40. viṣapratiṣēdhaḥ

Adhikarana atha viShapratiShedho nAma catvAriMsho~adhyAyaH, pratij~jA (1) · Śloka 1

ಅಥಾತೋ ವಿಷಪ್ರತಿಷೇಧಂ ನಾಮಾಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||

ಆಗನ್ತುಪ್ರಸಙ್ಗಾದುಕ್ತಶಿಷ್ಟತ್ವಾದ್ವಿಷಚಿಕಿತ್ಸಾಯಾ ಅವಸರಸ್ತಸ್ಯಾಶ್ಚಾನೇಕಪ್ರಕಾರತ್ವೇನ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಾತ್ವಾತ್ ಸಾಮಾನ್ಯೇನ ಚಿಕಿತ್ಸಾಂ ಪ್ರದರ್ಶಯಿತುಮಧ್ಯಾಯ ಆರಭ್ಯತೇ (-ಅಥಾತ ಇತ್ಯಾದಿ| ವಿಷಪ್ರತಿಷೇಧಂ ಸ್ಥಾವರಜಙ್ಗಮಾದಿಭೇದೇನಾನೇಕವಿಧಸ್ಯ ವಿಷಸ್ಯ ಪ್ರತಿಷೇಧಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಿದಾನಾದ್ವಿನಾ ಪ್ರತಿಷೇಧಸ್ಯ ದುಷ್ಕರತ್ವಾತ್ಸ ನಿದಾನಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಶೇಷಂ ಪೂರ್ವವತ್)||೧||

Adhikarana viShasya prAgutpattiH (2) · Śloka 2

ಪುರಾ ಖಲ್ವಮೃತಾರ್ಥಂ ಸುರಾಸುರೈಃ ಸಲಿಲನಿಧೇರ್ವಿಮಧ್ಯಮಾನಾತ್ ಕ್ರೋಧ ಇವ ರೂಪವಾನ್ ಸತ್ತ್ವಂ ಸಮುದ್ಬಭೂವ ಕೃಷ್ಣಮನಲನಯನಮುರ್ಧ್ವ- ಪ್ರದೀಪ್ತಕೇಷಂ ದಂಷ್ಟ್ರಾಕರಾಲಂ ಭೈರವಾರಾವರೂಪಮ್| ತದ್ದರ್ಶನಾದೇವ ಯತೋ ದೇವದಾನವಾಶ್ಚ ವಿಷಣ್ಣಾಸ್ತಸ್ಮಾತ್ತದ್ವಿಷಸಂಜ್ಞಾಮವಾಪ||೨||

(ತತ್ರ ಪೂರ್ವಂ ವಿಷಸ್ಯೋತ್ಪತ್ತಿಂ ದರ್ಶಯತಿ|) ಇಹ ಹಿ ವಿಷಚಿಕಿತ್ಸಾ ಪ್ರಸ್ತುತಾ| ವಿಷಸ್ಯ ಚ ಸ್ವರೂಪೇ ಜ್ಞಾತೇ ತದ್ವ್ಯಾಧೀನಾಂ ಹೇತ್ವಾದಿಕಂ ಜ್ಞೇಯಮತಃ ಸ್ವರೂಪಮೇವ ಪ್ರಥಮಮಿತಿಹಾಸರೂಪೇಣೋಚ್ಯತೇ-ಪುರಾ ಖಲ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಪುರಾ ಕಸ್ಮಿಂಶ್ಚಿತ್ಕಾಲೇ ಸುರೈಶ್ಚಾಸುರೈಶ್ಚಾಽಮೃತಾರ್ಥಂ ವಿಮಥ್ಯಮಾನಾಜ್ಜಲನಿಧೇ ರೂಪವಾನಿವ ಕ್ರೋಧಃ ಕೃಷ್ಣತ್ವಾದಿಗುಣಂ ಸತ್ತ್ವಂ ಸಮುದ್ಬಭೂವ| ತಸ್ಯ ಸತ್ತ್ವಸ್ಯ ದರ್ಶನಮಾತ್ರಾದೇವ ದೇವಾ ದಾನವಾಶ್ಚ ಯತೋ ವಿಷಾದಂ ಪ್ರಾಪ್ತಾಸ್ತಸ್ಮಾತ್ ಸತ್ತ್ವಂ ವಿಷಸಂಜ್ಞಾಮನ್ವರ್ಥತಾಂ ಚಾವಾಪ ಪ್ರಾಪ|| ೨||

Adhikarana viShasyauShadhiShu nyAsaH sthAvaraviSham (3) · Śloka 3

ತತ್ ಸಹಸೈವ ಸರ್ವಭೂತಾನಿ ನಿರ್ದಗ್ಧುಕಾಮಮುಪಯೋಗವಿಶೇಷೈರ್ವಿಷ ಮಮೃತತಾಂ ವಿನಯಮಾನೋ ಬ್ರಹ್ಯಾನುನೀಯೌಷಧೀಷು ನ್ಯಸ್ತವಾನ್| ತತಸ್ತತ್ ಸ್ಥಾವರಾಸು ಮೂರ್ತಿಷ್ವಧಿವಸನಾತ್ ಸ್ಥಾವರಮಿತ್ಯುಚ್ಯತೇ||೩||

ಉದ್ಭೂತಂ ತದ್ವಿಷಂ ಸಹಸೈವ ಸರ್ವಭೂತಾನಿ ನಿರ್ದಗ್ಧುಕಾಮಂ ಯದಾ ತದೈತದಮೃತತಾಂ ಪ್ರಾಪ್ನೋತೀತ್ಯುಪಯೋಗವಿಶೇಷಯೋಗ್ಯತಾಂ ತಸ್ಯ ಕುರ್ವನ್ ಬ್ರಹ್ಮಾ ತದ್ವಿಷಮೌಷಧಿಷು ವಿಶಿಷ್ಟಾಸ್ವೇವ ನ್ಯಸ್ತವಾನ್ ತತಸ್ತದ್ವಿಷಂ ಸ್ಥಾವರಾಸ್ವೌಷಧ್ಯಾಖ್ಯಾಸು ಮೂರ್ತಿಷ್ವಧಿವಸನಾತ್ಸ್ಥಾವರಮಿತ್ಯುಚ್ಯತೇ| ಇತಿ ಸ್ಥಾವರಸ್ಯ ವಿಷಸ್ಯ ಸಮ್ಭವಃ|| ೩||

Adhikarana ja~ggamaviShodbhavaH (4) · Śloka 4

ಜಙ್ಗಮಂ ಪುನಃ ಪೃಥಿವ್ಯಾ ಭಾರಾವತಾರಾರ್ಥಮುರಗಾದಿರೂಪೇಣ ವಿಷ್ಣೂ- ರ್ನಿರ್ಮಮೇ||೪||

ಜಙ್ಗಮಂ ತು ವಿಷಂ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುರ್ನಿರ್ಮಮೇ ನಿರ್ಮಿತವಾನ್| ಕಿಮರ್ಥಮಿತ್ಯಾಹ| ಪೃಥಿವ್ಯಾ ಭಾರಾವತಾರಾರ್ಥಂ ಪೃಥಿವೀತೋ ಭಾರೋಽವರತತ್ವಿತಿ ಕೃತ್ವಾ| ಅತ್ರ ಭಗವಾನೇವ ಪ್ರಮಾಣಮ್|| ೪||

Adhikarana sthAvarasya viShasya dashAdhiShThAnAni (5) · Śloka 5

ತಯೋಃ ಸ್ಥಾವರಂ ಮೂಲಪತ್ರಪುಷ್ಪಫಲತ್ವಕ್ಸಾರನಿರ್ಯಾಸಕ್ಷೀರ ಧಾತುಕನ್ದಭೇದಾದ್ದಶಾಧಿಷ್ಠಾನಮ್| ತತ್ರ ಮೂಲವಿಷಾಣಿ ಕ್ಲೀತ ನಕಾಶ್ವಮಾರಕಗುಞ್ಜಾಸುಗನ್ಧಕಗರ್ಗರಕಕರ್ಕರಕರಘಾಟಕಾ ದೀನಿ| ಪತ್ರವಿಷಂ ಕಾಲಪತ್ರಿಕಾ ಲಮ್ಬಾವರದಕರಮ್ಭಾರ್ಕಾದಿ ನಾಮ್| ಪುಷ್ಪವಿಷಂ ವಲ್ಲೀರೇಣುಕಕರಮ್ಭಮಹಾಕರಮ್ಭಾದೀನಾಮ್| ಫಲಂ ಕುಮುದ್ವತೀರೇಣುಕಾಕರಮ್ಭಮಹಾಕರಮ್ಭಮದನಕತುವರಕಾ ದೀನಾಮ್| ತ್ವಕ್ಸಾರನಿರ್ಯಾಸಾಃ ಕರಕಕರಘಾಟಕಕರಮ್ಭಮ ಹಾಕರಮ್ಭನಾರಾಚಕಾದೀನಾಮ್| ಕ್ಷೀರಂ ಕುಮುದ್ವತೀ ದನ್ತೀಸ್ನುಹ್ಯ ರ್ಕಜಾಲಿನೀವ್ಯಾಲಾದೀನಾಮ್| ಧಾತವೋ ಹರಿತಾಲಫೇನಾಶ್ಮಭಸ್ಮ ರಕ್ತಪ್ರಭೃತಯಃ| ಕನ್ದಜಾನಿ ತು ಹಾಲಾಹಲಕಾಲಕೂಟವತ್ಸ ನಾಭಶೃಙ್ಗೀಸಾರ್ಷಪಜಾಲಕಕರ್ದಮಕವೈರಾಟಕಮುಸ್ತಕಮುಷ್ಕಕ ಸಾಕ್ತುಕಕ್ರೌಞ್ಚಕವಾಲಕಮಹಾವಿಷಪುಣ್ಡರೀಕಗಾಲವಮೂಲಕ ಮರ್ಕಟಕರ್ಕಟಕಕರವೀರಕೇನ್ದ್ರಾಯುಧಸಙ್ಕೋಚಕಲಾಙ್ಗಲಕತೈಲ ಪೇಯಕುಶಪುಷ್ಪಕೇ ತು ಪುಷ್ಪಕರೋಹಿಷಾಞ್ಜನಾಭಕಾದೀನಿ||೫||

ತಯೋಃ ಸ್ಥಾವರಜಙ್ಗಮವಿಷಯೋರ್ಮಧ್ಯೇ ಸ್ಥಾವರಂ ಮೂಲಾದಿಭೇದೇನ ದಶಾಶ್ರಯಮ್| ತತ್ರ ಕ್ಲೀತನಕಾದೀನಿ ಮೂಲವಿಷಾಣಿ| ಸುಬೋಧಮ್| ಸರ್ವಾಣಿ ಪಠಿತಾಽಪಠಿತಾನಿ ವಿಷಾಶ್ರಯಾಣಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ್ಯೈವ ಭಾರತದೇಷೇಷು ಜ್ಞಾಯನ್ತೇ| ಅಸ್ಮಾಭಿಸ್ತುಲ್ಯವ್ಯಾಪ್ತಿಬನ್ಧನಭಯಾನ್ನ ಲಿಖ್ಯನ್ತೇ| ಶಾಸ್ತ್ರಕೃತಾ ತು ಮೂಲಾದಿಮುದ್ರಯೈವ ತೇಷಾಂ ಜಾತಿಸಂಗ್ರಹಃ ಕೃತಃ| (ಮೂಲಾದಿವಿಷಾಣಾಂ ಯತ್ನಪರೈರಪಿ ಜ್ಞಾತುಮಶಕ್ಯತ್ವಾತ್ತಾನಿ ಹಿಮವತ್ಪ್ರದೇಶೇ ಕಿರಾತಶಬರಾದಿಭ್ಯೋ ಜ್ಞೇಯಾನೀತಿ ನಿಬನ್ಧಸಂಗ್ರಹಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಸುಶ್ರುತಟೀಕಾಯಾಮ್)|| ೫||

Adhikarana AshrayabhedAnusAraM prabhAvabhedAH (6) · Śloka 6

ತತ್ರ ಮೂಲವಿಷೈರುಪಯುಕ್ತೈರುದ್ವೇಷ್ಟನಪ್ರಲಾಪಮೋಹಾಃ ಪ್ರಜಾಯನ್ತೇ| ಪತ್ರ ವಿಷೈರ್ಜೃಮ್ಭೋದ್ವೇಷ್ಟನಶ್ವಾಸಾಃ| ಪುಷ್ಪವಿಷೈಶ್ಛರ್ದ್ಯಾಧ್ಮಾನಮೋಹಾಃ| ಫಲವಿಷೈರ್ದಾಹಮುಷ್ಕಶೋಫೌ| ತ್ವಕ್ಸಾರನಿರ್ಯಾಸವಿಷೈಃ ಪ್ರಸೇ ಕಾಸ್ಯಾದೌರ್ಗನ್ಧ್ಯಪಾರುಷ್ಯಶಿರೋವೇದನಾಃ| ಕ್ಷೀರವಿಷೈರ್ಜಿಹ್ವಾಗೌರವಂ ಶಕೃದ್ಭೇದಶ್ಚ| ಧಾತುವಿಷೈಸ್ತಾಲುದಾಹಮೂರ್ಚ್ಛಾಹೃದಯಪೀಡಾಃ| ಸರ್ವ ಮೇವ ಚ ಸ್ಥಾವರಂ ಜ್ವರಹಿಧ್ಮಾದನ್ತಹರ್ಶಹನುಸ್ತಮ್ಭಗಲಗ್ರಹಫೇನ ವಮನಾರುಚಿಶ್ವಾಸಮೂರ್ಚ್ಛಾಃ ಕರೋತಿ ವಿಶೇಷೇಣ ಕನ್ದಜಮ್| ತದ್ಧ್ಯತಿತೀಕ್ಷ್ಣತ್ವಾದಾಶುಕಾರಿತರಮ್| ಇತರತ್ತು ಪ್ರಾಯಃ ಕಾಲಾ ನ್ತರಪ್ರಾಣಹರಮ್||೬||

ತತ್ರ ಮೂಲವಿಷೈರಿತ್ಯಾದಿನಾ ದಶಾನಾಮುಪಯೋಗಕ್ರಮೇಣ ವ್ಯಾಧಿಕೀರ್ತ್ತಿನಮ್| ಸುಬೋಧಮ್| ಉದ್ವೇಷ್ಟನಂ ವೇಷ್ಟನಮಿವಾಙ್ಗಾನಾಮ್| ಮುಷ್ಕಶೋಫೋ ವೃಷಣಶೋಫಃ| ಧಾತವಸ್ತು ರಕ್ತಾದಯಃ ಪ್ರಾಣಿವಿಶೇಷೇಣ ವಿಷಂ ಭವನ್ತಿ| ಸರ್ವಮಪಿ ಚ ದಶವಿಧಮಪಿ ಸ್ಥಾವರಂ ವಿಷಂ ಜ್ವರಾದಿಕಂ ಕರೋತಿ| ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸಮಮ್| ಇತರತ್ತು ಕನ್ದಜಾತಾದನ್ಯನ್ನವವಿಧಮ್| (ಉಪಯೋಗದಿವಸಾದನ್ಯೋ ದಿವಸಪಕ್ಷಮಾಸಾದಿ ಕಾಲಾನ್ತರಮಿತಿ ನಿಬನ್ಧಸಂಗ್ರಹಃ)|| ೬||

Adhikarana sthAvaraviShaM sarvameva maulam (7) · Śloka 7

ಸರ್ವಮಪಿ ಚೈತನ್ಮೌಲಮಿತ್ಯುಚ್ಯತೇ ಮೂಲಾಶ್ರಯತ್ವಾತ್ಪತ್ರಾದೀನಾಮ್||೭||

ಸರ್ವಮಪಿ ಚೈತತ್ ಸ್ಥಾವರಂ ವಿಷಂ ಮೌಲಮಿತ್ಯುಚ್ಯತೇ, ಪತ್ರಾದೀನಾಂ ಮೂಲಾಶ್ರಯತ್ವಾತ್| ನ ಹಿ ಯನ್ಮೂಲೇ ನ ಶ್ರಿತಂ ತತ್ಪತ್ರಾದಿಷು ಭವತಿ| ಇತ್ಯುಕ್ತಂ ಸ್ಥಾವರಮ್|| ೭||

Adhikarana ja~ggamasyAshrayAH prabhAvashca (8) · Śloka 8

ಜಙ್ಗಮಸ್ಯ ತ್ವಾಶ್ರಯಾಃ ಷೋಡಶದೃಷ್ಟಿನಿಶ್ವಾಸಸ್ಪರ್ಶದಂಷ್ಟ್ರಾಮುಖನ ಖಾಸ್ಥಿಮೂತ್ರಪುರೀಷಶುಕ್ರಾರ್ತ್ತವಲಾಲಾಶೂಕಪಿತ್ತಶೋಣಿತಶವಾನಿ| ತಾನಿ ಪುನಃ ಸರ್ಪಕೀಟಕಣಭಾದ್ಯಾಶ್ರಿತಾನಿ| ತತ್ಕೃತಾನ್ಯಥಾ ಸ್ವಮಾಮಯಾನ್ ಸಾಧನಂ ಚೋತ್ತರತ್ರ ವಕ್ಷ್ಯತಿ| ಸರ್ವಞ್ಚ ಪ್ರಾಯಶೋ ಜಙ್ಗಮಂ ನಿದ್ರಾತನ್ದ್ರಾಕ್ಲಮದಾಹರೋಮಹರ್ಷಶೋಫ ಪಾಕಾತಿಸಾರಾನ್ ಕರೋತಿ||೮||

ಜಙ್ಗಮಸ್ಯ ವಿಷಸ್ಯ ದುಷ್ಟ್ಯಾದೀನಿ ಶವಾನ್ತಾನಿ ಷೋಡಶಾಶ್ರಯಾಃ| ತಾನಿ ದುಷ್ಟ್ಯಾದೀನಿ ಸರ್ಪಾದ್ಯಾಶ್ರಯಾಣ್ಯೇವ ವಿಷಾಧಿಷ್ಠಾನಾನಿ ವಿಜ್ಞೇಯಾನಿ| ತತ್ಕೃತಾನ್ ಜಙ್ಗಮಾಶ್ರಯವಿಷಕೃತಾನ್| ಯಥಾಸ್ವಮಿತಿ ಪೃಥಗ್ಭೇದಮಾಮಯಾಂಸ್ತತ್ಸಾಧನಞ್ಚೋತ್ತರತ್ರಾಽಧ್ಯಾಯೇಷು ವಕ್ಷ್ಯತಿ| ಸರ್ವಞ್ಚ ಜಙ್ಗಮಂ ವಿಶಂ ಪ್ರಾಯಶೋ ನಿದ್ರಾದೀನ್ ಕರೋತಿ|| ೮||

Adhikarana viShasAmAnyaguNAstasya dehe prabhAvashca (9) · Śloka 9

ದ್ವಿವಿಧಮಪಿ ಚೈತದ್ವಿಷಂ ತೀಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣರೂಕ್ಷವಿಶದಸೂಕ್ಷ್ಮವ್ಯವಾ ಯ್ಯಾಶುಕಾರಿವಿಕಾಷಿಲಘ್ವವ್ಯಕ್ತರಸತ್ವೈರ್ದಶಭಿರ್ಗುಣೈರ್ಯುಕ್ತಮ ಪಾಕಿ ಚ| ತತ್ರ ತೈಕ್ಷ್ಣ್ಯೌಷ್ಣ್ಯಾತ್ ಪಿತ್ತಂ ರಕ್ತಞ್ಚ ಪ್ರಕೋಪಯತಿ| ರೌಕ್ಷ್ಯಾ ದ್ವಾಯುಮ್| ವೈಶದ್ಯಾದಸಕ್ತವೇಗಂ ಪ್ರಸರತಿ| ಸೌಕ್ಷ್ಮ್ಯಾದ್ವ್ಯವಾಯಿ ತ್ವಾಚ್ಚ ದೋಷಧಾತುಮಲಾದೀನ್ ಸಮಸ್ತಾನ್ ಶರೀರಾವಯವಾನನು ಪ್ರವಿಶತಿ| ಆಶುಕಾರಿತ್ವಾದಾಶು ವ್ಯಾಪಾದಯತಿ| ವಿಕಾಷಿ ತ್ವಾನ್ಮರ್ಮಚ್ಛೇದೇನ ಮತಿಂ ವ್ಯಾಮೋಹಯತಿ| ಲಾಘವಾದ್ದುರ್ನಿರ್ಹರಮವ್ಯಕ್ತ ರಸತ್ವಾಚ್ಛ್ಲೇಷ್ಮಪ್ರಯತ್ನೇನಾನ್ನಾನಿ ವಿಷತೋ ರಕ್ಷೇದಿತ್ಯುಕ್ತಮ್| ಅಪಾ ಕಿತ್ವಾತ್ ಜರಾಂ ನೋ ಯಾತಿ| ತೇನಾಭ್ಯವಹೃತಮವಶ್ಯಂ ಮಾರಯತಿ| ಮನ್ತ್ರೌಷಧಬಲೇನ ಚೋಪಶಮಿತಮಪಿ, ಪ್ರತ್ಯಯಮಾಸಾದ್ಯಪುನಃ ಪ್ರಕು ಪ್ಯತೀತಿ||೯||

ದ್ವಿವಿಧಂ ಸ್ಥಾವರಂ ಜಙ್ಗಮಂ ಚ ವಿಷಂ ತೀಕ್ಷ್ಣಾದಿಭಿರ್ದಶಭಿರ್ಗುಣೈರ್ಯುಕ್ತಮಪಾಕಿ ಚ ಭವತಿ| (ಅನೇಕರಸಸಮ್ಭವಾದೇಕಸ್ಯಾಪಿ ರಸಸ್ಯಾವ್ಯಕ್ತತ್ವಮಸ್ಯಾಽವ್ಯಕ್ತರಸತ್ವೇ ಹೇತುಃ| ಅಪಾಕಿತ್ವನ್ತು ಮನ್ತ್ರತನ್ತ್ರಾಭ್ಯಾಮನ್ತರೇಣ ಪಾಕಾಭಾವಾತ್| ಪಾಕೋ ವೀರ್ಯಹಾನಿಃ| ಪಕ್ವೇಽಪ್ಯನ್ನೇ ವಿಷಸ್ಯಾಪಕ್ವಸ್ಯೈವೋಪಲಬ್ಧೇಃ| ಮನ್ತ್ರತನ್ತ್ರಾಭ್ಯಾಮಪಾಕ ಏವಾಸ್ಯ ಕಾರಣಾನ್ತರೇ ಪುನಃ ಕೋಪಹೇತುಃ)| ಏಭಿಶ್ಚ ಗುಣೈರ್ಯತ್ ಕರೋತಿ ದೇಹೇ ತತ್ತೈಕ್ಷ್ಣ್ಯೌಷ್ಣ್ಯಾತ್ ಪಿತ್ತಮಿತ್ಯಾದಿನಾ ಕ್ರಮೇಣೋಚ್ಯತೇ| ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ ಸುಬೋಧಮ್| ಅನ್ನಸ್ಯಾಪಿ ದುಷ್ಟ್ಯಾ ತೈರ್ದೇಹೇನ ತಥಾ ವೇದನಾತ್ತಥಾ ಗುಣತ್ವಮ್| ಅಪಾಕಿತ್ವಾದೇವ ಚ ಮನ್ತ್ರಾದಿಬಲೇನೋಪಶಮಿತಮಪಿ ಪ್ರತ್ಯಯಂ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಂ ಕಾರಣಸಾಮಾನ್ಯಮಾಸಾದ್ಯ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಪುನಃ ಪ್ರಕುಪ್ಯತೀತಿ||೯||

Adhikarana viShasya kRutrimAkRutrimau bhedau (10) · Śloka 10

ಭವತಿ ಚಾತ್ರ- ಸ್ಥಾವರಂ ಜಙ್ಗಮಂ ಚೇತಿ ವಿಷಂ ಪ್ರೋಕ್ತಮಕೃತ್ರಿಮಮ್| ಕೃತ್ರಿಮಂ ಗರಸಂಜ್ಞಂ ತು ಕ್ರಿಯತೇ ವಿವಿಧೌಷಧೈಃ| ಹನ್ತಿ ಯೋಗವಶೇನಾಶು ಚಿರಾಚ್ಚಿರತರಾಚ್ಚ ತತ್| ಶೋಫಪಾಣ್ಡೂದರೋನ್ಮಾದದುರ್ನಾಮಾದೀನ್ ಕರೋತಿ ವಾ||೧೦||

ಗತಾನುಗತಿಕಾ| ವಿಷಸ್ಯ ಕೃತ್ರಿಮಾಕೃತ್ರಿಮಭೇದಂ ದರ್ಶಯತಿ| ಸ್ಥಾವರಜಙ್ಗಮಂ ಚೇತಿ ದ್ವಿವಿಧಮಪಿ ವಿಷಮಾಚಾರ್ಯೈರಕೃತ್ರಿಮಮಿತಿ ಪ್ರೋಕ್ತಮ್| (ಅಕೃತ್ರಿಮಂ ಕೇನಾಪ್ಯನಿರ್ಮಿತಂ ಸ್ವತಃ ಸಞ್ಜಾತಂ ವಿಷಮಿತ್ಯರ್ಥಃ)| ಕೃತ್ರಿಮಂ ತು ವಿಷಂ ಗರಸಂಜ್ಞಿತಂ ನಾನಾವಿಧೈರೌಷಧೈಃ ಸಂಯುಕ್ತೈಃ ಕ್ರಿಯತೇ ಯತ್ತೇನ ತಚ್ಚ ಕೃತ್ರಿಮಂ ಸಮ್ಯೋಗವಶಾದಾಶು ವಾ ಹನ್ತಿ ಚಿರಾದ್ವಾ ಚಿರತರಾದ್ವಾ| ಅಥವಾ ತತ್ರ ಹನ್ತಿ, ಅಪಿತು ಶೋಫಾದೀನ್ ಕರೋತಿ| (ಯದ್ವಿವಿಧೌಷಧೈಃ ಕ್ರಿಯತೇ ತತ್ತು ಕೃತ್ರಿಮಂ ಕೃತ್ರಿಮವಿಷಂ ಗರಸಂಜ್ಞಞ್ಚ| ತತ್ ಯೋಗವಶೇನ ತಥಾವಿಧದ್ರವ್ಯಯೋಗವಶಾದಾಶು ಸದ್ಯ ಏವ ಚಿರಾತ್ ಚಿರಕಾಲೇನ ಚಿರತರಾದತಿಚಿರಕಾಲೇನ ಚ ಹನ್ತಿ ಮಾರಯತಿ| ಶೋಫಾದೀನ್ ಕರೋತಿ ವಾ)|| ೧೦||

Adhikarana viShasya prANaharatvam (11) · Śloka 11

ಅಪಿ ಚೈತದ್ವಿಷಂ ಸರ್ವಂ ತೀಕ್ಷ್ಣಾದ್ಯೈರನ್ವಿತಂ ಗುಣೈಃ| ವಾತಪಿತ್ತೋತ್ತರಂ ನೃಣಾಂ ಸದ್ಯೋ ಹರತಿ ಜೀವಿತಮ್||೧೧||

ಅಪಿ ಚೇತ್ಯನುಕ್ರಾನ್ತಸಮುಚ್ಚಯೇ| ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸಮಮ್| (ತೀಕ್ಷ್ಣಾದಿಗುಣಯುಕ್ತಮುದ್ರಿಕ್ತವಾತಪಿತ್ತಮೇತತ್ಸರ್ವಂ ವಿಷಂ ನರಾಣಾಂ ಜೀವಿತಮಾಶ್ವೇವ ಹರತಿ| ತೀಕ್ಷ್ಣಾದಿಗುಣಯೋಗ ಏವ ವಾತಪಿತ್ತೋದ್ರೇಕೇ ಹೇತುಃ)|| ೧೧||

Adhikarana viShasya prANaharaNe kramaH (12) · Śloka 12

ವಿಷಂ ಹಿ ದೇಹಂ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ಯ ಪ್ರಾಗ್ದೂಷಯತಿ ಶೋಣಿತಮ್| ಕಫಪಿತ್ತಾನಿಲಾಂಶ್ಚಾನು ಸಮದೋಷಂ ಸಹಾಶಯಾನ್| ತತೋ ಹೃದಯಮಾಸ್ಥಾಯ ದೇಹೋಚ್ಛೇದಾಯ ಕಲ್ಪತೇ| ಶರೀರೇ ದೂಷಿತೇ ರಕ್ತೇ ಸರ್ವಂ ಚಿಮಿಚಿಮಾಯತೇ| ಕೋಠಃ ಸಮಣ್ಡಲಃ ಸ್ವೇದೋ ರೋಮಹರ್ಷಶ್ಚ ಜಾಯತೇ| ಕ್ಷುದ್ರಕೀಟಾ ಇವಾಙ್ಗೇಷು ವಿಸರ್ಪನ್ತೀತಿ ಮನ್ಯತೇ| ವಿನಾಮಯತಿ ಗಾತ್ರಾಣಿ ಜೃಮ್ಭತೇ ಶಿಶಿರಪ್ರಿಯಃ| ವ್ಯಾಪಿನಸ್ತಸ್ಯ ದುಷ್ಟಸ್ಯ ದ್ರುತಸ್ಯ ವಿಷತೇಜಸಾ| ವಾತಾದಯೋ ವಶಂ ಯಾನ್ತಿ ಬಲಿನೋಽಪ್ಯಬಲಾ ಇವ||೧೨||

ಏತಚ್ಚ ವಿಷೇ ಶೋಣಿತೇ ದುಷಿತೇ ಅನುಸಮದೋಷಮನ್ಯೂನಾಧಿಕ್ಯಾನ್ಯತಮವಿಕಾರಾನ್ ಕೃತ್ವಾ ಸಹಾಶಯಾನ್ ಕಫಾದೀನ್ ದೂಷಯತಿ| ಆಶಯಾನಪಿ ತೇಷಾಂ ತದ್ವಿಷಂ ದೂಷಯತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ತತ ಇತಿ ಪಶ್ಚಾತ್| (ವಿಷಂ ಪೀತಜಗ್ಧದಿಗ್ಧಾ ಹತಾನ್ಯತಮತ್ವೇನ ದೇಹಂ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ಯ ಪ್ರಾಕ್ಪೂರ್ವಂ ರಕ್ತಂ ದೂಷಯತಿ| ಅನನ್ತರಂ ಸಮದೋಷಂ ತುಲ್ಯದೋಷಂ ಸಮಬಲದೋಶಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಸಹಾಶಯಾನಾಶಯಸಹಿತಾನ್ ಆಶಯಃ ಕಫದ್ಯಾಶಯಃ| ಕಫಪಿತ್ತಾನಿಲಾನ್ ದೂಷಯತಿ| ನನು ತಿಕ್ಷ್ಣಾದಿಗುಣಯುಕ್ತಸ್ಯ ವಿಷಸ್ಯ ಪೂರ್ವಂ ರಕ್ತಕೋಪಿತ್ವಂ ಪಶ್ಚಾದ್ಯುಗಪದೇವ ತ್ರಿದೋಷಕೋಪಿತ್ವಂ ಚೇತಿ ಯದುಕ್ತಂ ತದಯುಕ್ತಮಿವ ಮನ್ಯೇ 'ದೋಷಾ ದುಷ್ಟಾ ರಸೈರ್ದ್ಧಾತುನ್ ದೂಷಯನ್ತೀ ತ್ಯಾದಿವಚನಾತ್| ಅತ್ರ ಭಣಾಮಃ-'ರಕ್ತಮಣ್ವಪಿ ತು ಪ್ರಾಪ್ತಂವರ್ದ್ಧತೇ ತೈಲಮಮ್ಬುವತಿ'ತಿ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಾತ್ವಾತ್| ತದ್ಗತಂ ವಿಷಂ ವಾತಪಿತ್ತಕಫಜುಷ್ಟಾಶುದ್ಧಭೇದೇನ ಚತುರ್ವಿಧಂ ಸರ್ವಶರೀರಗಂ ರಕ್ತಂ ದ್ರಾಗೇವ ದೂಷಯತಿ ತಸ್ಮಾದ್ರಕ್ತದುಷ್ಟೇರನನ್ತರಂ ಯುಗಪದೇವ ದೋಷತ್ರಯಕೋಪೋ ಯುಜ್ಯತ ಏವ| ತತೋಽನನ್ತರಂ ಹೃದಯಮಾಸ್ಥಾಯ ಸಶೋಣಿತೈರ್ದೋಷೈಃ ಸಹ ಹೃದಯಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಸರ್ವಸ್ರೋತಾಂಸಿ ಬದ್ಧ್ವಾ ದೇಹನಾಶಾಯ ಪ್ರವರ್ತ್ತತೇ)| ಶರೀರಮಿತ್ಯಾದಿನಾ ರಕ್ತಾದೌ ದೂಷಿತೇ ಕ್ರಮೇಣ ಲಕ್ಷಣಮ್| ರಕ್ತೇ ದೂಷಿತೇ ಸರ್ವಂ ಶರೀರಂ ಚಿಮಿಚಿಮಾಯತೇ ಕೋಠಾದಿಕಂ ಚ ಜಾಯತೇ| ವಿಷವಾಂಶ್ಚಾಙ್ಗೇಷು ಸೂಕ್ಷ್ಮಾ ಕೀಟಾ ಇವ ವಿಸರ್ಪನ್ತೀತಿ ಮನಸಾ ಮನ್ಯನ್ತೇ| ಶೀತಪ್ರಿಯಶ್ಚ ಸನ್ ಗಾತ್ರಾಣಿ ವಿನಾಮಯತಿ ಜೃಮ್ಭತೇ ಚ| ತಸ್ಯೇತಿ ರಕ್ತಸ್ಯ ವ್ಯಾಪಿನೋ ದುಷ್ಟಸ್ಯ ಚ ಸತೋ ವಿಷತೇಜಸಾ ಚ ದ್ರುತಸ್ಯ ವೇಗವತೋ ಬಲವನ್ತೋಽಪಿ ವಾತಾದಯೋಽಬಲಾ ಇವ ವಶಂ ಯಾನ್ತಿ|| ೧೨||

Adhikarana doShAshayAnusAraM viShaprabhAvaH (13) · Śloka 13

ವಿಷಂ ಯದ್ದೋಷಭೂಯಿಷ್ಠಂ ತಂ ದೋಷಂ ಪ್ರಾಕ್ ಪ್ರಪದ್ಯತೇ| ಆಶಯೇ ಯಸ್ಯ ಯಸ್ಯೈವ ತತಸ್ತದವತಿಷ್ಠತೇ| ತಜ್ಜಾನ್ ವಿಕಾರಾನ್ ಕುರುತೇ ಯಾನ್ ಸರ್ವೈಷೂಪದೇಕ್ಷ್ಯತಿ| ವಾತಾಶಯಸ್ಥಂ ಕುರುತೇ ತಥಾ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಮಯಾನಪಿ| ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಾಶಯಗತಂ ತದ್ವತ್ಪಿತ್ತಕಫೋದ್ಭವಾನ್| ತತ್ರಾಪಿ ಚೋತ್ತಮಾಙ್ಗಸ್ಥೇ ಸಕೋಠಂ ಶೂಯತೇ ಶಿರಃ| ವಿಶೇಷಾದಕ್ಷಿಕೂಟೌಷ್ಠನಾಸಾಸ್ಯಂ ಹೃಷ್ಟದನ್ತತಾ| ತಾಲುಶೋಷೋ ರುಜಾ ಮೂರ್ಧ್ನಿ ವಕ್ತ್ರೇ ಚಿಮಿಚಿಮಾಯನಮ್| ಅರ್ಥೇಷು ಚಕ್ಷುರಾದೀನಾಮಪ್ರವೃತ್ತಿರ್ಹನುಗ್ರಹಃ| ಇತ್ಯನ್ಯತ್ರಾಪಿ ಚ ವಿಷಂ ಸ್ಥಿತಮಙ್ಗೇಽಭಿಲಕ್ಷಯೇತ್| ವ್ಯಾಪ್ಯೈವಂ ಸಕಲಂ ದೇಹಮುಪರುಧ್ಯ ಚ ವಾಹಿನೀಃ| ವಿಷಂ ವಿಷಮಿವ ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ಪ್ರಾಣಾನಸ್ಯ ನಿರಸ್ಯತಿ||೧೩||

ತಚ್ಚ ವಿಷಮಾಶ್ರಯದ್ರವ್ಯವಿಶೇಷವಶೇನ ಯೇನ ಚ ದೋಷೇಣ ಭೂಯಿಷ್ಠಂ ಸದೃಶಂ ತಮೇವ ದೋಷಂ ಪ್ರಥಮಂ ಪ್ರಪದ್ಯತೇ| ತತ ಏವ ಚ ಭೂಯಿಷ್ಠತ್ವಾದ್ಧೇತೋರ್ಯಸ್ಯ ಯದ್ವಿಶಿಷ್ಟಸ್ಯ ದೋಷಸ್ಯಾಶಯೇಽವತಿಷ್ಠತೇ ತಜ್ಜಾನೇವ ವಿಕಾರಾನ್ ಕುರುತೇ| ಕಾಂಸ್ತಾನಿತ್ಯಾಹ-ಯಾನ್ ಸರ್ವೇಷು ವಾತಾದಿಭೇದೇನೋಪದೇಕ್ಷ್ಯತಿ| ವಾತಾಶಯಸ್ಥಂ ಚ ವಿಷಂ ಸ್ವಾನಪಿ ವಿಕಾರಾನ್ ಕುರುತೇ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಗತಾನಪಿ| ತದ್ವದೇವ ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಾಶಯಗತಂ ಪಿತ್ತಕಫೋದ್ಭವಾನ್ ವಿಕಾರಾನ್ ಕುರುತೇ| ತೇನೈತದುಕ್ತಂ ಭವತಿ-ಪಿತ್ತಾಯಸ್ಥಂ ಪಿತ್ತೋದ್ಭವಾನ್ ಕಫೋದ್ಭವಾಂಶ್ಚ ಕರೋತಿ| ಕಫಾಶಯಸ್ಥಮಪಿ ಕಫೋದ್ಭವಾನ್ ಪಿತ್ತೋದ್ಭವಾಂಶ್ಚೇತಿ| ತತ್ರಾಪೀತ ವಿಶೇಷ| ಉತ್ತಮಾಙ್ಗಸ್ಥೇ ವಿಷೇ ಕೋಠಸಹಿತಂ ಶಿರಃ ಶೂಯತೇ| ತತ್ರಾಪ್ಯಕ್ಷಿಕೂಟಾದಿಕಂ ವಿಶೇಷಾಚ್ಛೂಯತೇ| ಹೃಷ್ಟದನ್ತತಾದಿಕಂ ಚ ಭವತಿ| ಅರ್ಥೇಷು ವಿಷಯೇಷು ರೂಪಾದಿಷು ಚಕ್ಷುರಾದೀನಾಮಿನ್ದ್ರಿಯಾಣಾಮಪ್ರವೃತ್ತಿಃ| ಇತ್ಯನಯಾ ದಿಶಾ ಅನ್ಯತ್ರಾಪ್ಯಙ್ಗೇ ವಿಕಾರೈರ್ವಿಷಂ ಸ್ಥಿತಮಿತ್ಯಭಿಲಕ್ಷಯೇತ್| ಏವಮನ್ತರೋಕ್ತಪ್ರಕಾರೇಣ ಸಕಲಂ ನಿಶ್ಶೇಷಂ ದೇಹಂ ವ್ಯಾಪ್ಯ ವಾಹಿನೀಶ್ಚ ಸಿರಾದೋಷಾದಿ ವಾಹಿನೀರುಪರುಧ್ಯ ವಿಷಂ ಕ್ಷಿಪ್ರಮೇವಾಸ್ಯ ಪ್ರಾಣಾನ್ ನಿರಸ್ಯತಿ ವಿಷಮಿವ ಆತ್ಮಾನಾಮೇವ ವರ್ಜಯಿತ್ವಾಽಸ್ಯ ಕ್ಷಿಪ್ರಮಾರಣೇ ಅನ್ಯದುಪಮಾನಂ ನ ವಿದ್ಯತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ|||| ೧೩||

Adhikarana viShajagdhAdimAMsaprabhAvaH (14) · Śloka 14

ಪೀತಂ ಮೃತಸ್ಯ ಹೃದಯೇ ಜಗ್ಧದಿಗ್ಧಾಭಿವಿದ್ಧಯೋಃ| ದಂಶೇ ತಿಷ್ಠತಿ ಭೂಯಿಷ್ಠಂ ಸರ್ವತಃ ಪಿಣ್ಡಿತಂ ವಿಷಮ್| ನಾದ್ಯಾದತೋ ವಿಶೇಷೇಣ ತೇಷಾಂ ಮಾಂಸಂ ತದಾಶ್ರಯಮ್| ಯಥಾಸ್ವಂ ಭಕ್ಷಿತೇ ಪೀಡಾ ಯಥಾಸ್ವಂ ಚ ಕ್ರಿಯಾಕ್ರಮಃ||೧೪||

ತಚ್ಚ ವಿಷಂ ಯದಾ ಪೀತಂ ನಿಗೀರ್ಣಂ ಭವತಿ ತದಾ ತೇನ ಮೃತಸ್ಯ ಹೃದಯೇ ಭೂಯಿಷ್ಠಂ ತಿಷ್ಠತಿ| ವಿಷಪ್ರಾಣಿನಾಂ ತು ಜಗ್ಧಸ್ಯ ಭಕ್ಶಿತಸ್ಯ ಮೃತಸ್ಯಾಪಿ ವಿಷಂ ದಂಶೇ ದಂಷ್ಟ್ರಾಭಿಘಾತೇ ಭೂಯಿಷ್ಠಂ ತಿಷ್ಠತಿ| ವಿಷದಗ್ಧೇನ ಚ ಶಸ್ತ್ರೇಣಾಭಿಹತಸ್ಯ ಮೃತಸ್ಯಾಭಿಘಾತೇ ಭೂಯಿಷ್ಠಂ ತಿಷ್ಠತಿ| ಸರ್ವತಃ ಶರೀರಾತ್ ಪ್ರತಿ ನಿವೃತ್ತ್ಯ ತತ್ರೈವ ಪಿಣ್ಡಿತಮ್| ಅತೋ ಹೇತೋಸ್ತೇಷಾಂ ಪೀತಜಗ್ಧವಿದ್ಧಾನಾಂ ಪ್ರಾಣಿನಾಂ ಮೃತಾನಾಂ ಮಾಂಸಂ ನಾದ್ಯಾತ್| ತದಾಶ್ರಯಂ ಹೃದಯದಂಶಾಭಿಘಾತಾಶ್ರಯಂ ಮಾಂಸಂ ವಿಶೇಷೇಣ ನಾದ್ಯಾತ್| ಯಥಾಸ್ವಮಿತ್ಯಾದೇರಯಮರ್ಥಃ| ಯೇನೈವ ದೋಷೇಣಾಧಿಕಂ ವಿಷಂ ಭಕ್ಷಿತಂ ತದ್ದೋಷಜಾ ಏವ ಪೀಡಾ ಭವನ್ತಿ| ತದ್ದೋಷಾನುಗುಣ್ಯೇನೈವ ಕಿರ್ಯಾಕ್ರಮಃ|| ೧೪||

Adhikarana viShavegeShu matadvayam (15) · Śloka 15

ಸಪ್ತವೇಗಾನ್ ವಿಷಸ್ಯಾಹುರಷ್ಟಾವಿತಿ ಪುನರ್ವಸುಃ||೧೫||

ಸರ್ವೇ ಆಚಾರ್ಯಾ ವಿಷಸ್ಯ ಸಪ್ತವೇಗಾನ್ ಪ್ರಬಲಶಕ್ತ್ಯುದಯಕ್ಷೋಭಾನಾಹುಃ| ಪುನರ್ವಸುನಾಮಾ ಋಷಿಸ್ತು ಅಷ್ಟಾವಿತ್ಯಾಹ|| ೧೫||

Adhikarana viShavegAnAM lakShaNAni (16) · Śloka 16

ದುಷ್ಯತಿ ಪ್ರಥಮೇ ವೇಗೇ ರಸಶ್ಛರ್ದ್ದಿಪ್ರಸೇಕಕೃತ್| ದ್ವಿತೀಯಽಸ್ರಂ ಚಿಮಿಚಿಮಾಜೃಮ್ಭಾವೇಪಥುಕಾರಿ ತತ್| ತೃತೀಯೇ ಪಿಶಿತಂ ಕಣ್ಡೂಕೋಠಮಣ್ಡಲಶೋಫದಮ್| ದೋಷಾಶ್ಚತುರ್ಥೇ ತೇಷು ಸ್ಯುರ್ಯಥಾಯಮುಪದ್ರವಾಃ| ಪಞ್ಚಮೇ ದರ್ಶನಭ್ರಾನ್ತಿಃ ಷಷ್ಠೇ ಹಿಧ್ಮಾ ಸಮುದ್ಭವಃ| ಸಪ್ತಮೇ ಸ್ಕನ್ಧಭಙ್ಗೋಽಸ್ಯ ಜಾಯತೇ ಮೃತ್ಯುರಷ್ಟಮೇ||೧೬||

ದುಷ್ಯತೀತ್ಯಾದಿನಾ ಕ್ರಮೇಣ ವೇಗಾನಾಂ ಕೀರ್ತನಮ್| ಪ್ರಥಮೇ ವೇಗೇ ರಸಾಖ್ಯೋ ಧಾತುರ್ದುಷ್ಯತಿ| ಸ ಚ ದುಷ್ಟಃ ಛರ್ದಿಪ್ರಸೇಕಕೃದ್ ಭವತಿ| ದ್ವಿತೀಯೇ ವೇಗೇ ಅಸ್ರಂ ರಕ್ತಂ ದುಷ್ಯತಿ| ತದ್ರಕ್ತಂ ದೇಹೇ ಚಿಮಚಿಮಾದಿಕಾರಿ ಭವತಿ| ತೃತೀಯೇ ಪಿಶಿತಂ ಮಾಂಸಂ ದುಷ್ಯತಿ, ತಚ್ಚ ಕಣ್ಡ್ವಾದಿದಮ್| ಚತುರ್ಥೇ ದೋಷಾ ವಾತಾದಯೋ ದುಷ್ಯನ್ತಿ| ತೇಷು ದುಷ್ಟೇಷು ಯಥಾಸ್ವಮುಪದ್ರವಾಃ ಸ್ಯುಃ| ಪಞ್ಚಮೇ ವೇಗೇ ದರ್ಶನಭ್ರಾನ್ತಿರ್ಮಿಥ್ಯಾದರ್ಶಿತ್ವಮ್| ಷಷ್ಠೇ ಹಿಧ್ಮಾಸಮುದ್ಭವಃ| ಸಪ್ತಮೇ ಅಸ್ಯ ವಿಷಬುಕ್ತಸ್ಯ ಸ್ಕನ್ಧಭಙ್ಗಃ| ಅಷ್ಟಮೇ ಮರಣಮ್| ಏವಂ ಜಾತೂಕರ್ಣಕಶ್ಯಪಾದೀನಾಂ ಪುನರ್ವಸೋಶ್ಚಾಪಿ ಪ್ರತಿಪತ್ತಿಃ ಕೇವಲಮಷ್ಟಮಸ್ತೈರನುಪಯೋಗಾನ್ನಾಙ್ಗೀಕೃತಃ; ಪುನರ್ವಸುನಾ ತು ವಿಷಕಾರ್ಯತ್ವಾದಙ್ಗೀಕೃತಃ|| ೧೬||

Adhikarana nagnajitasya matam (17) · Śloka 17

ದುಷ್ಯತಿ ಪ್ರಥಮೇ ರಕ್ತಂ ದ್ವಿತೀಯೇ ಶ್ವಯಥೂದ್ಭವಃ| ತೃತೀಯೇಽಙ್ಗೇ ಚಿಮಿಚಿಮಾ ಚತುರ್ಥೇ ಜ್ವರಮೂರ್ಚ್ಛನಾ| ಪಞ್ಚಮೇ ಪಾಣ್ಡುಜಿಹ್ವಾಸ್ಯಶೋಷಃ ಷಷ್ಠೇ ಹೃದಿ ವ್ಯಥಾ| ಸಪ್ತಮೇ ಮರಣಂ ವೇಗ ಇತಿ ನಗ್ನಜಿತೋ ಮತಮ್||೧೭||

ನಗ್ನಜಿತೋ ದಾರುವಾಹಿನೋಽಪ್ಯತ್ರ ದುಷ್ಯತಿ ಪ್ರಥಮೇ ರಕ್ತಮಿತ್ಯಾದಿಕ್ರಮೇಣ ಸಪ್ತವೇಗಾ ಇತಿ ಮತಮ್|| ೧೭||

Adhikarana videhapatimatam (18) · Śloka 18

ಮೂರ್ಚ್ಛಾ ಹೃದಿ ಪರಂ ಪೀಡಾ ಶಿರೋರುಗಪತನ್ತ್ರಕಃ| ಹಿಧ್ಮಾ ಚ ದಾರುಣೋ ಮರ್ಮಚ್ಛೇದೋ ಜೀವಿತಸಂಶಯಃ| ಸಪ್ತೇತಿ ವೇಗಾ ಮೂರ್ಚ್ಛಾದ್ಯಾಃ ವಿದೇಹಪತಿನಾ ಸ್ಮೃತಃ||೧೮||

ವಿದೇಹಪತಿನಾ ಜನಕೇನ ಮೂರ್ಚ್ಛಾದ್ಯಾ ಜೀವಿತಸಂಶಯಾನ್ತಾಃ ಕ್ರಮೋದ್ಭವಾಃ ಸಪ್ತ ವೇಗಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ|| ೧೮||

Adhikarana AlambAyanamatam (19) · Śloka 19

ರಕ್ತಮಾಂಸವಸಾಸ್ನಾಯು ತಥಾಸ್ಥ್ಯಾದ್ಯಾಸ್ರಯಃ ಕ್ರಮಾತ್| ಆಶ್ರಯಾಃ ಸಪ್ತ ಸಪ್ತಾನಾಮಿತ್ಯಾಲಮ್ಬಾಯನೋಽಬ್ರವೀತ್||೧೯||

ಆಲಮ್ಬಾಯನನಾಮರ್ಷಿಃ ಸಪ್ತಾನಾಂ ವೇಗಾನಾಂ ಕ್ರಮಾದುಕ್ತಾನಾಂ ಸಪ್ತ ಆಶ್ರಯಾ ಇತ್ಯಬ್ರವೀತ್| ಅಸ್ಥ್ಯಾದ್ಯಾಸ್ರಯೋಽಸ್ಥಿಮಜ್ಜಾಶುಕ್ರಾಖ್ಯಾಃ| ತೇನ ಪ್ರಥಮೋ ವೇಗೋ ರಕ್ತಮಾಶ್ರಿತೇ ವಿಷೇ ಭವತಿ| ದ್ವಿತೀಯೋ ಮಾಂಸಮ್| ತೃತೀಯೋ ವಸಾಮ್| ಚತುರ್ಥಃ ಸ್ನಾಯುಮ್| ಪಞ್ಚಮೋಽಸ್ಥಿ| ಷಷ್ಠೋ ಮಜ್ಜಾನಮ್| ಸಪ್ತಮಃ ಶುಕ್ರಮಿತ್ಯರ್ಥಃ||೧೯||

Adhikarana dhanvantarimatam (20) · Śloka 20

ವೇಗಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಸ್ತದ್ವತ್ ಸರ್ಪದಷ್ಟಸ್ಯ ಮನ್ಯತೇ| ಸ್ನಾವವರ್ಜನ್ತು ತತ್ಸ್ಥಾನೇ ದೋಷಾನಿಚ್ಛತಿ ಕೋಷ್ಠಗಾನ್||೨೦||

ತದ್ವದಿತ್ಯಾಲಮ್ಬಾಯನೋಕ್ತವಿಷವೇಗಕ್ರಮೇಣ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ಸುಶ್ರುತೋಪದೇಷ್ಟಾ ಸರ್ಪದಷ್ಟಸ್ಯ ವೇಗಾನ್ ಮನ್ಯತೇ ಸ್ನಾವವರ್ಜಮ್| ತತ್ಸ್ಥಾನೇ ಸ್ನಾವಸ್ಥಾನೇ ಕೋಷ್ಠಗಾನ್ ದೋಷಾನಿಚ್ಛತಿ| ತೇನೈತದುಕ್ತಮ್ ಭವತಿ| ಆಲಮ್ಬಾಯನಃ ಸ್ನಾವಸ್ಥೇ ವಿಷವೇಗೇ ಚತುರ್ಥೋ ವೇಗೋ ಭವತೀತಿ| ಧನ್ವನ್ತರಿಸ್ತು ಸರ್ಪದಷ್ಟಸ್ಯ ಚತುರ್ಥೋ ವೇಗಃ ಕೋಷ್ಠಸ್ಥವಾತಾದ್ಯಾಶ್ರಿತೇ ವಿಷೇ ಭವತೀತ್ಯಾಹೇತಿ|| ೨೦||

Adhikarana viShavegavyAkhyA (21) · Śloka 21

ಧಾತ್ವನ್ತರೇಷು ಯಾಃ ಸಪ್ತ ಕಲಾಃ ಪೂರ್ವಂ ಪ್ರಕೀರ್ತ್ತಿತಾಃ| ಅತೀತ್ಯ ತಾಸಾಮೇಕೈಕಾಂ ವೇಗಂ ಪ್ರಕುರುತೇ ವಿಷಮ್||೨೧||

ಧಾತ್ವನ್ತರೇಷ್ವಸ್ಮಾಭಿರ್ಯಾಃ ಕಲಾಃ ಪ್ರಾಕ್ಶಾರೀರೇ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಾಃ ಸಪ್ತ ತಾಸಾಂ ಸಪ್ತಾನಾಂ ಕ್ರಮೇಣೈಕೈಕಾಂ ಕಲಾಮತೀತ್ಯಾತಿಕ್ರಮ್ಯ ವಿಷಂ ಕರ್ತೃ ವೇಗಂ ಪ್ರಕುರುತೇ| ತೇನ ಪ್ರಥಮಾಮತೀತ್ಯ ಪ್ರಥಮಂ ಕುರುತೇ| ದ್ವಿತೀಯಾಂ ದ್ವಿತೀಯಮಿತಿ ಕ್ರಮೇಣ ಸಪ್ತಾನಾಂ ವಾಚ್ಯಮ್|| ೨೧||

Adhikarana vegAntarakAlaH (23) · Śloka 23

ತತ್ಕಾಲಕಲ್ಪಂ ಕಾಲೇನ ಕಲಾಮಭ್ಯೇತಿ ಯಾವತಾ| ಊಹ್ಯಮಾನಂ ಸಮೀರೇಣ ತಾವದ್ವೇಗಾನ್ತರಂ ಸ್ಮೃತಮ್||೨೩||

ಶಾಸ್ತ್ರಕಾರಸ್ತು ಯೇನ ಮುನಿನಾ ಯದುಕ್ತಂ ತತ್ಸರ್ವಮಿಹ ಮಯಾ ಪ್ರದರ್ಶಿತಮ್| ಏವಂ ಚ ಮುನಿತ್ವೇ ಯತ್ತದಾಹ| ಯತಃ- ಸ್ಮರ್ತಾರೋ ವಯಮಾಗಮಸ್ಯ ನ ಪುನಃ ಕರ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥಾಂ ಕ್ಷಮಾಃ| ಕ್ರಾನ್ತೇ ವರ್ತ್ಮನಿ ತೈರ್ನ ಭಾವಗಹನೇ ಬುದ್ಧಿಃ ಪ್ರವಿಶ್ಯತ್ಯಲಮ್|| ಪಾರಾವಾರದೃಶಃ ಕರಾಮಲಕವತ್ ಪಶ್ಯನ್ತಿ ಭಾವಾನ್ ಸುಖಮ್| ಯೇ ತೇಷಾಂ ರಸನಾ ಪ್ರಯಾತು ಗದಿತುಂ ಯದ್ಯುಕ್ತಮತ್ರಾಸ್ಫುಟಮ್|| ೨೩||

Adhikarana dUShIviSham (24) · Śloka 24

ಜೀರ್ಣಂ ವಿಷಘ್ನೌಷಧಿಭಿರ್ಹಂ ವಾ ದವಾಗ್ನಿವಾತಾತಪಶೋಷಿತಂ ವಾ| ಸ್ವಭಾವತೋ ವಾ ನ ಗುಣೈಃ ಸುಯುಕ್ತಂ ದೂಷೀವಿಷಾಖ್ಯಾಂ ವಿಷಮಭ್ಯುಪೈತಿ||೨೪||

ದೂಷೀವಿಷಲಕ್ಷಣಮಾಹ-ಜೀರ್ಣಮಿತಿ| ತದೇವ ಚ ವಿಷಂ ಜೀರ್ಣತ್ವಾದಿಗುಣಯುಕ್ತಂ ಸತ್ ದೂಷೀವಿಷಾಖ್ಯಾಮಭ್ಯುಪೈತಿ| ದೂಷೀವಿಷಮಿತಿ ನಾಮ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ| ಜೀರ್ಣಂ ಚಿರಕಾಲಾತೀತಮ್| ಅಥವಾ ವಿಷಘ್ನಾಭಿರೌಷಧೀಭಿಃ ಸಂಯೋಗಾದಿನಾ ಹತಶಕ್ತಿಃ| ಅಥವಾ ದವಾದಿಭಿಃ ಶೋಷಿತಮ್| ದವೋ ವನದಹನಃ| ಅಥವಾ ಸ್ವಭಾವಾದೇವಾತ್ಮೀಯೈಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣಾದಿಭಿರ್ಗುಣೈಃ ಸುಯುಕ್ತಂ ಯನ್ನ ಭವತೀತಿ| (ವಿಷಘ್ನಾಭಿರೋಷಧೀಭಿಃ ಶಿರೀಷಾದಿವಿಷಹರದ್ರವ್ಯೈಃ| ವಾಶಬ್ದಸ್ಯಾನ್ತರಾನ್ತರಾ ಪ್ರಯೋಗಃ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ದೂಷೀವಿಷಕಾರಣತ್ವಜ್ಞಾಪನಾರ್ಥಃ| ಅತ್ರ ವಿಷಸ್ಯಾವಿಶೇಷಕಥನಾತ್ ಸ್ಥಾವರಜಙ್ಗಮಾತ್ಮಕಂ ಸರ್ವಮಪಿ ವಿಷಂ ದೂಷೀ ವಿಷಾಖ್ಯಾಂ ದೂಷೀವಿಷಸಂಜ್ಞಾಮಭ್ಯುಪೈತಿ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ)|| ೨೪||

Adhikarana dUShIviShasyAvibhAvyAtA (25) · Śloka 25

ವೀರ್ಯಾಲ್ಪಭಾವಾದವಿಭಾವ್ಯಮೇತತ್ ಕಫಾವೃತಂ ವರ್ಷಗಣಾನುಬನ್ಧಿ||೨೫||

ಏತಚ್ಚ ದೂಷೀವಿಷಮುಪಯುಕ್ತಮಪಿ ದೇಹೇ ಅಲ್ಪವೀರ್ಯತ್ವಾದ್ ವಿಭಾವ್ಯಮಾನಂ ಭವತಿ| ಕಫೇನ ಚಾವೃತಂ ಸತ್ ಸ್ಫುಟಮವಿಭಾವ್ಯಮಾನಂ ವರ್ಷಗಣಮನುಬಧ್ನಾತಿ| (ಆವಿಭಾವ್ಯಮಲಕ್ಷ್ಯಮ್| ವರ್ಷಗಣಾನುಬನ್ಧಿ ಅನೇಕಸಂವತ್ಸರಸ್ಥಾಯಿತ್ವಾತ್ ಇತಿ ಶೇಷಃ)|| ೨೫||

Adhikarana dUShIviShalakShaNAni (26) · Śloka 26

ತೇನಾರ್ದಿತೋ ಭಿನ್ನಪುರೀಷವರ್ಣೋ ದುಷ್ಟಾಸ್ರರೋಗೀ ತೃಡರೋಚಕಾರ್ತ್ತಃ| ಮೂರ್ಚ್ಛನ್ ವಮನ್ ಗದ್ಗದವಾಗ್ವಿಮುಹ್ಯನ್ ಭವೇಚ್ಚ ದೂಷ್ಯೋದರಲಿಙ್ಗಜುಷ್ಟಃ||೨೬||

ತೇನ ಚ ದೂಷೀವಿಷೇಣಾರ್ದಿತಃ ಪೀಡಿತೋ ಭಿನ್ನಪುರೀಷಾದಿಗುಣೋ ಭವತಿ| ಪುರೀಷಂ ಭಿನ್ನಮತಿಪ್ರವೃತ್ತಮ್| ವರ್ಣಾತ್ ಭಿನ್ನೋ ವಿಯುಕ್ತಃ| ದುಷ್ಯೋದರಲಿಙ್ಗಾನಿ ನಿದಾನೋಕ್ತಾನಿ ತೈರ್ಜುಷ್ಟಃ ಸಹಿತಃ| (ತೇನ ವಪುಷ್ಯನೇಕಸಂವತ್ಸರಸ್ಥೇನ ದೂಷೀವಿಷೇಣ| ಭಿನ್ನವರ್ಣೋ ವ್ಯಕ್ತಶುಕ್ಲರಕ್ತಾದಿವರ್ಣಃ| ದುಷ್ಟಾಸ್ರರೋಗೀ ದುಷ್ಟಾಸೃಙ್ನಿಮಿತ್ತಾನೇಕರೋಗಯುಕ್ತಃ| ತೃಷಾ ಅರೋಚಕೇನ ಚಾರ್ತ್ತಃ ಪೀಡಿತಃ| ವಮನ್ ಸದಾ ವಮನಯುಕ್ತಃ| ಗದ್ಗದವಾಗಸ್ಪಷ್ಟವಚನಃ| ವಿಮುಹ್ಯನ್ ಮೋಹಮುಪಗತಃ| ಮೋಹಂ ವೈಚಿತ್ಯಮ್| ದೂಷ್ಯೋದರಂ ಸನ್ನಿಪಾತೋದರಮ್)|| ೨೬||

Adhikarana AshayAdyanusAraM prabhAvaH (27) · Śloka 27

ಆಮಾಶಯಸ್ಥೇ ಕಫವಾತರೋಗೀ ಪಿತ್ತಶಯಸ್ಥೇಽನಿಲಪಿತ್ತರೋಗೀ| ಭವೇನ್ನರೋ ಧ್ವಸ್ತಶಿರೋರುಹಾಙ್ಗೋ ವಿಲೂನಪಕ್ಷಃ ಸ ಯಥಾ ವಿಹಙ್ಗಃ| ಸ್ಥಿತಂ ರಸಾದಿಷ್ವಥವಾ ವಿಚಿತ್ರಾನ್ ಕರೋತಿ ಧಾತುಪ್ರಭವಾನ್ ವಿಕಾರಾನ್||೨೭||

ತಸ್ಯ ದೂಷೀವಿಷಸ್ಯಾನ್ತರಧಿಷ್ಠಾನವಿಶೇಷಜನಿತಂ ರೋಗವಿಶೇಷಂ ದರ್ಶಯತಿ| ಯದಾ ಆಮಾಶಯೇ ವಿಷಂ ತಿಷ್ಠತಿ ತದಾ ಕಫವಾತಾಭ್ಯಾಂ ರೋಗಾ ಭವನ್ತಿ| ಯದಾ ಪಿತ್ತಾಶಯೇ ತಿಷ್ಠತಿ ತದಾ ಅಲಿನಪಿತ್ತಾಭ್ಯಾಂ ರೋಗಾ ಭವನ್ತಿ| ಸ ನರೋ ಧ್ವಸ್ತಶಿರೋರುಹೋ ಧ್ವಸ್ತಾಙ್ಗಶ್ಚ ಭವತಿ ಯಥಾ ವಿಲೂನಪಕ್ಷೋ ವಿಚ್ಛಿನ್ನಪತ್ರೋ ವಿಹಙ್ಗಃ ಪಕ್ಷೀ| ಅಥವಾ ಕೋಷ್ಠದ್ಧಾತುಷು ಸಙ್ಕ್ರಾನ್ತಂ ವಿಚಿತ್ರಾನ್ ಧಾತುಪ್ರಭವಾನ್ ವಿಕಾರಾನ್ ಕರೋತಿ|| ೨೭||

Adhikarana dUShIviShasyAnvarthatA (28) · Śloka 28

ಪ್ರಾಗ್ವಾತಾಜೀರ್ಣಶೀತಾಭ್ರದಿವಾಸ್ವಪ್ನಾಹಿತಾಶನೈಃ| ದುಷ್ಟಂ ದೂಷಯತೇ ಧಾತೂನತೋ ದೂಷೀವಿಷಂ ಸ್ಮೃತಮ್||೨೮||

ದೂಷೀವಿಷಸ್ಯಾನ್ವರ್ಥತಾಮಾಹ-ತಚ್ಚ ದೂಷೀವಿಷಮಿತಿ ನಾಮತಃ ಸ್ಮೃತಂ ಯತಸ್ತದೇವಂ ಸ್ಥಿತಮಪಿ ಪ್ರಾಗ್ವಾತಾದಿಭಿರ್ದುಷ್ಟಂ ಸದ್ಧಾತೂನ್ ದೂಷಯತೀತಿ| (ವಿಷಂ ಪ್ರಾಗ್ವಾತಾದಿಭಿರ್ದುಷ್ಟಂ ಧಾತುನ್ ರಸಾದೀನ್ ದೂಷಯತೇ ಪ್ರಾಗ್ವಾತಃ ಪುರೋವಾತಃ| ಯತಃ ಅತೋಽಸ್ಮಾದ್ಧೇತೋರ್ದೂಷೀವಿಷಮಿತಿ ಸಂಜ್ಞಿತಮ್)|| ೨೮||

Adhikarana sthAvaraviShavegAnAM lakShaNAni prathamavege lakShaNAni (29) · Śloka 29

ಸ್ಥಾವರಸ್ಯೋಪಯುಕ್ತಸ್ಯ ಪೂರ್ವೇ ವೇಗೇಽಥ ಜಾಯತೇ| ಜಿಹ್ವಾಯಾಃ ಶ್ಯಾವತಾ ಸ್ತಮ್ಭೋ ಮೂರ್ಚ್ಛಾ ತ್ರಾಸಃ ಕ್ಲಮೋ ವಮಿಃ||೨೯||

ಪೂರ್ವಂ ಹಿ ಮುನಿಮತಾನುಸಾರೇಣ ಸಾಮಾನ್ಯೇನ ವಿಷಮುಕ್ತ್ವೈಕೀಯಮತೇನ ಗ್ರನ್ಥಕೃತ್ ಸ್ಥಾವರವಿಷಸ್ಯ ಸಪ್ತಸು ವೇಗೇಷು ಲಕ್ಷಣಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಯೈ ಚಿಕೀರ್ಷುರಿದಮಾಹ-ಸ್ಥಾವರಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ ವಮ್ಯನ್ತಂ ಪ್ರಥಮೇ ವೇಗೇ| (ಅಥೇತ್ಯಾನನ್ತರ್ಯೇ ಉಪಯುಕ್ತಸ್ಯ ಉಪಯೋಜಿತಸ್ಯ ಅಶಿತಸ್ಯೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಸ್ಥಾವರಸ್ಯ ಸ್ಥಾವರವಿಷಸ್ಯ ಪೂರ್ವೇ ಪ್ರಥಮೇ ವೇಗೇ ಜಿಹ್ವಾಶ್ಯಾವತ್ವಾದಿಕಂ ಜಾಯತೇ| ಸ್ತಮ್ಭೋ ಗಾತ್ರಸ್ತಮ್ಭಃ| ಮೂರ್ಚ್ಛಾ ಮೋಹಃ| ತ್ರಾಸೋ ಭಯಾಚಿಕಿತತ್ವಮ್| ಕ್ಲಮ ಇನ್ದಿರ್ಯಸಾದಃ| ವಮಿರ್ವಮನಮ್|| ೨೯||

Adhikarana dvitIyavege lakShaNAni (30) · Śloka 30

ದ್ವಿತೀಯೇ ವೇಪಥುಃ ಸ್ವೇದೋ ದಾಹಃ ಕಣ್ಠೇ ಚ ವೇದನಾಃ| ವಿಷಂ ಚಾಮಾಶಯಂ ಪ್ರಾಪ್ತಂ ಕುರುತೇ ಹೃದಿ ವೇದನಾಮ್||೩೦||

ಹೃದ್ವೇದನಾನ್ತಂ ದ್ವಿತೀಯೇ ವೇಗೇ| (ದ್ವಿತೀಯೇ ವೇಗೇ ವೇಪಥ್ಯಾದಿಕಂ ಲಿಙ್ಗಮ್| ವಿಷಂ ಚಾಮಾಶಯಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಹೃದ್ಯತಿಪೀಡಾಂ ಕರೋತಿ| ಕಣ್ಠೇ ವೇದನಾ ಅನ್ನಾಭ್ಯವಹಾರಾಸಹತ್ವಾದಿಕಮ್| ಚಶಬ್ದಾತ್ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಾ ಜಿಹ್ವಾಶ್ಯಾವತಾದಯಶ್ಚ||೩೦||

Adhikarana tRutIyavege lakShaNAni (31) · Śloka 31

ತಾಲುಶೋಷಸ್ತೃತೀಯೇ ತು ಶೂಲಂ ಚಾಮಾಶಯೇ ಭೃಶಮ್| ದುರ್ಬಲೇ ಹರತಿ ಶೂನೇ ಜಾಯೇತೇ ಚಾಸ್ಯ ಲೋಚನೇ||೩೧||

ಶೂನೇ ಲೋಚನ ಇತ್ಯನ್ತಂ ತೃತೀಯೇ| (ತೃತೀಯೇ ವಿಷವೇಗೇ ತುಶಬ್ದೋ ವಿಶೇಷದ್ಯೋತಕಃ| ಆಮಾಶಯೇ ಭೃಶಮತಿಶಯೇನ ಶೂಲಂ ಆಮಾಶಯೇ ಭೃಶಮಿತ್ಯುಕ್ತತ್ವಾತ್ ಪಕ್ವಾಶಯೇಽಪಿ ಶೂಲಂ ದ್ಯೋತ್ಯತೇ| ಚಶಬ್ದೇನ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಾನಾಂ ಗ್ರಹಣಮ್| ಅಸ್ಯೋಪಯುಕ್ತವಿಷಸ್ಯ ಪುರುಷಸ್ಯ ಲೋಚನೇ ನೇತ್ರೇ ದುರ್ಬಲೇ ಬಲಹೀನೇ ದರ್ಶನಾಸಮರ್ಥ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಹರಿತೇ ಹರಿತವರ್ಣೇ| ಶೂನೇ ಶೋಫಯುಕ್ತೇ ಜಾಯೇತೇ)|| ೩೧||

Adhikarana caturthavege lakShaNAni (32) · Śloka 32

ಪಕ್ವಾಶಯಗತೇ ತೋದಹಿಧ್ಮಾಕಾಸಾನ್ತ್ರಕೂಜನಮ್| ಚತುರ್ಥೇ ಜಾಯತೇ ವೇಗೇ ಶಿರಸಶ್ಚಾತಿಗೌರವಮ್||೩೨||

ಚತುರ್ಥೇ ವೇಗೇ ಪಕ್ವಾಶಯಗತೇ ಸತಿ ವಿಷೇ ತೋದಾದಿಕಂ ಶಿರಸಶ್ಚಾತಿಗೌರವಂ ಜಾಯತೇ| (ಚಶಬ್ದೇನಾನ್ಯಾಙ್ಗೇಷ್ವಪಿ ಗೌರವಂ ದ್ಯೋತ್ಯತೇ| ಪೂರ್ವೋಕ್ತಸಮುಚ್ಚಯಾರ್ಥಶ್ಚಶಬ್ದಃ)|| ೩೨||

Adhikarana pa~jcamavege lakShaNAni (33) · Śloka 33

ಕಫಪ್ರಸೇಕೋ ವೈವರ್ಣ್ಯ ಪರ್ವಭೇದಶ್ಚ ಪಞ್ಚಮೇ| ಸರ್ವದೋಷಪ್ರಕೋಪಶ್ಚ ಪಕ್ವಾಧಾನೇ ಚ ವೇದನಾ||೩೩||

ಕಫಪ್ರಸೇಕಾದಿ ಪಕ್ವಾಧಾನವೇದನಾನ್ತಂ ಪಞ್ಚಮೇ| (ಅತ್ರ ಪೂರ್ವಚಕಾರಃ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಾನಾಂ ಸಮುಚ್ಚಯಾರ್ಥಃ)|| ೩೩||

Adhikarana ShaShThavege lakShaNAni (34) · Śloka 34

ಷಷ್ಠೇ ಸಂಜ್ಞಾಪ್ರಣಾಶಶ್ಚ ಸುಭೃಶಂ ಚಾತಿಸಾರ್ಯತೇ||೩೪||

ಸಂಜ್ಞಾಪ್ರಣಾಶೋಽತಿಸಾರಶ್ಚ ಷಷ್ಠೇ| (ಸಂಜ್ಞಾಪ್ರಣಾಶಶ್ಚೇತನಾನಾಶಃ| ಚಶಬ್ದಃ ಪೂರ್ವವತ್)|| ೩೪||

Adhikarana saptamavege lakShaNAni (35) · Śloka 35

ಸ್ಕನ್ಧಪೃಷ್ಠಕಟೀಭಙ್ಗೋ ಭವೇನ್ಮೃತ್ಯುಶ್ಚ ಸಪ್ತಮೇ||೩೫||

ಸ್ಕನ್ಧಾದಿಭಙ್ಗೋ ಮೃತ್ಯುಶ್ಚ ಸಪ್ತಮೇ| ಇತಿ ಸಪ್ತವೇಗಾಃ|| ೩೫||

Adhikarana sthAvaraviShavegAnAM cikitsA prathamaviShavege cikitsA (36) · Śloka 36

ಪ್ರಥಮೇ ವಿಷವೇಗೇಽಥ ವಾನ್ತಂ ಶೀತಾಮ್ಬುಸೇಚಿತಮ್| ಸರ್ಪಿರ್ಮಧುಭ್ಯಾಂ ಸಂಯುಕ್ತಮಗದಂ ಪಾಯಯೇದ್ ದ್ರುತಮ್||೩೬||

ವಿಷವೇಗಲಕ್ಷಣಮುಕ್ತ್ವಾನನ್ತರನ್ತಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ-ಪ್ರಥಮ ಇತ್ಯಾದಿನಾ| ಸಪ್ತಸು ವೇಗೇಷು ಕ್ರಮೇಣ ಚಿಕಿತ್ಸಾ| ಪ್ರಥಮೇ ವಿಷವೇಗೇ ಪೂರ್ವಂ ವಮನಂ ತತಃ ಶೀತಾಮ್ಬುಸೇಕಸ್ತತೋ ದೋಷಾದ್ಯಪೇಕ್ಷಮನ್ಯತಮಮಗದಂ ಸರ್ಪಿರ್ಮಧುಭ್ಯಾಂ ಸಂಯುಕ್ತಂ ದ್ರುತಂ ಪಾಯಯೇತ್| (ಅಥಶಬ್ದಃ ಪ್ರಕರಣಾನ್ತರದ್ಯೋತನಾರ್ಥಃ| ಪ್ರಥಮೇ ಜಿಹ್ವಾಶ್ಯಾವತಾದಿಲಕ್ಷಣಲಕ್ಷಿತೇ ವಿಷವೇಗೇ ವಮಿತಂ ಶೀತಾಮ್ಬುನಾ ಪರಿಷಿಕ್ತಗಾತ್ರಮಾತುರಂ ಘೃತಮಾಕ್ಷಿಕೋಪೇತಮಗದಂ ವಿಷಘ್ನೌಷಧಮಾಶ್ವೇವ ಪಾಯಯೇತ್ ಭಿಷಗಿತಿ ಶೇಷಃ)|| ೩೬||

Adhikarana dvitIyavege cikitsA (37) · Śloka 37

ದ್ವಿತೀಯೇ ಪೂರ್ವವದ್ವಾನ್ತಂ ವಿರಿಕ್ತಂ ಚಾನು ಪಾಯಯೇತ್||೩೭||

ದ್ವಿತೀಯಾದಿಷು ಸುಬೋಧಮ್| ಪೂರ್ವವದಿತಿ ಸೂತ್ರೋಕ್ತಪ್ರಕಾರೇಣ| ಅನುಪಾಯಯೇದಿತಿ ಪ್ರಕರಣಾದನ್ಯತಮಮಗದಮ್| (ದ್ವಿತೀಯೇ ವಿಷವೇಗೇ ವಮನವಿರೇಚನಾನ್ತರಂ ಪೂರ್ವವತ್ ಪ್ರಥಮವೇಗವತ್ ಅಗದಂ ಪಾಯಯೇತ್| ಪೂರ್ವವದಿತ್ಯುಕ್ತತ್ವಾತ್ ಶೀತಾಮ್ಬುಪರಿಷೇಕಘೃತಮಧೂಪೇತತ್ವಾದಿಕಂ ದ್ಯೋತ್ಯತೇ)|| ೩೭||

Adhikarana tRutIyavege cikitsA (38) · Śloka 38

ತೃತೀಯೇಽಗದಪಾನಂ ಚ ಹಿತಂ ನಸ್ಯಂ ತಥಾಽಞ್ಜನಮ್||೩೮||

ತೃತೀಯೇ ವೇಗೇ ಅಗದಪಾನಾದಿಕಂ ಹಿತಮ್|| ೩೮||

Adhikarana caturthavege cikitsA (39) · Śloka 39

ಚತುರ್ಥೇ ಸ್ನೇಹಸಂಯುಕ್ತಮಗದಂ ಪ್ರತಿಭೋಜಯೇತ್||೩೯||

ಚತುರ್ಥೇ ವೇಗೇ ಸ್ನೇಹಾನ್ವಿತಮಗದಂ ಪ್ರತಿಭೋಜಯೇತ್| ಸ್ನೇಹಸ್ಯಾವಿಶೇಷಕಥನಾನ್ಮಹಾಸ್ನೇಹ ಇತ್ಯರ್ಥಃ|| ೩೯||

Adhikarana pa~jcamavege cikitsA (40) · Śloka 40

ಪಞ್ಚಮೇ ಮಧುಕಕ್ವಾಥಮಾಕ್ಷಿಕಾಭ್ಯಾಂ ಯುತಂ ಹಿತಮ್||೪೦||

ಪಞ್ಚಮೇ ವೇಗೇ ಮಧುಕಕ್ವಾಥಮಾಕ್ಷಿಕಾನ್ವಿತಮಗದಂ ಪಿಬೇದಾತುರ ಇತಿ ಶೇಷಃ||೪೦||

Adhikarana ShaShThavege cikitsA (41) · Śloka 41

ಷಷ್ಠೇಽತಿಸಾರವತ್ ಸಿದ್ಧಿಃ..........................||೪೧||

ಷಷ್ಠೇ ವಿಷವೇಗೇ ಅತಿಸಾರತುಲ್ಯಾ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಹಿತಾ|| ೪೧||

Adhikarana saptamavege cikitsA (42) · Śloka 42

..............................ಅವಪೀಡಸ್ತು ಸಪ್ತಮೇ| ಮೂರ್ಧ್ನಿ ಕಾಕಪದಂ ಕೃತ್ವಾ ಸಾಸೃಗ್ವಾ ಪಿಶಿತಂ ಕ್ಷಿಪೇತ್||೪೨||

ಅವಪೀಡಃ ಕಲ್ಕಾದಿ ನಸ್ಯಮ್| ಅಥವಾ ಸಪ್ತಮೇ ವೇಗೇ ಮೂರ್ಧ್ನಿ ಶಿರಸಿ ತಾಲುಪ್ರದೇಶಸ್ಯ ಕಾಕಪದಂ ಕಾಕಪದಮುದ್ರಾಕೃತಿಂ ಶಸ್ತ್ರಚ್ಛೇದಂ ಕೃತ್ವಾ ಅನ್ಯಪ್ರಾಣಿಸಮ್ಬನ್ಧಿ ಪಿಶಿತಂ ಸಾಸ್ರಂ ರಕ್ತಸಹಿತಂ ಕ್ಷಿಪೇತ್| (ಸಪ್ತಮೇ ವೇಗೇ ತುಶಬ್ದೇನಾಸ್ಯಾಪಿ ಚಿಕಿತ್ಸಿತವ್ಯತ್ವಂ ದ್ಯೋತ್ಯತೇ| ಅವಪೀಡಃ ರೋಗಾನುತ್ಪಾದನೀಯೋಕ್ತೋ ಘೃತಪಾನಮಾತ್ರಾವಿಶೇಷಃ| ಮೂರ್ಧ್ನಿ ಶಿರಸಿ ಕಾಕಪದಂ ಕೃತ್ವಾ ಕಾಕಪದಾಕಾರೇಣ ಛಿತ್ವಾ ಅನ್ಯಜನ್ತೂನಾಂ ಸರಕ್ತಂ ಮಾಂಸಂ ವಿಷಸಙ್ಕ್ರಮಣಪ್ರಕಾರಂ ಚೋಕ್ತಮಾಲಮ್ಬಾಯನೇನ- ಮೂರ್ಧ್ನಿ ಕಾಕಪದಂ ಚಾಸ್ಯ ಮುಣ್ಡಿತೇ ತ್ವಥ ಕಾರಯೇತ್| ಮಾಂಸಂ ಸಶೋಣಿತಂ ಸದ್ಯಸ್ತಸ್ಮಿನ್ ಕಾಕಪದೇ ನ್ಯಸೇತ್|| ವಿಷಸಙ್ಕ್ರಮಣಾನ್ತೇ ತತ್ಪರಮಾಂಸಂ ಪರಿತ್ಯಜೇತ್| ಊರ್ಧ್ವಮುತ್ಕ್ರಮಮಾಣಂ ತು ವಿಷಂ ಮೂರ್ಧ್ನಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠತಿ| ನಿವರ್ತಮಾನಂ ತಂ ಹನ್ತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಸಙ್ಕ್ರಾಮಯೇದ್ವಿಷಮ್|| ಇತಿ)|| ೪೨||

Adhikarana viShaghnI yavAgUH (43) · Śloka 43

ಕೋಶಾತಕ್ಯಗ್ನಿಕಃ ಪಾಠಾ ಸೂರ್ಯವಲ್ಲ್ಯಮೃತಾಭಯಾಃ| ಶೇಲುಃ ಶಿರೀಷಃ ಕಿಣಿಹೀ ಹರಿದ್ರೇ ಕ್ಷುದ್ರಸಾಹ್ವಯಾ| ಪುನರ್ನವೇ ತ್ರಿಕಟುಕಂ ಬೃಹತ್ಯೌ ಶಾರಿವೇ ಬಲೇ| ಏಷಾಂ ಯವಾಗೂಂ ನಿರ್ಯೂಹೇ ಶೀತಾಂ ಸಘೃತಮಾಕ್ಷಿಕಾಮ್| ಯುಞ್ಜ್ಯಾದ್ವೇಗಾನ್ತರೇ ಸರ್ವವಿಷಘ್ನೀಂ ಕೃತಕರ್ಮಣಃ||೪೩||

ವಿಷಘ್ನೀಂ ಪೇಯಾಮಾಹ-ವೇಗಾನ್ತರೇ ಉಕ್ತಲಕ್ಷಣೇ ಕೋಷಾತಕ್ಯಾದೀನಾಂನಿರ್ಯೂಹೇ ಕ್ವಾಥೇ ಕೃತಾಂ ಶೀತಾಂ ಸಘೃತಮಾಕ್ಷಿಕಾಂ ಯವಾಗೂಂ ಕೃತಕರ್ಮಣೋ ವಿಹಿತವಮನಾದಿಕಸ್ಯ ಸತೋ ಯುಞ್ಜ್ಯಾತ್| ಸಾ ಹಿ ಸರ್ವವಿಷಘ್ನೀ| ಅಗ್ನಿಕಶ್ಚಿತ್ರಕಃ ಭಲ್ಲಾತಕಂ ಚ| ಸೂರ್ಯವಲ್ಲೀ ಅರ್ಕಃ ಶೇಲುಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾತಕಃ| ಕಿಣಿಹೀ ಕಟಭೀ| ಕ್ಷೌದ್ರಸಹ್ವಯಾ ಮಾಕ್ಷಿಕಧಾತುಃ| (ಪ್ರಕೃತಾದ್ವೇಗಾದನ್ಯೋ ವೇಗೋ ವೇಗಾನ್ತರಮ್| ಕೋಶಾತಕ್ಯಾದೀನಾಂ ಕ್ವಾಥೇ ಷಡಙ್ಗಕಲ್ಪನಾಕಲ್ಪಿತೇ ಕೃತಂ ಯವಾಗೂಮಿತಿ ನಿಬನ್ಧಸಂಗ್ರಹೇ| ಕೋಷಾತಕೀ ಘೋಷಕಃ| ಅಗ್ನಿಕೋಽಜಮೋದಃ| ಮೋರಟ ಇತ್ಯನ್ಯೇ| ಸೂರ್ಯವಲ್ಲೀ ಪಟೋಲಸದೃಶಪತ್ರಾ; ಯಸ್ಯಾಃ ಪತ್ರರಸೇನಾಕ್ತಂ ಮಾಂಸಂ ಸ್ವಿನ್ನಮಿವ ಭವತಿ| ಕೃತಕರ್ಮಣಃ ಕೃತವಮನಾದಿಕಸ್ಯ ಕೋಶಾತಕ್ಯಾದೀನಾಂ ನಿರ್ಯೂಹೇ ಕ್ವಾಥೇ ಕೃತಾಂ ಶೀತಾಂ ಸ್ಪರ್ಶಶೀತಲಾಂ ಘೃತಮಾಕ್ಷಿಕೋಪೇತಾಂ ಸರ್ವವಿಷಹರಾಂ ಯವಾಗೂಂ ವೇಗಾನ್ತರೇ ಯೋಜಯೇತ್| ಕೋಶಾತಕೀ (ಪುಟ್ಟಲ್ಪೀರಮ್) ಅಗ್ನಿಕೋಽಗ್ನಿಮನ್ಥಃ| ಸೂರ್ಯವಲ್ಲೀ (ವೇಮ್ಬಾಡ), ಕರವೀರಮಿತಿ ಕೇಚಿತ್| ಕಿಣಿಹೀ (ಕಿಲುಕ್ಕಿಲುಪ್ಪ) ಕ್ಷೌದ್ರಸಾಹ್ವಯಾ (ಮಕ್ಕೀರಕಲ್ಲ) ಇತಿ ಕೋಲಭಾಷಾ)|| ೪೩||

Adhikarana aparA yavAgUH (44) · Śloka 44

ತದ್ವನ್ಮಧೂಕಮಧುಕಪದ್ಮಕೇಸರಚನ್ದನೈಃ||೪೪||

ಮಧುಕಾದಿಭಿಸ್ತದ್ವದಿತಿ ಕೋಶಾತಕ್ಯಾದಿವಿಧಾನೇನ ಯವಾಗೂಮ್| (ಮಧೂಕಾದೀನಾಂ ನಿರ್ಯೂಹೇ ಕೃತಾ ಯವಾಗೂಸ್ತತ್ತುಲ್ಯಗುಣಾ| ಮಧೂಕಾದಿ ಸುಬೋಧಮ್)||೪೪||

Adhikarana agadAnAM prayogaH (45) · Śloka 45

ಅಗದಾನ್ ವಕ್ಷ್ಯತೇ ಚಾತಃ ಸಿದ್ಧಾನ್ ಪೂರ್ವರ್ಷಿನಿರ್ಮಿತಾನ್| ಸರ್ವೇಷು ಸರ್ವಾವಸ್ಥೇಷು ಯೇ ವಿಷೇಷು ಪರಂ ಹಿತಾಃ||೪೫||

ಅತೋಽನನ್ತರಂ ಪೂರ್ವರ್ಷಿನಿರ್ಮಿತಾನ್ ದುಷ್ಟಫಲಾನಗಾದಾನ್ ವಕ್ಷ್ಯತೇ| ಯೇ ಅಗದಾಃ ಸರ್ವೇಷು ವಿಷೇಷು ಸರ್ವಾವಸ್ಥೇಷು ಪರಮತ್ಯರ್ಥಂ ಹಿತಾಃ|| ೪೫||

Adhikarana sa~jjIvano agadaH (46) · Śloka 46

ಚನ್ದನಂ ಕುಙ್ಕುಮಂ ಕುಷ್ಠಂ ಕಾಙ್ಕ್ಷೀ ಲಾಕ್ಷಾ ಪ್ರಿಯಙ್ಗವಃ| ಮುಸ್ತಸ್ಥೌಣೇಯಶೈಲೇಯರೋಚನಾ ಮದನಪ್ಲವಮ್| ಶ್ರೀವೇಷ್ಟಕವಿಡಙ್ಗೈಲಾ ವಿಶಾಲಾಲಮನಶ್ಶಿಲಾಃ| ಸುರಸಪ್ರಸವಸ್ಪೃಕ್ಕಾ ರಜನೀದ್ವಯವಾಲಕಮ್| ಹಿಙ್ಗುಸಿದ್ಧಾರ್ಥಕಾಃ ಪದ್ಮಚಾರಿಣೀ ಪದ್ಮಕೇಸರಮ್| ಜಾತ್ಯಾಃ ಪುಷ್ಪಂ ಪ್ರವಾಲಶ್ಚ ಪುಷ್ಪಮರ್ಕಶಿರೀಷಯೋಃ| ದ್ವಿರೋಧ್ರಬೃಹತೀ ಕೌನ್ತೀ ಮಧುಕಂ ಗನ್ಧನಾಕುಲೀ| ಮುದ್ಗಪರ್ಣೀ ಕಣಾ ಶ್ಯಾಮಾ ಧ್ಯಾಮಕಂ ನಲದಂ ನತಮ್| ಸಿನ್ದುವಾರಕಶಕ್ಯಾಕದೇವದಾರುಮಯೂರಕಮ್| ಪುಷ್ಯೇ ಸಮಾಹೃತೈಃ ಪಿಷ್ಟೈರ್ಯೋಜ್ಯಸ್ತೈರಗದೋತ್ತಮಃ| ಸಞ್ಜೀವನಃ ಪ್ರಾಗಮೃತಾದ್ವಿಹಿತೋಽಯಂ ಸ್ವಯಮ್ಭುವಾ| ಪಾನನಸ್ಯಞ್ಜನಾಘ್ರಾಣಧೂಮಾಲೇಪನಧಾರಣೈಃ| ಜೀವನೋ ವಿಷಸುಪ್ತಾನಾಂ ರಾಜದ್ವಾರೇ ಜಯಾವಹಃ| ಧನ್ಯೋ ಧಾನ್ಯಧನಾಯುಃಶ್ರೀಕ್ಷೇಮಪುಷ್ಟಿಸುಖಪ್ರದಃ| ಗೃಹೇ ಸ್ಥಿತೋ ವಿಷಾಲಕ್ಷ್ಮೀಮನ್ತ್ರಜ್ವರಗರಗ್ರಹಾನ್| ಕೃತ್ಯಾಕಾರ್ಮಣಕಾಖೋರ್ದವ್ಯಾಲಜನ್ತುಸರೀಸೃಪಾನ್| ಸ್ವಪ್ನೋಪಘಾತದುಃ ಸ್ವಪ್ನತೋಯಾಗ್ನಿರಿಪುತಸ್ಕರಾನ್| ನಿಹನ್ತ್ಯಕಾಲಮರಣಮಾರಕಾಶಾನಿವಿಗ್ರಹಾನ್||೪೬||

ಚನ್ದನಕುಙ್ಕುಮಾದಿಭಿಃ ಪುಷ್ಪದಿನೇ ಸಮಾಹೃತೈಃ ಸಞ್ಜೀವನೋ ನಾಮಾಗದಃ ಸಂಯೋಜ್ಯಃ| ಅಯಮಗದೋಽಮೃತಾತ್ಪೂರ್ವಮುತ್ಪನ್ನೋಽಮೃತತುಲ್ಯಕಾರ್ಯಕರಃ ಸ್ವಯಮ್ಭುವಾ ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ವಿಹಿತಃ| ಸ್ಥೌಣೇಯಃ ಕೃತಬರ್ಹಾಖ್ಯಃ| ಪ್ಲ್ವಂ ಪರಿಪೇಲವಮ್| ಸುರಸಸ್ಯ ಪ್ರಸವಮಙ್ಕುರಃ| ಪುಷ್ಪಂ ಪ್ರವಾಲಶ್ಚ ಜಾತ್ಯಾಃ| ಪ್ರವಾಲಃ ಕಿಸಲಯಮ್| ಶ್ಯಾಮಾ ಪ್ರಿಯಙ್ಗುಃ| ನಲದಂ ಮಾಂಸೀ| ನತಂ ತಗರಮ್| ಶಮ್ಯಾಕ ಆರಗ್ವಧಃ| ಮಯುರಕೋಽಪಾಮಾರ್ಗಃ| ಏಷ ಚ ಸಞ್ಜೀವನಃ ಪಾನಾದಿಭಿರ್ಜ್ಜೀವನಾದಿಗುಣೋ ಧಾನ್ಯಾದಿಪ್ರದಶ್ಚ| ಗೃಹೇ ಸ್ಥಿತೋ ವಿಷಾದೀನ್ ಹನ್ತಿ| ಧನ್ಯೋ ಮಙ್ಗಲ್ಯಃ| ಮನ್ತ್ರೋಽನ್ಯೇನಾಭಿಚಾರಪ್ರಯುಕ್ತಃ| ಕೃತ್ಯಾ ಅಭಿಚಾರದೇವತಾ| ಕಾಱ್ಮಣಂ ವಶೀಕರಣಮ್| ಕಾಖೋರ್ದ್ದೋ ನಾಮ ಭೂತವಿಶೇಷಃ| ಜನ್ತವಃ ಕೃಮಯಃ| ಸರೀಸೃಪಃ ಸರ್ಪಾದಯಃ| ಸ್ವಪ್ನೋಪಘಾತಃ ಸ್ವಪ್ನೇ ಭಯಙ್ಕರೈರಭಿಭವಃ| ದುಃಸ್ವಪ್ನಂ ಶಾರೀರೋಕ್ತಮ್| ವಿಗ್ರಹೋ ದ್ವನ್ದ್ವಃ|| ೪೬||

Adhikarana yApano agadaH (47) · Śloka 47

ಚನ್ದನಂ ವಾಲಕಂ ಮುಸ್ತಂ ಧ್ಯಾಮಕಂ ಕಟುಕಾ ನತಮ್| ದಾಡಿಮಂ ಕುಙ್ಕುಮಂ ಶುಣ್ಠೀ ಕಪಿತ್ಥಂ ವತ್ಸಲಾಫಲಮ್| ಕರಞ್ಜಬೀಜಂ ಮರಿಚಮುತ್ಪಲಂ ಕಮಲಂ ದಲಮ್| ನಲಮೂಲಮಪಾಮಾರ್ಗಂ ಕರವೀರಕಮಞ್ಜನಮ್| ಲಾಕ್ಷಾಮಾಲತ್ಯಹಿಚ್ಛತ್ರ ನಾಗಪುಷ್ಪಾಮ್ಲವೇತಸಮ್| ವಿಷಾಲಾರೋಚನಾಶ್ಯಾಮಾ ಶಙ್ಖಪುಷ್ಪೀಪ್ರಿಯಙ್ಗುಕಾ| ಅಜಾಜೀಸಾರಿವಾಕುಷ್ಠಮಜಮೋದಃ ಕುರಣ್ಡಕಃ| ವಯಸ್ಥಾ ಸಿನ್ದುವಾರೈಲಾ ಕಾಯಸ್ಥಾ ಚಾರಟೀ ವಚಾ| ಕರ್ಕಟೀ ಪೂತನಾ ಕೇಶೀ ಶ್ವೇತಾ ಚ ಗಿರಿಕರ್ಣಿಕಾ| ಗೋಲೋಮೀ ಸಿಂಹಲೋಮೀ ಚ ವರ್ಷಾಭುರ್ಗಜಪಿಪ್ಪಲೀ| ಅಗದೋ ಯಾಪನಾಖ್ಯೋಽಯಂ ಪೂರ್ವೇಣ ಸದೃಶೋ ಗುಣೈಃ||೪೭||

ಚನ್ದನಾದಿಭಿಃ ಪಞ್ಚಭಿಃ ಶ್ಲೋಕೈರ್ಯಾಪನಾಖ್ಯ ಅಗದಃ ಪೂರ್ವೇಣ ಸಞ್ಜೀವನೇನ ಗುಣೈಃ ಸದೃಶಃ| ಧ್ಯಾಮಕಂ ಶ್ಯಾಮಕಮ್| ಕತ್ತೃಣಮಿತಿ ಕೇಚಿತ್| ವತ್ಸಕಾತ್ಫಲಮಿನ್ದ್ರಯವಃ| ದಲಂ ಗನ್ಧಪತ್ರಮ್| ಅಹಿಚ್ಛತ್ರಂ ಕವಕಮ್| ತದೇವ ಭೂಸ್ಫೋಟಮ್| ಛತ್ರಾಕಾರಮೇತತ್ (ಕೂಣ್ಣ-ಇತಿ ಭಾಷಾ)| ಶ್ಯಾಮಾ ಪಿಪ್ಪಲೀ| ಶಙ್ಖಪುಷ್ಪೀ ವೀರಟಿಃ| ಕುರಣ್ಡಕಂ ಪೀತಾಮ್ಲಾಯನಕಮ್| ವಯ-ಸ್ಥಾ ಆಮಲಕಮ್| ಕಾಯಸ್ಥಾ ಹರೀತಕೀ| ಚಾರಟೀ ಸ್ಥೋಣೇಯಮ್| ಕರ್ಕಟೀ ಬಿಲ್ವಮ್| ಪೂತನಾ ಮಾಂಸೀ| ಕೇಶೀ ನಿರ್ಗುಣ್ಡೀ| ಗೋಲೋಮೀ ದೂರ್ವಾ| ವಾಸಕ ಇತಿ ಚ| ಸಿಂಹಲೋಮೀ (ನಿ) ಸುರಸಾ ಚ ಸುಪತ್ರಾ ಚ ಬಹುಪುತ್ರೀ ಚ ತಕ್ರಲಾ| ವರ್ಷಾಭೂಃ ಪುನರ್ನವಾ|| ೪೭||

Adhikarana sUryodayo agadaH (48) · Śloka 48

ಶ್ರೀವೇಷ್ಟಕಂ ಹರಿದ್ರೇ ದ್ವೇ ಕೋವಿದಾರಂ ಮನಶ್ಶಿಲಾಮ್| ಪಿಪ್ಪಲೀಂ ಪಾಟಲೀ ಪದ್ಮಾಂ ಶ್ವೇತಾಞ್ಚ ಗಿರಿಕರ್ಣಿಕಾಮ್| ಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾಂ ಬೃಹತೀ ವಕ್ರಂ ಯಷ್ಟೀ ಮರಿಚಕೇಸರಮ್| ಫಲಿನೀಂ ಕಿಣಿಹೀಂ ಚೇತಿ ಗವಾಂ ಪಿತ್ತೇನ ಭಾವಯೇತ್| ಸೂರ್ಯೋದಯೋ ಹನ್ತಿ ವಿಷಂ ತಮಃ ಸೂರ್ಯೋದಯೋ ಯಥಾ||೪೮||

ಶ್ರೀವೇಷ್ಟಕಾದಿಭಿರ್ಗೋಪಿತ್ತಪಿಷ್ಟೈಃ ಸೂರ್ಯೋದಯನಾಮಾಽಗದೋ ವಿಷಂ ಹನ್ತಿ ಯಥಾ ಸೂರ್ಯೋದಯಸ್ತಮೋಽನ್ಧಕಾರಮ್| ಶ್ರೀವೇಷ್ಟಕಃ ಶ್ರೀವಾಸಕಃ ಶ್ವೇತಾ ಗಿರಿಕರ್ಣಿಕಾ ಕಟಭೀ| ವಕ್ರಂ ತಗರಮ್| ಕೇಸರಂ ನಾಗಕೇಸರಮ್| ಫಲಿನೀ ಪ್ರಿಯಙ್ಗುಃ| ಕಿಣಿಹೀ ಗಿರಿಕರ್ಣಿಕಾ|| ೪೮||

Adhikarana apare agadAH (49) · Śloka 49

ನಿಮ್ಬಪತ್ರಂ ಗೃಹಾದ್ಧೂಮಂ ಫಾಣಿತಂ ಬೃಹತೀಫಲಮ್| ಗೋಪಿತ್ತಯುಕ್ತಮಗದಃ ಪರಮಂ ಮೃತಜೀವನಃ| ಗೋಪಿತ್ತಕುಷ್ಠಸುರಸಮಧುಕದ್ವಿನಿಶಂ ತಥಾ| ವಿಶಾಲಾರಜನೀಕುಷ್ಠಶ್ವಪಿತ್ತವ್ಯೋಷತುಮ್ಬರುಃ| ವಚಾಶಿರೀಷಪಞ್ಚಾಙ್ಗೀ ಮೃತಸಞ್ಜೀವನೋಽಗದಃ| ಪಞ್ಚಾಙ್ಗಾನಿ ಶಿರೀಷಸ್ಯ ಶ್ವಪಿತ್ತಞ್ಚ ವರೋಽಗದಃ| ಪ್ರಿಯಙ್ಗುತಗರಂ ಲಾಕ್ಷಾ ಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾ ಮಧುಕಂ ಮಧು| ಹರಿದ್ರಾ ಚೇತ್ಯಯಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಃ ಕೌಟಲ್ಯದಯಿತೋಽಗದಃ| ವಿಸಂಜ್ಞಾನಾಂ ವಿಷೈರ್ಘೋರೈಃ ಪ್ರಹಾರೈರ್ನಷ್ಟಚೇತಸಾಮ್| ಉದ್ಬನ್ಧಾನಾಂ ಜಲೌಘೇ ಚ ಮೃತಾನಾಂ ಚೇತನಾವಹಃ| ಶಿರೀಷಫಲಕಾಕಾಣ್ಡಸುರಸಾಗ್ರಪುನರ್ನವೈಃ| ಕಕ್ಷ್ಯಾವಾಯಸಿಸಂಯುಕ್ತೈರಗದಃ ಪೂರ್ವವದ್ಗುಣೈಃ| ಕಟುಕಾಲಾಬುಮೂಲಾನಿ ಗವಾಂ ಪಿತ್ತೇನ ಕಲ್ಕಯೇತ್| ಬ್ರಾಹ್ಮೋ ಧಾರ್ಯೋಽಯಮಗದಃ ಸರ್ವಕರ್ಮಸು ಪೂಜಿತಃ| ಅಗಾರಧೂಮಸ್ತ್ರಿವೃತಾ ಗೋಪಿತ್ತಂ ತ್ರ್ಯೂಷಣಂ ವಚಾ| ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯೋಽಯಮಗದಃ ಸರ್ವರಕ್ಷೋ ವಿಷಾಪಹಃ| ಶ್ವೇತಪುಷ್ಕರತುಲ್ಯಾಂಶೈರ್ಜೀವನ್ತ್ಯಾ ಕುಸುಮೈಃ ಕೃತಃ| ರುಕ್ಮಪಿಟೋ ಮಣಿರ್ದ್ಧಾರ್ಯಶ್ಚಾಣಕ್ಯೇಷ್ಟೋ ವಿಷಾಪಹಃ| ಮಂಸೀತ್ವಕ್ಪತ್ರಸುರಸಮನೋಹ್ವಾ ಶೀತಕುಙ್ಕುಮಮ್| ನಿಶಾ ವ್ಯಾಘ್ರನಖಂ ಶುಣ್ಠೀ ದಶಾಙ್ಗೋಽಯಂ ವಿಷಾಪಹಃ| ಉತ್ಪಾತಗಣ್ಡಪಿಟಕಾದಿಗ್ಧವಿದ್ಧವಿಷಾಪಹಃ| ಉದುಮ್ಬರತ್ವಗ್ಜಮ್ಬ್ವಸ್ಥಿಮಧುಕೋತ್ಪಲಗೈರಿಕೈಃ| ಚನ್ದನೋಶೀರನಲದನಾಗಕೇಸರಪದ್ಮಕೈಃ| ವಿಶೇಷಾದ್ವಿಷವಿಸ್ಫೋಟವಿಸರ್ಪಜ್ವರದಾಹಹಾ| ಶಿರೀಷೋದುಮ್ಬರಪ್ಲಕ್ಷನ್ಯಗ್ರೋಧಾಶ್ವತ್ಥವಲ್ಕಲೈಃ| ಸಘೃತೋ ದಾಹತೃಷ್ಣಾಸ್ರವಿಷವೀಸರ್ಪಪಿತ್ತಹಾ| ಗಜಪಿಪ್ಪಲಿಕಾಸೀಸಕ್ಷಾರಯಷ್ಟೀಮಯೂರಕಮ್| ರಕ್ತಾ ನತಂ ವಚಾ ದನ್ತೀ ಶಿವಃ ಶಿವಕೃತೋಽಗದಃ| ಸುರಾಲಾಪಾವಕೀಸೋಮಾಭೋಗವತ್ಯಮೃತಾನತಮ್| ಆಢಕೀಕಿಣಿಹೀಸೋಮರಾಜೀ ಚೌಶನಸೋಽಗದಃ| ಶ್ಲೇಷ್ಮಾತಕಾರ್ಕಕುಸುಮಂ ತಣ್ಡುಲೀಯೋ ಮಯೂರಕಃ| ಸುರಸಾಮಞ್ಜರೀ ಕಾಕಮಾಚೀ ಪಾನೇಽಗದೋ ವರಃ||೪೯||

ನಿಮ್ಬಪತ್ರಗೋಪಿತ್ತವಿಶಾಲಾಪಞ್ಚಾಙ್ಗಾನೀತ್ಯಾದಯಃ ಸುಬೋಧಃ| (ಗೋಪಿತ್ತಂ ಗೋರೋಚನೇತಿ ಸುಶ್ರುತಟೀಕಾ)| ತಥೇತಿ ಪರಮಂ ಮೃತಜೀವನಃ| ಶಿರೀಷಪಞ್ಚಾಙ್ಗಾನಿ ಪತ್ರಪುಷ್ಪಫಲತ್ವಙ್ಮೂಲಾನಿ| ವರಃ ಶ್ರೇಷ್ಠಾ| ಪ್ರಿಯಙ್ಗ್ವಾದಿರಯಮಗದಃ ಶ್ರೇಷ್ಠಃ| ಯಃ ಕೌಟಿಲ್ಯಸ್ಯ ದಯಿತಃ ವಿಸಂಜ್ಞಾದೀನಾಂ ಚೇತನಾವಹಶ್ಚ| ಶಿರೀಷಫಲಾದಿಭಿರಗದೋ ಗುಣೈಃ ಪೂರ್ವವತ್ ಪ್ರಿಯಙ್ಗ್ವಾದಿವದ್ವಿಜ್ಞೇಯಃ| ಸುರಸಾಗ್ರಂ ತುಲಸೀಕುಸುಮಮ್| ಕಕ್ಷ್ಯಾ ವಾಯಸೀ ಕಾಕೋದುಮ್ಬರಿಕಾ| ಕಟುಕಾಲಾಬುಮೂಲಾನಿ ಗೋಪಿತ್ತೇನ ಕಲ್ಕಯೇತ್| ಬ್ರಾಹ್ಮೋಽಯಮಗದೋ ಮಣಿವಾದ್ಧಾರ್ಯಃ| ಸರ್ವಕರ್ಮಸ್ವಭೀಷ್ಟೇಷು ಪೂಜಿತಃ ಶ್ರೇಷ್ಠಃ| (ಕಟುಕಾಲಾಬು ಘೇಚ್ಚುರಃ)| ಅಗಾರಧೂಮಾದಿಭಿಃ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯೋ ನಾಮಾಗದಃ ಸುಬೋಧಃ| ಶ್ವೇತಪದ್ಮಂ ಜೀವನ್ತೀಕುಸುಮಂ ಚ ಸಮಭಾಗಂ ಕೃತ್ವಾ ರುಕ್ಮೇನ ಸುವರ್ಣೇನ ಪೇಷಯೇದಯಂ ಮಣಿಶ್ಚಾಣಕ್ಯಸ್ಯ ಕೌಟಿಲ್ಯಸ್ಯ ವಿಷಾಪಹ ಇಷ್ಟಃ| ಮಾಂಸ್ಯಾದಿಭಿರ್ದಶಾಙ್ಗೋ ನಾಮಾಗದೋ ವಿಷಾಪಹಃ| ವಿಶೇಷತ ಉತ್ಪಾತಾದ್ಯಾಪಹಶ್ಚ| ಶೀತಂ ಚನ್ದನಮ್| ಉದುಮ್ಬರತ್ವಗಾದಿಭಿರಗದೋ ವಿಶೇಷಾದ್ವಿಷವಿಸ್ಫೋಟಾದಿಹಾ| ಶಿರೀಷಾದಿವಲ್ಕಲೈಃ ಸಘೃತೋಽಗದೋ ದಾಹಾದಿಹಾ| ಗಜಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾದಿಭಿರ್ಭಗವತಾ ಶಿವೇನ ಕೃತೋಽಗದಃ| ಶಿವಃ ಶ್ರೇಯಷ್ಕರಃ| ಮಯೂರಕಮಪಾಮಾರ್ಗಃ ರಕ್ತಾ| ಗುಞ್ಜಾ| ನತಂ ತಗರಮ್| ಸುರಾಲಾದಿಭಿರೌಶನಸೋಽಗದಃ| ಸುರಾಲಾ (ನಿ)- ಸುಲಕ್ಷಣಾ ಸುರಾಲಾಖ್ಯಾ ಜ್ಞೇಯಾ ಪುತ್ರವತೀ ಪರಾ| ಪೂಜಾ ವೃದ್ಧಾಕರೀ ಜ್ಞೇಯಾ ಪತ್ರಪುಷ್ಪಫಲೈಃ ಶುಭಾ| ಪಾವಕೀ (ನಿ)- ಕ್ಷುರಧಾರಾ ಪಾವಕಾಖ್ಯಾ ಜ್ಞೇಯಾ ಸಸ್ಯವತೀತಿ ಚ| ವೀರಣೀ ವೀರಗುಚ್ಛೋಕ್ತಾ ಸೈವಾರುಣವಚಾ ಮತಾ|| ಸೋಮಾ ಬ್ರಾಹ್ಮೀ ಚನ್ದ್ರತರುರ್ವಾ| ಭೋಗವತೀ ಸಮಙ್ಗಾ| ಕಿಣಿಹೀ ಕಟಭೀ| ಶ್ಲೇಷ್ಮಾತಕಾದಿಭಿರಗದಃ ಪಾನೇ ವರಃ ಶ್ರೇಷ್ಠಃ| (ಸುರಸಾ ನಿರ್ಗುಣ್ಡೀ| ಮಞ್ಜರೀ ತುಲಸೀ)|| ೪೯||

Adhikarana dadhyAdikaM mUlaviShaghnam (50) · Śloka 50

ದಧ್ಯಾಜ್ಯಾಕ್ಷೌದ್ರಲವಣಂ ಪೀತಂ ಮೂಲವಿಷಾಪಹಮ್||೫೦||

ದಧ್ಯಾದಿಕಂ ಸಂಯೋಜ್ಯ ಪೀತಂ ಮೂಲವಿಷಾಪಹಂ ಭವತಿ|| ೫೦||

Adhikarana haridrAdiyogaH (51) · Śloka 51

ಹರಿದ್ರಾಸೈನ್ಧವಕ್ಷೌದ್ರಘೃತಂ ಸಂಸೃಜ್ಯ ಪಾಯಯೇತ್| ಆರ್ತ್ತಾನ್ ಮೂಲವಿಷೈರ್ಘೋರೈರ್ದಿಗ್ಧವಿದ್ಧಾನ್ ವಿಶೇಷತಃ||೫೧||

ಘೋರೈರ್ಮೂಲವಿಷೈರಾರ್ತ್ತಾನ್ ಹರಿದ್ರಾದೀನಿ ಸಂಸೃಜ್ಯ ಪಾಯಯೇತ್| ವಿಷದಿಗ್ಧಶಸ್ತ್ರವಿದ್ಧಾನ್ ವಿಶೇಷೇಣ ಪಾಯಯೇತ್|| ೫೧||

Adhikarana nishAyAH antarbahiH prayogaH (52) · Śloka 52

ಹರಿದ್ರಾನ್ತರ್ಬಹಿಃ ಶಸ್ತಾ ವಿಷದೋಷಾತುರೇ ಪರಮ್||೫೨||

ವಿಷದೋಷೈರಾತುರೇ ಪುರುಷೇ ಅನ್ತಃಪಾನಾದಿನಾ ಬಹಿಶ್ಚ ಲೇಪಾದಿನಾ ಹರಿದ್ರೈವ ಪರಂ ಶಸ್ತಾ|| ೫೨||

Adhikarana nishAdya~jjanam (53) · Śloka 53

ನಿಶಾಶ್ವಮಾರಸುರಸಕರಞ್ಜವ್ಯೋಷದಾರುಭಿಃ| ಅಞ್ಜನಂ ಬಸ್ತ್ರಮೂತ್ರೇಣ ಪಿಷ್ಟೈರ್ನೇತ್ರೋಪರೋಧಜಿತ್||೫೩||

ನಿಶಾದಿಭಿರ್ವಸ್ತಮೂತ್ರಪಿಷ್ಟೈರಞ್ಜನಂ ವಿಷಾತುರೇ ನೇತ್ರೋಪರೋಧಜಿದ್ ಭವತಿ||೫೩||

Adhikarana bIjapUrAdya~jjanam (54) · Śloka 54

ಕರ್ಣಾಕ್ಷಿನಾಸಿಕಾಕಣ್ಠಜಿಹ್ವಾರೋಗೇಷು ನಾವನಮ್| ಬೀಜಪೂರಾರ್ಯಬೃಹತೀಫಲಜ್ಯೋತಿಷ್ಮತೀಕೃತಮ್||೫೪||

ಬೀಜಪೂರಾದಿಕೃತಂ ನಾವನಂ ವಿಷಾತುರೇ ಕರ್ಣಾದಿರೋಗೇಷು ಯೋಜ್ಯಮಿತಿ ಶೇಷಃ| ಆರ್ಯುಬೃಹತೀ ಸ್ಥೂಲಫಲಾ ಕಣ್ಟಕಾರಿಕಾ ತಸ್ಯಾಃ ಫಲಾನಿ|| ೫೪||

Adhikarana gandhahastI agadaH (55) · Śloka 55

ಶ್ವೇತ ವಚಾ ಹಿಙ್ವಮೃತಾ ಸುಗನ್ಧಾ ಕುಷ್ಠಸೈನ್ಧವಮ್| ಶಿರೀಷಪುಷ್ಪದ್ವಿನಿಶಾವ್ಯೋಷಟುಣ್ಟುಕಸರ್ಷಪಾಃ| ಕಪಿತ್ಥಮಧ್ಯಂ ಲಶುನಂ ಕರಞ್ಜೋ ವಂಶಲೇಖನಮ್| ಪಿಷ್ಟ್ವಾ ಗೋಬಸ್ತಮೂತ್ರೇಣ ತತ್ಪಿತ್ತೇನೈವ ಭಾವಯೇತ್| ದಿನಾನಿ ಸಪ್ತ ವ್ಯತ್ಯಾಸಾದ್ವಿನಿಹನ್ತಿ ತತೋಽಞ್ಜನಾತ್| ವಿಷಂ ಶಿರಸ್ಥಂ ಮೂರ್ದ್ಧಾರ್ತ್ತಿಜ್ವರಾಜೀರ್ಣಾವಿಷೂಚಿಕಾಃ| ಅಪಸ್ಮಾರಗ್ರಹೋನ್ಮಾದಪಾಣ್ಡುಮೇಹಮದಾತ್ಯಯಾನ್| ಶುಷ್ಕನೇತ್ರಾಮಯಶಿರೋರೋಗಪೈಲ್ಲಗಣಾರ್ಬುದಾನ್| ಕಾಚಾನ್ಧಕಾರಪಟಲಕಣ್ಡೂದೌರ್ಬಲ್ಯಪಕ್ಷ್ಮಣಃ| ಲೇಪಾತ್ ಪೀತಕ್ಷತಾಲೀಢದಷ್ಟದಿಘ್ದವಿಷಂ ಜಯೇತ್| ಶ್ವಿತ್ರಂ ಕೃಚ್ಛ್ರಾಣಿ ಕುಷ್ಠಾನಿ ದುಷ್ಟನಾಡೀಮಹಾವ್ರಣಾನ್| ಆನಾಹಾರ್ಶೋ ಗುದೇ ಲೇಪಾಲ್ಲಲಾಟೇ ದುಷ್ಟಪೀನಸಮ್| ಯೋನಿಲೇಪೇನ ನಾರೀಣಾಂ ಮೂಢಗರ್ಭಾನುಲೋಮನಃ| ಉನ್ಮೂಲಯತ್ಯೇಷ ವಿಷಂ ಗನ್ಧಹಸ್ತೀವ ಕಾನನಮ್||೫೫||

ಶ್ವೇತಾದಿಕಂ ಗೋಬಸ್ತಮೂತ್ರೇಣ ಪಿಷ್ಟಂ ಸಂಶೋಷ್ಯ ಸಪ್ತದಿನಾನಿ ತತ್ಪಿತ್ತೇನ ಗೋಬಸ್ತಪಿತ್ತೇನ ವ್ಯತ್ಯಾಸಾತ್ ಪರ್ಯಾಯೇಣ ಭಾವಯೇತ್| ಪುನರ್ಗೋಪಿತ್ತೇನ ಪುನರ್ಬಸ್ತಪಿತ್ತೇನೇತ್ಯರ್ಥಃ| ತತೋಽನನ್ತರಮಞ್ಜನೇನ ಶಿರಃಸ್ಥಂ ವಿಷಂ ಮೂರ್ದ್ಧಾರ್ತ್ಯಾದೀಂಶ್ಚ ವಿನಿಹನ್ತಿ| ಶುಷ್ಕನೇತ್ರಾಮಯಃ ಶುಷ್ಕಾಕ್ಷಿಪಾಕಃ| ಅನ್ಧಕಾರಂ ತಿಮಿರಮ್| ಲೇಪಾತ್ ಪೀತವಿಷಂ ಕ್ಷತವಿಷಮಾಲೀಢವಿಷಂ ದಷ್ಟವಿಷಂ ದಿಗ್ಧವಿಷಂ ಚ ಜಯೇತ್| ಕ್ಷತವಿಷಾದೀನಾಂ ಲಕ್ಷಣಂ ವಕ್ಷ್ಯತಿ| ಶ್ವಿತ್ರಪೀಡಾದೀಂಶ್ಚ ಲೇಪಾತ್ ಜಯೇತ್| ಗುದೇ ಲೇಪಾದಾನಾಹಮರ್ಶಶ್ಚ| ಲಲಾಟಲೇಪಾದ್ದುಷ್ಟಪೀನಸಮ್| ಏಷ ಚಾಗದೋ ನಾರೀಣಾಂ ಯೋನಿಲೇಪನೇನ ಮೂಢಗರ್ಭಾನುಲೋಮನಃ| ಏಷ ಚ ವಿಷಮುನ್ಮೂಲಯತಿ ಯಥಾ ಗನ್ಧಹಸ್ತೀ ವನಮ್| (ಶ್ವೇತಾ ಶ್ವೇತವಚಾ| ಸುಗನ್ಧಾ ಗನ್ಧನಾಕುಲೀ| ಟುಣ್ಟುಕಃ ಸ್ಯೋನಾಕಃ| ವಂಶಲೇಖನಂ ವಂಶತ್ವಕ್)||೫೫||

Adhikarana ajito~agadaH (56) · Śloka 56

ವಿಡಙ್ಗಪಾಠಾ ತ್ರಿಫಲಾಜಮೋದಾ ಹಿಙ್ಗ್ವಗ್ನಿವಕ್ರಂ ಲವಣಸ್ಯ ವರ್ಗಃ| ವ್ಯೋಷಾನ್ವಿತಂ ಸ್ಥಾವರಜಙ್ಗಮಾನಾಂ ಜೇತಾ ವಿಷಾಣಾಮಗದೋಽಜಿತಾಖ್ಯಃ||೫೬||

ವಿಡಙ್ಗಾದಿಭಿರಜಿತನಾಮಾಗದಃ ಸ್ಥಾವರಾಣಾಂ ಜಙ್ಗಮಾನಾಂ ಚ ವಿಷಾಣಾಂ ಜೇತಾ| ಲವಣವರ್ಗಃ ಸೂತ್ರೋಕ್ತಃ|| ೫೬||

Adhikarana bAlasUryo~agadaH (57) · Śloka 57

ಮನೋಹ್ವಾ ರೋಚನಾ ಚಣ್ಡಾ ತ್ವಗೇಲಾಸಿತಸರ್ಷಪೈಃ| ಸ್ಪೃಕ್ಕಾಹಿಙ್ಗುಲಕಾಶ್ಮೀರಕಾನ್ತಾಭಿಃ ಕಲ್ಕಿತೋಽಗದಃ| ವಿಷಘ್ನೋ ಬಾಲಸೂರ್ಯೋಽಯಂ ಶ್ರೀರಕ್ಷಾವಿಜಯರ್ದ್ಧಿದಃ||೫೭||

ಮನೋಹ್ವಾದಿಭಿಃ ಕಲ್ಕಿತೋಽಗದೋ ನಾಮ್ನಾ ಬಾಲಸೂರ್ಯೋ ವಿಷಘ್ನಃ ಶ್ರ್ಯಾದಿಪ್ರದಶ್ಚ| ಮನೋಹ್ವಾ ಮನಶ್ಶಿಲಾ| ಚಣ್ಡಾ ಚೋರಕಮ್| ಕಾಶ್ಮೀರಂ ಕುಙ್ಕುಮಮ್| ಕಾನ್ತಾ ಪ್ರಿಯಙ್ಗುಃ|| ೫೭||

Adhikarana mAheshvaro yogaH (58) · Śloka 58

ಅಜಗನ್ಧಾ ಸಗೋಮೂತ್ರಾ ಗೃಹಧೂಮಃ ಸಗುಗ್ಗುಲುಃ| ಏಷ ಮಾಹೇಶ್ವರೋ ಯೋಗೋ ನ ಕ್ವಚಿತ್ ಪ್ರತಿಹನ್ಯತೇ||೫೮||

ಅಜಗನ್ಧಾದಿಭಿರ್ಮಾಹೇಶ್ವರೋ ಯೋಗಃ ಸುಬೋಧಃ| ಅಶ್ವಗನ್ಧಾ ಸಗೋಮೂತ್ರಾ ಇತಿ ಚ ಪಾಠಃ|| ೫೮||

Adhikarana digdhaviddhalakShaNAni (59) · Śloka 59

ವಿಷದಿಗ್ಧೇನ ವಿದ್ಧಸ್ತು ಪ್ರತಾಮ್ಯತಿ ಮುಹುರ್ಮುಹುಃ| ವಿವರ್ಣಭಾವಂ ಭಜತೇ ವಿಷಾದಂ ಚಾಶು ಗಚ್ಛತಿ| ಕೀಟೈರಿವಾವೃತಂ ಚಾಸ್ಯ ಗಾತ್ರಂ ಚಿಮಿಚಿಮಾಯತೇ| ಶ್ರೋಣಿಪೃಷ್ಠಶಿರಃ ಸ್ಕನ್ಧಸನ್ಧಯಃ ಸ್ಯುಃ ಸವೇದನಾಃ| ಕೃಷ್ಣದುಷ್ಟಾಸ್ರವಿಸ್ರಾವೀ ತೃಣ್ಮೂರ್ಚ್ಛಾಜ್ವರದಾಹವಾನ್| ದುಷ್ಟಿಕಾಲುಷ್ಯವಮಥುಶ್ವಾಸಕಾಸಕರಃ ಕ್ಷಣಾತ್| ಆರಕ್ತಪೀತಪರ್ಯನ್ತಃ ಶ್ಯಾವಮಧ್ಯೋಽತಿರುಗ್ವ್ರಣಃ| ಶೂಯತೇ ಪಚ್ಯತೇ ಸದ್ಯೋ ಗತ್ವಾ ಮಾಂಸಂ ಚ ಕೃಷ್ಣತಾಮ್| ಪ್ರಕ್ಲಿನ್ನಂ ಶೀರ್ಯತೇಽಭೀಕ್ಷ್ಣಂ ಸಪಿಚ್ಛಿಲಪರಿಸ್ರವಮ್||೫೯||

ವಿಷದಿಗ್ಧಾಸ್ತ್ರವಿದ್ಧಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮಾಹ-ಪ್ರತಾಮ್ಯತಿ ಮುಹುರ್ಮುಹುರಿತ್ಯಾದಿಕಂ ವಿಷದಿಗ್ಧೇನ ವಿದ್ಧಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್| ತತ್ರ ವ್ರಣಃ ಕ್ಷಣಾತ್ ದೃಷ್ಟಿಕಾಲುಷ್ಯಾದಿಕರ ಇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಆರಕ್ತಾ ಈಷಲ್ಲೋಹಿತಾಃ ಪರ್ಯನ್ತಾ ಯಸ್ಮಿನ್ ವ್ರಣೇ ಸ ತಥೋಕ್ತಃ| ಶೂಯತ ಇತಿ ವ್ರಣವಿಶೇಷಣಮ್| (ವಿಷದಿಗ್ಧೇನ ಶಸ್ತ್ರೇಣ ವಿದ್ಧೋ ನರಸ್ತು ಮುಹುರ್ಮುಹುಃ ಪುನಃ ಪುನಃ ಪ್ರತಾಮ್ಯತಿ ಗ್ಲಾನಿಂ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ ವಿವರ್ಣಭಾವಂಮ್ ವೈವರ್ಣ್ಯಂ ಭಜತೇ| ಆಶ್ವೇವ ವಿಷಾದಂ ಗಚ್ಛತಿ| ಚಶಬ್ದಃ ಸಮುಚ್ಚಯೇ| ಅಸ್ಯ ವಿಷದಿಗ್ಧಾಹತಸ್ಯ ಶರೀರಂ ಕೀಟೈಃ ಕೃಮಿಭಿರಾಚಿತಂ ವ್ಯಾಪ್ತಮಿವ ಚಿಮಿಚಿಮಾಯತೇ ಚಿಮಿಚಿಮಾವದಾಚರತಿ| ಅಣುಪ್ರಾಣಿ ಪರಿಸರ್ಪಣಪ್ರತೀತಿಶ್ಚಿಮಿಚಿಮಾ| ಅಸ್ಯ ಶ್ರೋಣ್ಯಾದಿ ನಾನಾ ವೇದನಾಽನ್ವಿತಾ ಭವನ್ತಿ| ವ್ರಣಃ ಕೃಷ್ಣಂ ದುಷ್ಟಂ ಚಾಸ್ರಂ ಸದಾ ಸ್ರವತಿ| ತೃಡಾದಿಯುಕ್ತಶ್ಚ ಭವತಿ| ಮೂರ್ಚ್ಛಾ ವೈಚಿತ್ಯಮ್| ಕ್ಷಣೇನ ದೃಷ್ಟಿಕಾಲುಷ್ಯಾದಿಕರೋ ಭವತಿ| ವೇಧವ್ರಣ ಈಷದ್ರಕ್ತಪೀತವರ್ಣಪರ್ಯನ್ತಃ ಶ್ಯಾವರ್ಣಮಧ್ಯಃ ಶೋಫಂ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ| ಸಹಸಾ ಪಾಕಂ ಚ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ| ತದ್ಗತಂ ಮಾಂಸಂ ಕಾಱ್ರ್ಷ್ಣ್ಯಮಾಸಾದ್ಯ ಅತಿಶಯೇನ ಕ್ಲಿನ್ನಂ ಸತ್ ಪೈಚ್ಛಿಲ್ಯಯುಕ್ತಪೂಯಸ್ರಾವೋಪೇತಮನವರತಂ ಶೀರ್ಯತೇ| ಚಶಬ್ದಃ ಸಮುಚ್ಚಯಾರ್ಥಃ)|| ೫೯||

Adhikarana digdhaviddhacikitsA (60) · Śloka 60

ಕುರ್ಯಾದಮರ್ಮವಿದ್ಧಸ್ಯ ಹೃದಯಾವರಣಂ ದ್ರುತಮ್| ಶಲ್ಯಮಾಕೃಷ್ಯ ತಪ್ತೇನ ಲೋಹೇನಾನು ದಹೇದ್ ವ್ರಣಮ್| ಅಥವಾ ಮುಷ್ಕಕಶ್ವೇತಾಸೋಮತ್ವಕ್ತಾಮ್ರವಲ್ಲಿತಃ| ಶಿರೀಷಾದ್ಗೃಧ್ರನಖ್ಯಾಶ್ಚ ಕ್ಷಾರೇಣ ಪ್ರತಿಸಾರಯೇತ್| ಶುಕನಾಸಾಪ್ರತಿವಿಷಾವ್ಯಾಘ್ಱೀಮೂಲೈಶ್ಚ ಲೇಪಯೇತ್| ಪೀತದಷ್ಟಚಿಕಿತ್ಸಾಂ ಚ ಕುರ್ಯಾತ್ತಸ್ಯ ಯಥಾರ್ಹತಃ| ವ್ರಣೇ ತು ಪೂತಿಪಿಶಿತೇ ಕ್ರಿಯಾ ಪಿತ್ತವಿಸರ್ಪವತ್||೬೦||

ಕಿರ್ಯಾದಿತ್ಯಾದಿನಾ ದಿಗ್ಧವಿದ್ಧಸ್ಯ ಚಿಕಿತ್ಸಾ-ಅಮರ್ಮಣಿ ವಿದ್ಧಸ್ಯಾಶು ಹೃದಯವರಣಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ಹೃದಯಾವರಣಂ ತತ್ ಯೇನ ಪೀತೇನ ಹೃದಯ ಪ್ರಾಪ್ತೇನ ವಿಷಮಭಿಭವಿತುಂ ನ ಶಕ್ನೋತಿ ತಚ್ಚ ವಕ್ಷ್ಯತೇ| ವ್ರಣಾಚ್ಚ ವಿಷದಿಗ್ಧಂ ಶಲ್ಯಮಾಕೃಷ್ಯಾನು ಪಶ್ಚಾತ್ತಪ್ತೇನ ಶಸ್ತ್ರೇಣ ವ್ರಣಂ ದಹೇತ್| (ಅಮರ್ಮವಿದ್ಧಸ್ಯ ಮರ್ಮವೇಧಸ್ಯಾಸಾಧ್ಯತ್ವಾನ್ಮರ್ಮರಹಿತಪ್ರದೇಶೇ ವಿದ್ಧಸ್ಯ ದ್ರುತಮಾಶ್ವೇವ ಹೃದಯಾವರಣಂ ಘೃತಪಾನೇನ ಹೃದಯಾಚ್ಛಾದನಂ ಕುರ್ಯಾತ್ ಭಿಷಗಿತಿ ಶೇಷಃ)| ಹೃದಯಸ್ಯ ಸರ್ವಧಾತುಮೂಲತ್ವಾದಾಹಾರಮಾರ್ಗತ್ವಾತ್ ಪ್ರಧಾನಮರ್ಮತ್ವಾಚ್ಚ ತಸ್ಮಿನ್ ವಿಷಘ್ನಘೃತಾದಿಭಿಃ ಪ್ರಚ್ಛಾದಿತೇ ಸತಿ ವಿಷಂ ಸಹಸಾ ನಾತಿವಿಸರ್ಪತಿ| ಉಕ್ತಂ ಚಾಲಮ್ಬಾಯನೇನ- ಯಾಃ ಸಿರಾಃ ಸರ್ವಗಾತ್ರೇಷು ಹೃದಯೇ ಸಮ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾಃ| ತಾಭಿರಸ್ಯ ವಿಷಂ ಸರ್ವಂ ಹೃದಯಂ ಸಮ್ಪ್ರಧಾವತಿ|| ಘೃತೇನ ತು ಪ್ರತಿಚ್ಛನ್ನಂ ವಿಷಂ ನಾತಿ ಪ್ರಪೀಡಯೇತ್| ನಿರ್ವಾಣಜನನಂ ಸರ್ಪಿಃ ಪ್ರಾಣಿನಾಂ ಪ್ರಾಣವರ್ದ್ಧನಮ್|| ಹೃದಯಾವರಣಾಸ್ತದ್ವದ್ಭಕ್ಷ್ಯಾ ಭೋಜ್ಯಾಶ್ಚ ಸಾಗದಾಃ|| ಇತಿ| ಅನು ಹೃದಯಾವರಣಾದನನ್ತರಂ ಶಲ್ಯಂ ವಿಷದಿಗ್ಧಶಿಲೀಮುಖಾದಿಕಂ ಸೂತ್ರೋದಿತೇನ ವಿಧಿನಾಽಹೃತ್ಯ ಅಗ್ನಿನಾ ತಪ್ತೇನ ಲೋಹಮಯೇನ ಜಾಮ್ಬ್ವೋಷ್ಠಾದಿನಾ ವೇಧವ್ರಣಂ ದಹೇತ್| ಅಥವಾ ನೈವ ದಹೇದಪಿ ತು ಮುಷ್ಕಕಾದೀನಾಂ ಕ್ಷಾರೇಣ ಪ್ರತಿಸಾರಯೇತ್| ಶುಕನಾಸಾದಿಭಿರ್ವ್ರಣಂ ಲೇಪಯೇತ್| (ಅಥವಾ ಅದಾಹೇ ಯಸ್ಯ ಚೇತ್ ಮುಷ್ಕಕಾದಿಭವೇನ ಕ್ಷಾರೇಣ ವ್ರಣಂ ಪ್ರತಿಸಾರಯೇತ್| ಮುಷ್ಕಕಃ ಕಾಲಮುಷ್ಕಕಃ| ಶ್ವೇತಾ ಶ್ವೇತವಚಾ| ಸೋಮಾತ್ವಕ್ ಕಟ್ಫಲತ್ವಕ್| ತಾಮ್ರವಲ್ಲೀ (ಚೋಮ್ಬುಲ್ಲಿರ್ಕೋಡಿ) ಶಿರೀಷಂ ಪ್ರಸಿದ್ಧಂ ಲೋಕೇ| ಗೃಧ್ರನಖೀ (ಕಾರ್ತೋಟ್ಟಿ) ವಿರಲೇತಿ ಪಾಠ್ಯಕಾರಃ| ಪಿಷ್ಟೈಃ ಶುಕನಾಸಾದಿಭಿರ್ವೇಧವ್ರಣಂ ಲೇಪಯೇಚ್ಚ| ಶುಕನಾಸಾ ಸ್ಯೋನಾಕಃ| ಪ್ರತಿವಿಷಾಽತಿವಿಷಾ| ವ್ಯಾಘ್ರೀ ಬೃಹತೀ)| ತಸ್ಯ ವಿಷದಿಗ್ಧಶಸ್ತ್ರವಿದ್ಧಸ್ಯ ಪೀತದಷ್ಟವಿಷಾದ್ಯಪೇಕ್ಷಯಾ ಯೋಜಯೇತ್| ಸುಬೋಧಮ್| ಪೂತಿಪಿಶಿತೇ ಕ್ಲಿನ್ನಮಾಂಸೇ| (ತಸ್ಯ ವಿಷದಿಗ್ಧಶಸ್ತ್ರವಿದ್ಧಸ್ಯ ಪೀತದಷ್ಟಚಿಕಿತ್ಸಾಂ ಪೀತಚಿಕಿತ್ಸಾಂ ವಿಷಪೀತಾಯ ಸೂತ್ರೋದಿತಾಂ ವಮನಾದಿಕಾಂ ದಷ್ಟಚಿಕಿತ್ಸಾಮುಪರಿ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಾಂ ಸರ್ಪಾದಿದುಷ್ಟಕ್ರಿಯಾಂ ಚ ಕುರ್ಯಾತ್| ವ್ರಣೇ ವಿದ್ಧವ್ರಣೇ ಪೂತಿಪಿಶಿತೇ ದುರ್ಗನ್ಧಯುಕ್ತಾಮಿಷೇ ಸತಿ ತುಶಬ್ದೇನ ದುಷ್ಟೀಭೂತೇಽಪಿ ಕಾರಣವಿಶೇಷಾತ್ ಶೀತೋಪಚಾರ ಏವ ಕರ್ತ್ತವ್ಯ ಇತಿ ದ್ಯೋತ್ಯತೇ| ಪಿತ್ತವಿಸರ್ಪವತ್ ಪಿತ್ತವಿಸರ್ಪ ಇವ ಶತಧೌತಘೃತಾಪ್ಲುತನ್ಯಗ್ರೋಧಗಣಾದ್ಯಾಲೇಪನಾದಿಕಾ ಕ್ರಿಯಾ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕಾರ್ಯೇತಿ ಶೇಷಃ)|| ೬೦||

Adhikarana garAkhyaM kRutrimaM viSham (61) · Śloka 61

ಸೌಭಾಗ್ಯಾರ್ಥಂ ಸ್ತ್ರಿಯೋ ಭರ್ತ್ರೇ ರಾಜ್ಞೇ ವಾರಾತಿಚೋದಿತಾಃ| ಗರಮಾಹಾರಸಮ್ಪೃಕ್ತಂ ಯಚ್ಛನ್ತ್ಯಾಸನ್ನವರ್ತಿನಃ||೬೧||

ಇತ್ಯಕೃತ್ರಿಮಮುಕ್ತ್ವಾ ಕ್ರಮಪ್ರಾಪ್ತಂ ಕೃತ್ರಿಮಂ ನಿರ್ಣೇತುಮಾಹ-ಸೌಭಾಗ್ಯಾರ್ಥಂ ಭರ್ತ್ರೇರಾಹಾರಸಮ್ಪ್ರಯುಕ್ತಂ ಗರಂ ಸ್ತ್ರಿಯೋ ಯಚ್ಛನ್ತಿ ದದತಿ| ರಾಜ್ಞೇ ಚಾಸನ್ನವರ್ತಿನೋ ಯಚ್ಛನ್ತಿ ಕಿಮ್ಭೂತಾ ಅರಾತಿಚೋದಿತಾಃ ರಾಜಶತ್ರುಪ್ರಯುಕ್ತಾಃ| (ಸ್ತ್ರಿಯಃ ಸೌಭಾಗ್ಯಾರ್ಥಂ ಭರ್ತ್ರೇ ಆಸನ್ನವರ್ತಿನಃ ಅರಾತಿಚೋದಿತಾಃ ವೈರಿಜನಪ್ರೇರಿತಾಃ ರಾಜ್ಞೇ ನೃಪಾಯ ವಾಶಬ್ದೋ ವಿಕಲ್ಪಾರ್ಥಃ| ಗರಂ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣವಿಶೇಷವಿಷಂ ಆಹಾರ ಸಮ್ಪೃಕ್ತಂ ಆಹೋರೇಣ ಸಂಯುಕ್ತಂ ಆಹಾರಶಬ್ದೇನಾದ್ಯಮಾನಂ ಸಕಲಮಪಿ ವಸ್ತುಜಾತಂ ಗೃಹ್ಯತೇ| ಯಚ್ಛನ್ತಿ ಪ್ರಯಚ್ಛನ್ತಿ)|| ೬೧||

Adhikarana 'gara'nirvacanam (62) · Śloka 62

ನಾನಾಪ್ರಾಣ್ಯಙ್ಗಶಮಲವಿರುದ್ಧೌಷಧಿಭಸ್ಮನಾಮ್| ವಿಷಾಣಾಞ್ಚಾಲ್ಪವೀರ್ಯಾಣಾಂ ಯೋಗೋ ಗರ ಇತಿ ಸ್ಮೃತಃ||೬೨||

ನನು ಗರಶಬ್ದೇನ ಕಿಮುಚ್ಯತ ಇತ್ಯಾಹ-ನಾನಾವಿಧಪ್ರಾಣ್ಯಙ್ಗಶಮಲಾನಾಂ ದೇಹವಿರುದ್ಧೌಷಧಿಭಸ್ಮನಾಮಲ್ಪವೀರ್ಯಾಣಾಂ ವಿಷಾಣಾಂ ಚ ಯ ಏಕತ್ರ ಯೋಗಃ ಸ ಗರ ಇತಿ ಸ್ಮೃತಃ| (ನಾನಾಪ್ರಾಣ್ಯಙ್ಗಶಮಲವಿರುದ್ಧೌಷಧಿಭಸ್ಮನಾಂ ನಾನಾವಿಧಪ್ರಾಣಿನಾಮಙ್ಗಾನಾಮವಯವಾನಾಂ ಶಮಲಾನಾಂ ಮೂತ್ರಪುರೀಷಾದಿಮಲಾನಾಂ ಚ ಅಥವಾ ನಾನಾಪ್ರಾಣೀನಾಂ ಅಙ್ಗಮಲಾನಾಂ ಮನುಷ್ಯದೇಹಮಲಾನಾಂ ಚ ಪ್ರಾಣೀನಾಮೇವಾಙ್ಗಮಲಾನಾಂ ವಾ| ವಿರುದ್ಧೌಷಧಿಭಸ್ಮನಾಂ ವಿರುದ್ಧವೀರ್ಯದ್ರವ್ಯಭಸ್ಮನಾಂ ಅಲ್ಪವೀರ್ಯಾಣಾಂ ವತ್ಸನಾಭಾದಿ ಮನ್ದವೀರ್ಯಾಣಾಂ ವಿಷದ್ರವ್ಯಾಣಾಂ ಚ ಯೋಗಃ ಏಕೀಕರಣಂ ಗರ ಇತಿ ಗರಸಂಜ್ಞಃ ಸ್ಮೃತಃ ಮುನಿಭಿರಿತಿ ಶೇಷಃ)|| ೬೨||

Adhikarana garaprayukte lakShaNAni (63) · Śloka 63

ತೇನ ಪಾಣ್ಡುಃ ಕೃಶೋಽಲ್ಪಾಘ್ನಿಃ ಕಾಸಶ್ವಾಸಜ್ವರಾರ್ದಿತಃ| ವಾಯುನಾ ಪ್ರತಿಲೋಮೇನ ಸ್ವಪ್ನಚಿನ್ತಾಪರಾಯಣಃ| ಮಹೋದರಯಕೃತ್ಪ್ಲೀಹೋ ದೀನವಾಗ್ದುರ್ಬಲೋಽಲಸಃ| ಶೋಫವಾನ್ ಸತತಾಧ್ಮಾತಃ ಶುಷ್ಕಪಾದಕರಃ ಕ್ಷಯೀ| ಪ್ರಾಯಃ ಪಶ್ಯತಿ ಶುಷ್ಕಾಂಶ್ಚ ವನಸ್ಪತಿಜಲಾಶಯಾನ್| ಮನ್ಯತೇ ಕೃಷ್ಣಮಾತ್ಮಾನಂ ಗೌರೋ ಗೌರಂ ಚ ಕಾಲಕಃ| ವಿಕರ್ಣನಾಸಾನಯನಂ ಪಶ್ಯೇತ್ತದ್ವಿಹತೇನ್ದ್ರಿಯಃ| ಏತೈರನ್ಯೈಶ್ಚ ಬಹುಭಿಃ ಕ್ಲಿಷ್ಟೋ ಘೋರೈರುಪದ್ರವೈಃ| ಗರಾರ್ತ್ತೋ ನಾಶಮಾಪ್ನೋತಿ ಕಶ್ಚಿತ್ಸದ್ಯೋಽಚಿಕಿತ್ಸಿತಃ||೬೩||

ಗರೋಪಯುಕ್ತಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮಾಹ-ತೇನ ಗರೇಣೋಪಯುಕ್ತೇನ ಪುರುಷಃ ಪಾಣ್ಡ್ವಾದಿಗುಣೋ ಭವತಿ| ಅರ್ದ್ದಿತಶಬ್ದಸ್ಯ ಕಾಸಾದಿಭಿಃ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಪ್ರತಿಲೋಮೋ ವಾಯುರ್ವಿಪರೀತವಾಹೀ| ಮಹಚ್ಛಬ್ದಸ್ಯ ಪ್ಲೀಹಾನ್ತೈಃ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ ಸ್ವಪ್ನೇ ಚ ಗೋಮಾಯ್ವಾದೀನ್ ಜಲಾಶಯಾನ್ತಾನ್ ಪ್ರಾಯಃ ಪಶ್ಯತಿ| ಯಶ್ಚ ಸ್ವಭಾವಾದೇವ ಗೌರಃ ಸ ಕೃಷ್ಣಮಾತ್ಮಾನಂ ಮನ್ಯತೇ ಕಾಲಶ್ಚ ಗೌರಮ್| ತೇನ ಚ ಗರಣ ವಿಹತೇನ್ದ್ರಿಯಃ ಸರ್ವಂ ಕರ್ಣಾದಿರಹಿತಂ ಪಶ್ಯತಿ| ಗರಾರ್ತ್ತಶ್ಚ ಪುರುಷಃ ಏತೈರನ್ಯೈಶ್ಚ ಘೋರೈರ್ಬಹುಭಿರುಪದ್ರವೈಃ ಕ್ಲಿಷ್ಟೋ ನಾಶಮಾಪ್ನೋತಿ| ಕಶ್ಚ್ತ್ ಸದ್ಯ ಏವಾಚಿಕಿತ್ಸಿತಃ ಸನ್|| ೬೩||

Adhikarana garacikitsAkramaH (64) · Śloka 64

ಗರಾರ್ತ್ತೋ ವಾನ್ತವಾನ್ಭುಕ್ತ್ವಾ ತತ್ಪಥ್ಯಂ ಪಾನಭೋಜನಮ್| ಶುದ್ಧಹೃಚ್ಛೀಲಯೇದ್ಧೇಮ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನವಿಧೇಃ ಸ್ಮರನ್||೬೪||

ಗರಾರ್ತ್ತ ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಚಿಕಿತ್ಸಾ| ಯೋ ಗರಾರ್ತ್ತಃ ಸ ಪ್ರಥಮಮೇವ ವಾನ್ತವಾನ್ ಗರೇ ಪಥ್ಯಂ ಪಾನಭೋಜನಂ ಭುಕ್ತ್ವಾ ಶುದ್ಧಹೃತ್ ಸನ್ ಹೇಮ ಸುವರ್ಣಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೋಕ್ತವಿಧಿನಾ ಶೀಲಯೇತ್| (ಗರಾರ್ತ್ತಃ ಗರಪೀಡಿತೋ ನರಃ ವಾನ್ತವಾನ್ ಕೃತವಮನಃ ತತ್ಪಥ್ಯಾಂ ಗರಹಿತಂ ಪಾನಭೋಜನಂ ಭುಕ್ತ್ವಾ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನವಿಧೇಃ ಸ್ಮರನ್ ಅನ್ನಸಂರಕ್ಷಾಯಾಂ ವಿಷಪೀತಾಯ ದದ್ಯಾದಿತ್ಯಾದಿ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೋಕ್ತಂ ನಿರೂಪಯನ್ ಶುದ್ಧಹೃತ್ ಸಕ್ಷೌದ್ರತಾಮ್ರರಜಸಾ ಶುದ್ಧಹೃದಯಃ ಹೇಮ ಹೇಮಚೂರ್ಣಂ ಶೀಲಯೇದಭ್ಯಸೇತ್)|| ೬೪||

Adhikarana sharkarAdilehaH (65) · Śloka 65

ಶರ್ಕರಾಕ್ಷೌದ್ರಸಂಯುಕ್ತಶ್ಚೂರ್ಣಸ್ತಾಪ್ಯಸುವರ್ಣಯೋಃ| ಲೇಹಃ ಪ್ರಶಮಯತ್ಯುಗ್ರಂ ಸರ್ವಂ ಯೋಗಕೃತಂ ವಿಷಮ್||೬೫||

ಶರ್ಕರಾದಿಲೇಹಃ ಸುಬೋಧಃ| ತಾಪ್ಯಂ ಮಾಕ್ಷಿಕಧಾತುಃ| ತಾಪ್ಯಸುವರ್ಣಯೋಶ್ಚೂರ್ಣಃ ಶರ್ಕರಯಾ ಕ್ಷೌದ್ರೇಣ ಚ ಸಂಯೋಜಿತೋ ಲೇಹ ಉಗ್ರಮುತ್ಕೃಷ್ಟವೀರ್ಯಂ ಯೋಗಕೃತಂ ಸರ್ವಂ ವಿಷಂ ಪ್ರಶಮಯತಿ ನಾಶಯತಿ| ಅತ್ರ ಸರ್ವಶಬ್ದೇನ ಗರಸ್ಯ ನಾನಾತ್ವಂ ದ್ಯೋತ್ಯತೇ|| ೬೫||

Adhikarana mUrvAdicUrNam (66) · Śloka 66

ಮೂರ್ವಾಮೃತಾನತಕಣಾಪಟೋಲೀಚವ್ಯಚಿತ್ರಕಾನ್| ವಚಾಮುಸ್ತವಿಡಙ್ಗಾನಿ ತಕ್ರಕೋಷ್ಣಾಮ್ಬುಮಸ್ತುಭಿಃ| ಪಿಬೇದ್ರಸೇನ ಚಾಮ್ಲೇನ ಗರೋಪಹತಪಾವಕಃ||೬೬||

ಯಸ್ಯ ಗರೇಣ ಪಾವಕ ಉಪಹತಃ ಸ ಮೂರ್ವಾದಿಚೂರ್ಣಂ ತಕ್ರಾದಿಭಿರಮ್ಲೇನ ಕಾಞ್ಜಿಕಾದ್ಯಮ್ಲದ್ರವ್ಯೇಣ ಮಾಂಸರಸೇನ ಚ ಪಿಬೇತ್|| ೬೬||

Adhikarana pArAvatAmiShAdiyogaH (67) · Śloka 67

ಪಾರಾವತಾಮಿಷಶಟೀಪುಷ್ಕರಾಹ್ವಶೃತಂ ಹಿಮಮ್| ಗರತೃಷ್ಣಾರುಜಾಕಾಸಶ್ವಾಸಹಿಧ್ಮಾಜ್ವರಾಪಹಮ್||೬೭||

ಪಾರಾವತಮಾಂಸಾದಿಕಂ ರಸವಿಧಾನೇನ ಶೃತಂ ಪಕ್ವಂ ಪಶ್ಚಾಚ್ಚ ಹಿಮಂ ಗರಾದ್ಯಪಹರಮ್| (ಪಾರಾವತಾಮಿಷಾದಿಭಿಃ ಶೃತಂ ಅತ್ರ ಶ್ರಪಣೋಕತ್ಯಾ ದ್ರವದ್ರವ್ಯತ್ವಾತ್ತೋಯಮಿತ್ಯರ್ಥಃ)|| ೬೭||

Adhikarana shvAsakAsaghnayogau (68) · Śloka 68

ವಾಯಸೀ ಶ್ವಾಸಕಾಸಘ್ನೀ ಭೃಷ್ಟಾಜ್ಯತ್ರಿಫಲಾರಸೇ| ಭಾರ್ಙ್ಗೀನಾಗರನಿರ್ಯೂಹಃ ಶಿಶಿರಶ್ಚ ಸಮಾಕ್ಷಿಕಃ||೬೮||

ಆಜ್ಯತ್ರಿಫಲಾರಸಯೋರ್ಭೃಷ್ಟಾ ವಾಯಸೀ ಗರಾರ್ತ್ತಸ್ಯ ಶ್ವಾಸಕಾಸಘ್ನೀ| ವಾಯಸೀ ಕಾಕೋದುಮ್ಬರಿಕಾ| ಭಾರ್ಙ್ಗೀನಾಗರಯೋಃ ಕ್ವಾಥಃ ಶೀತೋ ಮಾಕ್ಷಿಕಯುಕ್ತಶ್ಚಶಬ್ದಾಚ್ಛ್ವಾಸಕಾಸಘ್ನಃ|| ೬೮||

Adhikarana hareNvAdilepanam (69) · Śloka 69

ಹರೇಣುಚನ್ದನಶ್ಯಾಮಾನಲದಂ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಪೇಷಿತಮ್| ವಿಲೇಪನಂ ಪ್ರಯೋಕ್ತವ್ಯಂ ಗರೇಣೋಪಹತತ್ವಚಃ||೬೯||

ಯೇಷಾಂ ಗರೇಣ ತ್ವಗುಪಹತಾ ತೇಷಾಂ ಹರೇಣ್ವಾದಿಕಂ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಪಿಷ್ಟಂ ವಿಲೇಪನಂ ಪ್ರಯೋಕ್ತವ್ಯಮ್|| ೬೯||

Adhikarana ma~jjiShThAtipragharShaNam (70) · Śloka 70

ಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾ ಕಿಣಿಹೀ ನಿಮ್ಬರಜನ್ಯಶ್ವತ್ಥಚನ್ದನೈಃ| ಪ್ರಘರ್ಷಣಂ ಕೃಶಾನಾಂ ತು ಗರೇಣ ಕ್ಷಪಿತೌಜಸಾಮ್||೭೦||

ಯೇ ಗರೇಣ ಕ್ಷಪಿತ್ತೌಜಸಃ ಕೃಶಾಶ್ಚ ತೇಷಾಂ ಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾದಿಭಿರ್ದೇಹೇ ಪ್ರಘರ್ಷಣಂ ಹಿತಮ್|| ೭೦||

Adhikarana shreShThaM pathyam (70) · Śloka 71

ಪಥ್ಯಂ ಪರಮಮುದ್ದಿಷ್ಟಂ ಶೀಲನಂ ಕ್ಷೀರಸರ್ಪಿಷೋಃ||೭೧||

ಪಥ್ಯಮಿತ್ಯಾದಿ ಗರೇ ವಿಜ್ಞೇಯಮ್|| ೭೦||

Adhikarana vRuShadisiddhaghRutAniA (72) · Śloka 72

ವೃಷನಿಮ್ಬಪಟೋಲೀನಾಂ ಕ್ವಾಥೇನ ವಿಪಚೇತ್ ಘೃತಮ್| ಅಭಯಾಗರ್ಭಿಣಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ತತ್ ಗರಸ್ಯ ನಿಬರ್ಹಣಮ್| ಹರಿದ್ರಾಂ ನಾಕುಲೀಂ ಜಾತೀಂ ಪೃಥಕ್ಪಿಷ್ಟ್ವಾ ವಿಪಾಚಯೇತ್| ಘೃತತ್ರಯಂ ವಿಷಾರ್ತ್ತಾನಾಮೇತದಾರೋಗ್ಯದಂ ಪರಮ್| ತಣ್ಡುಲೀಯಕಮೂಲೇನ ಗೃಹಧೂಮೇನ ಚೈಕತಃ| ಕ್ಷೀರೇಣ ಚ ಘೃತಂ ಸಿದ್ಧಂ ಸಮಸ್ತವಿಷರೋಗಜಿತ್| ನಾಗದನ್ತೀ ತ್ರಿವೃದ್ದನ್ತೀ ದ್ರವನ್ತೀ ಸ್ನುಕ್ಪಯಃ ಪಲೈಃ| ಸಾಧಿತಂ ಮಾಹಿಷಂ ಸರ್ಪಿಃ ಸಗೋಮೂತ್ರಾಢಕಂ ಹಿತಮ್| ಸರ್ಪಕೀಟವಿಷರ್ತ್ತಾನಾಂ ಗರಾರ್ತ್ತಾನಾಂ ಚ ಶಾನ್ತಯೇ||೭೨||

ವೃಷಾದಿಕ್ವಾಥೇ ಹರೀತಕೀಗರ್ಭಂ ಘೃತಂ ಪಚೇತ್ತದ್ಘ್ರುತಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ಗರನಿಬರ್ಹಣಮ್| ಹರಿದ್ರಾದಿಕಂ ಪೃಥಕ್ಪಿಷ್ಟ್ವಾ ಘೃತತ್ರಯಂ ವಿಪಾಚಯೇತ್| ತೇನೈಕಂ ಘೃತಂ ಹರಿದ್ರಯಾ ದ್ವಿತೀಯಂ ನಾಕುಲ್ಯಾ ತೃತೀಯಂ ಜಾತ್ಯಾ| ತಣ್ಡುಲೀಯಕಮೂಲಾದಾವೇಕತ ಇತಿ ಮಿಶ್ರೀಕೃತ್ಯ| ನಾಗದನ್ತ್ಯಾದ್ಯಂ ಸರ್ಪಿರ್ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸಮಮ್| ಶಾನ್ತಯೇ ರೋಗೋಪಶಮಾಯ||೭೨||

Adhikarana ajeyaM ghRutam (73) · Śloka 73

ಮಧುಕಂ ತಗರಂ ಕುಷ್ಠಂ ಭದ್ರದಾರು ಹರೇಣವಃ| ಮಞ್ಜಿಷ್ಠೈಲೈಲವಾಲೂನಿ ನಾಗಪುಷ್ಪೋತ್ಪಲಂ ಪ್ಲವಮ್| ವಿಡಙ್ಗಂ ಚನ್ದನಂ ಪತ್ರಂ ಪ್ರಿಯಙ್ಗುರ್ಧ್ಯಾಮಕಂ ಬಲಾ| ಅಂಶುಮತ್ಯೌ ಹರಿದ್ರೇ ದ್ವೇ ಬೃಹತ್ಯೌ ಸಾರಿವಾದ್ವಯಮ್| ಏಷಾಂ ಕಲ್ಕೈರ್ಘೃತಂ ಸಿದ್ಧಮಜೇಯಂ ನಾಮ ವಿಶೃತಮ್| ವಿಷಾಣಿ ಹನ್ತಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಶೀಘ್ರಮೇವ ಪ್ರಯೋಜಿತಮ್||೭೩||

ಮಧುಕಾದಿಕಲ್ಕೈರಜೇಯಂ ನಾಮ ಘೃತಂ ಸುಬೋಧಮ್| ಪ್ಲವಂ ಪರಿಪೇಲವಮ್| ಪತ್ರಂ ಗನ್ಧಪತ್ರಮ್| ಧ್ಯಾಮಕಂ ಕತ್ತೃಣಮ್| ಅಂಶುಮತ್ಯೌ ಸಾಲಪರ್ಣೀಪೃಶ್ನಿಪರ್ಣ್ಯೌ|| ೭೩||

Adhikarana amRutaM ghRutam (74) · Śloka 74

ಶ್ವೇತೇ ಕಪೋತೇ ಬೀಜಾನಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಪುಷ್ಪೀಶಿರೀಷಯೋಃ| ಗೋಮೂತ್ರಪಿಷ್ಟೈಸ್ತೈಃ ಸರ್ಪಿಃ ಸಿದ್ಧಂ ವಿಷಹರಂ ಪರಮ್| ಅಮೃತಂ ನಾಮ ವಿಖ್ಯಾತಮಪಿ ಸಞ್ಜೀವಯೇನ್ಮೃತಮ್||೭೪||

ಶ್ವೇತಾದಿಭಿರ್ಗೋಮೂತ್ರಪಿಷ್ಟೈಃ ಸರ್ಪಿಃ ಸಿದ್ಧಂ ನಾಮ್ನಾಽಮೃತಂ ಪರಂ ವಿಷಹರಮ್| ಮೃತಂ ಸಞ್ಜೀವಯೇದಿತಿ ಸಮ್ಭಾವ್ಯತೇ| ಶ್ವೇತೇ ದ್ವೇ ವಚಾ ಕಟಭೀ ಚ| ಪ್ರತ್ಯಕ್ಪುಷ್ಪೀ ಶಿರೀಷಯೋರ್ಬೀಜಾನಿ| ಪ್ರತ್ಯಕಪುಷ್ಯ್ಪಪಾಮಾರ್ಗಃ|| ೭೪||

Adhikarana shirIShatvagAdighRutam (75) · Śloka 75

ಶಿರೀಷತ್ವಕ್ತ್ರಿತ್ರಕಟುಕಂ ವಿದಾರೀ ಚನ್ದನೋತ್ಪಲಮ್| ದ್ವೇ ಬಲೇ ಸಾರಿವಾಸ್ಫೋತಬೃಹತೀನಿಮ್ಬಪಲ್ಲವಾಃ| ಬನ್ಧುಜೀವಾಢಕೀಮೂರ್ವಾವಾಸಾಸುರಸವತ್ಸಕಾಃ| ಪಾಠಾಙ್ಕೋಲಾಶ್ವಗನ್ಧಾರ್ಕಮೂಲಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವಪದ್ಮಕಮ್| ವಿಶಾಲಾ ಬೃಹತೀ ಲಾಕ್ಷಾ ಕೋವಿದಾರಶತಾವರೀಃ| ಕಟಭೀದನ್ತ್ಯಪಾಮಾರ್ಗಪೃಶ್ನಿಪರ್ಣೀರಸಾಞ್ಜನಮ್| ಶ್ವೇತೌ ಬಾಣಾಶ್ವಖುರಕೌ ಕುಷ್ಠದಾರುಪ್ರಿಙ್ಗುಕಾಃ| ಸಾರಂ ಮಧೂಕಾತ್ತ್ರಿಫಲಾಂ ಕರಞ್ಜಸ್ಯ ಫಲಂ ವಚಾಮ್| ರಜನ್ಯೌ ಲೋಧ್ರಮಕ್ಷಾಂಶಂ ಪಿಷ್ಟ್ವಾ ಸಾಧ್ಯಂ ಘೃತಾಢಕಮ್| ತುಲ್ಯಾಮ್ಬುಛಾಗಗೋಮೂತ್ರತ್ರ್ಯಾಢಕೇ ತದ್ವಿಷಾಪಹಮ್| ಅಪಸ್ಮಾರಕ್ಷಯೋನ್ಮಾದಭೂತಗ್ರಹಗರೋದರಾನ್| ಪಾಣ್ಡುರೋಗಕೃಮಿಪ್ಲೀಹಗುಲ್ಮೋರುಸ್ತಮ್ಭಕಾರ್ಮಿಲಾಃ| ಹನುಸ್ತಮ್ಭಗ್ರಹಾದೀಂಶ್ಚ ಪಾನಾಭ್ಯಞ್ಜನನಾವನೈಃ| ಹನ್ತಿ ಸಞ್ಜೀವಯತಿ ಚ ವಿಷೋದ್ವನ್ಧಮೃತಾನ್ ನರಾನ್||೭೫||

ಶಿರೀಷತ್ವಗಾದಿಕಮಕ್ಷಾಂಶಂ ಪಿಷ್ಟ್ವಾ ಗೋಚ್ಛಾಗಯೋರ್ಮೂತ್ರಾತ್ತ್ರ್ಯಾಢಕೇ ತುಲ್ಯಾಮ್ಬುಘೃತಾಢಕಂ ಸಾಧ್ಯಮ್| ತತ್ಪಾನಾದಿಭಿರ್ವಿಷಾಪಹಮಪಸ್ಮಾರಾದೀಂಶ್ಚ ಹನ್ತಿ| ವಿಷಮೃತಾನುದ್ಬನ್ಧಮೃತಾಂಶ್ಚ ನರಾನ್ ಸಞ್ಜೀವಯತಿ| ಆಸ್ಫೋತೋಽರ್ಕಃ| ಸುರಭಿಃ ಸಲ್ಲಕೀ| ಬನ್ಧುಜೀವೋ ಬನ್ಧೂಕಃ| ಆಢಕೀ ತುವರೀ| ಅಙ್ಕೋಲಃ ಅಙ್ಕೋಲಕಃ| ಬಾಣೋಽಶ್ವಖುರಶ್ಚ ಶ್ವೇತಃ| ಬಾಣಃ ಸಹಚರಃ| ಅಶ್ವಖುರೋ ಗಿರಿಕರ್ಣಿಕಾ|| ೭೫||

Adhikarana haritAlaviShArttalakShaNaM cikitsA ca (76) · Śloka 76

ಭಕ್ಷಿತೇ ಹರಿತಾಲೇ ತು ಹೃದಿ ದಾಹೋ ರಸಾಗ್ರಹಃ| ಆನಾಹೋಽಮ್ಲಸ್ಯ ವಮನಂ ಪೀತಹಾರಿದ್ರವಿಟ್ಸ್ರುತಿಃ| ತಥಾ ಮಣ್ಡಲಿಸರ್ಪೋಕ್ತಾ ವಿಕಾರಾಸ್ತಚ್ಚ ಭೇಷಜಮ್| ವಿಭಜ್ಯ ಯೋಜಯೇದೂರ್ಧ್ವಮಧಃ ಸಂಶೋಧಿತಂ ಚ ತಮ್| ಅಙ್ಕೋಲಜಾಲಿನೀಬೀಜಶುಕನಾಸಾಪ್ರಿಯಙ್ಗುಕಾಃ| ಲೋಧ್ರಧ್ಯಾಮಕತಾಲೀಸನತಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವಗುಗ್ಗುಲುಃ| ಹ್ನೀಬೇರಂ ಭದ್ರಕಾಷ್ಠಂ ಚ ಲೇಹಯೇನ್ಮಧುಸರ್ಪಿಷಾ| ದದ್ಯಾನ್ನಕುಲಗೋಪಿತ್ತಯುಕ್ತಂ ನಸ್ಯೇಽಜ್ಜನೇ ಚ ತತ್||೭೬||

ಭಕ್ಷಿತ ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಹರಿತಾಲಾದೀನಾಂ ಕ್ಷುದ್ರವಿಷಾಣಾಂ ನಿರ್ಣಯಃ| ಹರಿತಾಲೇ ಭಕ್ಷಿತೇ ಹೃದ್ವ್ಯಥಾದಿಕಂ ಭವತಿ| ಮಣ್ಡಲಿಸರ್ಪಭಕ್ಷಿತೇ ಚ ಯೇ ರೋಗಾ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಾಸ್ತೇ ಚ ಭವನ್ತಿ| ತತ್ರ ತದೇವ ಮಣ್ಡಲಿಸರ್ಪೋಕ್ತಂ ಭೇಷಜಮೌಷಧಂ ದೋಷಾದೀನ್ ವಿಭಜ್ಯ ಯೋಜಯೇತ್|| ತಂ ಚ ಹರಿತಾಲಭೋಜಿನಂ ಊರ್ಧ್ವಮಧಶ್ಚ ವಮನವಿರೇಚನಾಭ್ಯಾಂ ಸಂಶೋಧಿತಮಙ್ಕೋಲಾದಿಕಂ ಮಧುಸರ್ಪಿಷಾ ಸಹ ಲೇಹಯೇತ್| ತಚ್ಚಾಙ್ಕೋಲಾದಿಕಂ ನಕುಲಸ್ಯ ಗೋಶ್ಚ ಪಿತ್ತೇನ ಯುಕ್ತಂ ನಸ್ಯಽಞ್ಜನೇ ಚ ದದ್ಯಾತ್| ಜಾಲಿನೀಬೀಜಂ ಗರಾಗರೀಬೀಜಮ್| ಶುಕನಾಸಾ ಸ್ಯೋನಾಕಃ| ಧ್ಯಾಮಕಂ ಸೌಗನ್ಧಿಕಮ್| ಹ್ನೀಬೇರಂ ವಾಲಕಮ್| ಭದ್ರಕಾಷ್ಠಂ ದೇವದಾರು| ಇತಿ ಹರಿತಾಲವಿಷೇ|| ೭೬||

Adhikarana dhattUraviShArttalakShaNa~jcikitsA ca (77) · Śloka 77

ಧುರ್ಧೂರಕೋಪಯೋಗೇನ ಸರ್ವಂ ಪಶ್ಯತಿ ಪೀತಕಮ್| ಕಮ್ಪಲಾಲಾಮದಚ್ಛರ್ದಿಸ್ಮೃತಿಭ್ರಂಶಭ್ರಮಾನ್ವಿತಃ| ತಂ ವಾಮಯೇತ ಮಧುರೈಃ ಪಾಯಯೇದ್ವಾ ಸಿತಾಪಯಃ||೭೭||

ಧುರ್ಧೂರಕಸ್ಯ ಧತ್ತೂರಸ್ಯೋಪಯೋಗೇನ ಕಮ್ಪಾನ್ವಿತಃ ಸನ್ ಪುರುಷಃ ಸರ್ವಂ ಪೀತಕಂ ಪಶ್ಯತಿ| ತಮುಪಯುಕ್ತಧುರ್ಧೂರಂ ಮಧುರೈರ್ವಾಮಯೇತ್| ಶರ್ಕರಾಕ್ಷೀರಂ ವಾ ಪಾಯಯೇದಿತಿ ಧುರ್ಧೂರವಿಷೇ|| ೭೭||

Adhikarana koradUShamadanakayorviShalakShaNaM cikitsA ca (78) · Śloka 78

ಕೋರದೂಷೈರ್ಮದನಕೈಃ ಪ್ರಾಯೋ ಧುರ್ಧೂರವದ್ಗದಾಃ| ಉನ್ಮಾದೋಽಕ್ಷಿವಿನಾಶಶ್ಚ ತತ್ರಾಪಿ ವಮನಂ ಹಿತಮ್| ಕೂಷ್ಮಾಣ್ಡಕಂ ಚ ಸಗುಡಂ ಬಹುಶಸ್ತತ್ರ ಭಕ್ಷಯೇತ್| ನಾನಾಪ್ರಕಾರೈಃ ಸಂಯೋಗೈಃ ಕೋದ್ರವಾ ಮದಹೇತವಃ| ತಾನ್ ವಿಭಜ್ಯ ಯಥಾದೋಷಂ ಚಿಕಿತ್ಸೇದವಿರೋಧಿಭಿಃ||೭೮||

ಕೋರದೂಷೈಃ ಕೋದ್ರವೈರುಪಯುಕ್ತೈಸ್ತಥಾ ಮದನಕೈಃ ಪ್ರಾಯೇಣ ಧುರ್ಧೂರವದ್ ಗದಾ ಭವನ್ತಿ| ಅತ್ರ ತು ವಿಶೇಷಃ ಉನ್ಮಾದಾಕ್ಷಿನಾಶೌ| ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸಮಮ್| ಕೋದ್ರವಾಃ ಕೋರದೂಷಾ ನಾನಾವಿಧೈಃ ಸಂಯೋಗೈರ್ಮದಹೇತವೋ ಭವನ್ತಿ| ತಾನ್ ಮದಾನ್ ದೋಷಾದಿಭಿರ್ವಿಭಜ್ಯಾವಿರೋಧೇನ ಚಿಕಿತ್ಸೇತ್|| ೭೮||

Adhikarana dUShIviShe kramaH (79) · Śloka 79

ದೂಷೀವಿಷಾರ್ತ್ತಂ ಸುಸ್ವಿನ್ನಮೂರ್ಧ್ವಂ ಚಾಧಶ್ಚ ಶೋಧಿತಮ್| ದೂಷೀವಿಷಾರಿಮಗದಂ ಲೇಹಯೇನ್ಮಧುನಾ ಪ್ಲುತಮ್||೭೯||

ಗರಂ ನಿರ್ಣೀಯ ಕ್ರಮಪ್ರಾಪ್ತಂ ದೂಷೀವಿಷಂ ನಿರ್ಣೇತುಮಾಹ-ದೂಷೀವಿಷಾರ್ತ್ತಮಿತ್ಯಾತಿ| ದೂಷೀವಿಷೇಣಾರ್ತ್ತಮಾದಾವೇವ ಸ್ವಿನ್ನಂ ಕೃತೋರ್ಧ್ವಮಧಶ್ಚ ವಮನವಿರೇಚನಾಭ್ಯಾಂ ಶೋಧಿತಂ ದೂಷೀವಿಷಾರಿನಾಮಾನಮಗದಂ ಮಧುನಾ ಪ್ಲುತಂ ಲೇಹಯೇತ್||೭೯||

Adhikarana dUShIviShAriH agadaH (80) · Śloka 80

ಪಿಪ್ಪಲ್ಯೋ ಧ್ಯಾಮಕಂ ಮಾಂಸೀ ಲೋಧ್ರಮೇಲಾ ಸುವರ್ಚಿಕಾ| ಕುಟನ್ನಟಂ ನತಂ ಕುಷ್ಠಂ ಯಷ್ಟೀಚನ್ದನಗೈರಿಕಮ್| ದೂಷೀವಿಷಾರಿರ್ನಾಮ್ನಾಽಯಂ ನ ಚಾನ್ಯತ್ರಾಪಿ ವಾರ್ಯತೇ||೮೦||

ಪಿಪ್ಪಲ್ಯ ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಸ ಏವ ದೂಷೀವಿಷಾರೇರುಚ್ಯತೇ| ಅಯಮಗದೋ ನಾಮ್ನಾ ದೂಷೀವಿಷಾರಿರನ್ಯತ್ರಾಪಿ ವಿಷೇ ನ ನಿವಾರ್ಯತೇ|| ೮೦||

Adhikarana virecanayogau (81) · Śloka 81

ಹರೀತಕೀ ಸಲವಣಾ ಮಾಗಧೀ ಮರಿಚಾನಿ ಚ| ಏತದ್ದೂಷೀವಿಷಾರ್ತ್ತಾನಾಂ ಕಾಶ್ಯಪೋಕ್ತಂ ವಿರೇಚನಮ್| ಯುಞ್ಜ್ಯಾದ್ವಾ ವಿಷರೋಗೇಷು ರೇಕೇ ವ್ಯೋಷಾದಿಕಂ ಭಿಷಕ್||೮೧||

ಹರೀತಕ್ಯಾದಿ ಕಾಶ್ಯಪೋಕ್ತಂ ವಿರೇಚನಮ್| ಮಾಗಧೀ ಪಿಪ್ಪಲೀ| ವ್ಯೋಷಾದಿರ್ನಾಮ ಕಲ್ಪೋಕ್ತಸ್ತಂ ವ್ಯೋಷತ್ರಿಜಾತಕೇತ್ಯಾದಿ ವಿರೇಚನಂ ಸರ್ವೇಷು ವಿಷರೋಗೇಷು ಯುಞ್ಜ್ಯಾತ್|| ೮೧||

Adhikarana taruNapalAshakShArayogaH (82) · Śloka 82

ತರುಣಸ್ಯ ಪಲಾಶಸ್ಯ ಸ್ರುತಂ ಕ್ಷಾರೋದಕಂ ಪಚೇತ್| ಕ್ವಾಥೇ ತತ್ರ ಪ್ರತೀವಾಪಂ ಪ್ರಕ್ಷಿಪೇಚ್ಛ್ಲಕ್ಷ್ಣಚೂರ್ಣಿತಮ್| ವ್ಯೋಷಂ ಶಿರೀಷಕುಸುಮಂ ಮಧುಕಂ ಸಾರಿವೇ ಮಿಸಿಮ್| ಕುಷ್ಠಂ ವೇಲ್ಲನಿಶೇ ಲಾಕ್ಷಾಂ ಶುಕ್ಲಾಂ ಸುರಸಮಞ್ಜರೀಮ್| ಸಿನ್ಧೂತ್ಥಂ ರಕ್ತಮೃನ್ಮಾಂಸೀ ರೇಣುಕಾಂ ಹಿಙ್ಗುವಾಹ್ವಿಕಮ್| ದರ್ವೀಪ್ರಲೇಪಿ ತಜ್ಜಾತಂ ಗೋವಿಷಾಣೇ ನಿಧಾಪಯೇತ್| ಕ್ಷಯಗುಲ್ಮೋದರಾರ್ಶಾಂಸಿ ಮೇಹಂ ಮನ್ದಾಗ್ನಿತಾಂ ಜ್ವರಮ್| ತ್ವಗ್ದೋಷಕಾಸಾಪಸ್ಮಾರಗ್ರಹೋನ್ಮಾದಭಗನ್ದರಾನ್| ಪಾಣ್ಡುಂ ಕಣ್ಠಸ್ವರಗದಾನ್ ಪ್ಲೀಹಾನಂ ಶ್ವಯಥುಂ ಕೃಮೀನ್| ಕೋಲಮಾತ್ರಮತಃ ಖಾದನ್ ಜಯೇತ್ ಸರ್ವವಿಷಾಣಿ ಚ||೮೨||

ತರುಣಪಲಾಶಸ್ಯ ಕ್ಷಾರೇಣ ಸ್ರುತಮುದಕಂ ಪಚೇತ್| ತಸ್ಮಿನ್ ಕ್ವಾಥೇ ಪಚ್ಯಮಾನೇ ವ್ಯೋಷಾದಿಕಂ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಚೂರ್ಣಿತಂ ಪ್ರತೀವಾಪಂ ಪ್ರಕ್ಷಿಪೇತ್| ತಚ್ಚ ಪಾಕೇನ ದರ್ವೀಪ್ರಲೇಪಿ ಜಾತಂ ಗೋಶೃಙ್ಗೇ ನಿಧಾಪಯೇತ್| ಅತಃ ಪ್ರತ್ಯಹಂ ಕೋಲಮಾತ್ರಂ ಖಾದನ್ ಕ್ಷಯಾದೀನಿ ಸರ್ವವಿಷಾಣಿ ಚ ಜಯೇತ್| ಶುಕ್ಲಾಮಿತಿ ಸುರಸಮಞ್ಜರ್ಯಾ ವಿಶೇಷಣಮ್| ರಕ್ತಮೃತ್ ಗೈರಿಕಮ್| ರೇಣುಕಾ ಹರೇಣುಃ| ವಾಹ್ಲೀಕಂ ಕುಙ್ಕುಮಮ್|| ೮೨||

Adhikarana agadaprabhAvanidarshanam (83) · Śloka 83

ವಿಷಂ ತೇಜೋಮಯಂ ಮನ್ತ್ರೈಃ ಸತ್ಯಬ್ರಹ್ಮತಪೋಮಯೈಃ| ಯಥಾ ನಿವಾರ್ಯತೇ ಶೀಘ್ರಂ ಪ್ರಯುಕ್ತೈರ್ನ ತಥೌಷಧೈಃ| ನ ತು ಸರ್ವಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ಸನ್ತಿ ಭೇಷಜಸಮ್ಪದಃ| ಅಜ್ಞಾತರೋಗಸದ್ಭಾವೇ ಯೋಗ್ಯತಾ ಚಾತಿದುರ್ಲಭಾ| ಪ್ರಕುಪ್ಯತಿ ವಿಷಂ ಭೂಯಃ ಕೇವಲೈಶ್ಚೌಷಧೈರ್ಜಿತಮ್| ಅವಾಪ್ತೌ ಸಿದ್ಧಮನ್ತ್ರಾಣಾಂ ಯತೇತಾತಶ್ಚಿಕಿತ್ಸಕಃ| ತೇಽಪಿ ಚ ವ್ರತಹೀನಸ್ಯ ಹೀನಾ ವಾ ಸ್ವರವರ್ಣತಃ| ಯಸ್ಮಾನ್ನ ಸಿದ್ಧಿಮಾಯಾನ್ತಿ ತಸ್ಮಾದ್ಯೋಜ್ಯೋಽಗದಕ್ರಮಃ||೮೩||

ವಿಷಮಿತ್ಯಾದಿಶ್ಲೋಕಚತುಷ್ಟಯೇನಾಗದಾನಾಂ ಪ್ರಭಾವಾತಿಶಯಕೀರ್ತಿನಮ್| ವಿಷಾಣಾಂ ವಿಷರೋಗಾಣಾಂ ಚ ಔಷಧೇಭ್ಯೋ ಮನ್ತ್ರಾಃ ಪರಮೌಷಧಮ್| ತೇ ಚ ವ್ರತಾದಿಸಾಪೇಕ್ಷತ್ವಾತ್ ಸರ್ವಸ್ಯ ಚ ನ ಸಿದ್ಧಿದಾಃ ತಸ್ಮಾತ್ತತ್ಕಾರ್ಯೇ ಅಗದಕ್ರಮೋ ಯೋಜ್ಯ ಇತಿ ಪಿಣ್ಡಾರ್ಥಃ| ವಿಷಂ ಹಿ ತೇಜೋಮಯಂ ತಚ್ಚ ಯಥಾ ಸತ್ಯಾದಿಮಯೈರ್ಮನ್ತ್ರೈಃ ಪ್ರಯುಕ್ತೈಃ ಶೀಘ್ರಂ ನಿವಾರ್ಯತೇ ತಥಾ ನೌಷಧೈಃ| ನ ಚಾಪಿ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ಭೇಷಜಸಮ್ಪದೋ ವಿದ್ಯನ್ತೇ| ಸತೀಷ್ವಪಿ ವಾ ತಾಸು ವಿಷಸ್ಯ ಕ್ಷಿಪ್ರಕಾರಿತ್ವಾದವಿಜ್ಞಾತರೋಗಸದ್ಭಾವೇ ವಿಷಭುಕ್ತೇ ಪುರುಷೇ ಭೇಷಜಯೋಗ್ಯತೈವಾತಿದುರ್ಲಭಾ| ನ ಕೇವಲಮೇತಾವಾನೇವ ಯಾವದೌಷಧೈರ್ಜಿತಮಪಿ ವಿಷಂ ಭೂಯಃ ಪ್ರಕುಪ್ಯತಿ| ಯತ ಏವಮತಶ್ಚಿಕಿತ್ಸಕಃ ಸಿದ್ಧಮನ್ತ್ರಾಣಾಮವಾಪ್ತೌ ಯತೇತ| ಏತಾವತಾ ಔಷಧಸ್ಯಾಪ್ರಾಧಾನ್ಯಮುಕ್ತಮ್| ಸಮ್ಪ್ರತಿ ಮನ್ತ್ರಾಣಾಂ ದುರ್ಲಭತ್ವಮುಚ್ಯತೇ-ತ ಇತಿ| ತೇಽಪಿ ಚ ಮನ್ತ್ರಾ ವ್ರತಹೀನಸ್ಯ ಭಿಷಜೋಽಥವಾ ಸ್ವರೇಣ ವರ್ಣೇನ ವಾ ಹೀನಾ ನೈವ ಸಿದ್ಧಿಮಾಯಾನ್ತಿ| ತಸ್ಮಾದ್ಧೇತೋರಗದಕ್ರಮ ಏವ ಯೋಜ್ಯಃ|| ೮೩||

Adhikarana viShasa~gkaTam (84) · Śloka 84

ವಿಷಪ್ರಕೃತಿಕಾಲಾನ್ನದೋಷದೂಷ್ಯಾದಿಸಙ್ಗಮೇ| ವಿಷಸಙ್ಕಟಮುದ್ದಿಷ್ಟಂ ಶತಸ್ಯೈಕೋಽತ್ರ ಜೀವತಿ||೮೪||

ವಿಷಾದೀನಾಮರ್ಥಾತ್ ಸದೃಶಾನಾಂ ಸಙ್ಗಮ ಏಕತ್ರ ಸನ್ನಿಪಾತೇ ವಿಷಸಙ್ಕಟಮುದ್ದಿಷ್ಟಮಾಚಾರ್ಯೈಃ| ಅತ್ರ ವಿಷಸಙ್ಕಟೇ ಶತಸ್ಯೈಕೋ ಜೀವತಿ| ಜೀವಿತಂ ದುರ್ಲಭಮಿತಿ ತಾತ್ಪರ್ಯಾರ್ಥಃ| (ವಿಷಪ್ರಕೃತಿಃ ತೀಕ್ಷ್ಣಾದಿಗುಣಸಾಮ್ಯಾತ್ಪಿತ್ತಪ್ರಕೃತಿಃ| ವಿಷಕಾಲೋಽಮ್ಬುಯೋನಿತ್ವಾದ್ವರ್ಷಾಕಾಲಃ| ವಿಷಾನ್ನಂ ಕಟುತೀಕ್ಷ್ಣಾದಿಸಾಮ್ಯತ್ ಸರ್ಷಪಾದಿ| ದೋಷೋ ಗುಣಸಾಮ್ಯಾತ್ ಪಿತ್ತಮ್| ಏವಂ ದೂಷ್ಯಂ ತದಾ ಶ್ರಯತ್ವಾದ್ರಕ್ತಮ್| ಆದಿಶಬ್ದೇನಾನ್ಯದಪಿ ತತ್ಸದೃಶಗುಣಂ ಕ್ಷುತ್ಪಿಪಾಸಾದ್ಯಪತರ್ಪಣಂ ಚ ಗೃಹ್ಯತೇ)|| ೮೪||

Adhikarana viShavRuddhikAraNAni (85) · Śloka 85

ಕ್ಷುತ್ತೃಣಾಘರ್ಮ್ಮದೌರ್ಬಲ್ಯಕ್ರೋಧಶೋಕಭಯಶ್ರಮಃ| ಅಜೀರ್ವವರ್ಚೋದ್ರವತಾಪಿತ್ತಮಾರುತವೃದ್ಧಿಭಿಃ| ತಿಲಪುಷ್ಪಫಲಾಘ್ರಾಣಭೂಬಾಷ್ಪಘನಗರ್ಜಿತಃ| ಹಸ್ತಿಮೂಷಿಕವಾದಿತ್ರನಿಸ್ವನೈರ್ವಿಷಸಙ್ಕಟೈಃ| ಪುರೋ ವಾತೋತ್ಪಲಾಮೋದಮದನೈರ್ವರ್ಧತೇ ವಿಷಮ್||೮೫||

ವಿಷವೃದ್ಧಿಪ್ರಸಙ್ಗಾತ್ತತ್ಕಾರಣಮನ್ಯದಪ್ಯಾಹ-ಕ್ಷುದಾದಿಭಿರ್ವಿಷಂ ವರ್ದ್ಧತೇ| ನಿಸ್ವನಶಬ್ದೇನ ಹಸ್ತ್ಯಾದೀನಾಂ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ವಿಷಸಙ್ಕಟಮುಕ್ತ ಲಕ್ಷಣಮ್| ಮದನೋ ಹರ್ಷಃ| (ತಿಲಪುಷ್ಪಫಲಾಘ್ರಾಣಂ ತಿಲಸ್ಯ ಪುಷ್ಪಫಲಯೋರಾಘ್ರಾಣಮ್| ತಿಲಪುಷ್ಪಸ್ಯ ಮದನಫಲಸ್ಯ ಚೇತಿ ಕೇಚಿತ್| ಭೂವಾಷ್ಪಃ ಪ್ರಥಮಜಲಸಿಕ್ತಾಯಾ ಭೂಮೇರ್ಧೂಮಾಕಾರ ಊಷ್ಮಾ| ಘನಗರ್ಜಿತಂ ಮೇಘಧ್ವನಿಃ ಹಸ್ತಿನಿಸ್ವನಾದೀನಾಂ ಪ್ರತ್ಯೇಮೇಕೈಕಸ್ಯ ಬಹುತ್ವೇಽಪಿ ವಿಷಸಙ್ಕಟಸಂಜ್ಞಾಽಸ್ತೀತಿ ಬೋಧ್ಯಮ್| ಉತ್ಪಲಸ್ಯಾಮೋದಃ ಉತ್ಪಲಾಮೋದಃ| ಮದನೇನ ಕಾಮವೃದ್ಧ್ಯಾ)|| ೮೫||

Adhikarana varShAsu viShavRuddheH kAraNam (86) · Śloka 86

ವರ್ಷಾಸು ಚಾಮ್ಬುಯೋನಿತ್ವಾತ್ಸಂಕ್ಲೇದಂ ಗುಡವದ್ಗತಮ್| ವಿಸರ್ಪತಿ ಘನಾಪಾಯೇ ತದಗಸ್ತ್ಯೋ ಹಿನಸ್ತಿ ಚ| ಪ್ರಯಾತಿ ಮನ್ದವೀರ್ಯತ್ವಂ ವಿಷಂ ತಸ್ಮಾದ್ ಘನಾತ್ಯಯೇ||೮೬||

ವರ್ಷಾಸು ವಿಷವೃದ್ಧೇಃ ಕಾರಣಮಾಹ-ವರ್ಷಾಸು ಚ ವಿಷಮಮ್ಬುಕಾರಣತ್ವಸ್ವಭಾವತ್ವಾತ್ ಗುಡವತ್ ಸಂಕ್ಲೇದಂ ಗತಂ ವಿಸರ್ಪತಿ ವಿಸ್ತೀರ್ಯತೇ| ತಚ್ಚ ವಿಷಂ ಘನಾಪಾಯೇ ಶರದ್ಯಗತ್ಸ್ಯೋ ಹಿನಸ್ತಿ| ತಸ್ಮಾದ್ಧೇತೋರ್ಘನಾತ್ಯಯೇ ಶರದಿ ವಿಷಂ ಮನ್ದವೀರ್ಯತ್ವಂ ಯಾತಿ| (ಅಮ್ಬುಯೋನಿತ್ವಾತ್ ಸಾಗರೋದ್ಭವತಯಾ ವರ್ಷಾಸು ವರ್ಷಾಕಾಲೇ ಗುಡ ಇವ ಸಂಕ್ಲೇದಂ ಗತಂ ಪ್ರಾಪ್ತಂ ಘನಾಪಾಯೇ ಶರದಿ ಚ ಸಮುಚ್ಚಯೇ ವಿಸರ್ಪತಿ ಸರ್ವತಃ ಸಞ್ಚರತಿ| ಅಗಸ್ತ್ಯಃ ನಕ್ಷತ್ರರೂಪೇಣ ತತ್ಕಾಲೋದಿತೋಽಗಸ್ತ್ಯೋ ನಾಮ ಮಹರ್ಷಿಃ ತದ್ವಿಷಂ ಹಿನಸ್ತಿ ನಾಶಯತಿ| ಮನ್ದವೀರ್ಯತ್ವಮಲ್ಪಬಲತ್ವಮ್)|| ೮೬||

Adhikarana viShe doShAnusAraM cikitsAkramaH (87) · Śloka 87

ಇತಿ ಪ್ರಕೃತಿಸಾತ್ಮ್ಯರ್ತುಸ್ಥಾನವೇಗಬಲಾಬಲಮ್| ಆಲೋಚ್ಯ ನಿಪುಣಂ ಬುದ್ಧ್ಯಾ ಕರ್ಮಾನನ್ತರಮಾಚರೇತ್| ಶ್ಲೈಷ್ಮಿಕಂ ವಮನೈರುಷ್ಣರೂಕ್ಷತೀಕ್ಷ್ಣೈಃ ಪ್ರಲೇಪನೈಃ| ಕಷಾಯಕಟುತಿಕ್ತೈಶ್ಚ ಭೋಜನೈಃ ಶಮಯೇದ್ವಿಷಮ್| ಪೈತ್ತಿಕಂ ಸ್ರಂಸನೈಃ ಸೇಕಪ್ರದೇಹೈರ್ಭೃಶಶೀತಲೈಃ| ಕಷಾಯತಿಕ್ತಮಧುರೈರ್ಘೃತಯುಕ್ತೈಶ್ಚ ಭೋಜನೈಃ| ವಾತಾತ್ಮಕಂ ಜಯೇತ್ಸ್ವಾದುಸ್ನಿಗ್ಧಾಮ್ಲಲವಣಾನ್ವಿತೈಃ| ಸಘೃತೈರ್ಭೋಜನಾಲೇಪೈಸ್ತಥೈವ ಪಿಶಿತಾಶನೈಃ||೮೭||

ಇತ್ಯನನ್ತರೋಕ್ತಪ್ರಕಾರೇಣ ಪ್ರಕೃತ್ಯಾದಿಕಮ್ ವಿಶಿಷ್ಟಯಾ ಬುದ್ಧ್ಯಾ ನಿಪುಣಮಾಲೋಚ್ಯ ವಿಕಲ್ಪ್ಯಾನನ್ತರಮವ್ಯವಹಿತಂ ಕರ್ಮಾಚರೇತ್| (ಪ್ರಕೃತಿರ್ವಿಷಪ್ರಕೃತಿಃ| ಸಾತ್ಮ್ಯಂ ಪರಿಚಿತವಸ್ತು| ಋತುರ್ವರ್ಷಾದಿಃ| ಸ್ಥಾನಂ ವಿಷಸ್ಥಾನಮ್| ವೇಗೋ ವಿಷವೇಗಃ| ಬಲಾಬಲಂ ದ್ರವ್ಯವಿಶೇಷಜನಿತಮ್)| ಕಫಾನುಪೂರ್ವ್ಯಾ ವಿಷಸ್ಯ ಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ-ಶ್ಲೈಷ್ಮಿಕಮಿತ್ಯಾದಿನಾ| ಕಫಸ್ಥಾನಕ್ರಮೇಣ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಸುಬೋಧಾ| ವಮನೈರುಷ್ಣಾದಿಗುಣೈಃ ಪ್ರಲೇಪನೈಃ ಕಷಾಯಾದಿರಸೈರ್ಭೋಜನೈಶ್ಚ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾತ್ಮಕಂ ವಿಷಂ ಶಮಯೇತ್| ಪಿತ್ತಾತ್ಮಕಂ ಸ್ರಂಸನಾದಿಭಿಃ| ವಾತಾತ್ಮಕಂ ಸ್ವಾದ್ವಾದಿಗುಣೈರ್ಭೋಜನೈರಾಲೇಪೈಸ್ತಥಾ ಪಿಶಿತಾಶನೈಶ್ಚ ಜಯೇತ್|| ೮೭||

Adhikarana viShaharaNe ghRutaM shreShTham (88) · Śloka 88

ನಾಘೃತಂ ಸ್ರಂಸನಂ ಶಸ್ತಂ ಪ್ರಲೇಪೋ ಭೋಜ್ಯಮೌಷಧಮ್| ಸರ್ವೇಷು ಸರ್ವಾವಸ್ಥಾಸು ವಿಷೇಷು ನ ಘೃತೋಪಮಮ್| ವಿದ್ಯತೇ ಭೇಷಜಂ ಕಿಞ್ಚಿದ್ವಿಶೇಷಾತ್ ಪ್ರಬಲಾನಿಲೇ||೮೮||

ವಿಷಹರಣೇ ಘೃತಸ್ಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಮಾಹ-ಸರ್ವತ್ರ ಚ ವಿಷೇ ಸ್ರಂಸನಾದಿ ಚತುಷ್ಟಯಂ ಘೃತರಹಿತಂ ನೈವ ಶಸ್ತಮ್| ಕುತ ಇತ್ಯಾಹ-ಸರ್ವೇಷ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸಮಃ ಶ್ಲೋಕಃ| (ಸರ್ವೇಷು ಸ್ಥಾವರಜಙ್ಗಮಾತ್ಮಕೇಷು ವಿಷೇಷು ಸರ್ವಾವಸ್ಥಾಸು ವಮನವಿರೇಚನಾಸ್ರಾವಾಲೋಪಸೇಕಭೋಜನಾಗದಪಾನಪ್ರಭೃತಿಷು ಘೃತೋಪಮಂ ಘೃತತುಲ್ಯಮನ್ಯದೌಷಧಂ ಕಿಞ್ಚಿದಪಿ ನ ವಿದ್ಯತೇ ಕಿಮಪಿ ನಾಸ್ತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಪ್ರಬಲಾನಿಲೇ ವಾತೋಲ್ಬಣೇ ವಿಷೇ ವಿಶೇಷಾತ್ ತತ್ರ ಘೃತಮೇವ ವಿಶೇಷೇಣ ಶಸ್ತಮಿತ್ಯರ್ಥಃ|| ೮೮||

Adhikarana raktagaviShacikitsA (89) · Śloka 89

ರಕ್ತಗೇ ಸ್ರಾವಯೇದ್ರಕ್ತಂ ಪಿತ್ತವಚ್ಚ ಕ್ರಿಯಾಕ್ರಮಃ| ದೂಷೀವಿಷೇ ಪುನಸ್ತತ್ಸ್ಥೇ ಪಞ್ಚಕರ್ಮಾಣಿ ಚಾಚರೇತ್||೮೯||

ರಕ್ತಗೇ ವಿಷೇ ರಕ್ತಂ ಸ್ರಾವಯೇತ್ ಪಿತ್ತಪ್ರಾಪ್ತವಚ್ಚ ಕ್ರಿಯಾಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ದೂಷೀವಿಷೇ ಪುನಸ್ತತ್ಸ್ಥ ಇತಿ ರಕ್ತಸ್ಥೇ ಪಞ್ಚಕರ್ಮಾಣಿ ವಮನಾದೀನಿ ಚಾಚರೇತ್|| ೮೯||

Adhikarana shirogataviShacikitsA (90) · Śloka 90

ಗಣ್ಡೂಷೈಃ ಕವಲೈಃ ಪ್ರಾಶೈಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣೈಃ ಪ್ರಧಮನಾಞ್ಜನೈಃ| ಶಿರೋಗತಂ ಪ್ರಶಮಯೇದ್ವಿಷಸಂಕ್ರಮಣೈಸ್ತಥಾ||೯೦||

ಶಿರೋಗತಂ ವಿಷಂ ಗಣ್ಡೂಷಾದಿಭಿಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣೈರ್ಜಯೇದ್ವಿಷಸಂಕ್ರಮಣೈಶ್ಚ|| ೯೦||

Adhikarana ruddhavAyoshcikitsA (91) · Śloka 91

ವಿಷದುಷ್ಟಕಫಸ್ರೋತೋ ರುದ್ಧವಾಯುರ್ಮೃತೋಪಮಃ| ಯಃ ಸ್ಯಾದಸಾಧ್ಯಲಿಙ್ಗೈಶ್ಚ ರಹಿತಸ್ತಸ್ಯ ಯೋಜಯೇತ್| ಮೂರ್ಧ್ನಿ ಕಾಕಪದಂ ಕೃತ್ವಾ ಕಲ್ಕಂ ಚರ್ಮಕಸೋದ್ಭವಮ್| ಧ್ಮಾಪನಂ ಚಾಸ್ಯ ಕಟಾಭೀಜಾಲಿನೀ ಕಟುಕೈರ್ಹಿತಮ್||೯೧||

ವಿಷದುಷ್ಟೇನ ಕಫೇನ ಸ್ರೋತಸ್ಸು ರುದ್ಧೋ ವಾಯುರ್ಯಸ್ಯ ಸ ತಥಾವಿಧೋ ಮೃತೋಪಮೋ ಯಃ ಸ್ಯಾದಸಾಧ್ಯವಿಷಲಿಙ್ಗರಹಿತಶ್ಚ ತಸ್ಯ ಶಿರಸಿ ಶಸ್ತ್ರೇಣ ಕಾಕಪದಂ ಕೃತ್ವಾ ಚರ್ಮಕಸೋದ್ಭವಂ ಕಲ್ಕಂ ಯೋಜಯೇತ್| ಚರ್ಮಕಸಾ ಕಟುಕರೋಹಿಣೀ| ಅಸ್ಯ ಚ ಮೃತೋಪಮಸ್ಯ ಕಟಭ್ಯಾದಿಭಿರ್ನಾಸಾಯಾಂ ಧ್ಮಾಪನಞ್ಚ ಹಿತಮ್|| ೯೧||

Adhikarana AshrayAshrayiNoravirodhena cikitsA (92) · Śloka 92

ಆಶಯೇ ಯಸ್ಯ ದೋಷಸ್ಯ ವಿಷಂ ತಿಷ್ಠತಿ ತಂ ಪುರಃ| ಆಶ್ರಯಾಶ್ರಯಿಣೋರ್ವಿದ್ವಾನವಿರೋಧೇನ ಸಾಧಯೇತ್||೯೨||

ಯಸ್ಯ ಚ ದೋಷಸ್ಯ ವಾತಾದ್ಯನ್ಯತಮಸ್ಯಾಶಯೇ ಸ್ಥಾನೇ ವಿಷಂ ತಿಷ್ಠತಿ ತಂ ದೋಷಂ ವಿದ್ವಾನ್ ಭಿಷಕ್ ಪುರಃ ಪ್ರಥಮಂ ಸಾಧಯೇತ್| ಕಥಮಿತ್ಯಾಹ-ಆಶ್ರಯಾಶ್ರಯಿಣೋರವಿರೋಧೇನ ಯಥಾ ಚಿಕಿತ್ಸಯೋಭೌ ನ ವಿರುಧ್ಯತಃ||೯೨||

Adhikarana AshayAnusAraM cikitsAvisheShaH (93) · Śloka 93

ಕ್ಷಾರಾಗದಃ ಕಫಸ್ಥಾನಸ್ಥಿತೇ ಸ್ವೇದಃ ಸಿರಾವ್ಯಧಃ| ಪಿತ್ತೇ ಕ್ಷೌದ್ರಪಯೋಽಮ್ಲಾಜ್ಯಪಾನಸೇಕಾವಗಾಹನಮ್| ಸ್ವೇದೋ ವಾತಾಶಯೇ ದಧ್ನಾ ಪಾನಂ ಚ ನತಕುಷ್ಠಯೋಃ| ಕ್ಷೀರೇಣಾಗದಗರ್ಭೇಣ ಮದನಸ್ಯ ಫಲೇನ ಚ| ಆಸ್ಥಾಪನಂ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ ವಾತಾಶಯಗತೇ ವಿಷೇ| ಪಚೇದ್ಯಷ್ಟೀಮಧುಕ್ವಾಥೇ ತೈಲಂ ಕ್ಷೀರಚತುರ್ಗುಣಮ್| ತ್ರಿಫಲಾ ಸರ್ಪವೇತಾಲೀಶತಪುಷ್ಪೇನ್ದುರಾಜಿಭಿಃ| ಅನನ್ತಯಾ ಚ ತತ್ಪಾನನಾವನಾಭ್ಯಙ್ಗಬಸ್ತಿಷು| ಭೋಜನೇ ಚ ಪ್ರಣಿಹಿತಂ ಹನ್ತಿ ವಾತಾಶಯಾದ್ವಿಷಮ್| ಬಲಯಾ ಸೋಮರಾಜ್ಯಾ ವಾ ಪಚೇತ್ಪಾಟಲಯಾಽಥವಾ| ಘೃತಮಣ್ಡಸಮಂ ತೈಲಮಾನುವಾಸನಿಕಂ ಪರಮ್||೯೩||

ಕಫಸ್ಥಾನಸ್ಥಿತೇ ವಿಷೇ ಚಿಕಿತ್ಸಿತೋಕ್ತಃ ಕ್ಷಾರಾಗದಃ ಸ್ವೇದಃ ಸಿರಾವ್ಯಧಶ್ಚ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಃ| ಪಿತ್ತೇ ಪಿತ್ತಾಶಯಸ್ಥೇ ವಿಷೇ ಕ್ಷೌದ್ರಾದಿಕಮವಗಾಹನಾನ್ತಮ್| ವಾತಾಶಯೇ ವಾತಾಶಯಸ್ಥೇ ವಿಷೇ ಸ್ವೇದಸ್ತಥಾ ನತಕುಷ್ಠಯೋರ್ದಧ್ನಾ ಪಾನಮ್| ಅನ್ಯತಮಾಗದಗರ್ಭೇಣ ಕ್ಷೀರೇಣ ಮದನಫಲಯುಕ್ತೇನಾಸ್ಥಾಪನಂ ಚ ವಾತಾಶಯಗತೇ ವಿಷೇ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ| ಮಧುಯಷ್ಟೀಕ್ವಾಥೇ ಕ್ಷೀರಚತುರ್ಗುಣಂ ತೈಲಂ ತ್ರಿಫಲಾದಿಭಿಃ ಕಲ್ಕೀಕೃತೈಃ ಪಚೇತ್| ತತ್ತೈಲಂ ಪಾನಾದಿಷು ಪ್ರಣಿಹಿತಂ ವಾತಾಶಯಾದ್ವಿಷಂ ಹನ್ತಿ| ಸರ್ಪ(ನಿ) ಸರ್ಪಮಞ್ಜರಿಸಂಜ್ಞಾಯಾಂ ಕೇಸರೀ ತು ಸಮಞ್ಜರೀ| ವೇತಾಲೀ (ನಿ) ವೇತಾಲೀ ತಾಲಪರ್ಣೀ ಚ ತಾಲೀ ಚ ಪರಿಕೀರ್ತಿತಾ| ಅನನ್ತಾ ದೂರ್ವಾ| ಬಲಾದಿತ್ರಯಾದನ್ಯತಮೇನ ಘೃತಮಣ್ಡಸಮಂ ತೈಲಂ ಪಚೇತ್| ತತ್ಪರಮಾನುವಾಸನಿಕಂ ಪ್ರಕರಣಾದ್ವಾತಾಶಯಗತೇ ವಿಷೇ|| ೯೩||

Adhikarana pathyanirdeshaH (94) · Śloka 94

ವಿಷೋಪದ್ರವಪಥ್ಯಂ ಚ ವೀಕ್ಷ್ಯ ಯುಞ್ಜ್ಯಾದ್ಯಥಾಮಯಮ್|೯೪|

ವಿಷೋಪದ್ರವಂ ಪಥ್ಯಂ ಚ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣವಿಷೋಪದ್ರವಪ್ರತಿಷೇಧಾಧ್ಯಾಯವಿಹಿತಂ ವೀಕ್ಷ್ಯ ಯಥಾಮಯಂ ರೋಗಾನತಿಕ್ರಮೇಣ ಯುಞ್ಜ್ಯಾತ್|| ೯೪||

Adhikarana AshayAnusAraM sAdhyAsAdhyatA (94-40) · Śloka 40

ಅಯತ್ನಾಚ್ಛ್ಲೇಷ್ಮಗಂ ಸಾಧ್ಯಂ ಯತ್ನಾತ್ಪಿತ್ತಾಶಯಾಶ್ರಿತಮ್| ಸುದುಸ್ಸಾಧಮಸಾಧ್ಯಂ ವಾ ವಾತಾಶಯಗತಂ ವಿಷಮ್||೯೪|| ಇತಿ ವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತಾ ವಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹಸಂಹಿತಾಯಾಮುತ್ತರತನ್ತ್ರೇ ವಿಷ ಪ್ರತಿಷೇಧೋ ನಾಮ ಚತ್ವಾರಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೪೦||

ವಿಷಸ್ಯ ದೋಷಭೇದಜನಿತಂ ಸುಸಾಧದುಸ್ಸಾಧತ್ವಮುಪಸಂಹರಣಮುಖೇನ ದರ್ಶಯತಿ-ಅಯತ್ನಾದಿತ್ಯಾದಿನಾ| ಸಾಧ್ಯಾಸಾಧ್ಯನಿರೂಪಣಂ ಸುಬೋಧಮ್| (ಶ್ಲೇಷ್ಮಗಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಶಯಗತಂ ವಿಷಂ ಅಯತ್ನಾತ್ ಯತ್ನೇನ ವಿನಾ ಸಾಧ್ಯಮ್| ಪಿತ್ತಾಶಯಾಶ್ರಿತಂ ಪಿತ್ತಾಶಯಗತಂ ಯತ್ನಾತ್ ಪ್ರಯತ್ನೇನ ಸಾಧ್ಯಮ್| ವಾತಾಶಯಪ್ರಾಪ್ತಂ ಸುದುಸ್ಸಾಧಂ ಸುತರಾಂ ದುಸ್ಸಾಧಂ ದುಃಖೇನ ಸಾಧಯಿತುಂ ಶಕ್ಯಮ್| ಅಸಾಧ್ಯಂ ಸಾಧಯಿತುಮಶಕ್ಯಮ್| ವಾಶಬ್ದೋ ವಿಕಲ್ಪಾರ್ಥಃ| ಕ್ಷಾರಾಗದಃ ಕಫಸ್ಥಾನಸ್ಥಿತ ಇತ್ಯಾದಿ ಕ್ರಿಯಾಕಥನಾದಾಶ್ರಯಾಶ್ರಯಿಣೋಃ ಕ್ರಿಯಾಸಾಮ್ಯತೈವಾತ್ರ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಶಯಗತಸ್ಯಾಯತ್ನಸಾಧ್ಯತ್ವೇ ಹೇತುಃ ಏವಂ ಪಿತ್ತಾಶಯಾಶ್ರಿತಸ್ಯ ಸ್ವೇದನಾದಿದ್ರವ್ಯೋಪಯೋಗಾದ್ಯಸಮಕ್ರಿಯತಯಾ ಯತ್ನಸಾಧ್ಯತ್ವಮ್| ವಾತಾಶಯಗತಸ್ಯಾಶ್ರಯಾಶ್ರಯಿಣೋಃ ಕ್ರಿಯಾಸಾಮ್ಯೇಽಪಿ ಯಸ್ಮಾ ದತ್ಯರ್ಥಮುಷ್ಣಂ ವಿಷಮತಃ ಸರ್ವವಿಷೇಷೂಕ್ತಾಃ ಪರಿಷೇಕಾಸ್ತು ಶೀತಲಾ ಇತ್ಯಾದಿ ವಿಷಕ್ರಿಯಾಯಾಃ ಶೀತಲತ್ವೇನ ವಾತಲತ್ವಾನ್ಮಹಾತ್ಯಯತಯಾಽಸ್ಯ ದುಃಸಾಧತ್ವಮ್|| ೯೪|| ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಮಹೋಪಾಧ್ಯಾಯೇನ್ದುವಿರಚಿತಾಯಾ ಮಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಶಶಿಲೇಖಾಯಾ ಮುತ್ತರತನ್ತ್ರೇ ಚತ್ವಾರಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ