Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤੋਪਸ੍ਮਾਰਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ||੧|| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹ ਭਗਵਾਨਾਤ੍ਰੇਯਃ||੨||
View original
अथातोऽपस्मारचिकित्सितं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
16. apasmāracikitsitam
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ਸ੍ਮਤੇਰਪਗਮਂ ਪ੍ਰਾਹੁਰਪਸ੍ਮਾਰਂ ਭਿਸਗ੍ਵਿਦਃ| ਤਮਃਪ੍ਰਵੇਸ਼ਂ ਬੀਭਤ੍ਸਚੇਸ੍ਟਂ ਧੀਸਤ੍ਤ੍ਵਸਮ੍ਪ੍ਲਵਾਤ੍||੩||
View original
स्मृतेरपगमं प्राहुरपस्मारं भिषग्विदः| तमःप्रवेशं बीभत्सचेष्टं धीसत्त्वसम्प्लवात्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4-5) · Śloka 5
ਵਿਭ੍ਰਾਨ੍ਤਬਹੁਦੋਸਾਣਾਮਹਿਤਾਸ਼ੁਚਿਭੋਜਨਾਤ੍ | ਰਜਸ੍ਤਮੋਭ੍ਯਾਂ ਵਿਹਤੇ ਸਤ੍ਤ੍ਵੇ ਦੋਸਾਵਤੇ ਹਦਿ||੪|| ਚਿਨ੍ਤਾਕਾਮਭਯਕ੍ਰੋਧਸ਼ੋਕੋਦ੍ਵੇਗਾਦਿਭਿਸ੍ਤਥਾ| ਮਨਸ੍ਯਭਿਹਤੇ ਨਣਾਮਪਸ੍ਮਾਰਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ||੫||
View original
विभ्रान्तबहुदोषाणामहिताशुचिभोजनात् | रजस्तमोभ्यां विहते सत्त्वे दोषावृते हृदि||४|| चिन्ताकामभयक्रोधशोकोद्वेगादिभिस्तथा| मनस्यभिहते नॄणामपस्मारः प्रवर्तते||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (6-7) · Śloka 8
ਧਮਨੀਭਿਃ ਸ਼੍ਰਿਤਾ ਦੋਸਾ ਹਦਯਂ ਪੀਡਯਨ੍ਤਿ ਹਿ| ਸਮ੍ਪੀਡ੍ਯਮਾਨੋ ਵ੍ਯਥਤੇ ਮੂਢੋ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤੇਨ ਚੇਤਸਾ||੬|| ਪਸ਼੍ਯਤ੍ਯਸਨ੍ਤਿ ਰੂਪਾਣਿ ਪਤਤਿ ਪ੍ਰਸ੍ਫੁਰਤ੍ਯਪਿ| ਜਿਹ੍ਵਾਕ੍ਸਿਭ੍ਰੂਃ ਸ੍ਰਵਲ੍ਲਾਲੋ ਹਸ੍ਤੌ ਪਾਦੌ ਚ ਵਿਕ੍ਸਿਪਨ੍||੭|| ਦੋਸਵੇਗੇ ਚ ਵਿਗਤੇ ਸੁਪ੍ਤਵਤ੍ ਪ੍ਰਤਿਬੁਦ੍ਧ੍ਯਤੇ|੮|
View original
धमनीभिः श्रिता दोषा हृदयं पीडयन्ति हि| सम्पीड्यमानो व्यथते मूढो भ्रान्तेन चेतसा||६|| पश्यत्यसन्ति रूपाणि पतति प्रस्फुरत्यपि| जिह्वाक्षिभ्रूः स्रवल्लालो हस्तौ पादौ च विक्षिपन्||७|| दोषवेगे च विगते सुप्तवत् प्रतिबुद्ध्यते|८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (8-13) · Śloka 13
ਪਥਗ੍ਦੋਸੈਃ ਸਮਸ੍ਤੈਸ਼੍ਚ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ਸ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਃ||੮|| ਕਮ੍ਪਤੇ ਪ੍ਰਦਸ਼ੇਦ੍ਦਨ੍ਤਾਨ੍ ਫੇਨੋਦ੍ਵਾਮੀ ਸ਼੍ਵਸਿਤ੍ਯਪਿ| ਪਰੁਸਾਰੁਣਕਸ੍ਣਾਨਿ ਪਸ਼੍ਯੇਦ੍ਰੂਪਾਣਿ ਚਾਨਿਲਾਤ੍||੯|| ਪੀਤਫੇਨਾਙ੍ਗਵਕ੍ਤ੍ਰਾਕ੍ਸਃ ਪੀਤਾਸਗ੍ਰੂਪਦਰ੍ਸ਼ਨਃ| ਸਤਸ੍ਣੋਸ੍ਣਾਨਲਵ੍ਯਾਪ੍ਤਲੋਕਦਰ੍ਸ਼ੀ ਚ ਪੈਤ੍ਤਿਕਃ||੧੦|| ਸ਼ੁਕ੍ਲਫੇਨਾਙ੍ਗਵਕ੍ਤ੍ਰਾਕ੍ਸਃ ਸ਼ੀਤੋ ਹਸ੍ਟਾਙ੍ਗਜੋ ਗੁਰੁਃ| ਪਸ਼੍ਯਞ੍ਛੁਕ੍ਲਾਨਿ ਰੂਪਾਣਿ ਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਿਕੋ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਚਿਰਾਤ੍||੧੧|| ਸਰ੍ਵੈਰੇਤੈਃ ਸਮਸ੍ਤੈਸ੍ਤੁ ਲਿਙ੍ਗੈਰ੍ਜ੍ਞੇਯਸ੍ਤ੍ਰਿਦੋਸਜਃ| ਅਪਸ੍ਮਾਰਃ ਸ ਚਾਸਾਧ੍ਯੋ ਯਃ ਕ੍ਸੀਣਸ੍ਯਾਨਵਸ਼੍ਚ ਯਃ||੧੨|| ਪਕ੍ਸਾਦ੍ਵਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਹਾਦ੍ਵਾ ਮਾਸਾਦ੍ਵਾ ਕੁਪਿਤਾ ਮਲਾਃ| ਅਪਸ੍ਮਾਰਾਯ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਵੇਗਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦਥਾਨ੍ਤਰਮ੍||੧੩||
View original
पृथग्दोषैः समस्तैश्च वक्ष्यते स चतुर्विधः||८|| कम्पते प्रदशेद्दन्तान् फेनोद्वामी श्वसित्यपि| परुषारुणकृष्णानि पश्येद्रूपाणि चानिलात्||९|| पीतफेनाङ्गवक्त्राक्षः पीतासृग्रूपदर्शनः| सतृष्णोष्णानलव्याप्तलोकदर्शी च पैत्तिकः||१०|| शुक्लफेनाङ्गवक्त्राक्षः शीतो हृष्टाङ्गजो गुरुः| पश्यञ्छुक्लानि रूपाणि श्लैष्मिको मुच्यते चिरात्||११|| सर्वैरेतैः समस्तैस्तु लिङ्गैर्ज्ञेयस्त्रिदोषजः| अपस्मारः स चासाध्यो यः क्षीणस्यानवश्च यः||१२|| पक्षाद्वा द्वादशाहाद्वा मासाद्वा कुपिता मलाः| अपस्माराय कुर्वन्ति वेगं किञ्चिदथान्तरम्||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (14-15) · Śloka 15
ਤੈਰਾਵਤਾਨਾਂ ਹਤ੍ਸ੍ਰੋਤੋਮਨਸਾਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਬੋਧਨਮ੍| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੈਰਾਦੌ ਭਿਸਕ੍ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਕਰ੍ਮਭਿਰ੍ਵਮਨਾਦਿਭਿਃ||੧੪|| ਵਾਤਿਕਂ ਬਸ੍ਤਿਭੂਯਿਸ੍ਠੈਃ ਪੈਤ੍ਤਂ ਪ੍ਰਾਯੋ ਵਿਰੇਚਨੈਃ| ਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਿਕਂ ਵਮਨਪ੍ਰਾਯੈਰਪਸ੍ਮਾਰਮੁਪਾਚਰੇਤ੍||੧੫||
View original
तैरावृतानां हृत्स्रोतोमनसां सम्प्रबोधनम्| तीक्ष्णैरादौ भिषक् कुर्यात् कर्मभिर्वमनादिभिः||१४|| वातिकं बस्तिभूयिष्ठैः पैत्तं प्रायो विरेचनैः| श्लैष्मिकं वमनप्रायैरपस्मारमुपाचरेत्||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (16-17) · Śloka 17
ਸਰ੍ਵਤਃ ਸੁਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਸਮ੍ਯਗਾਸ਼੍ਵਾਸਿਤਸ੍ਯ ਚ| ਅਪਸ੍ਮਾਰਵਿਮੋਕ੍ਸਾਰ੍ਥਂ ਯੋਗਾਨ੍ ਸਂਸ਼ਮਨਾਞ੍ਛਣੁ||੧੬|| ਗੋਸ਼ਕਦ੍ਰਸਦਧ੍ਯਮ੍ਲਕ੍ਸੀਰਮੂਤ੍ਰੈਃ ਸਮੈਰ੍ਘਤਮ੍| ਸਿਦ੍ਧਂ ਪਿਬੇਦਪਸ੍ਮਾਰਕਾਮਲਾਜ੍ਵਰਨਾਸ਼ਨਮ੍||੧੭|| ਇਤਿ ਪਞ੍ਚਗਵ੍ਯਂ ਘਤਮ੍|
View original
सर्वतः सुविशुद्धस्य सम्यगाश्वासितस्य च| अपस्मारविमोक्षार्थं योगान् संशमनाञ्छृणु||१६|| गोशकृद्रसदध्यम्लक्षीरमूत्रैः समैर्घृतम्| सिद्धं पिबेदपस्मारकामलाज्वरनाशनम्||१७|| इति पञ्चगव्यं घृतम्|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (18-24) · Śloka 24
ਦ੍ਵੇ ਪਞ੍ਚਮੂਲ੍ਯੌ ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਰਜਨ੍ਯੌ ਕੁਟਜਤ੍ਵਚਮ੍| ਸਪ੍ਤਪਰ੍ਣਮਪਾਮਾਰ੍ਗਂ ਨੀਲਿਨੀਂ ਕਟੁਰੋਹਿਣੀਮ੍||੧੮|| ਸ਼ਮ੍ਪਾਕਂ ਫਲ੍ਗੁਮੂਲਂ ਚ ਪੌਸ੍ਕਰਂ ਸਦੁਰਾਲਭਮ੍| ਦ੍ਵਿਪਲਾਨਿ ਜਲਦ੍ਰੋਣੇ ਪਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪਾਦਾਵਸ਼ੇਸਿਤੇ||੧੯|| ਭਾਰ੍ਗੀਂ ਪਾਠਾਂ ਤ੍ਰਿਕਟੁਕਂ ਤ੍ਰਿਵਤਾਂ ਨਿਚੁਲਾਨਿ ਚ| ਸ਼੍ਰੇਯਸੀਮਾਢਕੀਂ ਮੂਰ੍ਵਾਂ ਦਨ੍ਤੀਂ ਭੂਨਿਮ੍ਬਚਿਤ੍ਰਕੌ||੨੦|| ਦ੍ਵੇ ਸਾਰਿਵੇ ਰੋਹਿਸਂ ਚ ਭੂਤੀਕਂ ਮਦਯਨ੍ਤਿਕਾਮ੍| ਕ੍ਸਿਪੇਤ੍ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾਕ੍ਸਮਾਤ੍ਰਾਣਿ ਤੇਨ ਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਘਤਾਤ੍ ਪਚੇਤ੍||੨੧|| ਗੋਸ਼ਕਦ੍ਰਸਦਧ੍ਯਮ੍ਲਕ੍ਸੀਰਮੂਤ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਤਤ੍ਸਮੈਃ| ਪਞ੍ਚਗਵ੍ਯਮਿਤਿ ਖ੍ਯਾਤਂ ਮਹਤ੍ਤਦਮਤੋਪਮਮ੍||੨੨|| ਅਪਸ੍ਮਾਰੇ ਤਥੋਨ੍ਮਾਦੇ ਸ਼੍ਵਯਥਾਵੁਦਰੇਸੁ ਚ| ਗੁਲ੍ਮਾਰ੍ਸ਼ਃਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗੇਸੁ ਕਾਮਲਾਯਾਂ ਹਲੀਮਕੇ||੨੩|| ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ਘਤਮੇਤਤ੍ਤੁ ਪ੍ਰਯੋਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਦਿਨੇ ਦਿਨੇ| ਅਲਕ੍ਸ੍ਮੀਗ੍ਰਹਰੋਗਘ੍ਨਂ ਚਾਤੁਰ੍ਥਕਵਿਨਾਸ਼ਨਮ੍||੨੪|| ਇਤਿ ਮਹਾਪਞ੍ਚਗਵ੍ਯਂ ਘਤਮ੍|
View original
द्वे पञ्चमूल्यौ त्रिफला रजन्यौ कुटजत्वचम्| सप्तपर्णमपामार्गं नीलिनीं कटुरोहिणीम्||१८|| शम्पाकं फल्गुमूलं च पौष्करं सदुरालभम्| द्विपलानि जलद्रोणे पक्त्वा पादावशेषिते||१९|| भार्गीं पाठां त्रिकटुकं त्रिवृतां निचुलानि च| श्रेयसीमाढकीं मूर्वां दन्तीं भूनिम्बचित्रकौ||२०|| द्वे सारिवे रोहिषं च भूतीकं मदयन्तिकाम्| क्षिपेत्पिष्ट्वाऽक्षमात्राणि तेन प्रस्थं घृतात् पचेत्||२१|| गोशकृद्रसदध्यम्लक्षीरमूत्रैश्च तत्समैः| पञ्चगव्यमिति ख्यातं महत्तदमृतोपमम्||२२|| अपस्मारे तथोन्मादे श्वयथावुदरेषु च| गुल्मार्शःपाण्डुरोगेषु कामलायां हलीमके||२३|| शस्यते घृतमेतत्तु प्रयोक्तव्यं दिने दिने| अलक्ष्मीग्रहरोगघ्नं चातुर्थकविनाशनम्||२४|| इति महापञ्चगव्यं घृतम्|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (25-27) · Śloka 27
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੀਰਸਵਚਾਕੁਸ੍ਠਸ਼ਙ੍ਖਪੁਸ੍ਪੀਭਿਰੇਵ ਚ| ਪੁਰਾਣਂ ਘਤਮੁਨ੍ਮਾਦਾਲਕ੍ਸ੍ਮ੍ਯਪਸ੍ਮਾਰਪਾਪਨੁਤ੍||੨੫|| ਘਤਂ ਸੈਨ੍ਧਵਹਿਙ੍ਗੁਭ੍ਯਾਂ ਵਾਰ੍ਸੇ ਬਾਸ੍ਤੇ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੇ| ਮੂਤ੍ਰੇ ਸਿਦ੍ਧਮਪਸ੍ਮਾਰਹਦ੍ਗ੍ਰਹਾਮਯਨਾਸ਼ਨਮ੍||੨੬|| ਵਚਾਸ਼ਮ੍ਪਾਕਕੈਟਰ੍ਯਵਯਃਸ੍ਥਾਹਿਙ੍ਗੁਚੋਰਕੈਃ| ਸਿਦ੍ਧਂ ਪਲਙ੍ਕਸਾਯੁਕ੍ਤੈਰ੍ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਤ੍ਮਕੇ ਘਤਮ੍||੨੭||
View original
ब्राह्मीरसवचाकुष्ठशङ्खपुष्पीभिरेव च| पुराणं घृतमुन्मादालक्ष्म्यपस्मारपापनुत्||२५|| घृतं सैन्धवहिङ्गुभ्यां वार्षे बास्ते चतुर्गुणे| मूत्रे सिद्धमपस्मारहृद्ग्रहामयनाशनम्||२६|| वचाशम्पाककैटर्यवयःस्थाहिङ्गुचोरकैः| सिद्धं पलङ्कषायुक्तैर्वातश्लेष्मात्मके घृतम्||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (28-31) · Śloka 31
ਤੈਲਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਘਤਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਜੀਵਨੀਯੈਃ ਪਲੋਨ੍ਮਿਤੈਃ| ਕ੍ਸੀਰਦ੍ਰੋਣੇ ਪਚੇਤ੍ ਸਿਦ੍ਧਮਪਸ੍ਮਾਰਵਿਨਾਸ਼ਨਮ੍||੨੮|| ਕਂਸੇ ਕ੍ਸੀਰੇਕ੍ਸੁਰਸਯੋਃ ਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯੇਸ੍ਟਗੁਣੇ ਰਸੇ| ਕਾਰ੍ਸਿਕੈਰ੍ਜੀਵਨੀਯੈਸ਼੍ਚ ਘਤਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍||੨੯|| ਵਾਤਪਿਤ੍ਤੋਦ੍ਭਵਂ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਮਪਸ੍ਮਾਰਂ ਨਿਯਚ੍ਛਤਿ| ਤਦ੍ਵਤ੍ ਕਾਸ਼ਵਿਦਾਰੀਕ੍ਸੁਕੁਸ਼ਕ੍ਵਾਥਸ਼ਤਂ ਘਤਮ੍||੩੦|| ਮਧੁਕਦ੍ਵਿਪਲੇ ਕਲ੍ਕੇ ਦ੍ਰੋਣੇ ਚਾਮਲਕੀਰਸਾਤ੍| ਤਦ੍ਵਤ੍ ਸਿਦ੍ਧੋ ਘਤਪ੍ਰਸ੍ਥਃ ਪਿਤ੍ਤਾਪਸ੍ਮਾਰਭੇਸਜਮ੍||੩੧||
View original
तैलप्रस्थं घृतप्रस्थं जीवनीयैः पलोन्मितैः| क्षीरद्रोणे पचेत् सिद्धमपस्मारविनाशनम्||२८|| कंसे क्षीरेक्षुरसयोः काश्मर्येऽष्टगुणे रसे| कार्षिकैर्जीवनीयैश्च घृतप्रस्थं विपाचयेत्||२९|| वातपित्तोद्भवं क्षिप्रमपस्मारं नियच्छति| तद्वत् काशविदारीक्षुकुशक्वाथशृतं घृतम्||३०|| मधुकद्विपले कल्के द्रोणे चामलकीरसात्| तद्वत् सिद्धो घृतप्रस्थः पित्तापस्मारभेषजम्||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (32-33) · Śloka 33
ਅਭ੍ਯਙ੍ਗਃ ਸਾਰ੍ਸਪਂ ਤੈਲਂ ਬਸ੍ਤਮੂਤ੍ਰੇ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੇ| ਸਿਦ੍ਧਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ਗੋਸ਼ਕਨ੍ਮੂਤ੍ਰੈਃ ਸ੍ਨਾਨੋਤ੍ਸਾਦਨਮੇਵ ਚ||੩੨|| ਕਟਭੀਨਿਮ੍ਬਕਟ੍ਵਙ੍ਗਮਧੁਸ਼ਿਗ੍ਰੁਤ੍ਵਚਾਂ ਰਸੇ| ਸਿਦ੍ਧਂ ਮੂਤ੍ਰਸਮਂ ਤੈਲਮਭ੍ਯਙ੍ਗਾਰ੍ਥੇ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ||੩੩||
View original
अभ्यङ्गः सार्षपं तैलं बस्तमूत्रे चतुर्गुणे| सिद्धं स्याद्गोशकृन्मूत्रैः स्नानोत्सादनमेव च||३२|| कटभीनिम्बकट्वङ्गमधुशिग्रुत्वचां रसे| सिद्धं मूत्रसमं तैलमभ्यङ्गार्थे प्रशस्यते||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (34-36) · Śloka 36
ਪਲਙ੍ਕਸਾਵਚਾਪਥ੍ਯਾਵਸ਼੍ਚਿਕਾਲ੍ਯਰ੍ਕਸਰ੍ਸਪੈਃ| ਜਟਿਲਾਪੂਤਨਾਕੇਸ਼ੀਨਾਕੁਲੀਹਿਙ੍ਗੁਚੋਰਕੈਃ||੩੪|| ਲਸ਼ੁਨਾਤਿਰਸਾਚਿਤ੍ਰਾਕੁਸ੍ਠੈਰ੍ਵਿਡ੍ਭਿਸ਼੍ਚ ਪਕ੍ਸਿਣਾਮ੍| ਮਾਂਸਾਸ਼ਿਨਾਂ ਯਥਾਲਾਭਂ ਬਸ੍ਤਮੂਤ੍ਰੇ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੇ||੩੫|| ਸਿਦ੍ਧਮਭ੍ਯਞ੍ਜਨਂ ਤੈਲਮਪਸ੍ਮਾਰਵਿਨਾਸ਼ਨਮ੍| ਏਤੈਸ਼੍ਚੈਵੌਸਧੈਃ ਕਾਰ੍ਯਂ ਧੂਪਨਂ ਸਪ੍ਰਲੇਪਨਮ੍||੩੬||
View original
पलङ्कषावचापथ्यावृश्चिकाल्यर्कसर्षपैः| जटिलापूतनाकेशीनाकुलीहिङ्गुचोरकैः||३४|| लशुनातिरसाचित्राकुष्ठैर्विड्भिश्च पक्षिणाम्| मांसाशिनां यथालाभं बस्तमूत्रे चतुर्गुणे||३५|| सिद्धमभ्यञ्जनं तैलमपस्मारविनाशनम्| एतैश्चैवौषधैः कार्यं धूपनं सप्रलेपनम्||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (37-38) · Śloka 38
ਪਿਪ੍ਪਲੀਂ ਲਵਣਂ ਚਿਤ੍ਰਾਂ ਹਿਙ੍ਗੁ ਹਿਙ੍ਗੁਸ਼ਿਵਾਟਿਕਾਮ੍| ਕਾਕੋਲੀਂ ਸਰ੍ਸਪਾਨ੍ ਕਾਕਨਾਸਾਂ ਕੈਟਰ੍ਯਚਨ੍ਦਨੇ||੩੭|| ਸ਼ੁਨਃਸ੍ਕਨ੍ਧਾਸ੍ਥਿਨਖਰਾਨ੍ ਪਰ੍ਸ਼ੁਕਾਂ ਚੇਤਿ ਪੇਸਯੇਤ੍| ਬਸ੍ਤਮੂਤ੍ਰੇਣ ਪੁਸ੍ਯਰ੍ਕ੍ਸੇ ਪ੍ਰਦੇਹਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਸਧੂਪਨਃ||੩੮||
View original
पिप्पलीं लवणं चित्रां हिङ्गु हिङ्गुशिवाटिकाम्| काकोलीं सर्षपान् काकनासां कैटर्यचन्दने||३७|| शुनःस्कन्धास्थिनखरान् पर्शुकां चेति पेषयेत्| बस्तमूत्रेण पुष्यर्क्षे प्रदेहः स्यात् सधूपनः||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (39-40) · Śloka 40
ਅਪੇਤਰਾਕ੍ਸਸੀਕੁਸ੍ਠਪੂਤਨਾਕੇਸ਼ਿਚੋਰਕੈਃ| ਉਤ੍ਸਾਦਨਂ ਮੂਤ੍ਰਪਿਸ੍ਟੈਰ੍ਮੂਤ੍ਰੈਰੇਵਾਵਸੇਚਨਮ੍||੩੯|| ਜਲੌਕਃਸ਼ਕਤਾ ਤਦ੍ਵਦ੍ਦਗ੍ਧੈਰ੍ਵਾ ਬਸ੍ਤਰੋਮਭਿਃ| ਖਰਾਸ੍ਥਿਭਿਰ੍ਹਸ੍ਤਿਨਖੈਸ੍ਤਥਾ ਗੋਪੁਚ੍ਛਲੋਮਭਿਃ||੪੦||
View original
अपेतराक्षसीकुष्ठपूतनाकेशिचोरकैः| उत्सादनं मूत्रपिष्टैर्मूत्रैरेवावसेचनम्||३९|| जलौकःशकृता तद्वद्दग्धैर्वा बस्तरोमभिः| खरास्थिभिर्हस्तिनखैस्तथा गोपुच्छलोमभिः||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (41-45) · Śloka 45
ਕਪਿਲਾਨਾਂ ਗਵਾਂ ਮੂਤ੍ਰਂ ਨਾਵਨਂ ਪਰਮਂ ਹਿਤਮ੍| ਸ਼੍ਵਸ਼ਗਾਲਬਿਡਾਲਾਨਾਂ ਸਿਂਹਾਦੀਨਾਂ ਚ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ||੪੧|| ਭਾਰ੍ਗੀ ਵਚਾ ਨਾਗਦਨ੍ਤੀ ਸ਼੍ਵੇਤਾ ਸ਼੍ਵੇਤਾ ਵਿਸਾਣਿਕਾ| ਜ੍ਯੋਤਿਸ੍ਮਤੀ ਨਾਗਦਨ੍ਤੀ ਪਾਦੋਕ੍ਤਾ ਮੂਤ੍ਰਪੇਸਿਤਾਃ||੪੨|| ਯੋਗਾਸ੍ਤ੍ਰਯੋਤਃ ਸਡ੍ ਬਿਨ੍ਦੂਨ੍ ਪਞ੍ਚ ਵਾ ਨਾਵਯੇਦ੍ਭਿਸਕ੍| ਤ੍ਰਿਫਲਾਵ੍ਯੋਸਪੀਤਦ੍ਰੁਯਵਕ੍ਸਾਰਫਣਿਜ੍ਝਕੈਃ||੪੩|| ਸ਼੍ਯਾਮਾਪਾਮਾਰ੍ਗਕਾਰਞ੍ਜਫਲੈਰ੍ਮੂਤ੍ਰੇਥ ਬਸ੍ਤਜੇ| ਸਾਧਿਤਂ ਨਾਵਨਂ ਤੈਲਮਪਸ੍ਮਾਰਵਿਨਾਸ਼ਨਮ੍||੪੪|| ਪਿਪ੍ਪਲੀ ਵਸ਼੍ਚਿਕਾਲੀ ਚ ਕੁਸ੍ਠਂ ਚ ਲਵਣਾਨਿ ਚ| ਭਾਰ੍ਗੀ ਚ ਚੂਰ੍ਣਿਤਂ ਨਸ੍ਤਃ ਕਾਰ੍ਯਂ ਪ੍ਰਧਮਨਂ ਪਰਮ੍||੪੫||
View original
कपिलानां गवां मूत्रं नावनं परमं हितम्| श्वशृगालबिडालानां सिंहादीनां च शस्यते||४१|| भार्गी वचा नागदन्ती श्वेता श्वेता विषाणिका| ज्योतिष्मती नागदन्ती पादोक्ता मूत्रपेषिताः||४२|| योगास्त्रयोऽतः षड् बिन्दून् पञ्च वा नावयेद्भिषक्| त्रिफलाव्योषपीतद्रुयवक्षारफणिज्झकैः||४३|| श्यामापामार्गकारञ्जफलैर्मूत्रेऽथ बस्तजे| साधितं नावनं तैलमपस्मारविनाशनम्||४४|| पिप्पली वृश्चिकाली च कुष्ठं च लवणानि च| भार्गी च चूर्णितं नस्तः कार्यं प्रधमनं परम्||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (46-49) · Śloka 49
ਕਾਯਸ੍ਥਾਂ ਸ਼ਾਰਦਾਨ੍ਮੁਦ੍ਗਾਨ੍ਮੁਸ੍ਤੋਸ਼ੀਰਯਵਾਂਸ੍ਤਥਾ| ਸਵ੍ਯੋਸਾਨ੍ ਬਸ੍ਤਮੂਤ੍ਰੇਣ ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਵਰ੍ਤੀਃ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਯੇਤ੍||੪੬|| ਅਪਸ੍ਮਾਰੇ ਤਥੋਨ੍ਮਾਦੇ ਸਰ੍ਪਦਸ੍ਟੇ ਗਰਾਰ੍ਦਿਤੇ| ਵਿਸਪੀਤੇ ਜਲਮਤੇ ਚੈਤਾਃ ਸ੍ਯੁਰਮਤੋਪਮਾਃ||੪੭|| ਮੁਸ੍ਤਂ ਵਯਃਸ੍ਥਾਂ ਤ੍ਰਿਫਲਾਂ ਕਾਯਸ੍ਥਾਂ ਹਿਙ੍ਗੁ ਸ਼ਾਦ੍ਵਲਮ੍| ਵ੍ਯੋਸਂ ਮਾਸਾਨ੍ ਯਵਾਨ੍ਮੂਤ੍ਰੈਰ੍ਬਾਸ੍ਤਮੈਸਾਰ੍ਸਭੈਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਃ||੪੮|| ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਕਤ੍ਵਾ ਚ ਤਾਂ ਵਰ੍ਤਿਮਪਸ੍ਮਾਰੇ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍| ਕਿਲਾਸੇ ਚ ਤਥੋਨ੍ਮਾਦੇ ਜ੍ਵਰੇਸੁ ਵਿਸਮੇਸੁ ਚ||੪੯||
View original
कायस्थां शारदान्मुद्गान्मुस्तोशीरयवांस्तथा| सव्योषान् बस्तमूत्रेण पिष्ट्वा वर्तीः प्रकल्पयेत्||४६|| अपस्मारे तथोन्मादे सर्पदष्टे गरार्दिते| विषपीते जलमृते चैताः स्युरमृतोपमाः||४७|| मुस्तं वयःस्थां त्रिफलां कायस्थां हिङ्गु शाद्वलम्| व्योषं माषान् यवान्मूत्रैर्बास्तमैषार्षभैस्त्रिभिः||४८|| पिष्ट्वा कृत्वा च तां वर्तिमपस्मारे प्रयोजयेत्| किलासे च तथोन्मादे ज्वरेषु विषमेषु च||४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (50-52) · Śloka 52
ਪੁਸ੍ਯੋਦ੍ਧਤਂ ਸ਼ੁਨਃ ਪਿਤ੍ਤਮਪਸ੍ਮਾਰਘ੍ਨਮਞ੍ਜਨਮ੍| ਤਦੇਵ ਸਰ੍ਪਿਸਾ ਯੁਕ੍ਤਂ ਧੂਪਨਂ ਪਰਮਂ ਮਤਮ੍||੫੦|| ਨਕੁਲੋਲੂਕਮਾਰ੍ਜਾਰਗਧ੍ਰਕੀਟਾਹਿਕਾਕਜੈਃ| ਤੁਣ੍ਡੈਃ ਪਕ੍ਸੈਃ ਪੁਰੀਸੈਸ਼੍ਚ ਧੂਪਨਂ ਕਾਰਯੇਦ੍ਭਿਸਕ੍||੫੧|| ਆਭਿਃ ਕ੍ਰਿਯਾਭਿਃ ਸਿਦ੍ਧਾਭਿਰ੍ਹਦਯਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਬੁਧ੍ਯਤੇ| ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਚਾਪਿ ਸ਼ੁਧ੍ਯਨ੍ਤਿ ਤਤਃ ਸਞ੍ਜ੍ਞਾਂ ਸ ਵਿਨ੍ਦਤਿ||੫੨||
View original
पुष्योद्धृतं शुनः पित्तमपस्मारघ्नमञ्जनम्| तदेव सर्पिषा युक्तं धूपनं परमं मतम्||५०|| नकुलोलूकमार्जारगृध्रकीटाहिकाकजैः| तुण्डैः पक्षैः पुरीषैश्च धूपनं कारयेद्भिषक्||५१|| आभिः क्रियाभिः सिद्धाभिर्हृदयं सम्प्रबुध्यते| स्रोतांसि चापि शुध्यन्ति ततः सञ्ज्ञां स विन्दति||५२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (53) · Śloka 53
ਯਸ੍ਯਾਨੁਬਨ੍ਧਸ੍ਤ੍ਵਾਗਨ੍ਤੁਰ੍ਦੋਸਲਿਙ੍ਗਾਧਿਕਾਕਤਿਃ| ਦਸ਼੍ਯੇਤ ਤਸ੍ਯ ਕਾਰ੍ਯਂ ਸ੍ਯਾਦਾਗਨ੍ਤੂਨ੍ਮਾਦਭੇਸਜਮ੍||੫੩||
View original
यस्यानुबन्धस्त्वागन्तुर्दोषलिङ्गाधिकाकृतिः| दृश्येत तस्य कार्यं स्यादागन्तून्मादभेषजम्||५३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (54-63) · Śloka 63
ਅਨਨ੍ਤਰਮੁਵਾਚੇਦਮਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਃ ਕਤਾਞ੍ਜਲਿਃ| ਭਗਵਨ੍! ਪ੍ਰਾਕ੍ ਸਮੁਦ੍ਦਿਸ੍ਟਃ ਸ਼੍ਲੋਕਸ੍ਥਾਨੇ ਮਹਾਗਦਃ||੫੪|| ਅਤਤ੍ਤ੍ਵਾਭਿਨਿਵੇਸ਼ੋ ਯਸ੍ਤਦ੍ਧੇਤ੍ਵਾਕਤਿਭੇਸਜਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਨੋਕ੍ਤਮਤਃ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਤਦਿਹੋਚ੍ਯਤਾਮ੍||੫੫|| ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂਸਵੇ ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸ਼ਿਸ੍ਯਾਯਾਹ ਪੁਨਰ੍ਵਸੁਃ| ਮਹਾਗਦਂ ਸੌਮ੍ਯ! ਸ਼ਣੁ ਸਹੇਤ੍ਵਾਕਤਿਭੇਸਜਮ੍||੫੬|| ਮਲਿਨਾਹਾਰਸ਼ੀਲਸ੍ਯ ਵੇਗਾਨ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਨ੍ਨਿਗਹ੍ਣਤਃ| ਸ਼ੀਤੋਸ੍ਣਸ੍ਨਿਗ੍ਧਰੂਕ੍ਸਾਦ੍ਯੈਰ੍ਹੇਤੁਭਿਸ਼੍ਚਾਤਿਸੇਵਿਤੈਃ||੫੭|| ਹਦਯਂ ਸਮੁਪਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਮਨੋਬੁਦ੍ਧਿਵਹਾਃ ਸਿਰਾਃ| ਦੋਸਾਃ ਸਨ੍ਦੂਸ੍ਯ ਤਿਸ੍ਠਨ੍ਤਿ ਰਜੋਮੋਹਾਵਤਾਤ੍ਮਨਃ||੫੮|| ਰਜਸ੍ਤਮੋਭ੍ਯਾਂ ਵਦ੍ਧਾਭ੍ਯਾਂ ਬੁਦ੍ਧੌ ਮਨਸਿ ਚਾਵਤੇ| ਹਦਯੇ ਵ੍ਯਾਕੁਲੇ ਦੋਸੈਰਥ ਮੂਢੋਲ੍ਪਚੇਤਨਃ ||੫੯|| ਵਿਸਮਾਂ ਕੁਰੁਤੇ ਬੁਦ੍ਧਿਂ ਨਿਤ੍ਯਾਨਿਤ੍ਯੇ ਹਿਤਾਹਿਤੇ| ਅਤਤ੍ਤ੍ਵਾਭਿਨਿਵੇਸ਼ਂ ਤਮਾਹੁਰਾਪ੍ਤਾ ਮਹਾਗਦਮ੍||੬੦|| ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦੋਪਪਨ੍ਨਂ ਤਂ ਸਂਸ਼ੋਧ੍ਯ ਵਮਨਾਦਿਭਿਃ| ਕਤਸਂਸਰ੍ਜਨਂ ਮੇਧ੍ਯੈਰਨ੍ਨਪਾਨੈਰੁਪਾਚਰੇਤ੍||੬੧|| ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੀਸ੍ਵਰਸਯੁਕ੍ਤਂ ਯਤ੍ ਪਞ੍ਚਗਵ੍ਯਮੁਦਾਹਤਮ੍| ਤਤ੍ ਸੇਵ੍ਯਂ ਸ਼ਙ੍ਖਪੁਸ੍ਪੀ ਚ ਯਚ੍ਚ ਮੇਧ੍ਯਂ ਰਸਾਯਨਮ੍||੬੨|| ਸੁਹਦਸ਼੍ਚਾਨੁਕੂਲਾਸ੍ਤਂ ਸ੍ਵਾਪ੍ਤਾ ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਵਾਦਿਨਃ| ਸਂਯੋਜਯੇਯੁਰ੍ਵਿਜ੍ਞਾਨਧੈਰ੍ਯਸ੍ਮਤਿਸਮਾਧਿਭਿਃ ||੬੩||
View original
अनन्तरमुवाचेदमग्निवेशः कृताञ्जलिः| भगवन्! प्राक् समुद्दिष्टः श्लोकस्थाने महागदः||५४|| अतत्त्वाभिनिवेशो यस्तद्धेत्वाकृतिभेषजम्| तत्र नोक्तमतः श्रोतुमिच्छामि तदिहोच्यताम्||५५|| शुश्रूषवे वचः श्रुत्वा शिष्यायाह पुनर्वसुः| महागदं सौम्य! शृणु सहेत्वाकृतिभेषजम्||५६|| मलिनाहारशीलस्य वेगान् प्राप्तान्निगृह्णतः| शीतोष्णस्निग्धरूक्षाद्यैर्हेतुभिश्चातिसेवितैः||५७|| हृदयं समुपाश्रित्य मनोबुद्धिवहाः सिराः| दोषाः सन्दूष्य तिष्ठन्ति रजोमोहावृतात्मनः||५८|| रजस्तमोभ्यां वृद्धाभ्यां बुद्धौ मनसि चावृते| हृदये व्याकुले दोषैरथ मूढोऽल्पचेतनः ||५९|| विषमां कुरुते बुद्धिं नित्यानित्ये हिताहिते| अतत्त्वाभिनिवेशं तमाहुराप्ता महागदम्||६०|| स्नेहस्वेदोपपन्नं तं संशोध्य वमनादिभिः| कृतसंसर्जनं मेध्यैरन्नपानैरुपाचरेत्||६१|| ब्राह्मीस्वरसयुक्तं यत् पञ्चगव्यमुदाहृतम्| तत् सेव्यं शङ्खपुष्पी च यच्च मेध्यं रसायनम्||६२|| सुहृदश्चानुकूलास्तं स्वाप्ता धर्मार्थवादिनः| संयोजयेयुर्विज्ञानधैर्यस्मृतिसमाधिभिः ||६३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (64-65) · Śloka 65
ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਤ੍ਤੈਲਲਸ਼ੁਨਂ ਪਯਸਾ ਵਾ ਸ਼ਤਾਵਰੀਮ੍| ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੀਰਸਂ ਕੁਸ੍ਠਰਸਂ ਵਚਾਂ ਵਾ ਮਧੁਸਂਯੁਤਾਮ੍||੬੪|| ਦੁਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸ੍ਯੋ ਹ੍ਯਪਸ੍ਮਾਰਸ਼੍ਚਿਰਕਾਰੀ ਕਤਾਸ੍ਪਦਃ | ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਰਸਾਯਨੈਰੇਨਂ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਃ ਸਮੁਪਾਚਰੇਤ੍||੬੫||
View original
प्रयुञ्ज्यात्तैललशुनं पयसा वा शतावरीम्| ब्राह्मीरसं कुष्ठरसं वचां वा मधुसंयुताम्||६४|| दुश्चिकित्स्यो ह्यपस्मारश्चिरकारी कृतास्पदः | तस्माद्रसायनैरेनं प्रायशः समुपाचरेत्||६५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (66) · Śloka 66
ਜਲਾਗ੍ਨਿਦ੍ਰੁਮਸ਼ੈਲੇਭ੍ਯੋ ਵਿਸਮੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਤਂ ਸਦਾ| ਰਕ੍ਸੇਦੁਨ੍ਮਾਦਿਨਂ ਚੈਵ ਸਦ੍ਯਃ ਪ੍ਰਾਣਹਰਾ ਹਿ ਤੇ||੬੬||
View original
जलाग्निद्रुमशैलेभ्यो विषमेभ्यश्च तं सदा| रक्षेदुन्मादिनं चैव सद्यः प्राणहरा हि ते||६६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (67-68) · Śloka 68
ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਲੋਕੌ- ਹੇਤੁਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤ੍ਯਪਸ੍ਮਾਰਂ ਦੋਸਾਃ ਪ੍ਰਕੁਪਿਤਾ ਯਥਾ| ਸਾਮਾਨ੍ਯਤਃ ਪਥਕ੍ਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਲਿਙ੍ਗਂ ਤੇਸਾਂ ਚ ਭੇਸਜਮ੍||੬੭|| ਮਹਾਗਦਸਮੁਤ੍ਥਾਨਂ ਲਿਙ੍ਗਂ ਚੋਵਾਚ ਸੌਸਧਮ੍| ਮੁਨਿਰ੍ਵ੍ਯਾਸਸਮਾਸਾਭ੍ਯਾਮਪਸ੍ਮਾਰਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੇ ||੬੮||
View original
तत्र श्लोकौ- हेतुं कुर्वन्त्यपस्मारं दोषाः प्रकुपिता यथा| सामान्यतः पृथक्त्वाच्च लिङ्गं तेषां च भेषजम्||६७|| महागदसमुत्थानं लिङ्गं चोवाच सौषधम्| मुनिर्व्याससमासाभ्यामपस्मारचिकित्सिते ||६८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 10
ਇਤ੍ਯਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਕਤੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਚਰਕਪ੍ਰਤਿਸਂਸ੍ਕਤੇਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਦਢਬਲਸਮ੍ਪੂਰਿਤੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸ੍ਥਾਨੇਪਸ੍ਮਾਰਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਾਮ ਦਸ਼ਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੧੦||
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृतेऽप्राप्ते दृढबलसम्पूरिते चिकित्सास्थानेऽपस्मारचिकित्सितं नाम दशमोऽध्यायः||१०||
🔊 Audio coming soon