47. viṣōpadravapratiṣēdhaḥ

Adhikarana atha viShopadravapratiShedho nAma saptacatvAriMsho~adhyAyaH, adhyAyapratij~jA (1) · Śloka 1

ಅಥಾತೋ ವಿಷೋಪದ್ರವಪ್ರತಿಷೇಧಂ ನಾಮಾಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||

ವಿಷಾಣಾಂ ತದ್ರೋಗಾಣಾಞ್ಚ ನಿರ್ಣಯಂ ಕೃತ್ವಾ ವಿಷೇ ಯ ಉಪದ್ರವಾಸ್ತಾಂಸ್ತಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಾಞ್ಚ ಪ್ರದರ್ಶಯಿತುಮಧ್ಯಾಯ ಆರಭ್ಯತೇ|| ೧||

Adhikarana viShopadravAH (2) · Śloka 2

ಜ್ವರಕಾಸವಮಿಶ್ವಾಸಹಿಧ್ಮಾತೃಷ್ಣಾಽತಿಮೂರ್ಚ್ಛನಮ್| ವಿಶೋ ಭೇದೋಽತಿಕಾಠಿನ್ಯಮಾನಾಹೋ ಬಸ್ತಿಮೂರ್ದ್ಧರುಕ್| ಶ್ವಯಥುಃ ಪೂತದಂಶತ್ವಂ ರಕ್ತಸ್ರಾವೋ ವಿಷಾನಿಲಃ| ಇತಿ ಷೋಡಶ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಾಃ ವಿಷಾರ್ತ್ತಾನಾಮುಪದ್ರವಾಃ| ಗಚ್ಛನ್ತ್ಯುಪೇಕ್ಷಿತಾ ನಾಶಂ ಯೈರ್ಜುಷ್ಟಾ ವಿಷರೋಗಿಣಃ||೨||

ಜ್ವರಾದಯಃ ಷೋಡಶ ವಿಷಾರ್ತ್ತಾನಾಮುಪದ್ರವಾ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಾಃ| ಉಪೇಕ್ಷಿತಾ ಅಚಿಕಿತ್ಸಿತಾಃ ಸನ್ತೋ ವಿಷರೋಗಿಣೋ ಯೈರುಪದ್ರವೈರ್ಜುಷ್ಟಾ ನಾಶಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ|| ೨||

Adhikarana rAjavRukShAdikvAthaH jvare (3) · Śloka 3

ರಾಜವೃಕ್ಷಫಲೋಶೀರಕಾಶ್ಮರ್ಯಘನಪದ್ಮಕಾತ್| ಕ್ವಾಥಃ ಸಶರ್ಕರಾಕ್ಷೌದ್ರೋ ವಿಷಜ್ವರಹರಃ ಪರಮ್||೩||

ರಾಜವೃಕ್ಷ ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಜ್ವರಾದೀನಾಂ ಕ್ರಮೇಣ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ರಾಜವೃಕ್ಷಫಲಾದಿಕ್ವಾಥಃ ಸುಬೋಧಃ|| ೩||

Adhikarana jvarAdau yogAntarANi (4) · Śloka 4

ಪೀತಾ ತಣ್ಡುಲತೋಯೇನ ಕಟುಕಾ ಸಸಿತೋಪಲಾ| ವಿಷಜ್ವರಹರಾಽಜಾಜೀ ಜೀವಕರ್ಷಭಕೋತ್ಪಲಮ್| ಕೋಲಮಜ್ಜಸಿತಾಧಾನ್ಯಭಾರ್ಙ್ಗೀ ಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವಕೇಸರಮ್| ವಿಷಜ್ವರವಮಿಶ್ವಾಸಕಾಸತೃಷ್ಣಾನಿಬರ್ಹಣಮ್| ತ್ರಿಫಲಾರಗ್ವಧವ್ಯಾಘ್ರೀಕ್ವಾಥೋ ಜ್ವರವಿಬನ್ಧಜಿತ್| ಬಾಲಬಿಲ್ವವಚಾಮುಸ್ತಾಕಷಾಯಃ ಸಪುನರ್ನವಃ| ಜ್ವರಾಗ್ನಿಸಾದಶ್ವಯಥೂನ್ನಿಹನ್ತಿ ವಿಷಸಮ್ಭವಾನ್||೪||

ಸಶರ್ಕರಾ ಕಟುಕಾ ತಣ್ಡುಲತೋಯೇನ ಪೀತಾ ವಿಷಜ್ವರಹರಾ ಭವತಿ| ಅಜಾಜ್ಯಾದಿಕೇಸರಾನ್ತಂ ವಿಷಜ್ವರಾದಿನಿಬರ್ಹಣಮ್| ತ್ರಿಫಲಾದಿಕ್ವಾಥೇ ಜ್ವರವಿಬನ್ಧಜಿತ್| ಬಾಲಬಿಲ್ವಾದಿಕಷಾಯಃ ಪುನರ್ನವಾಯುಕ್ತೋ ವಿಷಸಮ್ಭವಾನ್ ಜ್ವರಾದೀನ್ ನಿಹನ್ತಿ|| ೪||

Adhikarana vaidehikAdi shvAsakAsajvare (5) · Śloka 5

ವೈದೇಹಿಕಾರಾಮಠಕಂ ಕಪಿತ್ಥರಸಸೈನ್ಧವಮ್| ಸಸಿತಾಮಾಕ್ಷಿಕಂ ಲೀಢಂ ಶ್ವಾಸಕಾಸಜ್ವರಾಪಹಮ್||೫||

ವೈದೇಹಿಕಾದಿಕಂ ಶ್ವಾಸಾದ್ಯಪಹರಮ್| ವೈದೇಹಿಕಾ ಪಿಪ್ಪಲೀ| ರಾಮಠಕಂ ಹಿಙ್ಗು| ಇತಿ ಜ್ವರೇ|| ೫||

Adhikarana viShakAsacikitsA (6) · Śloka 6

ಸದ್ರಾಕ್ಷಾನಾಗರಾಂ ಕೃಷ್ಣಾಮಥವಾ ಸವರಾಘನಾಮ್| ಲೀಡ್ವಾಜ್ಯಮಧುನಾ ಕಾಸಾನ್ಮುಚ್ಯತೇ ವಿಷಸಮ್ಭವಾತ್| ಸಪಾಠಾಞ್ಜನಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾದ್ವಿನಿಶಾಮಧುಕಂ ತಥಾ| ಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವಮಮ್ಭಸಾ ಪೀತ್ವಾ.......................||೬||

ಕೃಷ್ಣಾಂ ಪಿಪ್ಪಲೀಂ ದ್ರಾಕ್ಷಾನಾಗರಾಭ್ಯಾಂ ಯುಕ್ತಾಂ ಮಧುಸರ್ಪಿಷಾ ಲೀಢ್ವಾ ವಿಷಸಮ್ಭವಾನ್ ಕಾಸಾನ್ ಮುಚ್ಯತೇ| ಅಥವಾ ಸವರಾಘನಾಂ ಕೃಷ್ಣಾಂ ಮಧ್ವಾಜ್ಯೇನ ಲೀಢ್ವಾ| ಅಥವಾ ಪಾಠಾದಿಯುಕ್ತಾಂ ಕೃಷ್ಣಾಮ್| ತಥಾ ಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವಮಮ್ಭಸಾ ಪೀತ್ವಾ ವಿಷಸಮ್ಭವಾತ್ ಕಾಸಾದ್ವಿಮುಚ್ಯತೇ| ಇತಿ ಕಾಸೇ|| ೬||

Adhikarana viShavamIcikitsA (7) · Śloka 7

....................................ಂಅರಿಚೈರವಚೂರ್ಣಿತಮ್| ವಿಷವಮ್ಯಾಂ ಪಿಬೇತ್ಕ್ವಾಥಂ ಬಿಲ್ವಮೂಲಾದ್ರಜೋಽಥವಾ| ಧಾತ್ರೀಪರುಷಕದ್ರಾಕ್ಷಾಮಧುಕಂ ಪಯಸಾ ದ್ರುತಮ್| ವೇಲ್ಲಾಗ್ರ್ಯಾಞ್ಜನಸೋಶೀರಯಷ್ಟ್ಯೈಲಾಕಣಕೇಸರಮ್| ಲಿಹ್ಯಾನ್ಮರಿಚಕುಮ್ಭೀಂ ವಾ ಘೃತಪುಷ್ಪರಸದ್ರುತಾಮ್| ಕ್ಷೀರಿವೃಕ್ಷಾಙ್ಕುರಕ್ಷೌದ್ರಸಿತಾಸ್ತೃಡ್ವಮಥುಚ್ಛಿದಃ| ಜೀರ್ಣಶಾಲ್ಯೋದನಂ ಕ್ಷೌದ್ರಂ ಕ್ಷೀರಂ ಚನ್ದನಸಾಧಿತಮ್| ಶೀತಾಮ್ಭೋಽನುಪಿಬೇದ್ ಭುಕ್ತ್ವಾ ವಿಷಚ್ಛರ್ದಿಮಪೋಹತಿ||೭||

ಬಿಲ್ವಮೂಲಾತ್ ಕ್ವಾಥಂ ಮರಿಚೈರವಚೂರ್ಣಿತಂ ವಿಷವಮ್ಯಾಂ ಪಿಬೇತ್| ಅಥವಾ ಬಿಲ್ವಮೂಲಾದ್ರಜಶ್ಚೂರ್ಣಂ ಧಾತ್ರ್ಯಾದಿಕಂ ಚ ಪಯಸಾ ಕ್ಷೀರೇಣ ದ್ರುತಂ ಗೃಹೀತದ್ರವತ್ವಂ ಪಿಬೇತ್| ವೇಲ್ಲಾದಿಕಂ ಕೇಸರಾನ್ತಂ ಘೃತಪುಷ್ಪರಸದ್ರುತಂ ಲಿಹ್ಯಾತ್| ಪುಷ್ಪರಸೋ ಮಾಕ್ಷಿಕಮ್| ಮರಿಚಕುಮ್ಭೀಂ ವಾ ಘೃತಾದಿದ್ರುತಾಮ್| ಕುಮ್ಭೀ ದ್ರವನ್ತೀ| ಕ್ಷೀರಿವೃಕ್ಷಾಙ್ಕುರಾದೀನಿ ತೃಷಂ ವಮಥುಂ ಚ ಛಿನ್ದನ್ತಿ| ಜೀರ್ಣಶಾಲ್ಯೋದನಾದಿಕಂ ಭುಕ್ತ್ವಾ ಶೀತಾಮ್ಭೋಽನು ಪಿಬೇತ್ ವಿಷಜಾಂ ಛರ್ದಿಮಪೋಹತಿ| ಇತಿ ವಿಷಜವಮ್ಯಾಮ್|| ೭||

Adhikarana viShajashvAse cikitsA (8) · Śloka 8

ತೈಲಗೋವಿಡ್ರಸಕ್ಷೌದ್ರೈರ್ಲಿಹ್ಯಾತ್ ಕೃಷ್ಣಾಪ್ರಿಯಙ್ಗುಕೇ| ಶ್ವಾಸೀ ಕ್ಷೌದ್ರೇಣ ವಾ ದ್ರಾಕ್ಷಾಶೃಙ್ಗೀಮಾಗಧಿಕಾಸಿತಾಃ| ಗುಡನಾಗರವೈದೇಹೀವಿಜಯಾಮಲಕಾನಿ ವಾ||೮||

ವಿಷಶ್ವಾಸೀ ಪಿಪ್ಪಲೀಪ್ರಿಯಙ್ಗುಕೇ ತೈಲಾದಿಭಿರ್ಲಿಹ್ಯಾತ್| ಅಥವಾ ದ್ರಾಕ್ಷಾದಿಸಿತಾನ್ತಂ ಕ್ಷೌದ್ರೇಣ ಲಿಹ್ಯಾತ್| ಅಥವಾ ಗುಡಾದಿಕಮಾಮಲಕಾನ್ತಂ ಕ್ಷೌದ್ರೇಣ| ಇತಿ ವಿಷಜೇ ಶ್ವಾಸೇ|| ೮||

Adhikarana viShajahidhmAyAM cikitsA (9) · Śloka 9

ಹಿಧ್ಮಾಯಾಂ ಶಙ್ಖಕನಕಕಟುಕಾಸ್ವರ್ಣಗೈರಿಕಮ್| ವೇಲ್ಲಶುಣ್ಠೀಕಣೋಶೀರರಜನೀದ್ವಿತಯಾನಿ ವಾ| ಲಿಹ್ಯಾದ್ವಾ ವ್ಯೋಷಮೃದ್ವೀಕಾಂ ಬೀಜಪೂರರಸೇನ ವಾ| ಸಕ್ಷೌದ್ರಂ ವಾಲಕರಜಃ ಕ್ವಾಥಂ ವಾ ಸಗುಡಂ ಪಿಬೇತ್| ವಿಶ್ವಭೇಷಜಗಾಯತ್ರೀಹರಿದ್ರಾಮರದಾರುಜಮ್| ದನ್ತೀನ್ದ್ರವಾರುಣೀದ್ವೀಪೀಕಲ್ಕಂ ಸೌವೀರಕೇಣ ವಾ||೯||

ಹಿಧ್ಮಾಯಾಂ ಶಙ್ಖಾದಿಕಂ ಸ್ವರ್ಣಗೈರಿಕಾನ್ತಂ ಕ್ಷೌದ್ರೇಣ ಲಿಹ್ಯಾತ್| ಅಥವಾ ವೇಲ್ಲಾದಿಕಂ ರಜನೀದ್ವಯಾನ್ತಮ್| ತಥಾ ವ್ಯೋಷಂ ಮೃದ್ವೀಕಾಂ ಚ ಕ್ಷೌದ್ರೇಣ ಬೀಜಪೂರರಸೇನ ವಾ ಲಿಹ್ಯಾತ್| ಸಕ್ಷೌದ್ರಂ ಚ ವಾಲಕಸ್ಯ ರಜಶ್ಚೂರ್ಣಂ ಲಿಹ್ಯಾತ್| ಅಥವಾ ವಿಶ್ವಭೇಷಜಾದಿಕಂ ಕ್ವಾಥಂ ಸಗುಡಂ ಪಿಬೇತ್| ಅಥವಾ ದನ್ತ್ಯಾದೀನಾಂ ಕಲ್ಕಂ ಸೌವೀರಕೇಣ ಕಾಞ್ಜಿಕೇನ ಪಿಬೇತ್| ಇತಿ ಹಿಧ್ಮಾಯಾಮ್|| ೯||

Adhikarana viShajatRuNmUrcchayoH cikitsA (10) · Śloka 10

ತೃಣ್ಮೂರ್ಚ್ಛಯೋರಾಶಿರಸೋ ಲೇಪಸೇಕಾ ಹಿಮಾ ಹಿತಾಃ| ಅಮ್ಭೋಜನಾಲಕುಸುಮಚನ್ದನೋಶೀರಮೌಕ್ತಿಕೈಃ| ವೈಹಾಯಸಸಿತಾತೋಯಕ್ಷೀರಾಜ್ಯೇಕ್ಷುರಸಾಪ್ಲುತೈಃ| ವೀಜನಂ ತಾಲವೃನ್ತೇನ ಶೀತೇ ಸಿಕತಿಲೇ ಸ್ಥಿತಿಃ| ಕಮಲೋತ್ಪಲಕಿಞ್ಜಲ್ಕಪಟಲಾವೃತವಾರಿಷು| ವಿಷತೃಡ್ದಾಹಮೂರ್ಚ್ಛಾಘ್ನಂ ಸರಸೀಷ್ವವಗಾಹನಮ್||೧೦||

ತೃಷಿ ಮೂರ್ಚ್ಛಾಯಾಂ ಚಾಶಿರಸಃ ಸರ್ವಾಙ್ಗೇ ಹಿಮಾ ಲೇಪಸೇಕಾ ಹಿತಾಃ| ಕೈರಿತ್ಯಾಹ-ಅಮ್ಭೋಜನಾಲಾದಿಭಿರ್ವೈಹಾಯಸಸಿತಾತೋಯಾದಿಪ್ಲುತೈಃ| ವೈಹಾಯಸಮಾನ್ತರಿಕ್ಷಂ ತೋಯಂ ಸಿತಾತೋಯಂ ಚ| ತಾಲವೃನ್ತೇನೋತ್ಕ್ಷೇಪಕೇಣ ವೀಜನಂ ಹಿತಮ್| ಶೀತೇ ಸಿಕತಾವತಿ ಚ ದೇಶೇ ಸ್ಥಿತಿಃ| ಕಮಲಾದಿಪಟಲೇನ ತತ್ಸಮೂಹೇನಾವೃತಂ ವಾರಿ ಯಾಸು ತಾಸು ಸರಸೀಸು ಮಹತ್ಸು ಸರಸ್ವವಗಾಹನಂ ವಿಷತೃಡಾದಿಘ್ನಮ್| ಇತಿ ತೃಣ್ಮೂರ್ಚ್ಛಯೋಃ|| ೧೦||

Adhikarana tRuShNAyAM visheSheNa cikitsA (11) · Śloka 11

ವಿಷವೇಗಸಮುತ್ಥಾಯಾಂ ತೃಷ್ಣಾಯಾಂ ಲಾಜತರ್ಪಣಮ್| ಶರ್ಕರಾದಾಡಿಮಕ್ಷೌದ್ರಸಲಿಲಾಪ್ಲಾವಿತಂ ಪಿಬೇತ್| ವಟವೇತಸಜಮ್ಬ್ವಾಮ್ರಸೇವ್ಯತೋಯಂ ಚ ಶೀತಲಮ್||೧೧||

ತೃಷ್ಣಾಯಾಂ ವಿಶೇಷಮಾಹ-ವಿಷ ವೇಗೇತ್ಯಾದಿ|ಸುಬೋಧಮ್| ವಟಾದಿಭಿಃ ಸಿದ್ಧಂ ಚ ಶೀತಲಂ ಪಿಬೇತ್|| ೧೧||

Adhikarana viShajAtisAre cikitsA (12) · Śloka 12

ಭೂನಿಮ್ಬಮುಸ್ತಕಟುಕಾತ್ರಾಯನ್ತೀನ್ದ್ರಯವಾನ್ ಸಮಾನ್| ದ್ವೌ ಭಾಗೌ ಚಿತ್ರಕಾದಷ್ಟೌ ಕುಟಜಾದ್ವಾರಿಣಾ ಪಿಬೇತ್| ವಿಷಾತಿಸಾರೋದಾವರ್ತಕಾಸಶ್ವಾಸಜ್ವರಾಪಹಮ್| ಲೋಧ್ರಮೋಚರಸಾಮ್ಬಷ್ಠಾಧಾತಕೀಸ್ತಣ್ಡುಲಾಮ್ಬುನಾ| ಸಮಾಕ್ಷಿಕಾ ಪಿಬೇತ್ತದ್ವನ್ನಾಗರಾತಿವಿಷಾಭಯಾಃ| ಸಧಾತಕೀಃ ಸಕುಟಜಾಃ ಸಾಞ್ಜನಾಃ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಚೂರ್ಣಿತಾಃ| ಪಾಠಾನಾಗರಚೂರ್ಣಂ ವಾ ದಧ್ನಾ ಯುಕ್ತಂ ಸಮಾಕ್ಷಿಕಮ್||೧೨||

ಅತಿಸಾರಸ್ಯ ಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ-ಭೂನಿಮ್ಬೇತ್ಯಾದಿ| ಭೂನಿಮ್ಬಾದೀನಿ ಪಞ್ಚ ಸಮಾನಿ ಚಿತ್ರಕಸ್ಯ ದ್ವೌ ಭಾಗಾವಯವದ್ರವ್ಯಾಪೇಕ್ಷಯಾ| ತಥೈವ ಕುಟಜಾದಷ್ಟೌ ಭಾಗಾಃ| ಏತದ್ವಾರಿಣಾ ಪಿಬೇದ್ವಿಷಹೇತ್ವತೀಸಾರಾದ್ಯಪಹಮ್| ಲೋಧ್ರಾದಿಕಂ ಸಮಾಕ್ಷಿಕಂ ತಣ್ಡುಲಾಮ್ಬುನಾ ಪಿಬೇತ್| ನಾಗರಾದ್ಯಞ್ಜನಾನ್ತಂ ತದ್ವದಿತಿ ಸಮಾಕ್ಷಿಕಂ ತಣ್ಡುಲಾಮ್ಬುನಾ ಪಿಬೇತ್| ಅಥವಾ ಪಾಠಾದಿಚೂರ್ಣಂ ಸಮಾಕ್ಷಿಕಂ ದಧ್ನಾ ಯುಕ್ತಂ ಪಿಬೇತ್| ಇತಿ ವಿಷಜಾತಿಸಾರೇ|| ೧೨||

Adhikarana bastirugAdiShu cikitsA (13) · Śloka 13

ಬಸ್ತಿರುಗ್ವರ್ತನಾಹೇಷು ಫಲವರ್ತಿಂ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್| ಸಾರಗ್ವಧಾಂ ಸತ್ರಿವೃತಾಂ ಸೋಪಕುಲ್ಯಾಂ ಹರೀತಕೀಮ್| ಪಿಬೇದ್ ಘೃತೇನ ಸಕ್ಷೌದ್ರಾಂ ಬಸ್ತಿಶೂಲಾದಿನಾಶಿನೀಮ್| ಗೃಹಧೂಮನತಶ್ಯಾಮಾನೀಲಿನೀತಣ್ಡುಲೀಯಕೈಃ| ಸಿದ್ಧಂ ವಾಜ್ಯಂ ತಥಾಽಸಿದ್ಧಂ ವರಾಕ್ವಾಥತ್ರಿವೃದ್ಯುತಮ್||೧೩||

ಬಸ್ತಿರುಗಾದಿಷು ಉದಾವರ್ತಚಿಕಿತ್ಸಿತೋಕ್ತಾಂ ಫಲವರ್ತಿಂ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್| ವರ್ತ ಉದಾವರ್ತಃ (ವಿಶೋಽತಿಕಾಠಿನ್ಯಮ್) ನಾಹ ಆನಾಹಃ| ಆರಗ್ವಧಾದಿತ್ರಯೇಣ ಪೃಥಗ್ಯುಕ್ತಾಂ ಹರೀತಕೀಂ ಸಕ್ಷೌದ್ರಾಂ ಘೃತೇನ ಪಿಬೇದ್ ಬಸ್ತಿಶೂಲಾದಿನಾಶಿನೀಮ್| ಗೃಹಧೂಮಾದಿಭಿಃ ಸಿದ್ಧಮಾಜ್ಯಂ ಪಿಬೇತ್| ಅಸಿದ್ಧಮೇವ ವಾ ಘೃತಂ ತ್ರಿಫಲಾಕ್ವಾಥೇನ ತ್ರಿವೃತಾ ಚ ಸಂಯುಕ್ತಂ ಪಿಬೇತ್| ಇತಿ ಬಸ್ತಿರುಗಾದಿಷು|| ೧೩||

Adhikarana mUrddharuji cikitsA (14) · Śloka 14

ಕಾಕೋಲೀಕ್ಷೀರಿವೃದ್ವಾತ್ವಗ್ದ್ರಾಕ್ಷಾಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವಶರ್ಕರಾಃ| ನಸ್ಯಂ ವಿಷಶಿರೋರುಗ್ಘ್ನಂ ಸಂಯೋಜ್ಯಂ ಶೀತವಾರಿಣಾ||೧೪||

ಕಾಕೋಲ್ಯಾದಿನಸ್ಯಂ ವಿಷಶಿರೋರುಗ್ಘ್ನಮ್| ಸುಬೋಧಮ್| ಇತಿ ಮೂರ್ದ್ಧರುಜಿ||

Adhikarana viShajashvayathau cikitsA (15) · Śloka 15

ಶ್ವಯಥೌ ಶುದ್ಧಕೋಷ್ಠಸ್ಯ ಪಯಃಪಾನೇ ಹಿತಂ ಶೃತಮ್| ವಿಶ್ವಭೇಷಜವೈದೇಹೀಕಟುಕಾದೇವದಾರುಭಿಃ| ಸುರಸಾಮೂಲಕಲ್ಕೈರ್ವಾ ಛಾಗಂ ವಾ ಪಿಪ್ಪಲೀಶೃತಮ್| ತ್ರಿಫಲಾಯಾಃ ಕಷಾಯೇಣ ತ್ರಿವೃತಾ ಭಾವಿತಾ ತ್ರ್ಯಹಮ್| ಆಲೋಡ್ಯ ಸರ್ಪಿಷಾ ಪೀತಾ ವಿಷಶ್ವಯಥುನಾಶಿನೀ| ಮಧುವೇಲ್ಲವರಾವ್ಯೋಷಸುರಾಹ್ವೋಶೀರಪದ್ಮಕೈಃ| ವಿಷಶ್ವಯಥುಜಿಲ್ಲೇಪಸ್ತಥಾ ಸ್ವಾದುಕಷಾಯಕೈಃ| ಶಿರೀಷಪುಷ್ಪಾಽಹಿಶಿರೋನತಕುಷ್ಠೈರ್ಘೃತಾನ್ವಿತಃ| ಧೂಪೋಽಗದಃ ಶ್ವಯಥುಜಿತ್ಸಮಸ್ತವಿಷನಾಶನಃ||೧೫||

ವಿಷಜೇ ಶ್ವಯಥೌ ವಮನವಿರೇಚನಾಭ್ಯಾಂ ಶುದ್ಧಕೋಷ್ಠಸ್ಯ ವಿಶ್ವಭೇಷಜಾದಿಭಿಃ ಶೃತಂ ಪಯಃ ಕ್ಷೀರಂ ಪಾನೇ ಹಿತಮ್| ಅಥವಾ ಸುರಸಾಮೂಲಕಲ್ಕೈಃ ಶೃತಂ ಪಯಃ ಪಾನೇ ಹಿತಮ್| ಅಥವಾ ಪಿಪ್ಪಲೀಶೃತಂ ಛಾಗಂ ಪಯಃ| ತ್ರಿಫಲಾಕ್ವಾಥೇನ ತ್ರ್ಯಹಂ ಭಾವಿತಾ ಯಾ ತ್ರಿವೃತಾ ಸಾ ಘೃತೇನಾಲೋಡ್ಯ ಪೀತಾ ಶ್ವಯಥುನಾಶಿನೀ| ಮಧ್ವಾದಿಭಿಃ ಪದ್ಮಕಾನ್ತೈರ್ಲೇಪೋ ವಿಷಶ್ವಯಥುಜಿತ್| ತಥಾ ಮಧುರೈಃ ಕಷಾಯೈಶ್ಚ ದ್ರವ್ಯೈಃ| ಶಿರೀಷಪುಷ್ಪಾದಿಭಿರ್ಘೃತಾನ್ವಿತೋ ಧೂಪಃ ಶ್ವಯಥುಜಿದಗದಃ ಸರ್ವವಿಷಾಣಾಂ ನಾಶನಃ| ಅಹಿಶಿರಃ ಸರ್ಪೋತ್ತಮಾಙ್ಗಮ್| ಇತಿ ಶ್ವಯಥೌ|| ೧೫||

Adhikarana pUtidaMshe cikitsA (16) · Śloka 16

ಅಲ್ಪೇನಾಪ್ಯಪಚಾರೇಣ ದಂಶಃ ಪೂತಿತ್ವಮಶ್ನುತೇ| ಪ್ರಾಯೋ ನ ಸಹತೇ ತೀಕ್ಷ್ಣಮುಷ್ಣಂ ವಾ ಭೇಷಜಂ ವಿಷಮ್| ಮಧುರಸ್ನಿಗ್ಧಶೀತಾನಿ ಯುಞ್ಜ್ಯಾತ್ತಸ್ಮಾದ್ವಿಷವ್ರಣೇ| ಸೇಕಾಲೇಪಾಂಶ್ಚ ಸಕ್ಷೀರೈಃ ಕಷಾಯೈಃ ಕ್ಷೀರಿವೃಕ್ಷಜೈಃ| ನ್ಯಗ್ರೋಧಶೃಙ್ಗಮಧುಕತಿಲಸರ್ಷಪಸೈನ್ಧವಮ್| ಸಾಭಯಾ ನಿಮ್ಬಪತ್ರಾಜ್ಯಂ ದಂಶಪೂತಿತ್ವನಾಶನಮ್| ಕರ್ಣಿಕಾಪಾತನಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ವಿಷವ್ರಣವಿನಾಶನಮ್||೧೬||

ವಿಷವ್ರಣೇ ಮಧುರಾದಿಪ್ರಯೋಗಾಯ ಅಲ್ಪೇನೇತ್ಯಾದಿಹೇತುಃ| ಕ್ಷೀರಿವೃಕ್ಷಾಣಾಂ ಕಷಾಯೈರ್ದ್ರವೈಃ ಕ್ಷೀರಸಂಯುಕ್ತೈಃ ಸೇಕಾನಾಲೇಪಾಂಶ್ಚ ಯುಞ್ಜ್ಯಾತ್| ನ್ಯಗ್ರೋಧಶೃಙ್ಗಾದಿಕಂ ದಂಶಪೂತಿತ್ವನಾಶನಾದಿಗುಣತ್ರಯಯುಕ್ತಮ್| ಇತಿ ಪೂತಿದಂಶತ್ವೇ|| ೧೬||

Adhikarana raktasrAve cikitsA (17) · Śloka 17

ರಕ್ತೇ ಸ್ರವತ್ಯತಿಭೃಶಂ ಘೃತಂ ಸಮರಿಚಂ ಪಿಬೇತ್| ತಣ್ಡುಲೀಯಕಮೂಲೇನ ಸಿತಯಾ ವಾ ಸಮನ್ವಿತಮ್| ದಂಶಂ ಪ್ರಲೇಪಯೇಚ್ಚಾಸ್ಯ ದಾರ್ವ್ಯಾಸು ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಪಿಷ್ಟಯಾ| ಸಿತೋಪಲಾಕ್ಷೌದ್ರಕೃತಚ್ಛಾಗದುಗ್ಧಾನಿ ನಾವನಮ್| ಶಮೀಕಲ್ಕಂ ಪಿಬೇಚ್ಛ್ಲಕ್ಷ್ಣಮಙ್ಗಂ ಲಿಮ್ಪೇದ್ವಿಶಾಲಯಾ| ನಾವನೇ ಹೇಮಶುಕ್ಲಾ ಚ ತತಃ ಶಾಮ್ಯತಿ ಶೋಣಿತಮ್||೧೭||

ವ್ರಣಾಚ್ಚಾತಿಭೃಶಂ ರಕ್ತೇ ಸ್ರವತಿ ಸಮರಿಚಂ ಘೃತಂ ಪಿಬೇತ್| ಅಥವಾ ಘೃತಂ ತಣ್ಡುಲೀಯಕಸ್ಯ ಮೂಲೇನ ಸಮನ್ವಿತಂ ಪಿಬೇತ್| ಶರ್ಕರಯಾ ವಾ| ಅಸ್ಯ ಚಾಸ್ರಸ್ರುತೌ ಸುಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಪಿಷ್ಟಯಾ ದಾರ್ವ್ಯಾ ದಂಶವ್ರಣಂ ಲಿಮ್ಪೇತ್| ಸಿತೋಪಲೇತ್ಯಾದಿ ಸುಬೋಧಮ್| ವಿಶಾಲಾ ಗವಾಕ್ಷೀ| ಶುಕ್ಲಾ ಕ್ಷೀರವಿದಾರೀ| ಕ್ಷೀರಕಕೋಲೀ ವಾ| ಇತಿ ರಕ್ತಸ್ರಾವೇ|| ೧೭||

Adhikarana viShAnile cikitsA (18) · Śloka 18

ಕೃಶಸ್ಯಾತಿಸ್ರುತೇ ರಕ್ತೇ ರೂಕ್ಷೈರತ್ಯರ್ಥಸೇವಿತೈಃ| ವಿಷಸ್ಯ ಚ ಸ್ವಭಾವೇನ ಮಾತರಿಶ್ವಾ ಪ್ರಕುಪ್ಯತಿ| ಉನ್ಮಾದಾಕ್ಷೇಪಕಮನೋಭ್ರಂಶಾಪಸ್ಮೃತಯಸ್ತತಃ| ತತ್ರೇಷ್ಟಂ ಸ್ನೇಹನಂ ಬಸ್ತಿನಸ್ಯಪ್ರಧಮನಾಞ್ಜನಮ್| ನಾಗದನ್ತ್ಯಭಯಾಕುಷ್ಠಪಿಪ್ಪಲೀವೃಷಕಟ್ಫಲಮ್| ಭಲ್ಲಾತಕಾಸ್ಥಿತ್ರಿಕಟುಕಾಬಿಲ್ವಪ್ರತಿವಿಷಾಗ್ನಿಕಾಃ| ಸಕ್ಷೀರಂ ತೈರ್ಘೃತಂ ಸಿದ್ಧಂ ವಿಷವಾತವಿಕಾರಜಿತ್| ಪಿಬೇದೇರಣ್ಡತೈಲಂ ವಾ ಛಾಗಮಾಂಸರಸಾನ್ವಿತಮ್| ಐಕಧ್ಯಂ ಘೃತತೈಲಂ ವಾ ಮೇಧ್ಯಮಾಸರಸಾಶನಣಃ| ಕಾರ್ಪಾಸಮೂಲಂ ಮರಿಚಂ ಹರಿದ್ರೇ ನಲದಂ ನಲಮ್| ಪಿಪ್ಪಲೀಂ ಸ್ವರ್ಜಿಕಾಂ ಕುಷ್ಠಂ ಜಲೇನಾಲೋಡ್ಯ ಪಾಯಯೇತ್| ಉನ್ಮತ್ತಂ ವಿಷವಾತೇನ ತಥಾಽಪಸ್ಮಾರಿಣಂ ನರಮ್| ವಚಾಹಂಸಪದೀವ್ಯೋಷದಧಿತ್ಥಂ ಹಸ್ತಿಪಿಪ್ಪಲೀಮ್| ದೇವದಾರುಬಲಾಬಿಲ್ವಕೃಮಿಜಿತ್ಕುಷ್ಠಟುಣ್ಟುಕಮ್| ಲೋಧ್ರಾಖುಕರ್ಣ್ಯತಿವಿಷಾಃ ಕ್ಷೀರಂ ಸರ್ಪಿಶ್ಚ ಪಾಯಯೇತ್| ನಿಹನ್ತಿ ಪಾನಾಭ್ಯಙ್ಗಾಭ್ಯಾಂ ಘೃತಂ ಸರ್ವವಿಷಾಣಿ ತತ್||೧೮||

ಕೃಶಸ್ಯ ರಕ್ತೇಽತಿಸ್ರುತೇ ರೂಕ್ಷಸೇವನಾದ್ವಿಷಸ್ವಭಾವಾಚ್ಚ ವಾಯುಃ ಪ್ರಕುಪ್ಯತಿ| ತತೋ ಹೇತೋರುನ್ಮಾದಾದಯೋ ಭವನ್ತಿ| ತತ್ರ ಸ್ನೇಹನಂ ಬಸ್ತ್ಯಾದಿಕಮಿಷ್ಟಮ್| ನಾಗದನ್ತ್ಯಾದಿಭಿಃ ಸಕ್ಷೀರಂ ಸಿದ್ಧಂ ಘೃತಂ ವಿಷಹೇತೂನ್ ವಾತವಿಕಾರಾನುನ್ಮಾದಾದೀನ್ ಜಯತಿ| ಛಾಗಮಾಂಸರಸೇನಾನ್ವಿತಮೇರಣ್ಡತೈಲಂ ವಾ ಅಥವಾ ಮೇಧ್ಯಮಾಂಸರಸಾಶನಃ ಸನ್ನೈಕಧ್ಯಂ ಘೃತತೈಲಂ ವಾ ಪಿಬೇತ್| ಕಾರ್ಪಾಸಮೂಲಾದಿಕಂ ಸುಬೋಧಮ್| ವಿಷವಾತೇನೇತಿ ವಿಷಹೇತುನಾ ವಾತೇನ ಉನ್ಮತ್ತಮುನ್ಮಾದಯುಕ್ತಮ್| ವಚಾದಿಭಿಃ ಸರ್ಪಿರ್ವಿಪಾಚಯೇತ್| ತತ್ಪಾನೇನಾಭ್ಯಙ್ಗೇನ ಚ ಸರ್ವವಿಷಾಣಿ ನಿಹನ್ತಿ| ಹಂಸಪದೀ ಮಧುಸ್ರವಾ| ದಧಿತ್ಥಂ ಕಪಿತ್ಥಮ್| ಟುಣ್ಟುಕಃ ಸ್ಯೋನಾಕಃ| ಆಖುಕರ್ಣೀ ದ್ರವನ್ತೀ| ಇತಿ ವಿಷಾನಿಲೇ|| ೧೮||

Adhikarana sheSharogeShu cikitsA (19) · Śloka 19

ಪ್ರತಿಕುರ್ಯಾದ್ಯಥಾಸ್ವಂ ಚ ರೋಗೇಷ್ವೇನಂ ಪರೇಷು ಚ| ದೋಷಾನುಬನ್ಧಮಾಲೋಚ್ಯ ವಿಷತನ್ತ್ರಾವಿರೋಧತಃ||೧೯||

ಏವಂ ಪರೇಷು ಚಾನುಕ್ತೇಷ್ವಪಿ ವಿಷಹೇತುಷು ರೋಗೇಷು ಯಥಾಸ್ವಮಾತ್ಮೀಯಚಿಕಿತ್ಸಯಾ ಪ್ರತಿಕುರ್ಯಾತ್| ಕಥಮಿತ್ಯಾಹ-ದೋಷಾಣಾಂ ವಾತಾದೀನಾಮನುಬನ್ಧಮಾಲೋಚ್ಯ ಯಥಾ ಚ ವಿಷತನ್ತ್ರೇ ತೀಕ್ಷ್ಣಾದಿರೂಪೇಣ ವಿರೋಧೋ ನ ಭವತಿ||೧೯||

Adhikarana viShasheShe cikitsA (20) · Śloka 20

ದೃಶ್ಯಶಬ್ದಾಗದೈರಸ್ಯ ವಿಷಶೇಷಂ ನಿವರ್ತಯೇತ್| ಅಲ್ಪಮಪ್ಯವಶಿಷ್ಟಂ ಹಿ ವ್ಯಾಧಯೇ ಮರಣಾಯ ವಾ||೨೦||

ಅಸ್ಯ ಚಾತುರಸ್ಯ ದೃಶ್ಯಶಬ್ದಾಗದೈರ್ವಿಷಶೇಷಂ ಶಮಯೇತ್| ದೃಶ್ಯಾಗದಾ ಯೇ ದರ್ಶನಮಾತ್ರೇಣ ವಿಷಘ್ನಾಃ| ಶಬ್ದಾಗದಾ ಯೇ ಶಬ್ದೇನ| ಅಲ್ಪಮಿತ್ಯಾದಿ ನಿಶ್ಶೇಷನಿವರ್ತನತ್ವೇ ಹೇತುಃ|| ೨೦||

Adhikarana kShArAgadaH (21) · Śloka 21

ಧವಾಶ್ವಕರ್ಣತಿನಿಶಕರಘಾಟಕಪೀತನಾನ್| ಪಲಾಶಾಮ್ರಾತಕಕುಭಪಾರಿಭದ್ರಕತಿಲ್ವಕಾನ್| ಕಪಿತ್ಥಕುಟಜಾಙ್ಕೋಲಪ್ರಗ್ರಹಾಮಲಕೀಭುಜಾನ್| ಶಮೀಶ್ಲೇಷ್ಮಾತಕಾನನ್ತಗೋಜೀಯಮಲಕಣ್ಟಕಾನ್| ಗೋಪಘೋಣ್ಟಾಹಿಮಾರೌ ಚ ಭಸ್ಮೀಕೃತ್ಯಾಮ್ಭಸಾ ಗವಾಮ್| ಕ್ಷಾರಕಲ್ಪೇನ ವಿಸ್ರಾವ್ಯ ಪಚೇತ್ಕ್ಷಿಪ್ತ್ವಾಽವಚೂರ್ಣಿತಾನ್| ಪಿಪ್ಪಲೀದ್ವಯಕೋಶಾಮ್ರಸಪ್ತಪರ್ಣೈಲವಾಲುಕಾನ್| ವರಾಙ್ಗಚೋಚಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾಕುಷ್ಠವಞ್ಜುಲಟುಣ್ಟುಕಾನ್| ವಿಡಙ್ಗಾತಿವಿಷಾನನ್ತಾಸರ್ಷಪಾತಣ್ಡುಲೀಯಕಾನ್| ಸುರಾಹ್ವಸರಲಪ್ಲಕ್ಷಗೃಹಧೂಮಕರಞ್ಜಕಾನ್| ನಾಗದನ್ತೀ ಸುತಶ್ರೇಣೀ ನಿಚುಲಂ ವರುಣಂ ವಚಾಮ್| ವರ್ದ್ಧಮಾನಮಯೋ ಬಿಲ್ವಂ ಕ್ಷಾರವತ್ಪಾಕಮಾಗತಮ್| ತಲ್ಲೋಹಕುಮ್ಭೇ ನಿಹಿತಂ ಕಾರ್ಯಂ ಸನ್ನಿಹಿತಂ ಸದಾ| ತೇನ ದುನ್ದುಭಿಮಾಲಿಮ್ಪೇತ್ ಪತಾಕಾಸ್ತರಣಾನಿ ಚ| ದರ್ಶನಶ್ರವಣಸ್ಪರ್ಶೈರ್ನಿರ್ವಿಷಂ ತಾನಿ ಕುರ್ವತೇ| ಪಾನಾತ್ಕ್ಷಾರಾಗದಶ್ಚೈಷ ವಿಷಂ ಸ್ಥಾವರಜಙ್ಗಮಮ್| ಶೂಲಗುಲ್ಮೋದರಾಜೀರ್ಣಶ್ವಾಸಕಾಸಾಶ್ಮಶರ್ಕರಾಃ| ಶೋಫಾರ್ಶೋಗ್ರಹಣೀದೋಷಾನರುಚಿಂ ಚ ನಿಯಚ್ಛತಿ| ಅಪಿ ತಕ್ಷಕತುಲ್ಯಾನಾಂ ಸರ್ಪಾಣಾಂ ದರ್ಪನಾಶನಃ||೨೧||

ಧವಾದಿಕಮಹಿಮಾರಾನ್ತಂ ದಗ್ಧ್ವಾ ಭಸ್ಮ ಕಾರ್ಯಮ್| ತತ್ ಗೋಮೂತ್ರೇಣ ಕ್ಷಾರಕಲ್ಪೇನ ಸೂತ್ರೋಕ್ತವಿಧಾನೇನ ಪರಿಸ್ರಾವ್ಯಾಚ್ಛಂ ಪಚೇತ್| ಪಚ್ಯಮಾನೇ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾದಿಕಂ ಚೂರ್ಣಿತಂ ಕ್ಷಿಪೇತ್| ತತಃ ಕ್ಷಾರಲವಣೈಃ ಪಕ್ವಂ ಪಾಕಮಾಗತಂ ಲೋಹಕುಮ್ಭೇ ನಿಹಿತಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ತೇನಾಽಽಲಿಪ್ತಾನಿ ದುನ್ದುಭ್ಯಾದೀನಿ ಶಬ್ದಾದಿಭಿರ್ನಿರ್ವಿಷಂ ಕುರ್ವತೇ| ದುನ್ದುಭಯಃ ಕಾಹಲಾಃ, ಪತಾಕಾ ವೈಜಯನ್ತ್ಯಃ, ಕರಘಾಟೋ ಮದನಃ, ಕಪೀತನಃ ಪ್ಲಕ್ಷಸಂಜ್ಞಃ, ಆಮ್ರಾತಕಂ ಕಪಿಚೂಡಮ್, ಪಾರಿಭದ್ರಕೋ ನಿಮ್ಬಃ, ತಿಲ್ವಕೋ ಲೋಧ್ರಃ, ಕುಟಜೋ ವತ್ಸಕಃ, ಅಙ್ಕೋಲಂ ತತ್ಸಂಜ್ಞಮ್, ಪ್ರಗ್ರಹೋ ನಕ್ತಮಾಲಃ, ಭುಜೋ ಭೂರ್ಜಃ, ಅಶ್ಮನ್ತಕೋ ಮಾಲುಕಾಪರ್ಣಃ, ಗೋಜೀ ಗೋಜಿಹ್ವಾ, ಯಮಲಕಣ್ಟಕೋ ಯುಗ್ಮಕಣ್ಟಕಃ, ಚಿರಿಬಿಲ್ವಃ, ಕರಞ್ಹ್ಜಃ, ಕಟ್ವಙ್ಗಃ ಸ್ಯೋನಾಕಃ, ಗೋಪಘೋಣ್ಟಾ ಘೋಣ್ಟಾ, ಅಹಿಮಾರಃ ಅರಿಮೇದಃ;-ಏತಾನಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಸಮೂಲಶಾಖಾದೀನಿ, ಕುಶಾಮ್ರಂ ಕ್ಷುದ್ರಾಮಮ್, ವರಾಙ್ಗಂ ತ್ವಕ್, ಚೋಚಂ ನಾಲಿಕೇರಂ, ವಞ್ಜುಲೋ ಜಲವೇತಸಃ, ಟುಣ್ಟುಕಃ ಸ್ಯೋನಾಕಃ, ಅನನ್ತಾ ಯವಾಸಕಃ, ಸುರಾಹ್ವಂ ದೇವದಾರು, ಕರಞ್ಜಕೋ ನಕ್ತಮಾಲಃ, ಸುತಶ್ರೇಣೀ ದ್ರವನ್ತೀ, ನಿಚುಲಂ ವೇತಸಮ್, ವರ್ದ್ಧಮಾನ ಏರಣ್ಡಃ, ಏಷ ಚ ನಾಮ್ನಾ ಕ್ಷಾರಾಗದಃ ಪಾನಾತ್ ಸ್ಥಾವರಂ ಜಙ್ಗಮಂ ಚ ವಿಷಂ ಗುಲ್ಮಾದೀಂಶ್ಚ ನಿಯಚ್ಛತಿ ನಾಶಯತಿ| ಏಷ ತಕ್ಷಕತುಲ್ಯಾನಾಮಪಿ ಸರ್ಪಾಣಾಂ ದರ್ಪಂ ನಾಶಯತಿ|| ೨೧||

Adhikarana sugandhAkhyo~agadaH (22) · Śloka 22

ಶ್ರೀವೇಷ್ಟಕಮನೋಹ್ವಾಲಂ ಸಸರ್ಜರಸವಾಲಕಮ್| ಕರ್ಷಾಂಶಂ ನಾಗಪುಷ್ಪಸ್ಯ ಪ್ರಕುಞ್ಚಂ ತ್ರುಟಿ ವಿಂಶಕಮ್| ಹರೇಣವಃ ಚತುಃಷಷ್ಟಿಃ ಕುಟನ್ನಟಚತುಷ್ಟಯಮ್| ಶತಾಹ್ವಾಂ ಷೋಡಶೈತಾನಿ ಪುಷ್ಯೇ ಸಮ್ಭೃತ್ಯ ಪೇಷಯೇತ್| ಆಶ್ಲೇಷಾಸು ಗವಾಂ ಮಧ್ಯೇ ಶಸ್ತ್ರಮನ್ತ್ರಾಭಿರಕ್ಷಿತಮ್| ಕುಮಾರ್ಯಾ ಸ್ನಾತಯಾ ತತ್ರ ಮನ್ತ್ರೋಽಯಂ ವಿಷ್ಣುನಿರ್ಮಿತಃ| ಮಾತಾ ಮೇ ವಿಜಯಾ ನಾಮ ಜಯೋ ನಾಮ ಪಿತಾ ಮಮ| ಅಜಯ್ಯಸ್ಯ ಚ ಪುತ್ರೋಽಸೌ ಜಯೇ ಚ ವಿಜಯಾಮಿ ಚ| ಸುಗನ್ಧಾಖ್ಯೋಽಯಮಗದೋ ನಿತ್ಯಂ ದೇಹವಿಲೇಪನಾತ್| ಅಭಙ್ಗಕರಣೋ ಯುದ್ಧೇ ವಿವಾದೇ ಚ ಜಯಾವಹಃ| ಅನೇನ ಲೇಪಿತಾಶ್ಛತ್ರದುನ್ದುಭಿಧ್ವಜತೋರಣಾಃ| ದೃಷ್ಟಸ್ಪೃಷ್ಟಶ್ರುತಾ ಘ್ನನ್ತಿ ವಿಷಂ ಸ್ಥಾವರಜಙ್ಗಮಮ್| ಭೂತಬಾಲಗ್ರಹೋನ್ಮಾದಾನ್ ಗೇಹಸ್ಥೋಽಪಿ ನಿವಾರಯೇತ್||೨೨||

ಶ್ರೀವೇಷ್ಟಕಾದೀನಿ ಪಞ್ಚ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಕರ್ಷಾಂಶಾನಿ| ನಾಗಪುಷ್ಪಸ್ಯ ಪ್ರಕುಞ್ಚಂ ಪಲಮ್| ತ್ರುಟಿರ್ವಿಂಶಕಂ ಸೂಕ್ಷ್ಮೈಲಾಪಲಾನಿ ವಿಂಶತಿಃ| ಹರೇಣುಪಲಾನಿ ಚತುಃಷಷ್ಟಿಃ| ಕುಟನ್ನಟಪಲಾನಿ ಚತ್ವಾರಿ| ಶತಪುಷ್ಪಾಪಲಾನಿ ಷೋಡಶ| ಇತ್ಯೇತತ್ ಪುಷ್ಯೇ ಸಮ್ಭೃತ್ಯಾಶ್ಲೇಷಾಸು ಪೇಷಯೇತ್| ಗವಾಂ ಮಧ್ಯೇ ಶಸ್ತ್ರೈರ್ಮನ್ತ್ರೈಶ್ಚಾಭಿರಕ್ಷಿತಂ ಕೃತ್ವಾ ಪೇಷಯೇತ್| ಸ್ನಾತಯಾ ಚ ಕುಮಾರ್ಯಾ ಕನ್ಯಕಯಾ| ತತ್ರ ಚ ಪೇಷಣೇ ಮಾತಾ ಮೇತ್ಯಾದಿ ವಿಷ್ಣುನಿರ್ಮಿತೋ ಮನ್ತ್ರಃ| ಅಯಮಗದೋ ನಾಮ್ನಾ ಸುಗನ್ಧಃ| ಏತೇನಾಗದೇನ ನಿತ್ಯಂ ಲಿಪ್ತಾಙ್ಗೋ ಯುದ್ಧಾನ್ನ ಭಜ್ಯತೇ ಅವಾಙಮುಖೋ ನ ಭವತಿ| ವಿವಾದೇ ಚ ಜಯಂ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ| ಅಮುನಾಗದೇನ ಛತ್ರಾದಯೋ ಲೇಪಿತಾ ದರ್ಶನಾದಿಭಿಃ ಸ್ಥಾವರಜಙ್ಗಮಂ ವಿಷಂ ಘ್ನನ್ತಿ| ಗೇಹಸ್ಥೋಽಪ್ಯಮಗದೋ ಭೂತಾದೀನ್ ನಿವಾರಯೇತ್| 'ಜಯೋ ನಾಮ ಪಿತಾಮಹಃ' ಇತಿ ಚ ಪಾಠಃ|| ೨೨||

Adhikarana mahAsugandho~agadaH (23) · Śloka 23

ಪ್ರಪೌಣ್ಡರೀಕಸರಲದೇವದಾರುಕುಟನ್ನಟಮ್| ಜಟಾಶತಾಹ್ವಾತಿವಿಷಾತಿಲಪರ್ಣೀ ಸುಗನ್ಧಿಕಾ| ನೀಲೀಯವಪುಲಾಭಾರ್ಙ್ಗೀಮಧುಯಷ್ಟ್ಯೈಲವಾಲುಕಮ್| ತೋಯತೋಯದಕಾಲೀಯತಗರಧ್ಯಾಮಕತ್ವಚಃ| ನಖಪದ್ಮಕಪುನ್ನಾಗಪತ್ರಕಾಲಾನುಸಾರಿಕಾಃ| ತಾಲೀಸಪತ್ರಂ ಮರಿಚಂ ಜೋಙ್ಗಕಂ ಚನ್ದನದ್ವಯಮ್| ದ್ವ್ಯೇಲಾ ದ್ವಿಸೇವ್ಯಾ ದ್ವಿಶ್ವೇತಾ ದ್ವಿನಿಶಾ ನಲದದ್ವಯಮ್| ಲಾಕ್ಷಾಶೀತಶಿವವ್ಯೋಷಫಲಿನೀಧಾನ್ಯಗೈರಿಕಮ್| ಶೈಲೇಯಕಶಿಲಾಪುಷ್ಪಗ್ರನ್ಥಿಲಾಚೋರಕಾಭಯಾಃ| ಅರ್ಕಸ್ಥೈಣೇಯಪೃಥ್ವೀಕಾಕಟುಕಾಚನ್ದ್ರರಾಜಯಃ| ಕಲಿಙ್ಗಕಃ ಸರ್ಜರಸಃ ಕುಷ್ಠಂ ಲವಣಪಞ್ಚಕಮ್| ಶ್ರೀಪರ್ಣಿಕಾಶ್ಮರೀಶೇಲುಶಿಂಶಪಾಸಿನ್ದುವಾರಜಾಃ| ಚಮ್ಪಕಾಶೋಕಸುರಸಸುಮನಾಸ್ತಿಲ್ವಕೋದ್ಭವಾಃ| ಪಾಟಲ್ಯಾಸ್ತೃಣಶೂಲ್ಯಾಶ್ಚ ಪ್ರಸವಾಃ ಕುಮುದೋತ್ಪಲಮ್| ತಿನಿಶಾರ್ಜುನಶಮ್ಯಾಕಧವಪುಷ್ಪಂ ಸಪಙ್ಕಜಮ್| ಪಞ್ಚಾಶೀತೇರಿದಂ ಚೂರ್ಣಂ ಸಮೂತ್ರಘೃತಮಾಕ್ಷಿಕಮ್| ನಿಧಾಪಯೇತ್ ಗವಾಂ ಶೃಙ್ಗೇ ಮನುಷ್ಯೇ ಪುನರಾಹರೇತ್| ಭಗ್ನಸ್ಕನ್ಧಂ ವಿವೃತಾಕ್ಷಂ ಮೃತ್ಯೋರ್ದಂಷ್ಟ್ರಾನ್ತರಂ ಗತಮ್| ಮಹಾಸುಗನ್ಧೋ ನಾಮ್ನಾಽಯಮತಿವೀರ್ಯೋಽತಿತೇಜಸಾ| ವಾರಯತ್ಯತಿದುರ್ವಾರಂ ವಿಷಾಗ್ನಿಂ ವಾಸುಕೇರಪಿ| ನೃಪೋಽನೇನಾನುಲಿಪ್ತಾಙ್ಗೋ ಭವೇತ್ ಸರ್ವಜನಪ್ರಿಯಃ| ತೇಜಸ್ವಿತಾಂ ಚ ಲಭತೇ ರಾಜಕಸ್ಯಾಪಿ ಮಧ್ಯಗಃ||೨೩||

ಪ್ರಪೌಣ್ಡರೀಕಾದೀನಾಮೌಷಧಾನಾಂ ಪಞ್ಚಾಶೀತೇಶ್ಚೂರ್ಣಂ ಮೂತ್ರಾದಿಯುಕ್ತಂ ಗವಾಂ ಶೃಙ್ಗೇ ನಿಧಾಪಯೇತ್| ವಿಷೇಣ ಭಗ್ನಸ್ಕನ್ಧತ್ವಾದಿಯುಕ್ತಂ ಮನುಷ್ಯಂ ಪುನರಾಹರೇತ್| ಅಯಂ ಚ ನಾಮ್ನಾ ಮಹಾಸುಗನ್ಧಃ| ಅತಿವೀರ್ಯೇತ್ಯಾದಿನಾಸ್ಯ ಪ್ರಭಾವಕೀರ್ತನಮ್| ಸುಬೋಧಮ್| ಕುಟನ್ನಟಂ ಪರಿಪೇಲವಮ್, ಜಟಾ ಮಾಂಸೀ, ತಿಲಪರ್ಣೀ ಬದರಕಃ, ಸುಗನ್ಧಿಕಾ ಗನ್ಧನಾಕುಲೀ, ಯವಫಲೋ ವಂಶಃ ಕುಟಜಶ್ಚ, ತೋಯಂ ವಾಲಕಮ್, ತೋಯದೋ ಮುಸ್ತಃ, ಕಾಲೀಯಕಂ ರಕ್ತಚನ್ದನಮ್, ಪತ್ರಂ ಗನ್ಧಪತ್ರಮ್, ಜೋಙ್ಗಕಮಗರು, ಚನ್ದನದ್ವಯಂ ಪೀತಂ ಸಿತಂ ಚ| ಏಲಾದ್ವಯಂ ಸೂಕ್ಷ್ಮೈಲಾ ಪತ್ರೈಲಾ ಚ| ಸೇವ್ಯದ್ವಯಮುಶೀರಂ ಲಾಮಜ್ಜಕಂ ಚ| ಶ್ವೇತಾದ್ವಯಂ ವಚಾ ಗಿರಿಕರ್ಣಿಕಾ ಚ| ನಲದ್ವಯಂ ಮಾಂಸೀ ಗನ್ಧಮಾಂಸೀ ಚ| ಶೀತಶಿವೋ ಮಿಶ್ರೇಯಕಃ, ಶೈಲೇಯಕಂ ಶಿಲಾಪುಷ್ಪಮ್, ಗ್ರನ್ಥಿಲಂ ಗ್ರನ್ಥಿಪರ್ಣಂ, ಸ್ಥೌಣೇಯಕಂ ಶುಕಬರ್ಹಾಖ್ಯಮ್, ಪೃಥ್ವೀಕಾ ಹಿಙ್ಗುಪತ್ರೀ, ಚನ್ದ್ರರಾಜೀ ಸೋಮರಾಜೀ, ಕಾಶ್ಮರೀ ಕಾಶ್ಮರ್ಯಃ, ಶೇಲುಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾತಕಃ, ಪ್ರಸವಶಬ್ದಸ್ಯ ಶ್ರೀಪರ್ಣ್ಯಾದಿಭಿಃ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಪುಷ್ಪಶಬ್ದಸ್ಯ ತಿನಿಶಾದಿಭಿಃ| ರಾಜ್ಞಾಂ ಸಮೂಹೋ ರಾಜಕಮ್||೨೩||

Adhikarana shItoShNaviShaye sAmAnyaniyamaH (24) · Śloka 24

ಶೀತಮೇವ ಚ ಕುರ್ವೀತ ವಿಧಾನಂ ವಿಷರೋಗಿಣಾಮ್| ಮುಕ್ತ್ವಾ ಕೀಟವಿಷಂ ತದ್ಧಿ ಶೀತೇನಾಭಿಪ್ರವರ್ದ್ಧತೇ||೨೪||

ಏಕಂ ಕೀಟವಿಷಂ ಮುಕ್ತ್ವಾ ವರ್ಜಯಿತ್ವಾ ಸರ್ವೇಷು ವಿಷೇಷು ವಿಷರೋಗಿಣಾಂ ಸರ್ವಮನ್ತರ್ಬಹಿಃ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಂ ಸಾಧನೌಷಧಂ ಶೀತಮೇವ ಕುರ್ಯಾತ್| ಹಿ ಯಸ್ಮಾತ್ತತ್ ಕೀಟವಿಷಂ ಶೀತೇನಾತಿವರ್ದ್ಧತೇ|| ೨೪||

Adhikarana viShe pathyam (25) · Śloka 25

ಶಾಲಯಃ ಷಷ್ಟಿಕಾ ಜೀರ್ಣಾಃ ಕೋರದೂಷಾಃ ಪ್ರಿಯಙ್ಗವಃ| ಮುದ್ಗೋ ಹರೇಣುಸ್ತುವರೀ ಪಟೋಲಂ ವೇತ್ರಪಲ್ಲವಾಃ| ತಣ್ಡುಲೀಯಕಜೀವನ್ತೀ ವಾರ್ತಾಕಂ ಸುನಿಷಣ್ಣಕಃ| ಜಾಙ್ಗಲಂ ದಾಡಿಮಂ ಧಾತ್ರೀ ಕಪಿತ್ಥಂ ಸೈನ್ಧವಂ ಸಿತಾ| ಅವಿದಾಹಿ ಯದನ್ಯಚ್ಚ ವಿಜ್ಞಾಯಾನ್ನಸ್ವರೂಪತಃ| ತತ್ತದ್ದದ್ಯಾದ್ವಿಷಾರ್ತ್ತೇಭ್ಯಃ ಕಾರ್ಯಾ ವ್ಯಞ್ಜನಸಂಸ್ಕೃತಿಃ| ಕಷಾಯೈರ್ವಿಷಹನ್ತೃಣಾಂ ಘೃತೈಃ ಕಲ್ಯಾಣಕಾದಿಭಿಃ| ದಿವ್ಯಸಾರಸಕೂಪೋತ್ಥಮನ್ಯದ್ವಾ ಶೃತಶೀತಲಮ್| ಮಧ್ವಾಮಲಕಯುಕ್ತಂ ವಾ ವಿಷಾರ್ತ್ತಃ ಸಲಿಲಂ ಪಿಬೇತ್| ನದೀತಟಾಕಜಂ ತ್ಯಾಜ್ಯಂ ವಿಶೇಷೇಣ ಘನಾಗಮೇ| ಶುಕ್ಲವಸ್ತ್ರೋದರಾಯಾತೈಃ ಸುಕೃತಾಃ ಸಕ್ತವೋ ಯವೈಃ| ತಕ್ರೇಣ ಸಘೃತಾಃ ಪೀತಾಃ ಪರಮಂ ವಿಷನಾಶನಾಃ||೨೫||

ವಿಷಾರ್ತ್ತೇಭ್ಯಃ ಶಾಲ್ಯಾದಿಕಂ ದದ್ಯಾತ್| ಅನ್ಯಚ್ಚಾವಿದಾಹಿ ಯದ್ಯತ್ತತ್ತದನ್ನಸ್ವರೂಪಾಧ್ಯಾಯಾದ್ವಿಜ್ಞಾಯ ದದ್ಯಾತ್| ತತ್ರ ವ್ಯಞ್ಜನಾನಾಂ ಸಂಸ್ಕೃತಿರ್ವಿಷಹರಾಣಾಮೌಷಧಾನಾಂ ಕಷಾಯೈಃ ಕಾರ್ಯಾ| ತಥಾ ಘೃತೈಶ್ಚ ಕಲ್ಯಾಣಕಾದಿಭಿಃ| ಆದಿಗ್ರಹಣೇನ ತತ್ಸ್ವರೂಪಾಣಾಮಾನ್ಯೇಷಾಂ ಗ್ರಹಣಮ್| ವರ್ಷಾರ್ತ್ತಶ್ಚ ತೃಷಿತೋ ದಿವ್ಯಾದಿಕಂ ಸಲಿಲಂ ಪಿಬೇತ್| ತೇನ ಚ ನದೀತಟಾಕಜಂ ಸಲಿಲಂ ತ್ಯಾಜ್ಯಮ್| ಘನಾಗಮೇ ವರ್ಷಾಸು ವಿಶೇಷೇಣ ತ್ಯಾಜ್ಯಮ್| ಶುಕ್ಲವಸ್ತ್ರಾಯಾಃ ಶ್ವೇತಕಮ್ಬಲಾಯಾ ಉದರಾಯಾತೈರ್ಯವೈಃ ಸುಕೃತಾಃ ಸಕ್ತವಃ ಸಘೃತಾಸ್ತಕ್ರೇಣ ಪೀತಾಃ ಪರಂ ವಿಷನಾಶನಾಃ|| ೨೫||

Adhikarana viShe apathyam (26) · Śloka 26

ತಿಲಮದ್ಯಕುಲತ್ಥಕ್ಷುತ್ಕ್ರುದ್ಭಯಾಯಾಸಮೈಥುನಮ್| ವರ್ಜಯೇದ್ವಿಷಮುಕ್ತೋಽಪಿ ದಿವಾಸ್ವಪ್ನಂ ವಿಶೇಷತಃ||೨೬||

ತಿಲಾದಿಕಂ ಸವಿಷಂ ವರ್ಜಯೇತ್| ಅಚಿರಕಾಲಂ ವಿಷಮುಕ್ತೋಽಪಿ| ದಿವಾಸ್ವಪ್ನಂ ತು ವಿಶೇಷತೋ ವರ್ಜಯೇತ್|| ೨೬||

Adhikarana aviShanaralakShaNam (27-47) · Śloka 47

ಪ್ರಶಾನ್ತದೋಷಂ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ಥಧಾತು ಮಾಹಾರಕಾಮಂ ಸಮಮೂತ್ರವಿಟ್ಕಮ್| ಪ್ರಸನ್ನವರ್ಣೇನ್ದ್ರಿಯಚಿತ್ತಚೇಷ್ಟಂ ವೈದ್ಯೋಽವಗಚ್ಛೇದವಿಷಂ ಮನುಷ್ಯಮ್||೨೭|| ಇತಿ ವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತಾ- ವಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹಸಂಹಿತಾಯಾಮುತ್ತರತನ್ತ್ರೇ ವಿಷೋಪದ್ರವ- ಪ್ರತಿಷೇಧೋ ನಾಮ ಸಪ್ತಚತ್ವಾರಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೪೭||

ಪ್ರಶಾನ್ತದೋಷತ್ವಾದಿಯುಕ್ತಂ ಮನುಷ್ಯಮವಿಷ ಇತಿ ವೈದ್ಯೋಽವಗಚ್ಛೇತ್| ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಮಹೋಪಾಧ್ಯಾಯೇನ್ದುವಿರಚಿತಾಯಾ ಮಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಶಶಿಲೇಖಾಯಾ ಮುತ್ತರತನ್ತ್ರೇ ಸಪ್ತಚತ್ವಾರಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ