Adhikarana atha vraNapratiShedho nAma triMsho~adhyAyaH - pratij~jA (1) · Śloka 1
અથાતો વ્રણપ્રતિશેધં નામાધ્યાયં વ્યાખ્યાસ્યામઃ| ઇતિ હ સ્માહુરાત્રેયાદયો મહર્ષયઃ||૧||
अथातो व्रणप्रतिशेधं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
વ્રણસ્ય વિભાગં દર્શયિત્વા સાધ્યસ્ય ચિકિત્સાં પ્રદર્શયિતુમધ્યાય આરભ્યતે| નિજસ્ય પ્રાધાન્યાત્ પ્રથમનિર્ણયઃ| સ ચ યતઃ શોફપૂર્વકો ભવત્યત ઉચ્યતે||૧||
Adhikarana shophAvasthAyAshcikitsAsUtram (2) · Śloka 2
વ્રણસ્ય શોફાવસ્થાયાં શસ્ત્રકર્મવિધૌ શ્વયથુચિકિત્સિતે ચ સાધનમુદ્દિષ્ટમ્||૨||
व्रणस्य शोफावस्थायां शस्त्रकर्मविधौ श्वयथुचिकित्सिते च साधनमुद्दिष्टम्||२||
🔊 Audio coming soon
વ્રણસ્ય શોફાવસ્થાયામિત્યાદિ સુબોધમ્||૨||
Adhikarana tatrApatarpaNaprAdhAnyam (3) · Śloka 3
તત્રાપતર્પણમેવાદૌ પ્રધાનતમમ્| અપિ ચ-દોષોચ્છ્રાયોપશાન્ત્યર્થમુપદિષ્ટં યથાયથમ્| અવેક્ષ્ય દેહપ્રાણાદીન્ કર્ત્તવ્યમપતર્પણમ્||૩||
तत्रापतर्पणमेवादौ प्रधानतमम्| अपि च-दोषोच्छ्रायोपशान्त्यर्थमुपदिष्टं यथायथम्| अवेक्ष्य देहप्राणादीन् कर्त्तव्यमपतर्पणम्||३||
🔊 Audio coming soon
અપતર્પણં સર્વં લઙ્ઘનમ્| અપિ ચેત્યપતર્પણવિભાગસમુચ્ચયાય| દોષાણામુચ્છ્રાયસ્યોપશાન્ત્યર્થં યદપતર્પણમુપદિષ્ટં તદ્દેહાદીનવેક્ષ્ય યથાયથં કર્તવ્યમ્||૩||
Adhikarana apatarpaNaPalam (4) · Śloka 4
રાગસંરમ્ભરહિતાઃ પરિમ્લાના હૃતાશ્રયાઃ| સદ્યઃ શામ્યન્તિ શુદ્ધાનાં વ્રણાઃ શોફાશ્ચ દેહિનામ્||૪||
रागसंरम्भरहिताः परिम्लाना हृताश्रयाः| सद्यः शाम्यन्ति शुद्धानां व्रणाः शोफाश्च देहिनाम्||४||
🔊 Audio coming soon
રાગ ઇત્યાદિના શોધનાખ્યસ્યાપતર્પણસ્ય ફલદ્વારેણ ગુણકીર્તનમ્| શુદ્ધાનાં દેહિનાં વ્રણાઃ શોફાશ્ચ સદ્યઃ શામ્યન્તિ||૪||
Adhikarana lepAdInAM guNAH (5) · Śloka 5
લેપાભ્યઙ્ગપરિષેકાન્ યથોક્તાંશ્ચ પ્રયોજયેત્| યથામ્બુભિઃ સિચ્યમાનઃ શાન્તિમગ્નિર્નિયચ્છતિ| દોષાગ્નિરેવં સહસા પ્રલેપાદ્યૈઃ પ્રયોજિતૈઃ||૫||
लेपाभ्यङ्गपरिषेकान् यथोक्तांश्च प्रयोजयेत्| यथाम्बुभिः सिच्यमानः शान्तिमग्निर्नियच्छति| दोषाग्निरेवं सहसा प्रलेपाद्यैः प्रयोजितैः||५||
🔊 Audio coming soon
તત્ર ચ વ્રણે લેપાદીન્ યથોક્તાન્ સામાન્યવિશેષત ઉક્તાન્ પ્રયોજયેત્| યથેત્યાદિના દૃષ્ટાન્તપૂર્વકં લેપાદીનાં પ્રભાવકીર્તનમ્||૫||
Adhikarana pralepanavidhiH (6) · Śloka 6
પ્રતિલોમમેવ ચાનુલિમ્પેન્નાનુલોમમ્| તથા હ્યૌષધં સમ્યગવતિષ્ઠતે| અનુપ્રવિશતિ ચ રોમકૂપાન્| ન તુ શુષ્યદુપેક્ષિતવ્યમન્યત્ર પીડયિતવ્યાત્| શુષ્કં હિ દાહોષારાગશ્યાવત્વશૂલાનિ વર્ધયતિ||૬||
प्रतिलोममेव चानुलिम्पेन्नानुलोमम्| तथा ह्यौषधं सम्यगवतिष्ठते| अनुप्रविशति च रोमकूपान्| न तु शुष्यदुपेक्षितव्यमन्यत्र पीडयितव्यात्| शुष्कं हि दाहोषारागश्यावत्वशूलानि वर्धयति||६||
🔊 Audio coming soon
પ્રતિલોમમિત્યાદિ સુબોધમ્| તથાપીતિ પ્રતિલોમલેપને| પીડયિતવ્યે વ્રણે શુષ્યદુપેક્ષિતવ્યમેવ| અન્યત્ર કુતો હેતોઃ શુષ્યદૌષધં નોપેક્ષિતવ્યમિત્યાહ-શુષ્કં હીત્યાદિ||૬||
Adhikarana pradeha-pralepa-kalkaBedAH (7) · Śloka 7
યસ્તુ શીતસ્તનુર્મુહુર્મુહુશ્ચ પ્રયુજ્યતે સ પ્રદેહો રક્તપિત્તત્વચાં પ્રસાદકૃત્| પ્રલેપસ્તૂષ્ણઃ શીતો વા બહલશ્ચ તથા વાતશ્લેષ્મપ્રશમનસ્તસ્યોપયોગઃ ક્ષતાક્ષતેષુ| યસ્તુ ક્ષતેષૂપયુજ્યતે સ ભૂયઃ કલ્ક ઇતિ સંજ્ઞા લભતે||૭||
यस्तु शीतस्तनुर्मुहुर्मुहुश्च प्रयुज्यते स प्रदेहो रक्तपित्तत्वचां प्रसादकृत्| प्रलेपस्तूष्णः शीतो वा बहलश्च तथा वातश्लेष्मप्रशमनस्तस्योपयोगः क्षताक्षतेषु| यस्तु क्षतेषूपयुज्यते स भूयः कल्क इति संज्ञा लभते||७||
🔊 Audio coming soon
યસ્તુ શીતાદિગુણઃ પુનઃ પુનશ્ચ પ્રયુજ્યતે સ રક્તાદિપ્રસાદકૃત્ એવમ્ભૂતસ્ય પ્રદેહ ઇત્યાખ્યા| યસ્તૂષ્ણાદિગુણસ્તથેતિ પુનઃ પુનર્યુજ્યતે સ પ્રલેપાખ્યો વાતશ્લેષ્મપ્રશમનઃ| તસ્ય પ્રલેપસ્ય ક્ષતે ચાક્ષતે ચોપયોગઃ| સુબોધમ્| ભૂય ઇતિ પુનઃ પ્રલેપસંજ્ઞાયાં સ્થિતાયામ્||૭||
Adhikarana Alepasya daSavidhatvam (8) · Śloka 8
દશવિધશ્ચ સમાસાદાલેપઃ| તદ્યથા-સ્નૈહિકો નિર્વાપણઃ પ્રસાદનઃ સ્તમ્ભનો વિલાયનઃ પાચનઃ પીડનઃ શોધનો રોપણઃ સવર્ણીકરણશ્ચ||૮||
दशविधश्च समासादालेपः| तद्यथा-स्नैहिको निर्वापणः प्रसादनः स्तम्भनो विलायनः पाचनः पीडनः शोधनो रोपणः सवर्णीकरणश्च||८||
🔊 Audio coming soon
સમાસાત્ સઙ્ક્ષેપતઃ સ્નૈહિકાદિભેદેન દશવિધ આલેપો નામભિરેવ વ્યાખ્યાતાર્થઃ||૮||
Adhikarana AlepAnAM BedAnusAraM viShayaH dravya~jca (9) · Śloka 9
તત્ર વાતે સ્નિગ્ધદ્રવ્યૈઃ સ્નેહાઢ્યૈઃ સ્નેહેનૈવ સ્નૈહિકઃ| પિત્તે પિત્તપ્રાયે વ શોફે વિષાગ્નિક્ષારદગ્ધે ચ શિતૈર્નિર્વાપણઃ| સ એવ ચાન્તર્દુષ્ટે રક્તે પ્રસાદનઃ| સ એવ ચ પુનરસ્રાતિપ્રવૃત્તૌ સ્તમ્ભનસજ્ઞઃ| શ્લેષ્મમેદોભૂયિષ્ઠે શીતૈશ્ચાવિદગ્ધે પિષ્ટલબ્ધે ગ્રથિતે વા રૂક્ષૈર્વિલાયનઃ| તૈરેવ ચ વિદગ્ધે પાચનઃ| સૂક્ષ્માસ્યે વ્રણે રૂક્ષૈઃ પિચ્છિલૈશ્ચ પીડનઃ| અશુદ્ધે યથાસ્વમુપદિષ્ટૈઃ શોધનઃ| શુદ્ધે રોપણઃ| રૂઢે ચ સવર્ણીકરણઃ| નામભિરેવ ચૈષાં સ્વરૂપમાખ્યાતમ્||૯||
तत्र वाते स्निग्धद्रव्यैः स्नेहाढ्यैः स्नेहेनैव स्नैहिकः| पित्ते पित्तप्राये व शोफे विषाग्निक्षारदग्धे च शितैर्निर्वापणः| स एव चान्तर्दुष्टे रक्ते प्रसादनः| स एव च पुनरस्रातिप्रवृत्तौ स्तम्भनसज्ञः| श्लेष्ममेदोभूयिष्ठे शीतैश्चाविदग्धे पिष्टलब्धे ग्रथिते वा रूक्षैर्विलायनः| तैरेव च विदग्धे पाचनः| सूक्ष्मास्ये व्रणे रूक्षैः पिच्छिलैश्च पीडनः| अशुद्धे यथास्वमुपदिष्टैः शोधनः| शुद्धे रोपणः| रूढे च सवर्णीकरणः| नामभिरेव चैषां स्वरूपमाख्यातम्||९||
🔊 Audio coming soon
તત્રેત્યાદિના દશવિધાનામાલેપાનાં વિષયો દ્રવ્યં ચાખ્યાયતે| સ એવ સ એવેતિ યથોક્તલક્ષણો નિર્વાપણઃ| અવિદગ્ધઃ પરિવાસેનાઽપ્રાપ્તપાકાવસ્થઃ| તૈરેવેતિ શીતાદિગુણૈઃ| અશુદ્ધ ઇત્યાદિના શોધનાદીનાં ક્રમેણ પ્રયોગકથનમ્||૯||
Adhikarana rAtrau pradehaniShedhastatra yuktiSca (10) · Śloka 10
ન ચ પ્રદેહં રાત્રૌ પ્રયુઞ્જીત| મા ભૂચ્છૈત્યપિહિતસ્યોષ્મણો બહિરનિસ્સરણાદ્વિકારપરિવૃદ્ધિઃ||૧૦||
न च प्रदेहं रात्रौ प्रयुञ्जीत| मा भूच्छैत्यपिहितस्योष्मणो बहिरनिस्सरणाद्विकारपरिवृद्धिः||१०||
🔊 Audio coming soon
રાત્રૌ પ્રદેહં ન પ્રયુઞ્જીત| કા યુક્તિરિત્યાહ-મા ભૂચ્છૈત્ય ઇત્યાદિ| રાત્રિશૈત્યેન શરીરોષ્મણઃ કૃતપિધાનસ્ય સુતરાં બહિરનિસ્સરણાદ્વિકારપરિવૃદ્ધિર્મા ભૂદિતિ|| ૧૦||
Adhikarana atra puShkalAvatamatam (11) · Śloka 11
પુષ્કલાવતસ્તુ પઠતિ- તમસા પિહિતા હ્યૂષ્મા રોમકૂપૈરનાવૃતૈઃ| લેપાદ્વિનૈવ નિર્યાતિ રાત્રૌ નાલેપયેદતઃ||૧૧||
पुष्कलावतस्तु पठति- तमसा पिहिता ह्यूष्मा रोमकूपैरनावृतैः| लेपाद्विनैव निर्याति रात्रौ नालेपयेदतः||११||
🔊 Audio coming soon
પુષ્કલાવતનામા ઋષિસ્તુ પઠતીત્યનેન રાત્રૌ લેપપ્રતિષેધે યુક્ત્યન્તરપ્રદર્શનં કરોતિ| યદ્રાત્રૌ તમસા પિહિતઃ શરીરોષ્માઽનાવૃતૈ રોમકૂપૈર્લેપાદ્વિનૈવ નિર્યાત્યતો નાલેપયેત્||૧૧||
Adhikarana paryuShitalepaniShedhaH (12) · Śloka 12
ન ચ પર્યુષિતં લેપં દદ્યાત્ ભૂયસ્તમેવ વા| વ્યમ્લઃ પર્યુષિતો હિ સ્યાદ્ ભ્રષ્ટવીર્યસ્તથેતરઃ||૧૨||
न च पर्युषितं लेपं दद्यात् भूयस्तमेव वा| व्यम्लः पर्युषितो हि स्याद् भ्रष्टवीर्यस्तथेतरः||१२||
🔊 Audio coming soon
ન ચેત્યાદિ સુબોધમ્| પર્યૂષિતં હ્યનિષ્ઠમ્| ભૂયસ્તમેવેતિ યો દત્તઃ||૧૨||
Adhikarana jalaukAdyairasrAharaNe hetuH (13) · Śloka 13
શોફે વ્રણે ચ કઠિને વિવર્ણે વેદનાન્વિતે| સવિષે ચ વિશેષેણ જલજાદ્યૈર્હરેદસૃક્| વેદનાયાઃ પ્રશાન્ત્યર્થં પાકસ્યાઽપ્રાપ્તયેઽપિ ચ||૧૩||
शोफे व्रणे च कठिने विवर्णे वेदनान्विते| सविषे च विशेषेण जलजाद्यैर्हरेदसृक्| वेदनायाः प्रशान्त्यर्थं पाकस्याऽप्राप्तयेऽपि च||१३||
🔊 Audio coming soon
શોફે વ્રણે વા કઠિનાદિગુણે જલજાદ્યૈરસ્રાહરણે કિમ્પ્રયોજનમિત્યાહ-વેદનાયા ઇત્યાદિ| (અત્ર વિશેષ શબ્દેન સર્વધાતુદૂષકસ્યાપિ વિષસ્ય વિશેષાદ્રક્તદૂષકત્વં સૂચિતમ્)||૧૩||
Adhikarana srAvaNottaraM pradehAdi (14) · Śloka 14
નિર્વાપણાન્ પુનશ્ચાત્ર ન્યગ્રોધાદ્યૈઃ સુશીતલાન્| કુર્યાત્ પ્રદેહસેકાદીન્ સઘૃતક્ષીરશર્કરાન્| ન્યગ્રોધોદુમ્બરાશ્વત્થપ્લક્ષવેતસવલ્કલૈઃ| પ્રદેહો ભૂરિસર્પિર્ભિઃ શોફનિર્વાપણઃ પરમ્| પ્રદેહઃ સસિતસ્તદ્વત્ સક્તવો મધુકં ઘૃતમ્||૧૪||
निर्वापणान् पुनश्चात्र न्यग्रोधाद्यैः सुशीतलान्| कुर्यात् प्रदेहसेकादीन् सघृतक्षीरशर्करान्| न्यग्रोधोदुम्बराश्वत्थप्लक्षवेतसवल्कलैः| प्रदेहो भूरिसर्पिर्भिः शोफनिर्वापणः परम्| प्रदेहः ससितस्तद्वत् सक्तवो मधुकं घृतम्||१४||
🔊 Audio coming soon
અત્ર પુનશ્ચ વિસ્રાવિતે રક્તે નિર્વાપણાન્ પૂર્વોક્તલક્ષણાન્ સુશીતલાન્ પ્રદેહાદીન્ ઘ્રુતાદિયુક્તાન્ કુર્યાત્| કૈરૌશધૈરિત્યાહ-ન્યગ્રોધાદ્યૈર્ન્યગ્રોધોદુમ્બરેત્યાદિભિઃ| તાન્યેવ પઠતિ-ન્યગ્રોધાદીનાં વલ્કલૈસ્ત્વગ્ભિર્ભૂરિસર્પિર્ભિઃ પ્રદેહઃ પરં શોફનિર્વાપણઃ| સુબોધમ્| (સક્ત્વાદિભિઃ સિતાસહિતઃ પ્રદેહસ્તદ્વત્ પૂર્વગુણઃ)||૧૪||
Adhikarana vAtolbaNAnAM svedanam (15) · Śloka 15
વાતોલ્બણાનાં સ્તબ્ધાનાં કઠિનાનાં મહારુજામ્| સ્રુતાસૃજાં ચ શોફાનાં વ્રણાનામપિ ચેદૃશામ્| ગ્રામ્યાનૂપૌદકામિષવેશવારકૃસરાપાયસોત્કારિકાભિઃ સ્વેદો યોજ્યઃ||૧૫||
वातोल्बणानां स्तब्धानां कठिनानां महारुजाम्| स्रुतासृजां च शोफानां व्रणानामपि चेदृशाम्| ग्राम्यानूपौदकामिषवेशवारकृसरापायसोत्कारिकाभिः स्वेदो योज्यः||१५||
🔊 Audio coming soon
વાતોલ્બણાદીનાં શોફાનાં વા વ્રણાનાં વા ગ્રામ્યાદિમાંસવેશવારાદિભિરુત્કારિકાભિઃ સ્વેદો યોજ્યઃ||૧૫||
Adhikarana dAhashUlaharA cikitsA (16) · Śloka 16
સદાહશૂલાંસ્તુ તિલાનતસીંશ્ચ ભૃષ્ટ્વા પયસિ નિર્વાપ્ય તેનૈવ ક્ષીરેણ પિષ્ટ્વા પ્રલેપયેત્| વલામધુકપૃશ્નિપર્ણીચ્છિન્નરુહાભીરુજીવન્તીશર્કરામદનક્ષીરમહાસ્નેહસિદ્ધોત્કારિકા કવોષ્ણા શૂલદાહહરા| તદ્વન્મધુકયવચૂર્ણતૈલસર્પિર્ભિઃ કોષ્ણ આલેપઃ| તથા સતિલો મુદ્ગપાયસમુપનાહઃ| દશમૂલસિદ્ધેન સુખોષ્ણેનામ્ભસા પયસા વા ઘૃતતૈલાભ્યાં વા પરિષેકઃ શોફે વ્રણે વા દાહશૂલઘ્નઃ||૧૬||
सदाहशूलांस्तु तिलानतसींश्च भृष्ट्वा पयसि निर्वाप्य तेनैव क्षीरेण पिष्ट्वा प्रलेपयेत्| वलामधुकपृश्निपर्णीच्छिन्नरुहाभीरुजीवन्तीशर्करामदनक्षीरमहास्नेहसिद्धोत्कारिका कवोष्णा शूलदाहहरा| तद्वन्मधुकयवचूर्णतैलसर्पिर्भिः कोष्ण आलेपः| तथा सतिलो मुद्गपायसमुपनाहः| दशमूलसिद्धेन सुखोष्णेनाम्भसा पयसा वा घृततैलाभ्यां वा परिषेकः शोफे व्रणे वा दाहशूलघ्नः||१६||
🔊 Audio coming soon
સદાહશૂલાનિતિ શોફાન્ વા વ્રણાન્ વા| સુબોધમ્| નિર્વાપ્ય પયસિ ક્ષિપ્ત્વા| વલાદિસિદ્ધોત્કારિકા કવોષ્ણા સતી શૂલદાહહરા| ઉત્કારિકા સ્વિન્નપિણ્ડી| મધુકાદિભિઃ કોષ્ણ આલેપસ્તદ્વદિતિ શૂલદાહહરઃ| તથૈવ તિલમુદ્ગાભ્યામ્ પાયસેનોપનાહઃ| દશમૂલસિદ્ધેન સુખોષ્ણેનામ્ભસા પરિષેકઃ| પયસા વા દશમૂલસિદ્ધેન સુખોષ્ણેન, ઘૃતેનમ્ તૈલેન વા, દ્વાભ્યાં વા, પરિષેકઃ શોફે દાહશૂલઘ્નો વ્રણે વા||૧૬||
Adhikarana shophavimlApanam (17) · Śloka 17
સ્થિરાણાં મન્દવેદનાનાં શોફાનાં વિમ્લાપનં કાર્યમ્| અભ્યજ્ય સ્વેદયિત્વા ચ વેણુનાડ્યા તતઃ શનૈઃ| વિમ્લાપનાર્થં મૃદ્નીયાત્તલેનાઙ્ગુષ્ઠકેન વા| તથાઽઽસ્ફોતપત્રમસૂરકલ્કેનાઽઽલેપઃ| સુસિદ્ધપિષ્ટૈઃ સઘૃતૈર્મુદ્ગયવગોધૂમૈર્વા||૧૭||
स्थिराणां मन्दवेदनानां शोफानां विम्लापनं कार्यम्| अभ्यज्य स्वेदयित्वा च वेणुनाड्या ततः शनैः| विम्लापनार्थं मृद्नीयात्तलेनाङ्गुष्ठकेन वा| तथाऽऽस्फोतपत्रमसूरकल्केनाऽऽलेपः| सुसिद्धपिष्टैः सघृतैर्मुद्गयवगोधूमैर्वा||१७||
🔊 Audio coming soon
સ્થિરાદિગુણાનાં શોફાનાં વિમ્લાપનં કાર્યમ્| વિમ્લાપનં વિલયનમ્| અભ્યજ્યેત્યાદિના તદેવોચ્યતે| સુબોધમ્| તલો હસ્તતલઃ| (અભ્યજ્ય વાતકફઘ્નૈઃ સ્નેહૈરભ્યઙ્ગં કૃત્વા પિણ્ડદ્રવનાડ્યાદ્યન્યતમેન સ્વેદેન સ્વેદયિત્વા| ચશબ્દઃ સમુચ્ચયે| તતઃ સ્વેદાનન્તરં વિમ્લાપનાર્થં વિલયનાર્થં વેણુનાડ્યાદ્યન્યતમેન મન્દં મન્દં વિમૃદ્નીયાન્મર્દયેદિત્યર્થઃ)| સુબોધમ્| આસ્ફોતોઽર્કઃ મુદ્ગાદિભિઃ ઉસિદ્ધાદિગુણૈઃ પ્રલેપઃ||૧૭||
Adhikarana upanAhaH (18) · Śloka 18
વિલીયતે સ ચેન્નૈવ તતસ્તમુપનાહયેત્| અવિદગ્ધસ્તથા શાન્તિં વિદગ્ધઃ પાકમશ્નુતે| શિગ્રુશણફલચિત્રકકિણ્વનિષ્પાવસર્ષપતિલાતસીસક્તુકોલગૃહધૂમૈરમ્લપિષ્ટૈઃ સુખોષ્ણૈઃ સ્નિગ્ધૈઃ સલવણૈરુત્કારિકાં કૃત્વા તથા પ્રલિપ્યૈરણ્ડપત્રેણાવચ્છાદ્ય બધ્નીયાત્||૧૮||
विलीयते स चेन्नैव ततस्तमुपनाहयेत्| अविदग्धस्तथा शान्तिं विदग्धः पाकमश्नुते| शिग्रुशणफलचित्रककिण्वनिष्पावसर्षपतिलातसीसक्तुकोलगृहधूमैरम्लपिष्टैः सुखोष्णैः स्निग्धैः सलवणैरुत्कारिकां कृत्वा तथा प्रलिप्यैरण्डपत्रेणावच्छाद्य बध्नीयात्||१८||
🔊 Audio coming soon
સ ચેત્ સ્થિરત્વાદિગુણઃ શોફો ન વિલીયતે તતસ્તમુપનાહયેત્ બધ્નીયાત્ તથેત્યુપનાહેન અવિદગ્ધોઽભિનવઃ શોફઃ શાન્તિમશ્નુતે વિદગ્ધઃ પાકાભિમુખઃ પાકમશ્નુતે| શિગ્ર્વાદિભિરુત્કારિકયા પ્રલિપ્યૈરણ્ડપત્રેણાચ્છાદ્ય વધ્નીયાત્||૧૮||
Adhikarana pAkAbhimukhe kRutyam (19) · Śloka 19
પાકાભિમુખે ચ શોફે યથેષ્ટમાતુરં ભોજયેત્ પાચનાર્થં પાકવેદનાશસ્ત્રકર્મસહનાર્થં ચ||૧૯||
पाकाभिमुखे च शोफे यथेष्टमातुरं भोजयेत् पाचनार्थं पाकवेदनाशस्त्रकर्मसहनार्थं च||१९||
🔊 Audio coming soon
પાકાભિમુખે સોફે પાચનાદ્યર્થં વૈદ્ય આતુરં યથેષ્ટં ભોજયેત્||૧૯||
Adhikarana pakve kRutyam (20) · Śloka 20
પક્વે તુ યથોક્તેન વિધિના શસ્ત્રમવચારયેત્||૨૦||
पक्वे तु यथोक्तेन विधिना शस्त्रमवचारयेत्||२०||
🔊 Audio coming soon
પક્વ ઇત્યાદિ સુબોધમ્| યથોક્તેન સૂત્રપ્રદર્શિતેન||૨૦||
Adhikarana dAraNArhe kRutyam (21) · Śloka 21
સુપક્વે પિણ્ડિતે શોફે પીડનૈરુપપીડિતે| દારણં દારણાર્હસ્ય દોષપાકોદ્ધતે હિતમ્||૨૧||
सुपक्वे पिण्डिते शोफे पीडनैरुपपीडिते| दारणं दारणार्हस्य दोषपाकोद्धते हितम्||२१||
🔊 Audio coming soon
યસ્તુ શોફઃ પક્વઃ સન્ પિણ્ડિતો ન સ્વયમેવ દીર્યતે તસ્મિન્ શોફે પીડનૈર્લેપઃ પીડિતે દોષે ચ પાકેનોદ્ધતે દારણાર્હસ્ય પુંસો દારણઃ હિતં યેનાવદીર્યતે| દારણાર્હઃ સૂત્ર ઉક્તઃ||૨૧||
Adhikarana citrakAdiBirdAraNam (22) · Śloka 22
ચિત્રકચિરબિલ્વદન્તીકરવીરમૂલકપોતપઙ્કગૃધ્રપુરીષૈર્ગુગ્ગુલ્વતસીસ્નુહીક્ષીરપલાશક્ષારસુવર્ણક્ષીરીદક્ષશકૃન્મુકૂલકૈર્વા ક્ષારૌષધૈર્વા ક્ષારેણ વા||૨૨||
चित्रकचिरबिल्वदन्तीकरवीरमूलकपोतपङ्कगृध्रपुरीषैर्गुग्गुल्वतसीस्नुहीक्षीरपलाशक्षारसुवर्णक्षीरीदक्षशकृन्मुकूलकैर्वा क्षारौषधैर्वा क्षारेण वा||२२||
🔊 Audio coming soon
ચિત્રકાદિભિર્દારણમુચ્યતે| અથવા ગુગ્ગુલ્વાદિભિઃ મુકુલકં દન્તી| અથવા ક્ષારૌષધૈઃ| ક્ષારૌષધાનિ ક્ષારપાકવિધ્યુક્તાનિ| અથવા કેવલેનૈવ ચ યવક્ષારેણ દારણમ્||૨૨||
Adhikarana vraNapIDanaM viShayaH dravya~jca (23) · Śloka 23
પૂયગર્ભાનણુદ્વારાન્ સોત્સઙ્ગાન્ મર્મગાનપિ| નિઃસ્નેહૈઃ પીડનદ્રવ્યૈઃ સમન્તાત્પ્રતિપીડયેત્| શુષ્યન્તં સમુપેક્ષેત પ્રલેપં પીડનં પ્રતિ| ન મુખે ચૈનમાલિમ્પેત્તથા દોષઃ પ્રસિચ્યતે| કલાયયવગોધૂમમુદ્ગમાષહરેણવઃ| દ્રવ્યાણાં પિચ્છિલાનાઞ્ચ ત્વઙ્મૂલાનિ પ્રપીડને||૨૩||
पूयगर्भानणुद्वारान् सोत्सङ्गान् मर्मगानपि| निःस्नेहैः पीडनद्रव्यैः समन्तात्प्रतिपीडयेत्| शुष्यन्तं समुपेक्षेत प्रलेपं पीडनं प्रति| न मुखे चैनमालिम्पेत्तथा दोषः प्रसिच्यते| कलाययवगोधूममुद्गमाषहरेणवः| द्रव्याणां पिच्छिलानाञ्च त्वङ्मूलानि प्रपीडने||२३||
🔊 Audio coming soon
પૂયગર્ભત્વાદિયુક્તાન્ શોફાન્ વક્ષ્યમાણૈઃ પીડનદ્રવ્યૈઃ સ્નેહવર્જિતૈઃ સમન્તાન્ પ્રતિપીડયેત્| (પૂયગર્ભાનન્તઃપૂયસહિતાન્| અણુદ્વારાન્ અણુમુખતયાઽન્તરાન્તરાવરુદ્ધપૂયાસ્રાવાન્| સોત્સઙ્ગાનુત્સઙ્ગસહિતાન્| ઉત્સઙ્ગાનુત્સઙ્ગસહિતાન્| ઉત્સઙ્ગા ઉન્નતિઃ| શુષ્કસ્ય પૂયસ્ય સંશ્લેષ ઇતિ કેચિત્| મર્મગાન્ પાકાદિના સમ્પ્રાપ્તમર્માન્| અપિશબ્દઃ સમુચ્ચયે)| પીડનાર્થં ચ શુષ્યન્તં પ્રલેપં સમુપેક્ષેત| તથા હિ પીડયેત્| એનં ચ પીડનીયં શોફં મુખે નૈવાઽઽલિમ્પેત્| તેન હિ દોષઃ પ્રસિચ્યતે સ્રવતિ| (પીડનં પ્રતિ પ્રલેપં શુષ્યન્તં સમુપેક્ષેત પીડનવિષયં પ્રલેપં શુષ્યન્તં શોષં ગચ્છન્તં સમુપેક્ષેત નાપનયેદિત્યર્થઃ| શુષ્યન્તમિત્યુક્તત્વાદેવ શુષ્કસ્યાનુપેક્ષણીયત્વમપ્યર્થાત્ ગમ્યતે| એનં પીડનીયં શોફં મુખે વ્રણમુખે નૈવાલિમ્પેત્ ન પ્રલેપયેત્| તથા એવંવિધે સતિ દોષઃ અન્તર્ગતઃ પૂયાખ્યો મલઃ પ્રસિચ્યતે પ્રસ્રવતિ| 'આલેપઃ શુષ્કોઽવપીડ્ય પૂયં બહિર્નિષ્કાસયતિ યતસ્તદવપીડનં' ઇતિ જેજ્જટઃ)| અથ કિં તત્ પ્રપીડનમિત્યાહ-કલાયેત્યાદિ| પિચ્છિલાનાં શાલ્મલ્યાદીનાં દ્રવ્યાણાં ત્વચો મૂલાનિ ચ|| ૨૩||
Adhikarana Sodhanam ( kaShAyeNa ) (24) · Śloka 24
વિવર્ણાન્ પિચ્છિલાન્ પૂતિગન્ધીન્ ક્લેદરુજાવતઃ| વ્રણાનશુદ્ધાન્ વિજ્ઞાય શોધનૈરેભિરાચરેત્| શઙ્ખિન્યઙ્કોલસુમનઃ કરવીરસુવર્ચલાઃ| ત્રિફલા ખદિરો દાર્વી કોલપત્રં પલઙ્કષા| પ્રક્ષાલને કષાયાણિ વર્ગશ્ચારગ્વધાદિકઃ||૨૪||
विवर्णान् पिच्छिलान् पूतिगन्धीन् क्लेदरुजावतः| व्रणानशुद्धान् विज्ञाय शोधनैरेभिराचरेत्| शङ्खिन्यङ्कोलसुमनः करवीरसुवर्चलाः| त्रिफला खदिरो दार्वी कोलपत्रं पलङ्कषा| प्रक्षालने कषायाणि वर्गश्चारग्वधादिकः||२४||
🔊 Audio coming soon
વિવર્ણાદિગુણાન્ વ્રણાનત એવ ચાશુદ્ધનિતિ વિજ્ઞાય એભિર્વક્ષ્યમાણૈઃ શોધનૈરુપાચરેત્| શઙ્ખિનીત્યાદિ| શઙ્ખિન્યાદીનિ કષાયરસાનિ ચ દ્રવ્યાણ્યારગ્વધાદિકો વર્ગશ્ચાઽશુદ્ધાનાં વ્રણાનાં પ્રક્ષાલને યોજ્યઃ||૨૪||
Adhikarana SodhanAlepaH (25) · Śloka 25
પટોલીતિલયષ્ટ્યાહ્વત્રિવૃદ્દન્તીનિશાદ્વયમ્| નિમ્બપત્રાણિ ચાલેપઃ સપટુર્વ્રણશોધનઃ||૨૫||
पटोलीतिलयष्ट्याह्वत्रिवृद्दन्तीनिशाद्वयम्| निम्बपत्राणि चालेपः सपटुर्व्रणशोधनः||२५||
🔊 Audio coming soon
પટોલ્યાદીનાં સલવણ આલેપો વ્રણશોધનઃ| (પટોલ્યાદિકં નિમ્બપત્રાણિ ચ આલેપઃ એતત્ સર્વમાલેપનદ્રવ્યમિત્યર્થઃ| સપટુઃ સૈન્ધવોપેતો વ્રણશોધનો ભવતિ)||૨૫||
Adhikarana shodhanakalkAdikam (26) · Śloka 26
અજગન્ધાજશ્રૃઙ્ગી ચ ગવાક્ષી લાઙ્ગલી નિશા| પૂતીકશ્ચિત્રકઃ પાઠા પટોલીવેલ્લરેણુકાઃ| કટુત્રયં યવક્ષારો લવણાનિ સુરાષ્ટ્રજા| નિકુમ્ભકુમ્ભકાસીસહરિતાલમનશ્શિલાઃ| કલ્કાજ્યતૈલરસજાચૂર્ણવર્તિષુ ભેષજમ્||૨૬||
अजगन्धाजश्रृङ्गी च गवाक्षी लाङ्गली निशा| पूतीकश्चित्रकः पाठा पटोलीवेल्लरेणुकाः| कटुत्रयं यवक्षारो लवणानि सुराष्ट्रजा| निकुम्भकुम्भकासीसहरितालमनश्शिलाः| कल्काज्यतैलरसजाचूर्णवर्तिषु भेषजम्||२६||
🔊 Audio coming soon
અજગન્ધાદીનિ કલ્કાદિષુ પ્રયોગેણ શોફાનાં વ્રણાનાઞ્ચ ભેષજમ્| રસજા રસક્રિયા| વર્તિર્વ્રણનિધેયા ચૈલમયી||૨૬||
Adhikarana shodhanaghRutam (27) · Śloka 27
તત્ર ગમ્ભીરેષુ પિત્તાત્મકેષુ દાહપાકવત્સુ વ્રણેષ્વતીક્ષ્ણોષ્ણૈરેભિઃ કાર્પાસીફલમિશ્રં કલ્કં ઘૃતં ચ સાધયિત્વા યોજયેત્||૨૭||
तत्र गम्भीरेषु पित्तात्मकेषु दाहपाकवत्सु व्रणेष्वतीक्ष्णोष्णैरेभिः कार्पासीफलमिश्रं कल्कं घृतं च साधयित्वा योजयेत्||२७||
🔊 Audio coming soon
તત્રેત્યાદિના કલ્કાદય ઉચ્યન્તે| ગમ્ભીરત્વાદિયુક્તેષુ વ્રણેષ્વેભિરિત્યજગન્ધાદિભિઃ પૂતીકાદિતીક્ષ્ણોષ્ણદ્રવ્યરહિતૈઃ કૃતં કાર્પાસીફલમિશ્રં કલ્કં ઘૃતં ચ સાધયિત્વા યોજયેત્||૨૭||
Adhikarana Sodhanatailam (28) · Śloka 28
ઉત્સન્નમાંસેષ્વલ્પસ્રાવેષુ રૂક્ષેષુ તિલાપામાર્ગબૃહતીદ્વયયુક્તૈઃ પૂર્વોક્તૈઃ પૂતીકાદિભિઃ સાર્ષપં તૈલં ચ||૨૮||
उत्सन्नमांसेष्वल्पस्रावेषु रूक्षेषु तिलापामार्गबृहतीद्वययुक्तैः पूर्वोक्तैः पूतीकादिभिः सार्षपं तैलं च||२८||
🔊 Audio coming soon
ઉત્સન્નમાંસાદિષુ વ્રણેષુ પૂર્વોક્તૈઃ સર્વૈઃ પૂતીકાદિભિસ્તિલાદિયુક્તૈઃ સર્ષપતૈલં ચૈકં સાધયિત્વા યોજયેદિતિ સમ્બન્ધઃ||૨૮||
Adhikarana SodhanarasakriyA (29) · Śloka 29
પ્રચલપ્રદેશાજેષુ ક્લેદબહુલેષુત્સન્નાસ્થિરમાસેષુ તૈલેન ચાસિદ્ધ્યત્સુ રસક્રિયાં કુર્યાત્| યથોક્તાનાં સંશોધનૌષધાનાં કષાયે પુનઃ પરિસ્રાવ્યાધિશ્રૃતે મનશ્શિલાતુવરીકાસીસચૂર્ણપ્રતીવાપસિદ્ધાં ચ માતુલુઙ્ગરસોપેતાં સક્ષૌદ્રાં યુઞ્જીત||૨૯||
प्रचलप्रदेशाजेषु क्लेदबहुलेषुत्सन्नास्थिरमासेषु तैलेन चासिद्ध्यत्सु रसक्रियां कुर्यात्| यथोक्तानां संशोधनौषधानां कषाये पुनः परिस्राव्याधिश्रृते मनश्शिलातुवरीकासीसचूर्णप्रतीवापसिद्धां च मातुलुङ्गरसोपेतां सक्षौद्रां युञ्जीत||२९||
🔊 Audio coming soon
પ્રચલપ્રદેશજત્વાદિયુક્તેષુ વ્રણેષુ યે ચ તૈલેન ન શુદ્ધ્યન્તિ તેષુ ચ રસક્રિયાં કુર્યાત્| કામિત્યાહ-યથોક્તાનામિત્યાદિ||૨૯||
Adhikarana SodhanacUrNam (30) · Śloka 30
મેદોયુક્તેષુ ગમ્ભીરેષુ ક્લેદિષુ કલ્કૈશ્ચાસિદ્ધ્યત્સુવચાયાં સૈન્ધવે કિણ્વે કાસીસે રજનીદ્વયે| શોધનાગ્ર્યેષુ ચાન્યેષુ ચૂર્ણં કુર્વીત શોધનમ્||૩૦||
मेदोयुक्तेषु गम्भीरेषु क्लेदिषु कल्कैश्चासिद्ध्यत्सुवचायां सैन्धवे किण्वे कासीसे रजनीद्वये| शोधनाग्र्येषु चान्येषु चूर्णं कुर्वीत शोधनम्||३०||
🔊 Audio coming soon
મેદોયુક્તાદિષુ વ્રણેષુ વચાદિકેઽન્યેષ્વપિ શોધનૌષધેષુ શોધનં ચૂર્ણં કુર્વીત ||૩૦||
Adhikarana SodhanavartiH (31) · Śloka 31
અન્તઃશલ્યાનણુદ્વારાન્ ગમ્ભીરાન્ માંસસંશ્રિતાન્| સન્ધિમર્મનિવિષ્ટાંશ્ચ શોધયેદ્વર્તિભિર્વ્રણાન્||૩૧||
अन्तःशल्यानणुद्वारान् गम्भीरान् मांससंश्रितान्| सन्धिमर्मनिविष्टांश्च शोधयेद्वर्तिभिर्व्रणान्||३१||
🔊 Audio coming soon
અન્તશ્શલ્યાદિકાન્ વ્રણાન્ વર્તિભિઃ શોધયેદિતિ સમ્બન્ધઃ||૩૧||
Adhikarana dhUpanantadarthaM dravyANi ca (32) · Śloka 32
વાતાભિભૂતાન્ સાસ્રાવાન્ ધૂપયેદુગ્રવેદનાન્| શ્રીવેષ્ટકસર્જરસસાલદેવદારુશિંશપાખદિરાસનકૈડર્યસારયવમધૂચ્છિષ્ટભૂર્જપત્રપક્ષૌમસર્પિભિઃ||૩૨||
वाताभिभूतान् सास्रावान् धूपयेदुग्रवेदनान्| श्रीवेष्टकसर्जरससालदेवदारुशिंशपाख़दिरासनकैडर्यसारयवमधूच्छिष्टभूर्जपत्रपक्षौमसर्पिभिः||३२||
🔊 Audio coming soon
વાતાભિભૂતત્વાદિગુણાન્ વ્રણાન્ શ્રીવેષ્ટકાદિભિર્ધૂપયેત્| ( નિ ) શ્રીવેષ્ટકો વાયસિકઃ શ્રીવાસશ્ચેતિ શબ્દિતઃ| સાલાદીનાં સારઃ| કૈડર્યઃ કરઞ્જઃ| (વાતાભિભૂતાન્ ઉદ્રિક્તવાતાન્| સાસ્રાવાનાસ્રાવયુક્તાન્| આસ્રાવઃ પૂયવહનમ્| ઉગ્રા અતિશયિતા વેદના પીડાવિશેષો યેષાં તાનુગ્રવેદનાન્)||૩૨||
Adhikarana nirvApaNam (33) · Śloka 33
નિર્વાપયેદ્ ભૃશં શીતૈઃ પિત્તરક્તવિષોલ્બણાન્||૩૩||
निर्वापयेद् भृशं शीतैः पित्तरक्तविषोल्बणान्||३३||
🔊 Audio coming soon
પિત્તાદ્યુલ્બણાન્ વ્રણાન્ ભૃશં શીતૈર્નિર્વાપયેત્| (ઉદ્રિક્તપિત્તાન્ ઉલ્બણરક્તાન્ વિષયુક્તાંશ્ચ વ્રણાન્ શીતૈશ્ચન્દનોશીરાદિશીતલદ્રવ્યૈર્ભૃશમતિશયેન નિર્વાપયેત્| લેપસેકાદિનોષ્મોપશમનં કુર્યાદિત્યર્થઃ )||૩૩||
Adhikarana utsAdanam (34) · Śloka 34
શુષ્કાલ્પમાંસે ગમ્ભીરે વ્રણ ઉત્સાદનં હિતમ્| અશ્વગન્ધાપામાર્ગતાલપત્રીસુવર્ચલાબલાતિબલાનન્તાધાતકીકુસુમસમઙ્ગાભિઃ પદ્મકાદિવર્ગેણ ન્યગ્રોધાદિના ચ કલ્કસ્તથા સર્પીંષ્યભ્યઞ્જનાર્થે||૩૪||
शुष्काल्पमांसे गम्भीरे व्रण उत्सादनं हितम्| अश्वगन्धापामार्गतालपत्रीसुवर्चलाबलातिबलानन्ताधातकीकुसुमसमङ्गाभिः पद्मकादिवर्गेण न्यग्रोधादिना च कल्कस्तथा सर्पींष्यभ्यञ्जनार्थे||३४||
🔊 Audio coming soon
શુષ્કમાંસાદિકે વ્રણે ઉત્સાદનં માંસવર્ધનં હિતમ્| અશ્વગન્ધાદિભિઃ કલ્કો વા સર્પીંષિ વા ઉત્સાદનાનિ| (શુષ્કમાંસે અલ્પમાંસે ગમ્ભીરે ચ વ્રણે| ગમ્ભીરં નિમ્નમ્)||૩૪||
Adhikarana mAMsAdamAMsAhAraH (35) · Śloka 35
અદ્યાન્માંસાદમાંસાનિ વિધિનોપહિતાનિ ચ| માંસં માંસાદમાંસેન વર્ધતે શુદ્ધચેતસઃ||૩૫||
अद्यान्मांसादमांसानि विधिनोपहितानि च| मांसं मांसादमांसेन वर्धते शुद्धचेतसः||३५||
🔊 Audio coming soon
ઉત્સાદનાર્થં માંસાદાનાં સિંહશ્યેનાદીનાં માંસાનિ વિધાનેનોપહિતાનિ સંસ્કૃતાન્યદ્યાત્| યતઃ શુદ્ધચેતસઃ શોકાદિરહિતસ્ય માંસાદમામ્સેનાવશ્યં વ્રણે માંસં વર્દ્ધતે||૩૫||
Adhikarana avasAdanam (36) · Śloka 36
ઉત્સન્નમૃદુમાંસાનાં વ્રણાનામવસાદનમ્| સૈન્ધવકાસીસસુમનોમુકુલગુગ્ગુલાગ્નિચિત્રકાગ્નિમન્થદન્તીશિરીષકરઞ્જફલભૂર્જગ્રન્થિકુક્કુટાણ્ડાત્વક્કપોતકલવિઙ્કપુરીષનેપાલીહરિતાલચૂર્ણાનિ સક્ષૌદ્રાણિ||૩૬||
उत्सन्नमृदुमांसानां व्रणानामवसादनम्| सैन्धवकासीससुमनोमुकुलगुग्गुलाग्निचित्रकाग्निमन्थदन्तीशिरीषकरञ्जफलभूर्जग्रन्थिकुक्कुटाण्डात्वक्कपोतकलविङ्कपुरीषनेपालीहरितालचूर्णानि सक्षौद्राणि||३६||
🔊 Audio coming soon
ઉત્સન્નમાંસાદીનાં વ્રણાનામવસાદનં વ્રણમાંસનિમ્નીકરણં હિતમ્| કિં તદિત્યાહ - સૈન્ધવેત્યાદિ| સુબોધમ્| કલવિઙ્કો ગ્રામચટકઃ||૩૬||
Adhikarana mRudUkaraNam (37) · Śloka 37
સરુજે કઠિને સ્તબ્ધે રૂક્ષે શુષ્યતિ ચ વ્રણે| માર્દવજનનાર્થં વ્રણાવિરોધિ વાતઘ્નસિદ્ધસ્ય સર્પિષઃ પાનમ્| તદ્વિધૈરેવ ચ સિદ્ધં તૈલમભ્યઙ્ગઃ| પૂર્વોક્તાશ્ચ સ્વેદાઃ| તથા સર્પિર્મજ્જવસાભિર્ધૂપાઃ સુસ્નિગ્ધસક્તુસૈન્ધવકિણ્વતિલપિષ્ટકૃસરપાયસાનૂપવેશવારાઃ કિઞ્ચિદુષ્ણો બહુશઃ પ્રલેપાઃ| પિત્તવિદ્રધિવીસર્પશોફકુષ્ઠઘૃતાનિ ચ| સર્વવ્રણેષુ યોજ્યાનિ પાનસેકપ્રલેપને||૩૭||
सरुजे कठिने स्तब्धे रूक्षे शुष्यति च व्रणे| मार्दवजननार्थं व्रणाविरोधि वातघ्नसिद्धस्य सर्पिषः पानम्| तद्विधैरेव च सिद्धं तैलमभ्यङ्गः| पूर्वोक्ताश्च स्वेदाः| तथा सर्पिर्मज्जवसाभिर्धूपाः सुस्निग्धसक्तुसैन्धवकिण्वतिलपिष्टकृसरपायसानूपवेशवाराः किञ्चिदुष्णो बहुशः प्रलेपाः| पित्तविद्रधिवीसर्पशोफकुष्ठघृतानि च| सर्वव्रणेषु योज्यानि पानसेकप्रलेपने||३७||
🔊 Audio coming soon
સરુજાદિકે વ્રણે વ્રણાવિરોધિભિઃ કાઞ્ચિકાદિરહિતૈર્વાતહરૈદ્રવ્યૈઃ સિદ્ધસ્ય સર્પિષઃ પાનમ્| તદ્વિધૈરિતિ વ્રણાવિરોધિભિર્વાતહરૈઃ પૂર્વોક્તા ઇતિ શોફાવસ્થોક્તાઃ| પિત્તજાનાં વિદ્રધ્યાદીનાં યાનિ ઘૃતાન્યુક્તાનિ તાનિ સર્વવ્રણેષુ પાનાદિષુ યોજ્યાનિ||૩૭||
Adhikarana dAruNIkaraNam (38) · Śloka 38
અતિમૃમાંસેષુ વ્રણેષુ દારુણીકરણાર્થં ત્રિફલાલોધ્રાગ્રસર્જજમ્બૂપ્રિયઙ્ગ્વશોકવલ્કલાનિ| સૌરાષ્ટ્undefined્રીકાસીસરોચનાવચૂર્ણનમ્| સારૈર્ગન્ધૈશ્ચ ધૂપઃ||૩૮||
अतिमृमांसेषु व्रणेषु दारुणीकरणार्थं त्रिफलालोध्राग्रसर्जजम्बूप्रियङ्ग्वशोकवल्कलानि| सौराष्ट्ऱ्रीकासीसरोचनावचूर्णनम्| सारैर्गन्धैश्च धूपः||३८||
🔊 Audio coming soon
અતિમૃદુમાંસેષુ વ્રણેષુ દારુણત્વાપાદનાય ત્રિફલાદિકલ્કલાનિ નાનાપ્રયોગૈર્યોજ્યાનિ| સૌરાષ્ટ્ર્યાદ્યવચૂર્ણનં હિતમ્| સારૈરગરુચન્દનાદિભિર્ગન્ધદ્રવ્યૈશ્ચ માંસ્યાદિભિર્ધૂપઃ||૩૮||
Adhikarana kShArakarma (39) · Śloka 39
ઉત્સન્નમાંસાન્ કઠિનાન્ કણ્ડૂયુક્તાંશ્ચિરોત્થિતાન્| વ્રણાન્ સુદુઃખશોધ્યાંશ્ચ શોધયેત્ક્ષારકર્મણા||૩૯||
उत्सन्नमांसान् कठिनान् कण्डूयुक्तांश्चिरोत्थितान्| व्रणान् सुदुःखशोध्यांश्च शोधयेत्क्षारकर्मणा||३९||
🔊 Audio coming soon
ઉત્સન્નમાંસત્વાદિયુક્તાન્ વ્રણાન્ ક્ષારકર્મણા શોધયેત્||૩૯||
Adhikarana agnikarma (40) · Śloka 40
સ્રવન્તોઽશ્મરિજા મૂત્રં યે ચાન્યે રક્તવાહિનઃ| છિન્નાશ્ચ સન્ધયો યેષાં યથોક્તૈર્યે ચ સાધનૈઃ| સાધ્યમાના ન સિધ્યન્તિ શોધ્યાઃ સ્યુસ્તેઽગ્નિકર્મણા||૪૦||
स्रवन्तोऽश्मरिजा मूत्रं ये चान्ये रक्तवाहिनः| छिन्नाश्च सन्धयो येषां यथोक्तैर्ये च साधनैः| साध्यमाना न सिध्यन्ति शोध्याः स्युस्तेऽग्निकर्मणा||४०||
🔊 Audio coming soon
યે વ્રણા અશ્મરિજાઃ સન્તો મૂત્રં સ્રવન્તિ અન્યે ચ યે રક્તવાહિનો યેષાં ચ સન્ધયશ્છિન્નાઃ યે ચ સર્વૈરુક્તૈઃ સાધનૈરુપક્રમૈર્ન સિધ્યન્તિ તે સર્વે અગ્નિકર્મણા શોધ્યાઃ સ્યુરિતિ સમ્ભાવનાયામ્||૪૦||
Adhikarana ropaNam (41) · Śloka 41
વ્રણાનામથ શુદ્ધાનામ્ રોપણાનિ પ્રયોજયેત્| અસનાદિન્યગ્રોધાદિવર્ગધવસલ્લકીકુટજત્વચો મઞ્જિષ્ઠાસમઙ્ગામૃતાશ્વગન્ધાઽઽરગ્વધધાતકીપુષ્પાણિ પદ્મકાદિશ્ચ પ્રક્ષાલનાદિષુ સપ્તસુ પ્રયોજ્યા ઇતિ||૪૧||
व्रणानामथ शुद्धानाम् रोपणानि प्रयोजयेत्| असनादिन्यग्रोधादिवर्गधवसल्लकीकुटजत्वचो मञ्जिष्ठासमङ्गामृताश्वगन्धाऽऽरग्वधधातकीपुष्पाणि पद्मकादिश्च प्रक्षालनादिषु सप्तसु प्रयोज्या इति||४१||
🔊 Audio coming soon
એવમન્તે શુદ્ધાનાં વ્રણાનાં રોપણં યોજ્યમ્| કિં તદિત્યાહ-અસનાદીત્યાદિ| અસનાદિકં પદ્મકાદ્યન્તં પ્રક્ષાલનાદિષુ સપ્તસુ પ્રક્ષાલનાઽઽલેપઘૃતતૈલરસક્રિયાચૂર્ણવર્તિષુ યોજયેત્||૪૧||
Adhikarana pracCardanAdyantaHSodhanam (42) · Śloka 42
ભવન્તિ ચાત્ર- ઉત્સન્નદુષ્ટપિશિતે સંક્લિષ્ટધ્યામશોણિતે| વ્રણે પ્રચ્છર્દનં શસ્તં કફદુષ્ટે વિશેષતઃ| વિરેચનં પિત્તદુષ્ટે દીર્ઘકાલાનુબન્ધિનિ| રૂક્ષે સવેદને બસ્તિરધઃકાયે વિશેષતઃ||૪૨||
भवन्ति चात्र- उत्सन्नदुष्टपिशिते संक्लिष्टध्यामशोणिते| व्रणे प्रच्छर्दनं शस्तं कफदुष्टे विशेषतः| विरेचनं पित्तदुष्टे दीर्घकालानुबन्धिनि| रूक्षे सवेदने बस्तिरधःकाये विशेषतः||४२||
🔊 Audio coming soon
ઉત્સન્નત્વાદિગુણે વ્રણે પ્રચ્છર્દનં શસ્તમ્| કફદુષ્ટે વ્રણે વિશેષેણ પ્રચ્છર્દનમ્| વિરેકો બસ્તિશ્ચ સુબોધઃ||૪૨||
Adhikarana jatrUrdhvajeShu nAvanAdikam (43) · Śloka 43
જત્રૂર્ધ્વજે ચ શ્વયથૌ કણ્ડ્વાઢ્યે તીક્ષ્ણનાવનમ્| તજ્જ એવાનિલાઢ્યે તુ શ્વયથૌ સ્નેહનાવનમ્| તથા સશોફરુક્સ્રાવે ધૂમો વાતકફોલ્બણે| રુજાદિમિતિ વક્ત્રસ્થે યથાસ્વં કવલો હિતઃ||૪૩||
जत्रूर्ध्वजे च श्वयथौ कण्ड्वाढ्ये तीक्ष्णनावनम्| तज्ज एवानिलाढ्ये तु श्वयथौ स्नेहनावनम्| तथा सशोफरुक्स्रावे धूमो वातकफोल्बणे| रुजादिमिति वक्त्रस्थे यथास्वं कवलो हितः||४३||
🔊 Audio coming soon
જત્રૂર્ધ્વજે કણ્ડ્વાઢ્યે ચ શ્વયથૌ તીક્ષ્ણં નસ્યં શસ્તમ્| તજ્જ એવેત્યૂર્ધ્વજત્રુજ એવ શ્વયથાવનિલાઢ્યે ચ સ્નેહનસ્યમ્| તથેત્યૂર્ધ્વજત્રુજ એવ ચ વ્રણે વાતકફોલ્બણે શોફાદિયુક્તે ધૂમઃ| વક્ત્રસ્થે રુજાદિમતિ વ્રણે યથાસ્વં દોષાધિક્યેન કવલો હિતઃ||૪૩||
Adhikarana doShAnusAraM kaShAyAdyarthaM dravyANi (44) · Śloka 44
દ્વાવાદ્યૌ પઞ્ચમૂલાખ્યૌ ગણૌ યશ્ચાનિલાપહઃ| તે વ્રણે વાતિકે યોજ્યાઃ કષાયાદિષુ સપ્તસુ| ન્યગ્રોધપદ્મકાદ્યૌ તુ પૈત્તે વર્ગશ્ચ પિત્તજિત્| આરગ્વધાદિઃ શ્લેષ્મઘ્નઃ કફે મિશ્રાસ્તુ મિશ્રજે||૪૪||
द्वावाद्यौ पञ्चमूलाख्यौ गणौ यश्चानिलापहः| ते व्रणे वातिके योज्याः कषायादिषु सप्तसु| न्यग्रोधपद्मकाद्यौ तु पैत्ते वर्गश्च पित्तजित्| आरग्वधादिः श्लेष्मघ्नः कफे मिश्रास्तु मिश्रजे||४४||
🔊 Audio coming soon
દ્વાવાદ્યૌ પઞ્ચમૂલો મહધ્રસ્વાખ્યૌ| અનિલાપહો ગણઃ શોધનાદ્યુક્ત ઇત્યેતે વાતિકે વ્રણે સપ્તસુ કષાયાદિષુ યોજ્યાઃ| કષાયઃ ક્ષાલને| ન્યગ્રોધપદ્મકાદ્યૌ ગણૌ પિત્તજિદ્વર્ગશ્ચ પિત્તવ્રણે સપ્તસુ કષાયાદિષુ યોજ્યઃ| આરગ્વધાદિર્ગણઃ શ્લેષ્મઘ્નો વર્ગશ્ચ કફજે| મિશ્રજે વ્રણે યથાયોગં મિશ્રાસ્તે યોગાઃ||૪૪||
Adhikarana doShAnusAraM lepavidhAnam (45) · Śloka 45
પિષ્ટોઽમ્લૈર્વાતિકે લેપસ્તૈલસર્પિર્વસાયુતઃ| ઘનઃ કોષ્ણશ્ચ પૈત્તે તુ પયઃપિષ્ટો ઘૃતાન્વિતઃ| તનુવસ્ત્રાન્તરઃ શશ્વદુષ્ણો ગોમૂત્રપેષિતઃ| રૂક્ષસ્તૈલેન વા સ્નિગ્ધો બહલઃ કફજે હિતઃ||૪૫||
पिष्टोऽम्लैर्वातिके लेपस्तैलसर्पिर्वसायुतः| घनः कोष्णश्च पैत्ते तु पयःपिष्टो घृतान्वितः| तनुवस्त्रान्तरः शश्वदुष्णो गोमूत्रपेषितः| रूक्षस्तैलेन वा स्निग्धो बहलः कफजे हितः||४५||
🔊 Audio coming soon
પિષ્ટોઽમ્લૈરિત્યાદિના વાતાદિષુ લેપવિધાનં સુબોધમ્| ઘનઃ કોષ્ણશ્ચેત્યેવમન્તં વાતે| તનુવસ્ત્રાન્તર ઇત્યેવમન્તં પિત્તે| કફે શશ્વદુષ્ણ ઇત્યાદિ| બહલો ઘનઃ||૪૫||
Adhikarana mAMsasthavraNAnAM tilakalkena prayogaH (46) · Śloka 46
અપેતપૂતિમાંસાંનાં માંસસ્થાનામરોહતામ્| કલ્કં સંરોહણં કુર્યાત્તિલાનાં મધુકાન્વિતમ્| સ્નિગ્ધોષ્ણતિક્તમધુરકષાયત્વૈઃ સ સર્વજિત્| સ ક્ષૌદ્રનિમ્બપત્રાભ્યાં યુક્તઃ સંશોધનઃ પરમ્| પૂર્વાભ્યાં સર્પિષા ચાસૌ યુક્તઃ સ્યાદાશુ રોપણઃ| તિલવદ્યવકલ્કં તુ કેચિદિચ્છન્તિ તદ્વિદઃ||૪૬||
अपेतपूतिमांसांनां मांसस्थानामरोहताम्| कल्कं संरोहणं कुर्यात्तिलानां मधुकान्वितम्| स्निग्धोष्णतिक्तमधुरकषायत्वैः स सर्वजित्| स क्षौद्रनिम्बपत्राभ्यां युक्तः संशोधनः परम्| पूर्वाभ्यां सर्पिषा चासौ युक्तः स्यादाशु रोपणः| तिलवद्यवकल्कं तु केचिदिच्छन्ति तद्विदः||४६||
🔊 Audio coming soon
માંસસ્થાનાં વ્રણાનામપગતપૂતિમાંસાનામરોહતાં સતાં તિલાનાં કલ્કં મધુકાન્વિતં સંરોહણં કુર્યાત્| સ હિ તિલકલ્કઃ સ્નિગ્ધાદિગુણત્વાત્ સર્વદોષજિત્ ભવતિ| સમધુકાન્વિતસ્તિલકલ્કઃ ક્ષૌદ્રનિમ્બપત્રાભ્યાં યુક્ત: પરં સંશોધનઃ| અસૌ ચ મધુકાન્વિતસ્તિલકલ્કઃ પૂર્વાભ્યામેવ ક્ષૌદ્રનિમ્બપત્રાભ્યાં સર્પિષા ચ યુક્ત આશુ રોપણો ભવતિ| કેચિદાચાર્યા રોપણવિદસ્તિલકલ્કપ્રકારેણ યવકલ્કમપીચ્છન્તિ||૪૬||
Adhikarana sAsrAdivraNAnAM ropaNam (47) · Śloka 47
સાસ્રપિત્તવિષાગન્તુગમ્ભીરાન્ સોષ્મણો વ્રણાન્| ક્ષીરરોપણભૈષજ્યશ્રૃતેનાજ્યેન રોપયેત્| રોપણૌષધસિદ્ધેન તૈલેન કફવાતજાન્||૪૭||
सास्रपित्तविषागन्तुगम्भीरान् सोष्मणो व्रणान्| क्षीररोपणभैषज्यश्रृतेनाज्येन रोपयेत्| रोपणौषधसिद्धेन तैलेन कफवातजान्||४७||
🔊 Audio coming soon
અસ્રાદિયુક્તાન્ વ્રણાન્ ક્ષીરેણ રોપણભૈષજ્યૈશ્ચ શ્રૃતનાજ્યેન રોપયેત્| કફવાતજાન્ વ્રણાન્ રોપણૈરૌષધૈઃ સિદ્ધેન તૈલેન રોપયેત્||૪૭||
Adhikarana avadhyavraNAdInAM ropaNakramaH (48) · Śloka 48
અવધ્યાનાં ચલસ્થાનાં શુદ્ધાનાં વા પ્રદુષ્યતામ્| યથાસ્વં રોપણૈઃ કુર્યાદ્રસજાં સનિશાદ્વયૈઃ| સમાનાં સ્થિરમાંસાનાં ત્વક્સ્થાનાં ચૂર્ણ ઇષ્યતે| નીરુજામવગાઢાનાં શુદ્ધાનાં વર્તયો હિતાઃ||૪૮||
अवध्यानां चलस्थानां शुद्धानां वा प्रदुष्यताम्| यथास्वं रोपणैः कुर्याद्रसजां सनिशाद्वयैः| समानां स्थिरमांसानां त्वक्स्थानां चूर्ण इष्यते| नीरुजामवगाढानां शुद्धानां वर्तयो हिताः||४८||
🔊 Audio coming soon
અવધ્યાદીનાં વ્રણાનાં યથાસ્વં દોષાદ્યપેક્ષયા રોપણૌષધૈર્હરિદ્રાદ્વયયુક્તૈ રસજાં રસક્રિયાં કુર્યાત્| યથાસ્વમેતૈરેવ ત્વૌષધૈઃ સમત્વાદિયુક્તાનાં વ્રણાનાં ચૂર્ણ ઇષ્યતે| યથાસ્વં તૈરેવ નીરુજાદીનાં વ્રણાનાં વર્તયો હિતાઃ||૪૮||
Adhikarana ropaNaH kalkaH (49) · Śloka 49
સમઙ્ગામોચસરલસોમવલ્કાઃ સચન્દનાઃ| પદ્મકાદિશ્ચ કલ્કોઽયં પરમં રોપણોઽથવા| પુણ્ડ્રાહ્વતિલજીવન્તીગોજિહ્વાધાતકીબલાઃ||૪૯||
समङ्गामोचसरलसोमवल्काः सचन्दनाः| पद्मकादिश्च कल्कोऽयं परमं रोपणोऽथवा| पुण्ड्राह्वतिलजीवन्तीगोजिह्वाधातकीबलाः||४९||
🔊 Audio coming soon
સમઙ્ગાદિભિઃ પદ્મકાદિગણાન્તૈઃ કલ્કઃ પરમં વ્રણરોપણઃ| સોમવલ્કઃ કટ્ફલત્વક્| અથવા પુણ્ડ્રાહ્વાદીનાં બલાન્તાનાં કલ્કઃ પરમં વ્રણરોપણઃ||૪૯||
Adhikarana ropaNaM tailaM ghRuta~jca (50) · Śloka 50
પ્રપૌણ્ડરીકમધુકકાકોલીદ્વયચન્દનૈઃ| સાધિતં તૈલમાજ્યં વા તદ્વત્કમ્પિલ્લકેન વા| દૂર્વારસેન વા દાર્વ્યાસ્ત્વચા વા વ્રણરોપણમ્||૫૦||
प्रपौण्डरीकमधुककाकोलीद्वयचन्दनैः| साधितं तैलमाज्यं वा तद्वत्कम्पिल्लकेन वा| दूर्वारसेन वा दार्व्यास्त्वचा वा व्रणरोपणम्||५०||
🔊 Audio coming soon
પ્રપૌણ્ડરીકાદિભિઃ સાધિતં તૈલં ઘૃતં વા તદ્વદિતિ પરમં વ્રણરોપણમ્| કમ્પિલ્લકેન વા સાધિતં તૈલં વાજ્યં વા| દૂર્વારસેન વા સાધિતં દાર્વીત્વચા વા||૫૦||
Adhikarana paTolAdiyogaH (tailaghRutayoH) (51) · Śloka 51
પટોલનિમ્બપત્રાણિ લોધ્રમુસ્તાપ્રિયઙ્ગવઃ| સૂક્ષ્મૈલાધાતકીસર્જ્જખદિરાગરુચન્દનમ્| કમ્પિલ્લકં વિડઙ્ગાનિ વત્સકં ત્રિફલા બલા| કલ્કૈરેભિઘૃતં સિદ્ધં તૈલં વા રોપણં પરમ્||૫૧||
पटोलनिम्बपत्राणि लोध्रमुस्ताप्रियङ्गवः| सूक्ष्मैलाधातकीसर्ज्जखदिरागरुचन्दनम्| कम्पिल्लकं विडङ्गानि वत्सकं त्रिफला बला| कल्कैरेभिघृतं सिद्धं तैलं वा रोपणं परम्||५१||
🔊 Audio coming soon
પટોલાદિકલ્કૈર્ઘૃતં વા તૈલં વા સિદ્ધં પરમં વ્રણરોપણમ્||૫૧||
Adhikarana varNasAdhanaM savarNIkaraNam (52) · Śloka 52
પદ્મકં પદ્મકિઞ્જલ્કં દાર્વી મૂર્વા તિલોત્પલમ્| મેદા સમઙ્ગા યષ્ટ્યાહ્વં પ્રલેપો વર્ણસાધનઃ| કકુભોદુમ્બરાશ્વત્થજમ્બૂકટ્ફલલોધ્રજૈઃ| ત્વચમાશુ નિગૃહ્ણન્તિ ત્વક્ચૂર્ણૈશ્ચૂર્ણિતા વ્રણાઃ| લાક્ષામનોહ્વામઞ્જિષ્ઠાહરિતાલનિશાદ્વયૈઃ| પ્રલેપઃ સઘૃતક્ષૌદ્રસ્ત્વગ્વિશુદ્ધિકરઃ પરમ્| ધ્યામકાશ્વત્થનિચુલમૂલં લાક્ષાલગૈરિકમ્| સહેમશ્ચામૃતાસઙ્ગકાસીસં ચેતિ વર્ણકૃત્| કાલેયકલતાઽઽમ્રાસ્થિહેમકાલારસોત્તમૈઃ| લેપઃ સગોમયરસઃ સવર્ણકરણઃ પરમ્| અયોરજઃ સકાસીસં ત્રિફલાકુસુમાનિ ચ| પ્રલેપઃ કુરુતે કાષ્ણર્યં સદ્ય એવ નવત્વચિ| દગ્ધયાઽઽનૂપસત્ત્વાનાં શ્લક્ષ્ણચૂર્ણિતયા ત્વચા| ભલ્લાતતૈલપ્લુતયા શુક્લમાલેપયેદ્ વ્રણમ્| નવં કપાલિકામૂલં વૈદુલં સસ્થિરાહ્વયમ્| કાસીસં મધુકં લેપો વ્રણે કૃષ્ણે મધુદ્રુતઃ| કપિત્થાન્માંસમુદ્ધૃત્ય મૂત્રસ્યાજ્યસ્ય પૂરણમ્| ક્ષિપેચ્ચાત્ર મનોહ્વાલવંશનિર્લેખરોચનાઃ| કાસીસં પ્રપુનાટશ્ચ માસં ન્યસ્તં તતો ભુવિ| અધોઽર્જુનસ્ય તચ્છુક્લવ્રણાલેપઃ સવર્ણકૃત્||૫૨||
पद्मकं पद्मकिञ्जल्कं दार्वी मूर्वा तिलोत्पलम्| मेदा समङ्गा यष्ट्याह्वं प्रलेपो वर्णसाधनः| ककुभोदुम्बराश्वत्थजम्बूकट्फललोध्रजैः| त्वचमाशु निगृह्णन्ति त्वक्चूर्णैश्चूर्णिता व्रणाः| लाक्षामनोह्वामञ्जिष्ठाहरितालनिशाद्वयैः| प्रलेपः सघृतक्षौद्रस्त्वग्विशुद्धिकरः परम्| ध्यामकाश्वत्थनिचुलमूलं लाक्षालगैरिकम्| सहेमश्चामृतासङ्गकासीसं चेति वर्णकृत्| कालेयकलताऽऽम्रास्थिहेमकालारसोत्तमैः| लेपः सगोमयरसः सवर्णकरणः परम्| अयोरजः सकासीसं त्रिफलाकुसुमानि च| प्रलेपः कुरुते काष्णर्यं सद्य एव नवत्वचि| दग्धयाऽऽनूपसत्त्वानां श्लक्ष्णचूर्णितया त्वचा| भल्लाततैलप्लुतया शुक्लमालेपयेद् व्रणम्| नवं कपालिकामूलं वैदुलं सस्थिराह्वयम्| कासीसं मधुकं लेपो व्रणे कृष्णे मधुद्रुतः| कपित्थान्मांसमुद्धृत्य मूत्रस्याज्यस्य पूरणम्| क्षिपेच्चात्र मनोह्वालवंशनिर्लेखरोचनाः| कासीसं प्रपुनाटश्च मासं न्यस्तं ततो भुवि| अधोऽर्जुनस्य तच्छुक्लव्रणालेपः सवर्णकृत्||५२||
🔊 Audio coming soon
પદ્મકાદિભિર્વ્રણે લેપો વર્ણસાધનો વર્ણકરણઃ| (કકુભાદિત્વચાં ચૂર્ણૈશ્ચૂર્ણિતા અવકીર્ણા વ્રણાસ્ત્વચમાશ્વેવ નિગૃહ્ણન્તિ નિબધ્નન્તિ)| લાક્ષાદિભિર્ઘૃતક્ષૌદ્રસહિતઃ પ્રલેપઃ પરમતિશયેન ત્વગ્વિશુદ્ધિં કરોતિ| ધ્યામકાદિભિર્ઘૃતક્ષૌદ્રસહિતઃ પ્રલેપો વર્ણકૃત્ ભવતિ| (ધ્યામકં કત્તૃણાનુકારિ તૃણમ્| નિચુલો વઞ્જુલઃ| અલં હરિતાલમ્| હેમ નાગકેસરમ્| અમૃતાસઙ્ગઃ કર્પરિકા| કાસીસં તુત્થકમ્| ઇતિ જેજ્જટઃ)| અમૃતા ગુડૂચી| આસઙ્ગો રસાઞ્જનમિતિ ચ| કાલેયકાદિભિર્ગોમયરસોપેતો લેપઃ પરં સવર્ણકરણઃ કાયસમાનવર્ણકરણઃ| કાલેયકં દાર્વી| (નિ) કાલેયકં દારુનિશા દાર્વી પીતદ્રુપીતનઃ| લતા દૂર્વા પ્રિયઙ્ગુશ્ચ| હેમ પદ્મકં નાગકેસરમિતિ જેજ્જટઃ| રસોત્તમઃ પારદઃ| કાલા સારિવેતિ જેજ્જટઃ| અયોરજ આદિરાલેપો નવત્વચિ સદ્ય એવ કાષ્ણર્યં કુરુતે| ત્રિફલાયાઃ કુસુમાનિ| શુક્લં વ્રણમાનૂપાનાં સત્ત્વાનાં પ્રાણિનાં ત્વચા દગ્ધયાઽનુ શ્લક્ષ્ણચૂર્ણિતયાઽનુ ચ ભલ્લાતતૈલપ્લુતયા લેપયેત્| ભલ્લાતતૈલમરુષ્કરતૈલમ્| કૃષ્ણં વ્રણં સપ્તરાત્રં છાગલે પયસિ સ્થિતેનાનુ ચ તેનૈવાવસ્થાનપયસા પિષ્ટેન રોહિણીફલેનાઽઽલેપયેત્| કૃષ્ણે વ્રણે નવમાર્ચરકાલોત્પન્નં કપાલિકામૂલાદિકં મધુદ્રુતો લેપઃ| કપાલિકામૂલં વૈદુલં મૂલમિતિ સમ્બધ્યતે| ('નવં કપાલિકાચૂર્ણં વૈદુલં સર્જનામ્ ચ| કાસીસં ક્ષૌદ્રયુક્તં ચ મધુકઞ્ચૈવ લેપયેદિ'તિ સુશ્રુતઃ)| કપિત્થફલસ્ય ત્વગન્તર્ભવે માંસ ઉદ્ધૃતે સતિ મૂત્રાજ્યયોઃ પૂરણમ્| તત્ર ચ મનોહ્વાદિકં પ્રક્ષિપ્ય તતોઽર્જુનવૃક્ષસ્યાધો ભુવિ ન્યસ્તં તત્ શુક્લવ્રણ આલેપઃ સવર્ણકૃત્| વંશનિર્લેખનં વંશતનુશલ્કઃ| કાસીસં તુત્થમ્| ('મૂત્રસ્યાજસ્ય પૂરણમિ'તિ સુશ્રુતઃ )||૫૨||
Adhikarana romasa~jjananam (53) · Śloka 53
દગ્ધો વારણદન્તોઽન્તર્ધૂમં તૈલં રસાઞ્જનમ્| રોમસઞ્જનનો લેપસ્તદ્વત્તૈલપરિપ્લુતા| ચતુષ્પાન્નખરોમાસ્થિત્વક્શ્રૃઙ્ગખુરજા મષી||૫૩||
दग्धो वारणदन्तोऽन्तर्धूमं तैलं रसाञ्जनम्| रोमसञ्जननो लेपस्तद्वत्तैलपरिप्लुता| चतुष्पान्नखरोमास्थित्वक्श्रृङ्गखुरजा मषी||५३||
🔊 Audio coming soon
વારણદન્તો હસ્તિદન્તોઽન્તર્ધૂમં દગ્ધસ્તૈલં રસાઞ્જનં ચ સવર્ણકરણો લેપઃ| ચતુષ્પદાં નખાદિજાં મષી તૈલપરિપ્લુતા તદ્વદિતિ રોમસઞ્જનનો લેપઃ||૫૩||
Adhikarana pathyanirdeSaH (54-30) · Śloka 30
જીર્ણશાલ્યોદનં સ્નિગ્ધમલ્પમુષ્ણોદકોત્તરમ્| ભુઞ્જાનો જાઙ્ગલૈર્માંસૈઃ શીઘ્રં વ્રણમપોહતિ||૫૪|| ઇતિ વૈદ્યપતિસિંહગુપ્તસ્ય સૂનોર્વાગ્ભટસ્ય કૃતાવષ્ટાઙ્ગસંગ્રહસંહિતાયામુત્તરતન્ત્રે વ્રણપ્રતિષેધો નામ ત્રિંશોઽધ્યાયઃ||૩૦||
जीर्णशाल्योदनं स्निग्धमल्पमुष्णोदकोत्तरम्| भुञ्जानो जाङ्गलैर्मांसैः शीघ्रं व्रणमपोहति||५४|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे व्रणप्रतिषेधो नाम त्रिंशोऽध्यायः||३०||
🔊 Audio coming soon
સ્નિગ્ધાદિગુણં શાલ્યોદનં જાઙ્ગલૈર્માંસૈઃ સહ ભુઞ્જાનઃ પુરુષઃ શીઘ્રં વ્રણમપોહતિ||૫૪|| ઇતિ શ્રીમન્મહામહોપાધ્યાયેન્દુવિરચિતાયામષ્ટાઙ્ગસંગ્રહવ્યાખ્યાયાં શશિલેખાયામુત્તરતન્ત્રે ત્રિંશોઽધ્યાયઃ