿਸਦਿਗ੍ਧਂ ਸ਼ਲ੍ਯਮਾਕਸ੍ਯਾਨੁ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਤਪ੍ਤੇਨ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਵ੍ਰਣਂ ਦਹੇਤ੍| (ਅਮਰ੍ਮਵਿਦ੍ਧਸ੍ਯ ਮਰ੍ਮਵੇਧਸ੍ਯਾਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਾਨ੍ਮਰ੍ਮਰਹਿਤਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇ ਵਿਦ੍ਧਸ੍ਯ ਦ੍ਰੁਤਮਾਸ਼੍ਵੇਵ ਹਦਯਾਵਰਣਂ ਘਤਪਾਨੇਨ ਹਦਯਾਚ੍ਛਾਦਨਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਭਿਸਗਿਤਿ ਸ਼ੇਸਃ)| ਹਦਯਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਧਾਤੁਮੂਲਤ੍ਵਾਦਾਹਾਰਮਾਰ੍ਗਤ੍ਵਾਤ੍ ਪ੍ਰਧਾਨਮਰ੍ਮਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਵਿਸਘ੍ਨਘਤਾਦਿਭਿਃ ਪ੍ਰਚ੍ਛਾਦਿਤੇ ਸਤਿ ਵਿਸਂ ਸਹਸਾ ਨਾਤਿਵਿਸਰ੍ਪਤਿ| ਉਕ੍ਤਂ ਚਾਲਮ੍ਬਾਯਨੇਨ- ਯਾਃ ਸਿਰਾਃ ਸਰ੍ਵਗਾਤ੍ਰੇਸੁ ਹਦਯੇ ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿਸ੍ਠਿਤਾਃ| ਤਾਭਿਰਸ੍ਯ ਵਿਸਂ ਸਰ੍ਵਂ ਹਦਯਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਧਾਵਤਿ|| ਘਤੇਨ ਤੁ ਪ੍ਰਤਿਚ੍ਛਨ੍ਨਂ ਵਿਸਂ ਨਾਤਿ ਪ੍ਰਪੀਡਯੇਤ੍| ਨਿਰ੍ਵਾਣਜਨਨਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ ਪ੍ਰਾਣਵਰ੍ਦ੍ਧਨਮ੍|| ਹਦਯਾਵਰਣਾਸ੍ਤਦ੍ਵਦ੍ਭਕ੍ਸ੍ਯਾ ਭੋਜ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਸਾਗਦਾਃ|| ਇਤਿ| ਅਨੁ ਹਦਯਾਵਰਣਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਸ਼ਲ੍ਯਂ ਵਿਸਦਿਗ੍ਧਸ਼ਿਲੀਮੁਖਾਦਿਕਂ ਸੂਤ੍ਰੋਦਿਤੇਨ ਵਿਧਿਨਾਹਤ੍ਯ ਅਗ੍ਨਿਨਾ ਤਪ੍ਤੇਨ ਲੋਹਮਯੇਨ ਜਾਮ੍ਬ੍ਵੋਸ੍ਠਾਦਿਨਾ ਵੇਧਵ੍ਰਣਂ ਦਹੇਤ੍| ਅਥਵਾ ਨੈਵ ਦਹੇਦਪਿ ਤੁ ਮੁਸ੍ਕਕਾਦੀਨਾਂ ਕ੍ਸਾਰੇਣ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਯੇਤ੍| ਸ਼ੁਕਨਾਸਾਦਿਭਿਰ੍ਵ੍ਰਣਂ ਲੇਪਯੇਤ੍| (ਅਥਵਾ ਅਦਾਹੇ ਯਸ੍ਯ ਚੇਤ੍ ਮੁਸ੍ਕਕਾਦਿਭਵੇਨ ਕ੍ਸਾਰੇਣ ਵ੍ਰਣਂ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਯੇਤ੍| ਮੁਸ੍ਕਕਃ ਕਾਲਮੁਸ੍ਕਕਃ| ਸ਼੍ਵੇਤਾ ਸ਼੍ਵੇਤਵਚਾ| ਸੋਮਾਤ੍ਵਕ੍ ਕਟ੍ਫਲਤ੍ਵਕ੍| ਤਾਮ੍ਰਵਲ੍ਲੀ (ਚੋਮ੍ਬੁਲ੍ਲਿਰ੍ਕੋਡਿ) ਸ਼ਿਰੀਸਂ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਂ ਲੋਕੇ| ਗਧ੍ਰਨਖੀ (ਕਾਰ੍ਤੋਟ੍ਟਿ) ਵਿਰਲੇਤਿ ਪਾਠ੍ਯਕਾਰਃ| ਪਿਸ੍ਟੈਃ ਸ਼ੁਕਨਾਸਾਦਿਭਿਰ੍ਵੇਧਵ੍ਰਣਂ ਲੇਪਯੇਚ੍ਚ| ਸ਼ੁਕਨਾਸਾ ਸ੍ਯੋਨਾਕਃ| ਪ੍ਰਤਿਵਿਸਾਤਿਵਿਸਾ| ਵ੍ਯਾਘ੍ਰੀ ਬਹਤੀ)| ਤਸ੍ਯ ਵਿਸਦਿਗ੍ਧਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਵਿਦ੍ਧਸ੍ਯ ਪੀਤਦਸ੍ਟਵਿਸਾਦ੍ਯਪੇਕ੍ਸਯਾ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਸੁਬੋਧਮ੍| ਪੂਤਿਪਿਸ਼ਿਤੇ ਕ੍ਲਿਨ੍ਨਮਾਂਸੇ| (ਤਸ੍ਯ ਵਿਸਦਿਗ੍ਧਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਵਿਦ੍ਧਸ੍ਯ ਪੀਤਦਸ੍ਟਚਿਕਿਤ੍ਸਾਂ ਪੀਤਚਿਕਿਤ੍ਸਾਂ ਵਿਸਪੀਤਾਯ ਸੂਤ੍ਰੋਦਿਤਾਂ ਵਮਨਾਦਿਕਾਂ ਦਸ੍ਟਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮੁਪਰਿ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਾਂ ਸਰ੍ਪਾਦਿਦੁਸ੍ਟਕ੍ਰਿਯਾਂ ਚ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਵ੍ਰਣੇ ਵਿਦ੍ਧਵ੍ਰਣੇ ਪੂਤਿਪਿਸ਼ਿਤੇ ਦੁਰ੍ਗਨ੍ਧਯੁਕ੍ਤਾਮਿਸੇ ਸਤਿ ਤੁਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਦੁਸ੍ਟੀਭੂਤੇਪਿ ਕਾਰਣਵਿਸ਼ੇਸਾਤ੍ ਸ਼ੀਤੋਪਚਾਰ ਏਵ ਕਰ੍ਤ੍ਤਵ੍ਯ ਇਤਿ ਦ੍ਯੋਤ੍ਯਤੇ| ਪਿਤ੍ਤਵਿਸਰ੍ਪਵਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਵਿਸਰ੍ਪ ਇਵ ਸ਼ਤਧੌਤਘਤਾਪ੍ਲੁਤਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਗਣਾਦ੍ਯਾਲੇਪਨਾਦਿਕਾ ਕ੍ਰਿਯਾ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਕਾਰ੍ਯੇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ)|| ੬੦||
Adhikarana garAkhyaM kRutrimaM viSham (61) · Śloka 61
ਸੌਭਾਗ੍ਯਾਰ੍ਥਂ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯੋ ਭਰ੍ਤ੍ਰੇ ਰਾਜ੍ਞੇ ਵਾਰਾਤਿਚੋਦਿਤਾਃ|
ਗਰਮਾਹਾਰਸਮ੍ਪਕ੍ਤਂ ਯਚ੍ਛਨ੍ਤ੍ਯਾਸਨ੍ਨਵਰ੍ਤਿਨਃ||੬੧||
View original
सौभाग्यार्थं स्त्रियो भर्त्रे राज्ञे वारातिचोदिताः|
गरमाहारसम्पृक्तं यच्छन्त्यासन्नवर्तिनः||६१||
ਇਤ੍ਯਕਤ੍ਰਿਮਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਕ੍ਰਮਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਕਤ੍ਰਿਮਂ ਨਿਰ੍ਣੇਤੁਮਾਹ-ਸੌਭਾਗ੍ਯਾਰ੍ਥਂ ਭਰ੍ਤ੍ਰੇਰਾਹਾਰਸਮ੍ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਂ ਗਰਂ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯੋ ਯਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਦਦਤਿ| ਰਾਜ੍ਞੇ ਚਾਸਨ੍ਨਵਰ੍ਤਿਨੋ ਯਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਕਿਮ੍ਭੂਤਾ ਅਰਾਤਿਚੋਦਿਤਾਃ ਰਾਜਸ਼ਤ੍ਰੁਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਾਃ| (ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ ਸੌਭਾਗ੍ਯਾਰ੍ਥਂ ਭਰ੍ਤ੍ਰੇ ਆਸਨ੍ਨਵਰ੍ਤਿਨਃ ਅਰਾਤਿਚੋਦਿਤਾਃ ਵੈਰਿਜਨਪ੍ਰੇਰਿਤਾਃ ਰਾਜ੍ਞੇ ਨਪਾਯ ਵਾਸ਼ਬ੍ਦੋ ਵਿਕਲ੍ਪਾਰ੍ਥਃ| ਗਰਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਵਿਸ਼ੇਸਵਿਸਂ ਆਹਾਰ ਸਮ੍ਪਕ੍ਤਂ ਆਹੋਰੇਣ ਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਆਹਾਰਸ਼ਬ੍ਦੇਨਾਦ੍ਯਮਾਨਂ ਸਕਲਮਪਿ ਵਸ੍ਤੁਜਾਤਂ ਗਹ੍ਯਤੇ| ਯਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਨ੍ਤਿ)|| ੬੧||
Adhikarana 'gara'nirvacanam (62) · Śloka 62
ਨਾਨਾਪ੍ਰਾਣ੍ਯਙ੍ਗਸ਼ਮਲਵਿਰੁਦ੍ਧੌਸਧਿਭਸ੍ਮਨਾਮ੍|
ਵਿਸਾਣਾਞ੍ਚਾਲ੍ਪਵੀਰ੍ਯਾਣਾਂ ਯੋਗੋ ਗਰ ਇਤਿ ਸ੍ਮਤਃ||੬੨||
View original
नानाप्राण्यङ्गशमलविरुद्धौषधिभस्मनाम्|
विषाणाञ्चाल्पवीर्याणां योगो गर इति स्मृतः||६२||
ਨਨੁ ਗਰਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਕਿਮੁਚ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਾਹ-ਨਾਨਾਵਿਧਪ੍ਰਾਣ੍ਯਙ੍ਗਸ਼ਮਲਾਨਾਂ ਦੇਹਵਿਰੁਦ੍ਧੌਸਧਿਭਸ੍ਮਨਾਮਲ੍ਪਵੀਰ੍ਯਾਣਾਂ ਵਿਸਾਣਾਂ ਚ ਯ ਏਕਤ੍ਰ ਯੋਗਃ ਸ ਗਰ ਇਤਿ ਸ੍ਮਤਃ| (ਨਾਨਾਪ੍ਰਾਣ੍ਯਙ੍ਗਸ਼ਮਲਵਿਰੁਦ੍ਧੌਸਧਿਭਸ੍ਮਨਾਂ ਨਾਨਾਵਿਧਪ੍ਰਾਣਿਨਾਮਙ੍ਗਾਨਾਮਵਯਵਾਨਾਂ ਸ਼ਮਲਾਨਾਂ ਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਾਦਿਮਲਾਨਾਂ ਚ ਅਥਵਾ ਨਾਨਾਪ੍ਰਾਣੀਨਾਂ ਅਙ੍ਗਮਲਾਨਾਂ ਮਨੁਸ੍ਯਦੇਹਮਲਾਨਾਂ ਚ ਪ੍ਰਾਣੀਨਾਮੇਵਾਙ੍ਗਮਲਾਨਾਂ ਵਾ| ਵਿਰੁਦ੍ਧੌਸਧਿਭਸ੍ਮਨਾਂ ਵਿਰੁਦ੍ਧਵੀਰ੍ਯਦ੍ਰਵ੍ਯਭਸ੍ਮਨਾਂ ਅਲ੍ਪਵੀਰ੍ਯਾਣਾਂ ਵਤ੍ਸਨਾਭਾਦਿ ਮਨ੍ਦਵੀਰ੍ਯਾਣਾਂ ਵਿਸਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਚ ਯੋਗਃ ਏਕੀਕਰਣਂ ਗਰ ਇਤਿ ਗਰਸਂਜ੍ਞਃ ਸ੍ਮਤਃ ਮੁਨਿਭਿਰਿਤਿ ਸ਼ੇਸਃ)|| ੬੨||
Adhikarana garaprayukte lakShaNAni (63) · Śloka 63
ਤੇਨ ਪਾਣ੍ਡੁਃ ਕਸ਼ੋਲ੍ਪਾਘ੍ਨਿਃ ਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਜ੍ਵਰਾਰ੍ਦਿਤਃ|
ਵਾਯੁਨਾ ਪ੍ਰਤਿਲੋਮੇਨ ਸ੍ਵਪ੍ਨਚਿਨ੍ਤਾਪਰਾਯਣਃ|
ਮਹੋਦਰਯਕਤ੍ਪ੍ਲੀਹੋ ਦੀਨਵਾਗ੍ਦੁਰ੍ਬਲੋਲਸਃ|
ਸ਼ੋਫਵਾਨ੍ ਸਤਤਾਧ੍ਮਾਤਃ ਸ਼ੁਸ੍ਕਪਾਦਕਰਃ ਕ੍ਸਯੀ|
ਪ੍ਰਾਯਃ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਸ਼ੁਸ੍ਕਾਂਸ਼੍ਚ ਵਨਸ੍ਪਤਿਜਲਾਸ਼ਯਾਨ੍|
ਮਨ੍ਯਤੇ ਕਸ੍ਣਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਗੌਰੋ ਗੌਰਂ ਚ ਕਾਲਕਃ|
ਵਿਕਰ੍ਣਨਾਸਾਨਯਨਂ ਪਸ਼੍ਯੇਤ੍ਤਦ੍ਵਿਹਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ|
ਏਤੈਰਨ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਬਹੁਭਿਃ ਕ੍ਲਿਸ੍ਟੋ ਘੋਰੈਰੁਪਦ੍ਰਵੈਃ|
ਗਰਾਰ੍ਤ੍ਤੋ ਨਾਸ਼ਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ਸਦ੍ਯੋਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਃ||੬੩||
View original
तेन पाण्डुः कृशोऽल्पाघ्निः कासश्वासज्वरार्दितः|
वायुना प्रतिलोमेन स्वप्नचिन्तापरायणः|
महोदरयकृत्प्लीहो दीनवाग्दुर्बलोऽलसः|
शोफवान् सतताध्मातः शुष्कपादकरः क्षयी|
प्रायः पश्यति शुष्कांश्च वनस्पतिजलाशयान्|
मन्यते कृष्णमात्मानं गौरो गौरं च कालकः|
विकर्णनासानयनं पश्येत्तद्विहतेन्द्रियः|
एतैरन्यैश्च बहुभिः क्लिष्टो घोरैरुपद्रवैः|
गरार्त्तो नाशमाप्नोति कश्चित्सद्योऽचिकित्सितः||६३||
ਗਰੋਪਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮਾਹ-ਤੇਨ ਗਰੇਣੋਪਯੁਕ੍ਤੇਨ ਪੁਰੁਸਃ ਪਾਣ੍ਡ੍ਵਾਦਿਗੁਣੋ ਭਵਤਿ| ਅਰ੍ਦ੍ਦਿਤਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯ ਕਾਸਾਦਿਭਿਃ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਪ੍ਰਤਿਲੋਮੋ ਵਾਯੁਰ੍ਵਿਪਰੀਤਵਾਹੀ| ਮਹਚ੍ਛਬ੍ਦਸ੍ਯ ਪ੍ਲੀਹਾਨ੍ਤੈਃ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਚ ਗੋਮਾਯ੍ਵਾਦੀਨ੍ ਜਲਾਸ਼ਯਾਨ੍ਤਾਨ੍ ਪ੍ਰਾਯਃ ਪਸ਼੍ਯਤਿ| ਯਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵਭਾਵਾਦੇਵ ਗੌਰਃ ਸ ਕਸ੍ਣਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਮਨ੍ਯਤੇ ਕਾਲਸ਼੍ਚ ਗੌਰਮ੍| ਤੇਨ ਚ ਗਰਣ ਵਿਹਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ ਸਰ੍ਵਂ ਕਰ੍ਣਾਦਿਰਹਿਤਂ ਪਸ਼੍ਯਤਿ| ਗਰਾਰ੍ਤ੍ਤਸ਼੍ਚ ਪੁਰੁਸਃ ਏਤੈਰਨ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਘੋਰੈਰ੍ਬਹੁਭਿਰੁਪਦ੍ਰਵੈਃ ਕ੍ਲਿਸ੍ਟੋ ਨਾਸ਼ਮਾਪ੍ਨੋਤਿ| ਕਸ਼੍ਚ੍ਤ੍ ਸਦ੍ਯ ਏਵਾਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਃ ਸਨ੍|| ੬੩||
Adhikarana garacikitsAkramaH (64) · Śloka 64
ਗਰਾਰ੍ਤ੍ਤੋ ਵਾਨ੍ਤਵਾਨ੍ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਪਥ੍ਯਂ ਪਾਨਭੋਜਨਮ੍|
ਸ਼ੁਦ੍ਧਹਚ੍ਛੀਲਯੇਦ੍ਧੇਮ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨਵਿਧੇਃ ਸ੍ਮਰਨ੍||੬੪||
View original
गरार्त्तो वान्तवान्भुक्त्वा तत्पथ्यं पानभोजनम्|
शुद्धहृच्छीलयेद्धेम सूत्रस्थानविधेः स्मरन्||६४||
ਗਰਾਰ੍ਤ੍ਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ| ਯੋ ਗਰਾਰ੍ਤ੍ਤਃ ਸ ਪ੍ਰਥਮਮੇਵ ਵਾਨ੍ਤਵਾਨ੍ ਗਰੇ ਪਥ੍ਯਂ ਪਾਨਭੋਜਨਂ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ਼ੁਦ੍ਧਹਤ੍ ਸਨ੍ ਹੇਮ ਸੁਵਰ੍ਣਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੋਕ੍ਤਵਿਧਿਨਾ ਸ਼ੀਲਯੇਤ੍| (ਗਰਾਰ੍ਤ੍ਤਃ ਗਰਪੀਡਿਤੋ ਨਰਃ ਵਾਨ੍ਤਵਾਨ੍ ਕਤਵਮਨਃ ਤਤ੍ਪਥ੍ਯਾਂ ਗਰਹਿਤਂ ਪਾਨਭੋਜਨਂ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨਵਿਧੇਃ ਸ੍ਮਰਨ੍ ਅਨ੍ਨਸਂਰਕ੍ਸਾਯਾਂ ਵਿਸਪੀਤਾਯ ਦਦ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੋਕ੍ਤਂ ਨਿਰੂਪਯਨ੍ ਸ਼ੁਦ੍ਧਹਤ੍ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਤਾਮ੍ਰਰਜਸਾ ਸ਼ੁਦ੍ਧਹਦਯਃ ਹੇਮ ਹੇਮਚੂਰ੍ਣਂ ਸ਼ੀਲਯੇਦਭ੍ਯਸੇਤ੍)|| ੬੪||
Adhikarana sharkarAdilehaH (65) · Śloka 65
ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸਂਯੁਕ੍ਤਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਸ੍ਤਾਪ੍ਯਸੁਵਰ੍ਣਯੋਃ|
ਲੇਹਃ ਪ੍ਰਸ਼ਮਯਤ੍ਯੁਗ੍ਰਂ ਸਰ੍ਵਂ ਯੋਗਕਤਂ ਵਿਸਮ੍||੬੫||
View original
शर्कराक्षौद्रसंयुक्तश्चूर्णस्ताप्यसुवर्णयोः|
लेहः प्रशमयत्युग्रं सर्वं योगकृतं विषम्||६५||
ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਦਿਲੇਹਃ ਸੁਬੋਧਃ| ਤਾਪ੍ਯਂ ਮਾਕ੍ਸਿਕਧਾਤੁਃ| ਤਾਪ੍ਯਸੁਵਰ੍ਣਯੋਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਃ ਸ਼ਰ੍ਕਰਯਾ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰੇਣ ਚ ਸਂਯੋਜਿਤੋ ਲੇਹ ਉਗ੍ਰਮੁਤ੍ਕਸ੍ਟਵੀਰ੍ਯਂ ਯੋਗਕਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਵਿਸਂ ਪ੍ਰਸ਼ਮਯਤਿ ਨਾਸ਼ਯਤਿ| ਅਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਗਰਸ੍ਯ ਨਾਨਾਤ੍ਵਂ ਦ੍ਯੋਤ੍ਯਤੇ|| ੬੫||
Adhikarana mUrvAdicUrNam (66) · Śloka 66
ਮੂਰ੍ਵਾਮਤਾਨਤਕਣਾਪਟੋਲੀਚਵ੍ਯਚਿਤ੍ਰਕਾਨ੍|
ਵਚਾਮੁਸ੍ਤਵਿਡਙ੍ਗਾਨਿ ਤਕ੍ਰਕੋਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਮਸ੍ਤੁਭਿਃ|
ਪਿਬੇਦ੍ਰਸੇਨ ਚਾਮ੍ਲੇਨ ਗਰੋਪਹਤਪਾਵਕਃ||੬੬||
View original
मूर्वामृतानतकणापटोलीचव्यचित्रकान्|
वचामुस्तविडङ्गानि तक्रकोष्णाम्बुमस्तुभिः|
पिबेद्रसेन चाम्लेन गरोपहतपावकः||६६||
ਯਸ੍ਯ ਗਰੇਣ ਪਾਵਕ ਉਪਹਤਃ ਸ ਮੂਰ੍ਵਾਦਿਚੂਰ੍ਣਂ ਤਕ੍ਰਾਦਿਭਿਰਮ੍ਲੇਨ ਕਾਞ੍ਜਿਕਾਦ੍ਯਮ੍ਲਦ੍ਰਵ੍ਯੇਣ ਮਾਂਸਰਸੇਨ ਚ ਪਿਬੇਤ੍|| ੬੬||
Adhikarana pArAvatAmiShAdiyogaH (67) · Śloka 67
ਪਾਰਾਵਤਾਮਿਸਸ਼ਟੀਪੁਸ੍ਕਰਾਹ੍ਵਸ਼ਤਂ ਹਿਮਮ੍|
ਗਰਤਸ੍ਣਾਰੁਜਾਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਹਿਧ੍ਮਾਜ੍ਵਰਾਪਹਮ੍||੬੭||
View original
पारावतामिषशटीपुष्कराह्वशृतं हिमम्|
गरतृष्णारुजाकासश्वासहिध्माज्वरापहम्||६७||
ਪਾਰਾਵਤਮਾਂਸਾਦਿਕਂ ਰਸਵਿਧਾਨੇਨ ਸ਼ਤਂ ਪਕ੍ਵਂ ਪਸ਼੍ਚਾਚ੍ਚ ਹਿਮਂ ਗਰਾਦ੍ਯਪਹਰਮ੍| (ਪਾਰਾਵਤਾਮਿਸਾਦਿਭਿਃ ਸ਼ਤਂ ਅਤ੍ਰ ਸ਼੍ਰਪਣੋਕਤ੍ਯਾ ਦ੍ਰਵਦ੍ਰਵ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍ਤੋਯਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ)|| ੬੭||
Adhikarana shvAsakAsaghnayogau (68) · Śloka 68
ਵਾਯਸੀ ਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਘ੍ਨੀ ਭਸ੍ਟਾਜ੍ਯਤ੍ਰਿਫਲਾਰਸੇ|
ਭਾਰ੍ਙ੍ਗੀਨਾਗਰਨਿਰ੍ਯੂਹਃ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਸ਼੍ਚ ਸਮਾਕ੍ਸਿਕਃ||੬੮||
View original
वायसी श्वासकासघ्नी भृष्टाज्यत्रिफलारसे|
भार्ङ्गीनागरनिर्यूहः शिशिरश्च समाक्षिकः||६८||
ਆਜ੍ਯਤ੍ਰਿਫਲਾਰਸਯੋਰ੍ਭਸ੍ਟਾ ਵਾਯਸੀ ਗਰਾਰ੍ਤ੍ਤਸ੍ਯ ਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਘ੍ਨੀ| ਵਾਯਸੀ ਕਾਕੋਦੁਮ੍ਬਰਿਕਾ| ਭਾਰ੍ਙ੍ਗੀਨਾਗਰਯੋਃ ਕ੍ਵਾਥਃ ਸ਼ੀਤੋ ਮਾਕ੍ਸਿਕਯੁਕ੍ਤਸ਼੍ਚਸ਼ਬ੍ਦਾਚ੍ਛ੍ਵਾਸਕਾਸਘ੍ਨਃ|| ੬੮||
Adhikarana hareNvAdilepanam (69) · Śloka 69
ਹਰੇਣੁਚਨ੍ਦਨਸ਼੍ਯਾਮਾਨਲਦਂ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਪੇਸਿਤਮ੍|
ਵਿਲੇਪਨਂ ਪ੍ਰਯੋਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਗਰੇਣੋਪਹਤਤ੍ਵਚਃ||੬੯||
View original
हरेणुचन्दनश्यामानलदं श्लक्ष्णपेषितम्|
विलेपनं प्रयोक्तव्यं गरेणोपहतत्वचः||६९||
ਯੇਸਾਂ ਗਰੇਣ ਤ੍ਵਗੁਪਹਤਾ ਤੇਸਾਂ ਹਰੇਣ੍ਵਾਦਿਕਂ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਪਿਸ੍ਟਂ ਵਿਲੇਪਨਂ ਪ੍ਰਯੋਕ੍ਤਵ੍ਯਮ੍|| ੬੯||
Adhikarana ma~jjiShThAtipragharShaNam (70) · Śloka 70
ਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾ ਕਿਣਿਹੀ ਨਿਮ੍ਬਰਜਨ੍ਯਸ਼੍ਵਤ੍ਥਚਨ੍ਦਨੈਃ|
ਪ੍ਰਘਰ੍ਸਣਂ ਕਸ਼ਾਨਾਂ ਤੁ ਗਰੇਣ ਕ੍ਸਪਿਤੌਜਸਾਮ੍||੭੦||
View original
मञ्जिष्ठा किणिही निम्बरजन्यश्वत्थचन्दनैः|
प्रघर्षणं कृशानां तु गरेण क्षपितौजसाम्||७०||
ਯੇ ਗਰੇਣ ਕ੍ਸਪਿਤ੍ਤੌਜਸਃ ਕਸ਼ਾਸ਼੍ਚ ਤੇਸਾਂ ਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਦਿਭਿਰ੍ਦੇਹੇ ਪ੍ਰਘਰ੍ਸਣਂ ਹਿਤਮ੍|| ੭੦||
Adhikarana shreShThaM pathyam (70) · Śloka 71
ਪਥ੍ਯਂ ਪਰਮਮੁਦ੍ਦਿਸ੍ਟਂ ਸ਼ੀਲਨਂ ਕ੍ਸੀਰਸਰ੍ਪਿਸੋਃ||੭੧||
View original
पथ्यं परममुद्दिष्टं शीलनं क्षीरसर्पिषोः||७१||
ਪਥ੍ਯਮਿਤ੍ਯਾਦਿ ਗਰੇ ਵਿਜ੍ਞੇਯਮ੍|| ੭੦||
Adhikarana vRuShadisiddhaghRutAniA (72) · Śloka 72
ਵਸਨਿਮ੍ਬਪਟੋਲੀਨਾਂ ਕ੍ਵਾਥੇਨ ਵਿਪਚੇਤ੍ ਘਤਮ੍|
ਅਭਯਾਗਰ੍ਭਿਣਂ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਂ ਤਤ੍ ਗਰਸ੍ਯ ਨਿਬਰ੍ਹਣਮ੍|
ਹਰਿਦ੍ਰਾਂ ਨਾਕੁਲੀਂ ਜਾਤੀਂ ਪਥਕ੍ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍|
ਘਤਤ੍ਰਯਂ ਵਿਸਾਰ੍ਤ੍ਤਾਨਾਮੇਤਦਾਰੋਗ੍ਯਦਂ ਪਰਮ੍|
ਤਣ੍ਡੁਲੀਯਕਮੂਲੇਨ ਗਹਧੂਮੇਨ ਚੈਕਤਃ|
ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਚ ਘਤਂ ਸਿਦ੍ਧਂ ਸਮਸ੍ਤਵਿਸਰੋਗਜਿਤ੍|
ਨਾਗਦਨ੍ਤੀ ਤ੍ਰਿਵਦ੍ਦਨ੍ਤੀ ਦ੍ਰਵਨ੍ਤੀ ਸ੍ਨੁਕ੍ਪਯਃ ਪਲੈਃ|
ਸਾਧਿਤਂ ਮਾਹਿਸਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਸਗੋਮੂਤ੍ਰਾਢਕਂ ਹਿਤਮ੍|
ਸਰ੍ਪਕੀਟਵਿਸਰ੍ਤ੍ਤਾਨਾਂ ਗਰਾਰ੍ਤ੍ਤਾਨਾਂ ਚ ਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ||੭੨||
View original
वृषनिम्बपटोलीनां क्वाथेन विपचेत् घृतम्|
अभयागर्भिणं श्रेष्ठं तत् गरस्य निबर्हणम्|
हरिद्रां नाकुलीं जातीं पृथक्पिष्ट्वा विपाचयेत्|
घृतत्रयं विषार्त्तानामेतदारोग्यदं परम्|
तण्डुलीयकमूलेन गृहधूमेन चैकतः|
क्षीरेण च घृतं सिद्धं समस्तविषरोगजित्|
नागदन्ती त्रिवृद्दन्ती द्रवन्ती स्नुक्पयः पलैः|
साधितं माहिषं सर्पिः सगोमूत्राढकं हितम्|
सर्पकीटविषर्त्तानां गरार्त्तानां च शान्तये||७२||
ਵਸਾਦਿਕ੍ਵਾਥੇ ਹਰੀਤਕੀਗਰ੍ਭਂ ਘਤਂ ਪਚੇਤ੍ਤਦ੍ਘ੍ਰੁਤਂ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਂ ਗਰਨਿਬਰ੍ਹਣਮ੍| ਹਰਿਦ੍ਰਾਦਿਕਂ ਪਥਕ੍ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਘਤਤ੍ਰਯਂ ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍| ਤੇਨੈਕਂ ਘਤਂ ਹਰਿਦ੍ਰਯਾ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਨਾਕੁਲ੍ਯਾ ਤਤੀਯਂ ਜਾਤ੍ਯਾ| ਤਣ੍ਡੁਲੀਯਕਮੂਲਾਦਾਵੇਕਤ ਇਤਿ ਮਿਸ਼੍ਰੀਕਤ੍ਯ| ਨਾਗਦਨ੍ਤ੍ਯਾਦ੍ਯਂ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸਮਮ੍| ਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ ਰੋਗੋਪਸ਼ਮਾਯ||੭੨||
Adhikarana ajeyaM ghRutam (73) · Śloka 73
ਮਧੁਕਂ ਤਗਰਂ ਕੁਸ੍ਠਂ ਭਦ੍ਰਦਾਰੁ ਹਰੇਣਵਃ|
ਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠੈਲੈਲਵਾਲੂਨਿ ਨਾਗਪੁਸ੍ਪੋਤ੍ਪਲਂ ਪ੍ਲਵਮ੍|
ਵਿਡਙ੍ਗਂ ਚਨ੍ਦਨਂ ਪਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਰ੍ਧ੍ਯਾਮਕਂ ਬਲਾ|
ਅਂਸ਼ੁਮਤ੍ਯੌ ਹਰਿਦ੍ਰੇ ਦ੍ਵੇ ਬਹਤ੍ਯੌ ਸਾਰਿਵਾਦ੍ਵਯਮ੍|
ਏਸਾਂ ਕਲ੍ਕੈਰ੍ਘਤਂ ਸਿਦ੍ਧਮਜੇਯਂ ਨਾਮ ਵਿਸ਼ਤਮ੍|
ਵਿਸਾਣਿ ਹਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮੇਵ ਪ੍ਰਯੋਜਿਤਮ੍||੭੩||
View original
मधुकं तगरं कुष्ठं भद्रदारु हरेणवः|
मञ्जिष्ठैलैलवालूनि नागपुष्पोत्पलं प्लवम्|
विडङ्गं चन्दनं पत्रं प्रियङ्गुर्ध्यामकं बला|
अंशुमत्यौ हरिद्रे द्वे बृहत्यौ सारिवाद्वयम्|
एषां कल्कैर्घृतं सिद्धमजेयं नाम विशृतम्|
विषाणि हन्ति सर्वाणि शीघ्रमेव प्रयोजितम्||७३||
ਮਧੁਕਾਦਿਕਲ੍ਕੈਰਜੇਯਂ ਨਾਮ ਘਤਂ ਸੁਬੋਧਮ੍| ਪ੍ਲਵਂ ਪਰਿਪੇਲਵਮ੍| ਪਤ੍ਰਂ ਗਨ੍ਧਪਤ੍ਰਮ੍| ਧ੍ਯਾਮਕਂ ਕਤ੍ਤਣਮ੍| ਅਂਸ਼ੁਮਤ੍ਯੌ ਸਾਲਪਰ੍ਣੀਪਸ਼੍ਨਿਪਰ੍ਣ੍ਯੌ|| ੭੩||
Adhikarana amRutaM ghRutam (74) · Śloka 74
ਸ਼੍ਵੇਤੇ ਕਪੋਤੇ ਬੀਜਾਨਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਪੁਸ੍ਪੀਸ਼ਿਰੀਸਯੋਃ|
ਗੋਮੂਤ੍ਰਪਿਸ੍ਟੈਸ੍ਤੈਃ ਸਰ੍ਪਿਃ ਸਿਦ੍ਧਂ ਵਿਸਹਰਂ ਪਰਮ੍|
ਅਮਤਂ ਨਾਮ ਵਿਖ੍ਯਾਤਮਪਿ ਸਞ੍ਜੀਵਯੇਨ੍ਮਤਮ੍||੭੪||
View original
श्वेते कपोते बीजानि प्रत्यक्पुष्पीशिरीषयोः|
गोमूत्रपिष्टैस्तैः सर्पिः सिद्धं विषहरं परम्|
अमृतं नाम विख्यातमपि सञ्जीवयेन्मृतम्||७४||
ਸ਼੍ਵੇਤਾਦਿਭਿਰ੍ਗੋਮੂਤ੍ਰਪਿਸ੍ਟੈਃ ਸਰ੍ਪਿਃ ਸਿਦ੍ਧਂ ਨਾਮ੍ਨਾਮਤਂ ਪਰਂ ਵਿਸਹਰਮ੍| ਮਤਂ ਸਞ੍ਜੀਵਯੇਦਿਤਿ ਸਮ੍ਭਾਵ੍ਯਤੇ| ਸ਼੍ਵੇਤੇ ਦ੍ਵੇ ਵਚਾ ਕਟਭੀ ਚ| ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਪੁਸ੍ਪੀ ਸ਼ਿਰੀਸਯੋਰ੍ਬੀਜਾਨਿ| ਪ੍ਰਤ੍ਯਕਪੁਸ੍ਯ੍ਪਪਾਮਾਰ੍ਗਃ|| ੭੪||
Adhikarana shirIShatvagAdighRutam (75) · Śloka 75
ਸ਼ਿਰੀਸਤ੍ਵਕ੍ਤ੍ਰਿਤ੍ਰਕਟੁਕਂ ਵਿਦਾਰੀ ਚਨ੍ਦਨੋਤ੍ਪਲਮ੍|
ਦ੍ਵੇ ਬਲੇ ਸਾਰਿਵਾਸ੍ਫੋਤਬਹਤੀਨਿਮ੍ਬਪਲ੍ਲਵਾਃ|
ਬਨ੍ਧੁਜੀਵਾਢਕੀਮੂਰ੍ਵਾਵਾਸਾਸੁਰਸਵਤ੍ਸਕਾਃ|
ਪਾਠਾਙ੍ਕੋਲਾਸ਼੍ਵਗਨ੍ਧਾਰ੍ਕਮੂਲਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਪਦ੍ਮਕਮ੍|
ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਬਹਤੀ ਲਾਕ੍ਸਾ ਕੋਵਿਦਾਰਸ਼ਤਾਵਰੀਃ|
ਕਟਭੀਦਨ੍ਤ੍ਯਪਾਮਾਰ੍ਗਪਸ਼੍ਨਿਪਰ੍ਣੀਰਸਾਞ੍ਜਨਮ੍|
ਸ਼੍ਵੇਤੌ ਬਾਣਾਸ਼੍ਵਖੁਰਕੌ ਕੁਸ੍ਠਦਾਰੁਪ੍ਰਿਙ੍ਗੁਕਾਃ|
ਸਾਰਂ ਮਧੂਕਾਤ੍ਤ੍ਰਿਫਲਾਂ ਕਰਞ੍ਜਸ੍ਯ ਫਲਂ ਵਚਾਮ੍|
ਰਜਨ੍ਯੌ ਲੋਧ੍ਰਮਕ੍ਸਾਂਸ਼ਂ ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਸਾਧ੍ਯਂ ਘਤਾਢਕਮ੍|
ਤੁਲ੍ਯਾਮ੍ਬੁਛਾਗਗੋਮੂਤ੍ਰਤ੍ਰ੍ਯਾਢਕੇ ਤਦ੍ਵਿਸਾਪਹਮ੍|
ਅਪਸ੍ਮਾਰਕ੍ਸਯੋਨ੍ਮਾਦਭੂਤਗ੍ਰਹਗਰੋਦਰਾਨ੍|
ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਕਮਿਪ੍ਲੀਹਗੁਲ੍ਮੋਰੁਸ੍ਤਮ੍ਭਕਾਰ੍ਮਿਲਾਃ|
ਹਨੁਸ੍ਤਮ੍ਭਗ੍ਰਹਾਦੀਂਸ਼੍ਚ ਪਾਨਾਭ੍ਯਞ੍ਜਨਨਾਵਨੈਃ|
ਹਨ੍ਤਿ ਸਞ੍ਜੀਵਯਤਿ ਚ ਵਿਸੋਦ੍ਵਨ੍ਧਮਤਾਨ੍ ਨਰਾਨ੍||੭੫||
View original
शिरीषत्वक्त्रित्रकटुकं विदारी चन्दनोत्पलम्|
द्वे बले सारिवास्फोतबृहतीनिम्बपल्लवाः|
बन्धुजीवाढकीमूर्वावासासुरसवत्सकाः|
पाठाङ्कोलाश्वगन्धार्कमूलयष्ट्याह्वपद्मकम्|
विशाला बृहती लाक्षा कोविदारशतावरीः|
कटभीदन्त्यपामार्गपृश्निपर्णीरसाञ्जनम्|
श्वेतौ बाणाश्वखुरकौ कुष्ठदारुप्रिङ्गुकाः|
सारं मधूकात्त्रिफलां करञ्जस्य फलं वचाम्|
रजन्यौ लोध्रमक्षांशं पिष्ट्वा साध्यं घृताढकम्|
तुल्याम्बुछागगोमूत्रत्र्याढके तद्विषापहम्|
अपस्मारक्षयोन्मादभूतग्रहगरोदरान्|
पाण्डुरोगकृमिप्लीहगुल्मोरुस्तम्भकार्मिलाः|
हनुस्तम्भग्रहादींश्च पानाभ्यञ्जननावनैः|
हन्ति सञ्जीवयति च विषोद्वन्धमृतान् नरान्||७५||
ਸ਼ਿਰੀਸਤ੍ਵਗਾਦਿਕਮਕ੍ਸਾਂਸ਼ਂ ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਗੋਚ੍ਛਾਗਯੋਰ੍ਮੂਤ੍ਰਾਤ੍ਤ੍ਰ੍ਯਾਢਕੇ ਤੁਲ੍ਯਾਮ੍ਬੁਘਤਾਢਕਂ ਸਾਧ੍ਯਮ੍| ਤਤ੍ਪਾਨਾਦਿਭਿਰ੍ਵਿਸਾਪਹਮਪਸ੍ਮਾਰਾਦੀਂਸ਼੍ਚ ਹਨ੍ਤਿ| ਵਿਸਮਤਾਨੁਦ੍ਬਨ੍ਧਮਤਾਂਸ਼੍ਚ ਨਰਾਨ੍ ਸਞ੍ਜੀਵਯਤਿ| ਆਸ੍ਫੋਤੋਰ੍ਕਃ| ਸੁਰਭਿਃ ਸਲ੍ਲਕੀ| ਬਨ੍ਧੁਜੀਵੋ ਬਨ੍ਧੂਕਃ| ਆਢਕੀ ਤੁਵਰੀ| ਅਙ੍ਕੋਲਃ ਅਙ੍ਕੋਲਕਃ| ਬਾਣੋਸ਼੍ਵਖੁਰਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਵੇਤਃ| ਬਾਣਃ ਸਹਚਰਃ| ਅਸ਼੍ਵਖੁਰੋ ਗਿਰਿਕਰ੍ਣਿਕਾ|| ੭੫||
Adhikarana haritAlaviShArttalakShaNaM cikitsA ca (76) · Śloka 76
ਭਕ੍ਸਿਤੇ ਹਰਿਤਾਲੇ ਤੁ ਹਦਿ ਦਾਹੋ ਰਸਾਗ੍ਰਹਃ|
ਆਨਾਹੋਮ੍ਲਸ੍ਯ ਵਮਨਂ ਪੀਤਹਾਰਿਦ੍ਰਵਿਟ੍ਸ੍ਰੁਤਿਃ|
ਤਥਾ ਮਣ੍ਡਲਿਸਰ੍ਪੋਕ੍ਤਾ ਵਿਕਾਰਾਸ੍ਤਚ੍ਚ ਭੇਸਜਮ੍|
ਵਿਭਜ੍ਯ ਯੋਜਯੇਦੂਰ੍ਧ੍ਵਮਧਃ ਸਂਸ਼ੋਧਿਤਂ ਚ ਤਮ੍|
ਅਙ੍ਕੋਲਜਾਲਿਨੀਬੀਜਸ਼ੁਕਨਾਸਾਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਕਾਃ|
ਲੋਧ੍ਰਧ੍ਯਾਮਕਤਾਲੀਸਨਤਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਗੁਗ੍ਗੁਲੁਃ|
ਹ੍ਨੀਬੇਰਂ ਭਦ੍ਰਕਾਸ੍ਠਂ ਚ ਲੇਹਯੇਨ੍ਮਧੁਸਰ੍ਪਿਸਾ|
ਦਦ੍ਯਾਨ੍ਨਕੁਲਗੋਪਿਤ੍ਤਯੁਕ੍ਤਂ ਨਸ੍ਯੇਜ੍ਜਨੇ ਚ ਤਤ੍||੭੬||
View original
भक्षिते हरिताले तु हृदि दाहो रसाग्रहः|
आनाहोऽम्लस्य वमनं पीतहारिद्रविट्स्रुतिः|
तथा मण्डलिसर्पोक्ता विकारास्तच्च भेषजम्|
विभज्य योजयेदूर्ध्वमधः संशोधितं च तम्|
अङ्कोलजालिनीबीजशुकनासाप्रियङ्गुकाः|
लोध्रध्यामकतालीसनतयष्ट्याह्वगुग्गुलुः|
ह्नीबेरं भद्रकाष्ठं च लेहयेन्मधुसर्पिषा|
दद्यान्नकुलगोपित्तयुक्तं नस्येऽज्जने च तत्||७६||
ਭਕ੍ਸਿਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਹਰਿਤਾਲਾਦੀਨਾਂ ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਵਿਸਾਣਾਂ ਨਿਰ੍ਣਯਃ| ਹਰਿਤਾਲੇ ਭਕ੍ਸਿਤੇ ਹਦ੍ਵ੍ਯਥਾਦਿਕਂ ਭਵਤਿ| ਮਣ੍ਡਲਿਸਰ੍ਪਭਕ੍ਸਿਤੇ ਚ ਯੇ ਰੋਗਾ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਾਸ੍ਤੇ ਚ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਤਤ੍ਰ ਤਦੇਵ ਮਣ੍ਡਲਿਸਰ੍ਪੋਕ੍ਤਂ ਭੇਸਜਮੌਸਧਂ ਦੋਸਾਦੀਨ੍ ਵਿਭਜ੍ਯ ਯੋਜਯੇਤ੍|| ਤਂ ਚ ਹਰਿਤਾਲਭੋਜਿਨਂ ਊਰ੍ਧ੍ਵਮਧਸ਼੍ਚ ਵਮਨਵਿਰੇਚਨਾਭ੍ਯਾਂ ਸਂਸ਼ੋਧਿਤਮਙ੍ਕੋਲਾਦਿਕਂ ਮਧੁਸਰ੍ਪਿਸਾ ਸਹ ਲੇਹਯੇਤ੍| ਤਚ੍ਚਾਙ੍ਕੋਲਾਦਿਕਂ ਨਕੁਲਸ੍ਯ ਗੋਸ਼੍ਚ ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਯੁਕ੍ਤਂ ਨਸ੍ਯਞ੍ਜਨੇ ਚ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਜਾਲਿਨੀਬੀਜਂ ਗਰਾਗਰੀਬੀਜਮ੍| ਸ਼ੁਕਨਾਸਾ ਸ੍ਯੋਨਾਕਃ| ਧ੍ਯਾਮਕਂ ਸੌਗਨ੍ਧਿਕਮ੍| ਹ੍ਨੀਬੇਰਂ ਵਾਲਕਮ੍| ਭਦ੍ਰਕਾਸ੍ਠਂ ਦੇਵਦਾਰੁ| ਇਤਿ ਹਰਿਤਾਲਵਿਸੇ|| ੭੬||
Adhikarana dhattUraviShArttalakShaNa~jcikitsA ca (77) · Śloka 77
ਧੁਰ੍ਧੂਰਕੋਪਯੋਗੇਨ ਸਰ੍ਵਂ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਪੀਤਕਮ੍|
ਕਮ੍ਪਲਾਲਾਮਦਚ੍ਛਰ੍ਦਿਸ੍ਮਤਿਭ੍ਰਂਸ਼ਭ੍ਰਮਾਨ੍ਵਿਤਃ|
ਤਂ ਵਾਮਯੇਤ ਮਧੁਰੈਃ ਪਾਯਯੇਦ੍ਵਾ ਸਿਤਾਪਯਃ||੭੭||
View original
धुर्धूरकोपयोगेन सर्वं पश्यति पीतकम्|
कम्पलालामदच्छर्दिस्मृतिभ्रंशभ्रमान्वितः|
तं वामयेत मधुरैः पाययेद्वा सितापयः||७७||
ਧੁਰ੍ਧੂਰਕਸ੍ਯ ਧਤ੍ਤੂਰਸ੍ਯੋਪਯੋਗੇਨ ਕਮ੍ਪਾਨ੍ਵਿਤਃ ਸਨ੍ ਪੁਰੁਸਃ ਸਰ੍ਵਂ ਪੀਤਕਂ ਪਸ਼੍ਯਤਿ| ਤਮੁਪਯੁਕ੍ਤਧੁਰ੍ਧੂਰਂ ਮਧੁਰੈਰ੍ਵਾਮਯੇਤ੍| ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਕ੍ਸੀਰਂ ਵਾ ਪਾਯਯੇਦਿਤਿ ਧੁਰ੍ਧੂਰਵਿਸੇ|| ੭੭||
Adhikarana koradUShamadanakayorviShalakShaNaM cikitsA ca (78) · Śloka 78
ਕੋਰਦੂਸੈਰ੍ਮਦਨਕੈਃ ਪ੍ਰਾਯੋ ਧੁਰ੍ਧੂਰਵਦ੍ਗਦਾਃ|
ਉਨ੍ਮਾਦੋਕ੍ਸਿਵਿਨਾਸ਼ਸ਼੍ਚ ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਵਮਨਂ ਹਿਤਮ੍|
ਕੂਸ੍ਮਾਣ੍ਡਕਂ ਚ ਸਗੁਡਂ ਬਹੁਸ਼ਸ੍ਤਤ੍ਰ ਭਕ੍ਸਯੇਤ੍|
ਨਾਨਾਪ੍ਰਕਾਰੈਃ ਸਂਯੋਗੈਃ ਕੋਦ੍ਰਵਾ ਮਦਹੇਤਵਃ|
ਤਾਨ੍ ਵਿਭਜ੍ਯ ਯਥਾਦੋਸਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸੇਦਵਿਰੋਧਿਭਿਃ||੭੮||
View original
कोरदूषैर्मदनकैः प्रायो धुर्धूरवद्गदाः|
उन्मादोऽक्षिविनाशश्च तत्रापि वमनं हितम्|
कूष्माण्डकं च सगुडं बहुशस्तत्र भक्षयेत्|
नानाप्रकारैः संयोगैः कोद्रवा मदहेतवः|
तान् विभज्य यथादोषं चिकित्सेदविरोधिभिः||७८||
ਕੋਰਦੂਸੈਃ ਕੋਦ੍ਰਵੈਰੁਪਯੁਕ੍ਤੈਸ੍ਤਥਾ ਮਦਨਕੈਃ ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਧੁਰ੍ਧੂਰਵਦ੍ ਗਦਾ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਅਤ੍ਰ ਤੁ ਵਿਸ਼ੇਸਃ ਉਨ੍ਮਾਦਾਕ੍ਸਿਨਾਸ਼ੌ| ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸਮਮ੍| ਕੋਦ੍ਰਵਾਃ ਕੋਰਦੂਸਾ ਨਾਨਾਵਿਧੈਃ ਸਂਯੋਗੈਰ੍ਮਦਹੇਤਵੋ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਤਾਨ੍ ਮਦਾਨ੍ ਦੋਸਾਦਿਭਿਰ੍ਵਿਭਜ੍ਯਾਵਿਰੋਧੇਨ ਚਿਕਿਤ੍ਸੇਤ੍|| ੭੮||
Adhikarana dUShIviShe kramaH (79) · Śloka 79
ਦੂਸੀਵਿਸਾਰ੍ਤ੍ਤਂ ਸੁਸ੍ਵਿਨ੍ਨਮੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਚਾਧਸ਼੍ਚ ਸ਼ੋਧਿਤਮ੍|
ਦੂਸੀਵਿਸਾਰਿਮਗਦਂ ਲੇਹਯੇਨ੍ਮਧੁਨਾ ਪ੍ਲੁਤਮ੍||੭੯||
View original
दूषीविषार्त्तं सुस्विन्नमूर्ध्वं चाधश्च शोधितम्|
दूषीविषारिमगदं लेहयेन्मधुना प्लुतम्||७९||
ਗਰਂ ਨਿਰ੍ਣੀਯ ਕ੍ਰਮਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਦੂਸੀਵਿਸਂ ਨਿਰ੍ਣੇਤੁਮਾਹ-ਦੂਸੀਵਿਸਾਰ੍ਤ੍ਤਮਿਤ੍ਯਾਤਿ| ਦੂਸੀਵਿਸੇਣਾਰ੍ਤ੍ਤਮਾਦਾਵੇਵ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਕਤੋਰ੍ਧ੍ਵਮਧਸ਼੍ਚ ਵਮਨਵਿਰੇਚਨਾਭ੍ਯਾਂ ਸ਼ੋਧਿਤਂ ਦੂਸੀਵਿਸਾਰਿਨਾਮਾਨਮਗਦਂ ਮਧੁਨਾ ਪ੍ਲੁਤਂ ਲੇਹਯੇਤ੍||੭੯||
Adhikarana dUShIviShAriH agadaH (80) · Śloka 80
ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯੋ ਧ੍ਯਾਮਕਂ ਮਾਂਸੀ ਲੋਧ੍ਰਮੇਲਾ ਸੁਵਰ੍ਚਿਕਾ|
ਕੁਟਨ੍ਨਟਂ ਨਤਂ ਕੁਸ੍ਠਂ ਯਸ੍ਟੀਚਨ੍ਦਨਗੈਰਿਕਮ੍|
ਦੂਸੀਵਿਸਾਰਿਰ੍ਨਾਮ੍ਨਾਯਂ ਨ ਚਾਨ੍ਯਤ੍ਰਾਪਿ ਵਾਰ੍ਯਤੇ||੮੦||
View original
पिप्पल्यो ध्यामकं मांसी लोध्रमेला सुवर्चिका|
कुटन्नटं नतं कुष्ठं यष्टीचन्दनगैरिकम्|
दूषीविषारिर्नाम्नाऽयं न चान्यत्रापि वार्यते||८०||
ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸ ਏਵ ਦੂਸੀਵਿਸਾਰੇਰੁਚ੍ਯਤੇ| ਅਯਮਗਦੋ ਨਾਮ੍ਨਾ ਦੂਸੀਵਿਸਾਰਿਰਨ੍ਯਤ੍ਰਾਪਿ ਵਿਸੇ ਨ ਨਿਵਾਰ੍ਯਤੇ|| ੮੦||
Adhikarana virecanayogau (81) · Śloka 81
ਹਰੀਤਕੀ ਸਲਵਣਾ ਮਾਗਧੀ ਮਰਿਚਾਨਿ ਚ|
ਏਤਦ੍ਦੂਸੀਵਿਸਾਰ੍ਤ੍ਤਾਨਾਂ ਕਾਸ਼੍ਯਪੋਕ੍ਤਂ ਵਿਰੇਚਨਮ੍|
ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਦ੍ਵਾ ਵਿਸਰੋਗੇਸੁ ਰੇਕੇ ਵ੍ਯੋਸਾਦਿਕਂ ਭਿਸਕ੍||੮੧||
View original
हरीतकी सलवणा मागधी मरिचानि च|
एतद्दूषीविषार्त्तानां काश्यपोक्तं विरेचनम्|
युञ्ज्याद्वा विषरोगेषु रेके व्योषादिकं भिषक्||८१||
ਹਰੀਤਕ੍ਯਾਦਿ ਕਾਸ਼੍ਯਪੋਕ੍ਤਂ ਵਿਰੇਚਨਮ੍| ਮਾਗਧੀ ਪਿਪ੍ਪਲੀ| ਵ੍ਯੋਸਾਦਿਰ੍ਨਾਮ ਕਲ੍ਪੋਕ੍ਤਸ੍ਤਂ ਵ੍ਯੋਸਤ੍ਰਿਜਾਤਕੇਤ੍ਯਾਦਿ ਵਿਰੇਚਨਂ ਸਰ੍ਵੇਸੁ ਵਿਸਰੋਗੇਸੁ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਤ੍|| ੮੧||
Adhikarana taruNapalAshakShArayogaH (82) · Śloka 82
ਤਰੁਣਸ੍ਯ ਪਲਾਸ਼ਸ੍ਯ ਸ੍ਰੁਤਂ ਕ੍ਸਾਰੋਦਕਂ ਪਚੇਤ੍|
ਕ੍ਵਾਥੇ ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਤੀਵਾਪਂ ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪੇਚ੍ਛ੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਚੂਰ੍ਣਿਤਮ੍|
ਵ੍ਯੋਸਂ ਸ਼ਿਰੀਸਕੁਸੁਮਂ ਮਧੁਕਂ ਸਾਰਿਵੇ ਮਿਸਿਮ੍|
ਕੁਸ੍ਠਂ ਵੇਲ੍ਲਨਿਸ਼ੇ ਲਾਕ੍ਸਾਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲਾਂ ਸੁਰਸਮਞ੍ਜਰੀਮ੍|
ਸਿਨ੍ਧੂਤ੍ਥਂ ਰਕ੍ਤਮਨ੍ਮਾਂਸੀ ਰੇਣੁਕਾਂ ਹਿਙ੍ਗੁਵਾਹ੍ਵਿਕਮ੍|
ਦਰ੍ਵੀਪ੍ਰਲੇਪਿ ਤਜ੍ਜਾਤਂ ਗੋਵਿਸਾਣੇ ਨਿਧਾਪਯੇਤ੍|
ਕ੍ਸਯਗੁਲ੍ਮੋਦਰਾਰ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਮੇਹਂ ਮਨ੍ਦਾਗ੍ਨਿਤਾਂ ਜ੍ਵਰਮ੍|
ਤ੍ਵਗ੍ਦੋਸਕਾਸਾਪਸ੍ਮਾਰਗ੍ਰਹੋਨ੍ਮਾਦਭਗਨ੍ਦਰਾਨ੍|
ਪਾਣ੍ਡੁਂ ਕਣ੍ਠਸ੍ਵਰਗਦਾਨ੍ ਪ੍ਲੀਹਾਨਂ ਸ਼੍ਵਯਥੁਂ ਕਮੀਨ੍|
ਕੋਲਮਾਤ੍ਰਮਤਃ ਖਾਦਨ੍ ਜਯੇਤ੍ ਸਰ੍ਵਵਿਸਾਣਿ ਚ||੮੨||
View original
तरुणस्य पलाशस्य स्रुतं क्षारोदकं पचेत्|
क्वाथे तत्र प्रतीवापं प्रक्षिपेच्छ्लक्ष्णचूर्णितम्|
व्योषं शिरीषकुसुमं मधुकं सारिवे मिसिम्|
कुष्ठं वेल्लनिशे लाक्षां शुक्लां सुरसमञ्जरीम्|
सिन्धूत्थं रक्तमृन्मांसी रेणुकां हिङ्गुवाह्विकम्|
दर्वीप्रलेपि तज्जातं गोविषाणे निधापयेत्|
क्षयगुल्मोदरार्शांसि मेहं मन्दाग्नितां ज्वरम्|
त्वग्दोषकासापस्मारग्रहोन्मादभगन्दरान्|
पाण्डुं कण्ठस्वरगदान् प्लीहानं श्वयथुं कृमीन्|
कोलमात्रमतः खादन् जयेत् सर्वविषाणि च||८२||
ਤਰੁਣਪਲਾਸ਼ਸ੍ਯ ਕ੍ਸਾਰੇਣ ਸ੍ਰੁਤਮੁਦਕਂ ਪਚੇਤ੍| ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਕ੍ਵਾਥੇ ਪਚ੍ਯਮਾਨੇ ਵ੍ਯੋਸਾਦਿਕਂ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਚੂਰ੍ਣਿਤਂ ਪ੍ਰਤੀਵਾਪਂ ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪੇਤ੍| ਤਚ੍ਚ ਪਾਕੇਨ ਦਰ੍ਵੀਪ੍ਰਲੇਪਿ ਜਾਤਂ ਗੋਸ਼ਙ੍ਗੇ ਨਿਧਾਪਯੇਤ੍| ਅਤਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਹਂ ਕੋਲਮਾਤ੍ਰਂ ਖਾਦਨ੍ ਕ੍ਸਯਾਦੀਨਿ ਸਰ੍ਵਵਿਸਾਣਿ ਚ ਜਯੇਤ੍| ਸ਼ੁਕ੍ਲਾਮਿਤਿ ਸੁਰਸਮਞ੍ਜਰ੍ਯਾ ਵਿਸ਼ੇਸਣਮ੍| ਰਕ੍ਤਮਤ੍ ਗੈਰਿਕਮ੍| ਰੇਣੁਕਾ ਹਰੇਣੁਃ| ਵਾਹ੍ਲੀਕਂ ਕੁਙ੍ਕੁਮਮ੍|| ੮੨||
Adhikarana agadaprabhAvanidarshanam (83) · Śloka 83
ਵਿਸਂ ਤੇਜੋਮਯਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰੈਃ ਸਤ੍ਯਬ੍ਰਹ੍ਮਤਪੋਮਯੈਃ|
ਯਥਾ ਨਿਵਾਰ੍ਯਤੇ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤੈਰ੍ਨ ਤਥੌਸਧੈਃ|
ਨ ਤੁ ਸਰ੍ਵਮਨੁਸ੍ਯਾਣਾਂ ਸਨ੍ਤਿ ਭੇਸਜਸਮ੍ਪਦਃ|
ਅਜ੍ਞਾਤਰੋਗਸਦ੍ਭਾਵੇ ਯੋਗ੍ਯਤਾ ਚਾਤਿਦੁਰ੍ਲਭਾ|
ਪ੍ਰਕੁਪ੍ਯਤਿ ਵਿਸਂ ਭੂਯਃ ਕੇਵਲੈਸ਼੍ਚੌਸਧੈਰ੍ਜਿਤਮ੍|
ਅਵਾਪ੍ਤੌ ਸਿਦ੍ਧਮਨ੍ਤ੍ਰਾਣਾਂ ਯਤੇਤਾਤਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਕਃ|
ਤੇਪਿ ਚ ਵ੍ਰਤਹੀਨਸ੍ਯ ਹੀਨਾ ਵਾ ਸ੍ਵਰਵਰ੍ਣਤਃ|
ਯਸ੍ਮਾਨ੍ਨ ਸਿਦ੍ਧਿਮਾਯਾਨ੍ਤਿ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਯੋਜ੍ਯੋਗਦਕ੍ਰਮਃ||੮੩||
View original
विषं तेजोमयं मन्त्रैः सत्यब्रह्मतपोमयैः|
यथा निवार्यते शीघ्रं प्रयुक्तैर्न तथौषधैः|
न तु सर्वमनुष्याणां सन्ति भेषजसम्पदः|
अज्ञातरोगसद्भावे योग्यता चातिदुर्लभा|
प्रकुप्यति विषं भूयः केवलैश्चौषधैर्जितम्|
अवाप्तौ सिद्धमन्त्राणां यतेतातश्चिकित्सकः|
तेऽपि च व्रतहीनस्य हीना वा स्वरवर्णतः|
यस्मान्न सिद्धिमायान्ति तस्माद्योज्योऽगदक्रमः||८३||
ਵਿਸਮਿਤ੍ਯਾਦਿਸ਼੍ਲੋਕਚਤੁਸ੍ਟਯੇਨਾਗਦਾਨਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਾਤਿਸ਼ਯਕੀਰ੍ਤਿਨਮ੍| ਵਿਸਾਣਾਂ ਵਿਸਰੋਗਾਣਾਂ ਚ ਔਸਧੇਭ੍ਯੋ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਃ ਪਰਮੌਸਧਮ੍| ਤੇ ਚ ਵ੍ਰਤਾਦਿਸਾਪੇਕ੍ਸਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਚ ਨ ਸਿਦ੍ਧਿਦਾਃ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਤ੍ਕਾਰ੍ਯੇ ਅਗਦਕ੍ਰਮੋ ਯੋਜ੍ਯ ਇਤਿ ਪਿਣ੍ਡਾਰ੍ਥਃ| ਵਿਸਂ ਹਿ ਤੇਜੋਮਯਂ ਤਚ੍ਚ ਯਥਾ ਸਤ੍ਯਾਦਿਮਯੈਰ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰੈਃ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤੈਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਨਿਵਾਰ੍ਯਤੇ ਤਥਾ ਨੌਸਧੈਃ| ਨ ਚਾਪਿ ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ ਮਨੁਸ੍ਯਾਣਾਂ ਭੇਸਜਸਮ੍ਪਦੋ ਵਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਸਤੀਸ੍ਵਪਿ ਵਾ ਤਾਸੁ ਵਿਸਸ੍ਯ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਕਾਰਿਤ੍ਵਾਦਵਿਜ੍ਞਾਤਰੋਗਸਦ੍ਭਾਵੇ ਵਿਸਭੁਕ੍ਤੇ ਪੁਰੁਸੇ ਭੇਸਜਯੋਗ੍ਯਤੈਵਾਤਿਦੁਰ੍ਲਭਾ| ਨ ਕੇਵਲਮੇਤਾਵਾਨੇਵ ਯਾਵਦੌਸਧੈਰ੍ਜਿਤਮਪਿ ਵਿਸਂ ਭੂਯਃ ਪ੍ਰਕੁਪ੍ਯਤਿ| ਯਤ ਏਵਮਤਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਕਃ ਸਿਦ੍ਧਮਨ੍ਤ੍ਰਾਣਾਮਵਾਪ੍ਤੌ ਯਤੇਤ| ਏਤਾਵਤਾ ਔਸਧਸ੍ਯਾਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਮੁਕ੍ਤਮ੍| ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਣਾਂ ਦੁਰ੍ਲਭਤ੍ਵਮੁਚ੍ਯਤੇ-ਤ ਇਤਿ| ਤੇਪਿ ਚ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾ ਵ੍ਰਤਹੀਨਸ੍ਯ ਭਿਸਜੋਥਵਾ ਸ੍ਵਰੇਣ ਵਰ੍ਣੇਨ ਵਾ ਹੀਨਾ ਨੈਵ ਸਿਦ੍ਧਿਮਾਯਾਨ੍ਤਿ| ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਧੇਤੋਰਗਦਕ੍ਰਮ ਏਵ ਯੋਜ੍ਯਃ|| ੮੩||
Adhikarana viShasa~gkaTam (84) · Śloka 84
ਵਿਸਪ੍ਰਕਤਿਕਾਲਾਨ੍ਨਦੋਸਦੂਸ੍ਯਾਦਿਸਙ੍ਗਮੇ|
ਵਿਸਸਙ੍ਕਟਮੁਦ੍ਦਿਸ੍ਟਂ ਸ਼ਤਸ੍ਯੈਕੋਤ੍ਰ ਜੀਵਤਿ||੮੪||
View original
विषप्रकृतिकालान्नदोषदूष्यादिसङ्गमे|
विषसङ्कटमुद्दिष्टं शतस्यैकोऽत्र जीवति||८४||
ਵਿਸਾਦੀਨਾਮਰ੍ਥਾਤ੍ ਸਦਸ਼ਾਨਾਂ ਸਙ੍ਗਮ ਏਕਤ੍ਰ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇ ਵਿਸਸਙ੍ਕਟਮੁਦ੍ਦਿਸ੍ਟਮਾਚਾਰ੍ਯੈਃ| ਅਤ੍ਰ ਵਿਸਸਙ੍ਕਟੇ ਸ਼ਤਸ੍ਯੈਕੋ ਜੀਵਤਿ| ਜੀਵਿਤਂ ਦੁਰ੍ਲਭਮਿਤਿ ਤਾਤ੍ਪਰ੍ਯਾਰ੍ਥਃ| (ਵਿਸਪ੍ਰਕਤਿਃ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਦਿਗੁਣਸਾਮ੍ਯਾਤ੍ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਕਤਿਃ| ਵਿਸਕਾਲੋਮ੍ਬੁਯੋਨਿਤ੍ਵਾਦ੍ਵਰ੍ਸਾਕਾਲਃ| ਵਿਸਾਨ੍ਨਂ ਕਟੁਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਦਿਸਾਮ੍ਯਤ੍ ਸਰ੍ਸਪਾਦਿ| ਦੋਸੋ ਗੁਣਸਾਮ੍ਯਾਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਮ੍| ਏਵਂ ਦੂਸ੍ਯਂ ਤਦਾ ਸ਼੍ਰਯਤ੍ਵਾਦ੍ਰਕ੍ਤਮ੍| ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨਾਨ੍ਯਦਪਿ ਤਤ੍ਸਦਸ਼ਗੁਣਂ ਕ੍ਸੁਤ੍ਪਿਪਾਸਾਦ੍ਯਪਤਰ੍ਪਣਂ ਚ ਗਹ੍ਯਤੇ)|| ੮੪||
Adhikarana viShavRuddhikAraNAni (85) · Śloka 85
ਕ੍ਸੁਤ੍ਤਣਾਘਰ੍ਮ੍ਮਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਕ੍ਰੋਧਸ਼ੋਕਭਯਸ਼੍ਰਮਃ|
ਅਜੀਰ੍ਵਵਰ੍ਚੋਦ੍ਰਵਤਾਪਿਤ੍ਤਮਾਰੁਤਵਦ੍ਧਿਭਿਃ|
ਤਿਲਪੁਸ੍ਪਫਲਾਘ੍ਰਾਣਭੂਬਾਸ੍ਪਘਨਗਰ੍ਜਿਤਃ|
ਹਸ੍ਤਿਮੂਸਿਕਵਾਦਿਤ੍ਰਨਿਸ੍ਵਨੈਰ੍ਵਿਸਸਙ੍ਕਟੈਃ|
ਪੁਰੋ ਵਾਤੋਤ੍ਪਲਾਮੋਦਮਦਨੈਰ੍ਵਰ੍ਧਤੇ ਵਿਸਮ੍||੮੫||
View original
क्षुत्तृणाघर्म्मदौर्बल्यक्रोधशोकभयश्रमः|
अजीर्ववर्चोद्रवतापित्तमारुतवृद्धिभिः|
तिलपुष्पफलाघ्राणभूबाष्पघनगर्जितः|
हस्तिमूषिकवादित्रनिस्वनैर्विषसङ्कटैः|
पुरो वातोत्पलामोदमदनैर्वर्धते विषम्||८५||
ਵਿਸਵਦ੍ਧਿਪ੍ਰਸਙ੍ਗਾਤ੍ਤਤ੍ਕਾਰਣਮਨ੍ਯਦਪ੍ਯਾਹ-ਕ੍ਸੁਦਾਦਿਭਿਰ੍ਵਿਸਂ ਵਰ੍ਦ੍ਧਤੇ| ਨਿਸ੍ਵਨਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਹਸ੍ਤ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਵਿਸਸਙ੍ਕਟਮੁਕ੍ਤ ਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਮਦਨੋ ਹਰ੍ਸਃ| (ਤਿਲਪੁਸ੍ਪਫਲਾਘ੍ਰਾਣਂ ਤਿਲਸ੍ਯ ਪੁਸ੍ਪਫਲਯੋਰਾਘ੍ਰਾਣਮ੍| ਤਿਲਪੁਸ੍ਪਸ੍ਯ ਮਦਨਫਲਸ੍ਯ ਚੇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍| ਭੂਵਾਸ੍ਪਃ ਪ੍ਰਥਮਜਲਸਿਕ੍ਤਾਯਾ ਭੂਮੇਰ੍ਧੂਮਾਕਾਰ ਊਸ੍ਮਾ| ਘਨਗਰ੍ਜਿਤਂ ਮੇਘਧ੍ਵਨਿਃ ਹਸ੍ਤਿਨਿਸ੍ਵਨਾਦੀਨਾਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਮੇਕੈਕਸ੍ਯ ਬਹੁਤ੍ਵੇਪਿ ਵਿਸਸਙ੍ਕਟਸਂਜ੍ਞਾਸ੍ਤੀਤਿ ਬੋਧ੍ਯਮ੍| ਉਤ੍ਪਲਸ੍ਯਾਮੋਦਃ ਉਤ੍ਪਲਾਮੋਦਃ| ਮਦਨੇਨ ਕਾਮਵਦ੍ਧ੍ਯਾ)|| ੮੫||
Adhikarana varShAsu viShavRuddheH kAraNam (86) · Śloka 86
ਵਰ੍ਸਾਸੁ ਚਾਮ੍ਬੁਯੋਨਿਤ੍ਵਾਤ੍ਸਂਕ੍ਲੇਦਂ ਗੁਡਵਦ੍ਗਤਮ੍|
ਵਿਸਰ੍ਪਤਿ ਘਨਾਪਾਯੇ ਤਦਗਸ੍ਤ੍ਯੋ ਹਿਨਸ੍ਤਿ ਚ|
ਪ੍ਰਯਾਤਿ ਮਨ੍ਦਵੀਰ੍ਯਤ੍ਵਂ ਵਿਸਂ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਘਨਾਤ੍ਯਯੇ||੮੬||
View original
वर्षासु चाम्बुयोनित्वात्संक्लेदं गुडवद्गतम्|
विसर्पति घनापाये तदगस्त्यो हिनस्ति च|
प्रयाति मन्दवीर्यत्वं विषं तस्माद् घनात्यये||८६||
ਵਰ੍ਸਾਸੁ ਵਿਸਵਦ੍ਧੇਃ ਕਾਰਣਮਾਹ-ਵਰ੍ਸਾਸੁ ਚ ਵਿਸਮਮ੍ਬੁਕਾਰਣਤ੍ਵਸ੍ਵਭਾਵਤ੍ਵਾਤ੍ ਗੁਡਵਤ੍ ਸਂਕ੍ਲੇਦਂ ਗਤਂ ਵਿਸਰ੍ਪਤਿ ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਯਤੇ| ਤਚ੍ਚ ਵਿਸਂ ਘਨਾਪਾਯੇ ਸ਼ਰਦ੍ਯਗਤ੍ਸ੍ਯੋ ਹਿਨਸ੍ਤਿ| ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਧੇਤੋਰ੍ਘਨਾਤ੍ਯਯੇ ਸ਼ਰਦਿ ਵਿਸਂ ਮਨ੍ਦਵੀਰ੍ਯਤ੍ਵਂ ਯਾਤਿ| (ਅਮ੍ਬੁਯੋਨਿਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਾਗਰੋਦ੍ਭਵਤਯਾ ਵਰ੍ਸਾਸੁ ਵਰ੍ਸਾਕਾਲੇ ਗੁਡ ਇਵ ਸਂਕ੍ਲੇਦਂ ਗਤਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਘਨਾਪਾਯੇ ਸ਼ਰਦਿ ਚ ਸਮੁਚ੍ਚਯੇ ਵਿਸਰ੍ਪਤਿ ਸਰ੍ਵਤਃ ਸਞ੍ਚਰਤਿ| ਅਗਸ੍ਤ੍ਯਃ ਨਕ੍ਸਤ੍ਰਰੂਪੇਣ ਤਤ੍ਕਾਲੋਦਿਤੋਗਸ੍ਤ੍ਯੋ ਨਾਮ ਮਹਰ੍ਸਿਃ ਤਦ੍ਵਿਸਂ ਹਿਨਸ੍ਤਿ ਨਾਸ਼ਯਤਿ| ਮਨ੍ਦਵੀਰ੍ਯਤ੍ਵਮਲ੍ਪਬਲਤ੍ਵਮ੍)|| ੮੬||
Adhikarana viShe doShAnusAraM cikitsAkramaH (87) · Śloka 87
ਇਤਿ ਪ੍ਰਕਤਿਸਾਤ੍ਮ੍ਯਰ੍ਤੁਸ੍ਥਾਨਵੇਗਬਲਾਬਲਮ੍|
ਆਲੋਚ੍ਯ ਨਿਪੁਣਂ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਕਰ੍ਮਾਨਨ੍ਤਰਮਾਚਰੇਤ੍|
ਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਿਕਂ ਵਮਨੈਰੁਸ੍ਣਰੂਕ੍ਸਤੀਕ੍ਸ੍ਣੈਃ ਪ੍ਰਲੇਪਨੈਃ|
ਕਸਾਯਕਟੁਤਿਕ੍ਤੈਸ਼੍ਚ ਭੋਜਨੈਃ ਸ਼ਮਯੇਦ੍ਵਿਸਮ੍|
ਪੈਤ੍ਤਿਕਂ ਸ੍ਰਂਸਨੈਃ ਸੇਕਪ੍ਰਦੇਹੈਰ੍ਭਸ਼ਸ਼ੀਤਲੈਃ|
ਕਸਾਯਤਿਕ੍ਤਮਧੁਰੈਰ੍ਘਤਯੁਕ੍ਤੈਸ਼੍ਚ ਭੋਜਨੈਃ|
ਵਾਤਾਤ੍ਮਕਂ ਜਯੇਤ੍ਸ੍ਵਾਦੁਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਮ੍ਲਲਵਣਾਨ੍ਵਿਤੈਃ|
ਸਘਤੈਰ੍ਭੋਜਨਾਲੇਪੈਸ੍ਤਥੈਵ ਪਿਸ਼ਿਤਾਸ਼ਨੈਃ||੮੭||
View original
इति प्रकृतिसात्म्यर्तुस्थानवेगबलाबलम्|
आलोच्य निपुणं बुद्ध्या कर्मानन्तरमाचरेत्|
श्लैष्मिकं वमनैरुष्णरूक्षतीक्ष्णैः प्रलेपनैः|
कषायकटुतिक्तैश्च भोजनैः शमयेद्विषम्|
पैत्तिकं स्रंसनैः सेकप्रदेहैर्भृशशीतलैः|
कषायतिक्तमधुरैर्घृतयुक्तैश्च भोजनैः|
वातात्मकं जयेत्स्वादुस्निग्धाम्ललवणान्वितैः|
सघृतैर्भोजनालेपैस्तथैव पिशिताशनैः||८७||
ਇਤ੍ਯਨਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ਪ੍ਰਕਤ੍ਯਾਦਿਕਮ੍ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਯਾ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਨਿਪੁਣਮਾਲੋਚ੍ਯ ਵਿਕਲ੍ਪ੍ਯਾਨਨ੍ਤਰਮਵ੍ਯਵਹਿਤਂ ਕਰ੍ਮਾਚਰੇਤ੍| (ਪ੍ਰਕਤਿਰ੍ਵਿਸਪ੍ਰਕਤਿਃ| ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਪਰਿਚਿਤਵਸ੍ਤੁ| ਤੁਰ੍ਵਰ੍ਸਾਦਿਃ| ਸ੍ਥਾਨਂ ਵਿਸਸ੍ਥਾਨਮ੍| ਵੇਗੋ ਵਿਸਵੇਗਃ| ਬਲਾਬਲਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਵਿਸ਼ੇਸਜਨਿਤਮ੍)| ਕਫਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯਾ ਵਿਸਸ੍ਯ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਾਹ-ਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਿਕਮਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ| ਕਫਸ੍ਥਾਨਕ੍ਰਮੇਣ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਸੁਬੋਧਾ| ਵਮਨੈਰੁਸ੍ਣਾਦਿਗੁਣੈਃ ਪ੍ਰਲੇਪਨੈਃ ਕਸਾਯਾਦਿਰਸੈਰ੍ਭੋਜਨੈਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਤ੍ਮਕਂ ਵਿਸਂ ਸ਼ਮਯੇਤ੍| ਪਿਤ੍ਤਾਤ੍ਮਕਂ ਸ੍ਰਂਸਨਾਦਿਭਿਃ| ਵਾਤਾਤ੍ਮਕਂ ਸ੍ਵਾਦ੍ਵਾਦਿਗੁਣੈਰ੍ਭੋਜਨੈਰਾਲੇਪੈਸ੍ਤਥਾ ਪਿਸ਼ਿਤਾਸ਼ਨੈਸ਼੍ਚ ਜਯੇਤ੍|| ੮੭||
Adhikarana viShaharaNe ghRutaM shreShTham (88) · Śloka 88
ਨਾਘਤਂ ਸ੍ਰਂਸਨਂ ਸ਼ਸ੍ਤਂ ਪ੍ਰਲੇਪੋ ਭੋਜ੍ਯਮੌਸਧਮ੍|
ਸਰ੍ਵੇਸੁ ਸਰ੍ਵਾਵਸ੍ਥਾਸੁ ਵਿਸੇਸੁ ਨ ਘਤੋਪਮਮ੍|
ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਭੇਸਜਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਵਿਸ਼ੇਸਾਤ੍ ਪ੍ਰਬਲਾਨਿਲੇ||੮੮||
View original
नाघृतं स्रंसनं शस्तं प्रलेपो भोज्यमौषधम्|
सर्वेषु सर्वावस्थासु विषेषु न घृतोपमम्|
विद्यते भेषजं किञ्चिद्विशेषात् प्रबलानिले||८८||
ਵਿਸਹਰਣੇ ਘਤਸ੍ਯ ਵੈਸ਼ਿਸ੍ਟ੍ਯਮਾਹ-ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਚ ਵਿਸੇ ਸ੍ਰਂਸਨਾਦਿ ਚਤੁਸ੍ਟਯਂ ਘਤਰਹਿਤਂ ਨੈਵ ਸ਼ਸ੍ਤਮ੍| ਕੁਤ ਇਤ੍ਯਾਹ-ਸਰ੍ਵੇਸ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸਮਃ ਸ਼੍ਲੋਕਃ| (ਸਰ੍ਵੇਸੁ ਸ੍ਥਾਵਰਜਙ੍ਗਮਾਤ੍ਮਕੇਸੁ ਵਿਸੇਸੁ ਸਰ੍ਵਾਵਸ੍ਥਾਸੁ ਵਮਨਵਿਰੇਚਨਾਸ੍ਰਾਵਾਲੋਪਸੇਕਭੋਜਨਾਗਦਪਾਨਪ੍ਰਭਤਿਸੁ ਘਤੋਪਮਂ ਘਤਤੁਲ੍ਯਮਨ੍ਯਦੌਸਧਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦਪਿ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਕਿਮਪਿ ਨਾਸ੍ਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪ੍ਰਬਲਾਨਿਲੇ ਵਾਤੋਲ੍ਬਣੇ ਵਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸਾਤ੍ ਤਤ੍ਰ ਘਤਮੇਵ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਸ਼ਸ੍ਤਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|| ੮੮||
Adhikarana raktagaviShacikitsA (89) · Śloka 89
ਰਕ੍ਤਗੇ ਸ੍ਰਾਵਯੇਦ੍ਰਕ੍ਤਂ ਪਿਤ੍ਤਵਚ੍ਚ ਕ੍ਰਿਯਾਕ੍ਰਮਃ|
ਦੂਸੀਵਿਸੇ ਪੁਨਸ੍ਤਤ੍ਸ੍ਥੇ ਪਞ੍ਚਕਰ੍ਮਾਣਿ ਚਾਚਰੇਤ੍||੮੯||
View original
रक्तगे स्रावयेद्रक्तं पित्तवच्च क्रियाक्रमः|
दूषीविषे पुनस्तत्स्थे पञ्चकर्माणि चाचरेत्||८९||
ਰਕ੍ਤਗੇ ਵਿਸੇ ਰਕ੍ਤਂ ਸ੍ਰਾਵਯੇਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਾਪ੍ਤਵਚ੍ਚ ਕ੍ਰਿਯਾਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਦੂਸੀਵਿਸੇ ਪੁਨਸ੍ਤਤ੍ਸ੍ਥ ਇਤਿ ਰਕ੍ਤਸ੍ਥੇ ਪਞ੍ਚਕਰ੍ਮਾਣਿ ਵਮਨਾਦੀਨਿ ਚਾਚਰੇਤ੍|| ੮੯||
Adhikarana shirogataviShacikitsA (90) · Śloka 90
ਗਣ੍ਡੂਸੈਃ ਕਵਲੈਃ ਪ੍ਰਾਸ਼ੈਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੈਃ ਪ੍ਰਧਮਨਾਞ੍ਜਨੈਃ|
ਸ਼ਿਰੋਗਤਂ ਪ੍ਰਸ਼ਮਯੇਦ੍ਵਿਸਸਂਕ੍ਰਮਣੈਸ੍ਤਥਾ||੯੦||
View original
गण्डूषैः कवलैः प्राशैस्तीक्ष्णैः प्रधमनाञ्जनैः|
शिरोगतं प्रशमयेद्विषसंक्रमणैस्तथा||९०||
ਸ਼ਿਰੋਗਤਂ ਵਿਸਂ ਗਣ੍ਡੂਸਾਦਿਭਿਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੈਰ੍ਜਯੇਦ੍ਵਿਸਸਂਕ੍ਰਮਣੈਸ਼੍ਚ|| ੯੦||
Adhikarana ruddhavAyoshcikitsA (91) · Śloka 91
ਵਿਸਦੁਸ੍ਟਕਫਸ੍ਰੋਤੋ ਰੁਦ੍ਧਵਾਯੁਰ੍ਮਤੋਪਮਃ|
ਯਃ ਸ੍ਯਾਦਸਾਧ੍ਯਲਿਙ੍ਗੈਸ਼੍ਚ ਰਹਿਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਯੋਜਯੇਤ੍|
ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਕਾਕਪਦਂ ਕਤ੍ਵਾ ਕਲ੍ਕਂ ਚਰ੍ਮਕਸੋਦ੍ਭਵਮ੍|
ਧ੍ਮਾਪਨਂ ਚਾਸ੍ਯ ਕਟਾਭੀਜਾਲਿਨੀ ਕਟੁਕੈਰ੍ਹਿਤਮ੍||੯੧||
View original
विषदुष्टकफस्रोतो रुद्धवायुर्मृतोपमः|
यः स्यादसाध्यलिङ्गैश्च रहितस्तस्य योजयेत्|
मूर्ध्नि काकपदं कृत्वा कल्कं चर्मकसोद्भवम्|
ध्मापनं चास्य कटाभीजालिनी कटुकैर्हितम्||९१||
ਵਿਸਦੁਸ੍ਟੇਨ ਕਫੇਨ ਸ੍ਰੋਤਸ੍ਸੁ ਰੁਦ੍ਧੋ ਵਾਯੁਰ੍ਯਸ੍ਯ ਸ ਤਥਾਵਿਧੋ ਮਤੋਪਮੋ ਯਃ ਸ੍ਯਾਦਸਾਧ੍ਯਵਿਸਲਿਙ੍ਗਰਹਿਤਸ਼੍ਚ ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਿਰਸਿ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਕਾਕਪਦਂ ਕਤ੍ਵਾ ਚਰ੍ਮਕਸੋਦ੍ਭਵਂ ਕਲ੍ਕਂ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਚਰ੍ਮਕਸਾ ਕਟੁਕਰੋਹਿਣੀ| ਅਸ੍ਯ ਚ ਮਤੋਪਮਸ੍ਯ ਕਟਭ੍ਯਾਦਿਭਿਰ੍ਨਾਸਾਯਾਂ ਧ੍ਮਾਪਨਞ੍ਚ ਹਿਤਮ੍|| ੯੧||
Adhikarana AshrayAshrayiNoravirodhena cikitsA (92) · Śloka 92
ਆਸ਼ਯੇ ਯਸ੍ਯ ਦੋਸਸ੍ਯ ਵਿਸਂ ਤਿਸ੍ਠਤਿ ਤਂ ਪੁਰਃ|
ਆਸ਼੍ਰਯਾਸ਼੍ਰਯਿਣੋਰ੍ਵਿਦ੍ਵਾਨਵਿਰੋਧੇਨ ਸਾਧਯੇਤ੍||੯੨||
View original
आशये यस्य दोषस्य विषं तिष्ठति तं पुरः|
आश्रयाश्रयिणोर्विद्वानविरोधेन साधयेत्||९२||
ਯਸ੍ਯ ਚ ਦੋਸਸ੍ਯ ਵਾਤਾਦ੍ਯਨ੍ਯਤਮਸ੍ਯਾਸ਼ਯੇ ਸ੍ਥਾਨੇ ਵਿਸਂ ਤਿਸ੍ਠਤਿ ਤਂ ਦੋਸਂ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ ਭਿਸਕ੍ ਪੁਰਃ ਪ੍ਰਥਮਂ ਸਾਧਯੇਤ੍| ਕਥਮਿਤ੍ਯਾਹ-ਆਸ਼੍ਰਯਾਸ਼੍ਰਯਿਣੋਰਵਿਰੋਧੇਨ ਯਥਾ ਚਿਕਿਤ੍ਸਯੋਭੌ ਨ ਵਿਰੁਧ੍ਯਤਃ||੯੨||
Adhikarana AshayAnusAraM cikitsAvisheShaH (93) · Śloka 93
ਕ੍ਸਾਰਾਗਦਃ ਕਫਸ੍ਥਾਨਸ੍ਥਿਤੇ ਸ੍ਵੇਦਃ ਸਿਰਾਵ੍ਯਧਃ|
ਪਿਤ੍ਤੇ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਪਯੋਮ੍ਲਾਜ੍ਯਪਾਨਸੇਕਾਵਗਾਹਨਮ੍|
ਸ੍ਵੇਦੋ ਵਾਤਾਸ਼ਯੇ ਦਧ੍ਨਾ ਪਾਨਂ ਚ ਨਤਕੁਸ੍ਠਯੋਃ|
ਕ੍ਸੀਰੇਣਾਗਦਗਰ੍ਭੇਣ ਮਦਨਸ੍ਯ ਫਲੇਨ ਚ|
ਆਸ੍ਥਾਪਨਂ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ ਵਾਤਾਸ਼ਯਗਤੇ ਵਿਸੇ|
ਪਚੇਦ੍ਯਸ੍ਟੀਮਧੁਕ੍ਵਾਥੇ ਤੈਲਂ ਕ੍ਸੀਰਚਤੁਰ੍ਗੁਣਮ੍|
ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਸਰ੍ਪਵੇਤਾਲੀਸ਼ਤਪੁਸ੍ਪੇਨ੍ਦੁਰਾਜਿਭਿਃ|
ਅਨਨ੍ਤਯਾ ਚ ਤਤ੍ਪਾਨਨਾਵਨਾਭ੍ਯਙ੍ਗਬਸ੍ਤਿਸੁ|
ਭੋਜਨੇ ਚ ਪ੍ਰਣਿਹਿਤਂ ਹਨ੍ਤਿ ਵਾਤਾਸ਼ਯਾਦ੍ਵਿਸਮ੍|
ਬਲਯਾ ਸੋਮਰਾਜ੍ਯਾ ਵਾ ਪਚੇਤ੍ਪਾਟਲਯਾਥਵਾ|
ਘਤਮਣ੍ਡਸਮਂ ਤੈਲਮਾਨੁਵਾਸਨਿਕਂ ਪਰਮ੍||੯੩||
View original
क्षारागदः कफस्थानस्थिते स्वेदः सिराव्यधः|
पित्ते क्षौद्रपयोऽम्लाज्यपानसेकावगाहनम्|
स्वेदो वाताशये दध्ना पानं च नतकुष्ठयोः|
क्षीरेणागदगर्भेण मदनस्य फलेन च|
आस्थापनं प्रयुञ्जीत वाताशयगते विषे|
पचेद्यष्टीमधुक्वाथे तैलं क्षीरचतुर्गुणम्|
त्रिफला सर्पवेतालीशतपुष्पेन्दुराजिभिः|
अनन्तया च तत्पाननावनाभ्यङ्गबस्तिषु|
भोजने च प्रणिहितं हन्ति वाताशयाद्विषम्|
बलया सोमराज्या वा पचेत्पाटलयाऽथवा|
घृतमण्डसमं तैलमानुवासनिकं परम्||९३||
ਕਫਸ੍ਥਾਨਸ੍ਥਿਤੇ ਵਿਸੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੋਕ੍ਤਃ ਕ੍ਸਾਰਾਗਦਃ ਸ੍ਵੇਦਃ ਸਿਰਾਵ੍ਯਧਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਃ| ਪਿਤ੍ਤੇ ਪਿਤ੍ਤਾਸ਼ਯਸ੍ਥੇ ਵਿਸੇ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਾਦਿਕਮਵਗਾਹਨਾਨ੍ਤਮ੍| ਵਾਤਾਸ਼ਯੇ ਵਾਤਾਸ਼ਯਸ੍ਥੇ ਵਿਸੇ ਸ੍ਵੇਦਸ੍ਤਥਾ ਨਤਕੁਸ੍ਠਯੋਰ੍ਦਧ੍ਨਾ ਪਾਨਮ੍| ਅਨ੍ਯਤਮਾਗਦਗਰ੍ਭੇਣ ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਮਦਨਫਲਯੁਕ੍ਤੇਨਾਸ੍ਥਾਪਨਂ ਚ ਵਾਤਾਸ਼ਯਗਤੇ ਵਿਸੇ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ| ਮਧੁਯਸ੍ਟੀਕ੍ਵਾਥੇ ਕ੍ਸੀਰਚਤੁਰ੍ਗੁਣਂ ਤੈਲਂ ਤ੍ਰਿਫਲਾਦਿਭਿਃ ਕਲ੍ਕੀਕਤੈਃ ਪਚੇਤ੍| ਤਤ੍ਤੈਲਂ ਪਾਨਾਦਿਸੁ ਪ੍ਰਣਿਹਿਤਂ ਵਾਤਾਸ਼ਯਾਦ੍ਵਿਸਂ ਹਨ੍ਤਿ| ਸਰ੍ਪ(ਨਿ) ਸਰ੍ਪਮਞ੍ਜਰਿਸਂਜ੍ਞਾਯਾਂ ਕੇਸਰੀ ਤੁ ਸਮਞ੍ਜਰੀ| ਵੇਤਾਲੀ (ਨਿ) ਵੇਤਾਲੀ ਤਾਲਪਰ੍ਣੀ ਚ ਤਾਲੀ ਚ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾ| ਅਨਨ੍ਤਾ ਦੂਰ੍ਵਾ| ਬਲਾਦਿਤ੍ਰਯਾਦਨ੍ਯਤਮੇਨ ਘਤਮਣ੍ਡਸਮਂ ਤੈਲਂ ਪਚੇਤ੍| ਤਤ੍ਪਰਮਾਨੁਵਾਸਨਿਕਂ ਪ੍ਰਕਰਣਾਦ੍ਵਾਤਾਸ਼ਯਗਤੇ ਵਿਸੇ|| ੯੩||
Adhikarana pathyanirdeshaH (94) · Śloka 94
ਵਿਸੋਪਦ੍ਰਵਪਥ੍ਯਂ ਚ ਵੀਕ੍ਸ੍ਯ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਦ੍ਯਥਾਮਯਮ੍|੯੪|
View original
विषोपद्रवपथ्यं च वीक्ष्य युञ्ज्याद्यथामयम्|९४|
ਵਿਸੋਪਦ੍ਰਵਂ ਪਥ੍ਯਂ ਚ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਵਿਸੋਪਦ੍ਰਵਪ੍ਰਤਿਸੇਧਾਧ੍ਯਾਯਵਿਹਿਤਂ ਵੀਕ੍ਸ੍ਯ ਯਥਾਮਯਂ ਰੋਗਾਨਤਿਕ੍ਰਮੇਣ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਤ੍|| ੯੪||
Adhikarana AshayAnusAraM sAdhyAsAdhyatA (94-40) · Śloka 40
ਅਯਤ੍ਨਾਚ੍ਛ੍ਲੇਸ੍ਮਗਂ ਸਾਧ੍ਯਂ ਯਤ੍ਨਾਤ੍ਪਿਤ੍ਤਾਸ਼ਯਾਸ਼੍ਰਿਤਮ੍|
ਸੁਦੁਸ੍ਸਾਧਮਸਾਧ੍ਯਂ ਵਾ ਵਾਤਾਸ਼ਯਗਤਂ ਵਿਸਮ੍||੯੪||
ਇਤਿ ਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸੂਨੋਰ੍ਵਾਗ੍ਭਟਸ੍ਯ ਕਤਾ ਵਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਸਂਹਿਤਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਵਿਸ ਪ੍ਰਤਿਸੇਧੋ ਨਾਮ ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੪੦||
View original
अयत्नाच्छ्लेष्मगं साध्यं यत्नात्पित्ताशयाश्रितम्|
सुदुस्साधमसाध्यं वा वाताशयगतं विषम्||९४||
इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृता वष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे विष प्रतिषेधो नाम चत्वारिंशोऽध्यायः||४०||
ਵਿਸਸ੍ਯ ਦੋਸਭੇਦਜਨਿਤਂ ਸੁਸਾਧਦੁਸ੍ਸਾਧਤ੍ਵਮੁਪਸਂਹਰਣਮੁਖੇਨ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ-ਅਯਤ੍ਨਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ| ਸਾਧ੍ਯਾਸਾਧ੍ਯਨਿਰੂਪਣਂ ਸੁਬੋਧਮ੍| (ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਗਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਸ਼ਯਗਤਂ ਵਿਸਂ ਅਯਤ੍ਨਾਤ੍ ਯਤ੍ਨੇਨ ਵਿਨਾ ਸਾਧ੍ਯਮ੍| ਪਿਤ੍ਤਾਸ਼ਯਾਸ਼੍ਰਿਤਂ ਪਿਤ੍ਤਾਸ਼ਯਗਤਂ ਯਤ੍ਨਾਤ੍ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਸਾਧ੍ਯਮ੍| ਵਾਤਾਸ਼ਯਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਸੁਦੁਸ੍ਸਾਧਂ ਸੁਤਰਾਂ ਦੁਸ੍ਸਾਧਂ ਦੁਃਖੇਨ ਸਾਧਯਿਤੁਂ ਸ਼ਕ੍ਯਮ੍| ਅਸਾਧ੍ਯਂ ਸਾਧਯਿਤੁਮਸ਼ਕ੍ਯਮ੍| ਵਾਸ਼ਬ੍ਦੋ ਵਿਕਲ੍ਪਾਰ੍ਥਃ| ਕ੍ਸਾਰਾਗਦਃ ਕਫਸ੍ਥਾਨਸ੍ਥਿਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਕ੍ਰਿਯਾਕਥਨਾਦਾਸ਼੍ਰਯਾਸ਼੍ਰਯਿਣੋਃ ਕ੍ਰਿਯਾਸਾਮ੍ਯਤੈਵਾਤ੍ਰ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਸ਼ਯਗਤਸ੍ਯਾਯਤ੍ਨਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵੇ ਹੇਤੁਃ ਏਵਂ ਪਿਤ੍ਤਾਸ਼ਯਾਸ਼੍ਰਿਤਸ੍ਯ ਸ੍ਵੇਦਨਾਦਿਦ੍ਰਵ੍ਯੋਪਯੋਗਾਦ੍ਯਸਮਕ੍ਰਿਯਤਯਾ ਯਤ੍ਨਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਮ੍| ਵਾਤਾਸ਼ਯਗਤਸ੍ਯਾਸ਼੍ਰਯਾਸ਼੍ਰਯਿਣੋਃ ਕ੍ਰਿਯਾਸਾਮ੍ਯੇਪਿ ਯਸ੍ਮਾ ਦਤ੍ਯਰ੍ਥਮੁਸ੍ਣਂ ਵਿਸਮਤਃ ਸਰ੍ਵਵਿਸੇਸੂਕ੍ਤਾਃ ਪਰਿਸੇਕਾਸ੍ਤੁ ਸ਼ੀਤਲਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਵਿਸਕ੍ਰਿਯਾਯਾਃ ਸ਼ੀਤਲਤ੍ਵੇਨ ਵਾਤਲਤ੍ਵਾਨ੍ਮਹਾਤ੍ਯਯਤਯਾਸ੍ਯ ਦੁਃਸਾਧਤ੍ਵਮ੍|| ੯੪|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਨ੍ਮਹਾਮਹੋਪਾਧ੍ਯਾਯੇਨ੍ਦੁਵਿਰਚਿਤਾਯਾ ਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਖਾਯਾ ਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ