20. arśaścikitsitam

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

ಅಥಾತೋಽರ್ಶಶ್ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ||೧|| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹ ಭಗವಾನಾತ್ರೇಯಃ||೨||

ಉದರಾರ್ಶಸೋಸ್ತ್ರಿದೋಷಜತ್ವಸಾಮಾನ್ಯಾದ್ ಬದ್ಧಗುದೋದರಕಾರಣತ್ವಾಚ್ಚಾನನ್ತರಮರ್ಶಸಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮುಚ್ಯತೇ||೧-೨||

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

ಆಸೀನಂ ಮುನಿಮವ್ಯಗ್ರಂ ಕೃತಜಾಪ್ಯಂ ಕೃತಕ್ಷಣಮ್| ಪೃಷ್ಟವಾನರ್ಶಸಾಂ ಯುಕ್ತಮಗ್ನಿವೇಶಃ ಪುನರ್ವಸುಮ್||೩||

ಆಸೀನಮಿತ್ಯಾದಿ| ಕೃತಕ್ಷಣಮಿತಿ ಕೃತಾವಸರಮ್| ಯುಕ್ತಮುಚಿತಂ ಪ್ರಕೋಪಹೇತ್ವಾದಿಂ ಪಪ್ರಚ್ಛೇತಿ ಯೋಜನಾ; ಕಿಂವಾ ಯುಕ್ತಮಿತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನೋದ್ಯುಕ್ತಮಿತಿ ಭಾವಃ||೩||

Adhikarana 3 (4) · Śloka 4

ಪ್ರಕೋಪಹೇತುಂ ಸಂಸ್ಥಾನಂ ಸ್ಥಾನಂ ಲಿಙ್ಗಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್| ಸಾಧ್ಯಾಸಾಧ್ಯವಿಭಾಗಂ ಚ ತಸ್ಮೈ ತನ್ಮುನಿರಬ್ರವೀತ್||೪||

ಪ್ರಕೋಪಸ್ಯ ರೋಗೋತ್ಪಾದಸ್ಯ ಹೇತುಃ; ತಥಾಹ್ಯತ್ರ ಪ್ರಕೋಪಶಬ್ದೇನ ರೋಗೋತ್ಪಾದಂ ವಕ್ಷ್ಯತಿ; ಯಥಾ- ‘ಪಿತ್ತೋಲ್ಬಣಾನಾಂ ವಿಜ್ಞೇಯಃ ಪ್ರಕೋಪೇ ಹೇತುರರ್ಶಸಾಮ್’ ಇತಿ; ಸಂಸ್ಥಾನಮ್ ಆಕಾರಃ, ಸಂಸ್ಥಾನಂ ಯದ್ಯಪಿ ಲಿಙ್ಗೇ ಏವ ಪ್ರವಿಶತಿ, ತಥಾಽಪೀಹ ಬಹುಪ್ರಪಞ್ಚವಕ್ತವ್ಯತ್ವಾತ್ ಸಂಸ್ಥಾನಂ ಪೃಥಗುಕ್ತಮ್||೪||

Adhikarana 4 (5) · Śloka 5

ಇಹ ಖಲ್ವಗ್ನಿವೇಶ! ದ್ವಿವಿಧಾನ್ಯರ್ಶಾಂಸಿ- ಕಾನಿಚಿತ್ ಸಹಜಾನಿ, ಕಾನಿಚಿಜ್ಜಾತಸ್ಯೋತ್ತರಕಾಲಜಾನಿ| ತತ್ರ ಬೀಜಂ ಗುದವಲಿಬೀಜೋಪತಪ್ತಮಾಯತನಮರ್ಶಸಾಂ ಸಹಜಾನಾಮ್| ತತ್ರ ದ್ವಿವಿಧೋ ಬೀಜೋಪತಪ್ತೌ ಹೇತುಃ- ಮಾತಾಪಿತ್ರೋರಪಚಾರಃ, ಪೂರ್ವಕೃತಂ ಚ ಕರ್ಮ; ತಥಾಽನ್ಯೇಷಾಮಪಿ ಸಹಜಾನಾಂ ವಿಕಾರಾಣಾಮ್| ತತ್ರ ಸಹಜಾನಿ ಸಹ ಜಾತಾನಿ ಶರೀರೇಣ, ಅರ್ಶಾಂಸೀತ್ಯಧಿಮಾಂಸವಿಕಾರಾಃ||೫||

ಇಹೇತ್ಯಾದಿನಾ ದ್ವಿವಿಧಾನ್ಯರ್ಶಾಂಸಿ ಪ್ರತಿಪಾದ್ಯ ಸಹಜಾನಿ ಹೇತ್ವಾದಿನಾ ಪ್ರಾಹ- ತತ್ರ ಬೀಜಮಿತ್ಯಾದಿ| ಬೀಜಮಿಹ ಶುಕ್ರಶೋಣಿತಮ್| ತಚ್ಚ ಗುದವಲ್ಯಾರಮ್ಭಕೇಣ ಬೀಜೇನೋಪತಪ್ತಂ ಸತ್ ಸಹಜಾನಾಂ ಕಾರಣಂ ಭವತಿ| ಗುದವಲ್ಯಾರಮ್ಭಕೇಣ ಚ ದುಷ್ಟೇನ ಬೀಜೇನ ಶರೀರಾರಮ್ಭಕಸ್ಯ ಬೀಜಸ್ಯಾಯಮೇವೋಪತಾಪೋ ಯತ್ ಸ್ವಯಮದುಷ್ಟಸ್ಯ ದುಷ್ಟೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ತತಶ್ಚ ಗುದವಲೀಬೀಜದೋಷಾದ್ ಗುದವಲೀಷ್ವೇವಾರ್ಶೋಜನ್ಮ ಭವತಿ, ಶೇಷಾವಯವಾರಮ್ಭಕಂ ಬೀಜಮದುಷ್ಟತ್ವಾನ್ನ ವಿಕಾರಂ ಜನಯತಿ| ನ ಬೀಜದುಷ್ಟೇಃ ಸರ್ವಥಾಽನಾರಮ್ಭಕತ್ವಂ, ಸರ್ವಥಾ ಬೀಜಾನುಪಘಾತಾತ್; ಉಕ್ತಂ ಚ “ಯಸ್ಯ ಯಸ್ಯ ಹ್ಯಙ್ಗಾವಯವಸ್ಯ ಬೀಜೇ ಬೀಜಭಾಗ ಉಪತಪ್ತೋ ಭವತಿ ತಸ್ಯ ತಸ್ಯ ಹ್ಯಙ್ಗಾವಯವಸ್ಯ ವಿಕೃತಿರುಪಜಾಯತೇ” (ಶಾ.ಅ.೪) ಇತ್ಯಾದಿ| ಅನ್ಯೇ ತು ಆಹಿತಾಗ್ನಿಪಾಠಾತ್ ಪೂರ್ವನಿಪಾತಾನಿಯಮೇನ ಉಪತಪ್ತಂ ಗುದವಲೀಬೀಜಂ ಯಸ್ಮಿನ್ ತದ್ಗುದವಲೀಬೀಜೋಪತಪ್ತಮಿತಿಪದಂ ಕೃತಮಿತ್ಯಾಹುಃ| ಅಪಚಾರ ಇತಿ ಅನುಚಿತಾಹಾರವಿಹಾರರೂಪಃ ಶುಕ್ರಶೋಣಿತಭಾಗವಿಶೇಷದೂಷಕಃ| ಪೂರ್ವಕೃತಂ ಚ ಕರ್ಮೇತಿ ಜಾಯಮಾನಸ್ಯ ಸಹಜಾರ್ಶೋಽಭಿನಿರ್ವರ್ತಕಂ ಜನ್ಮಾನ್ತರೀಯಂ ಕರ್ಮ| ತಚ್ಚ ಕರ್ಮ ದುರ್ಬಲಂ ಸನ್ಮಾತಾಪಿತ್ರಪಚಾರಸಹಿತಂ ಬೀಜದೂಷಕಂ ಭವತಿ, ಬಲವತ್ತು ವಿನಾಽಪಚಾರಜನಕಮೇವ ಭವತೀತಿ ಜ್ಞೇಯಮ್| ಯಥೋಕ್ತಹೇತುದ್ವಯಮನ್ಯತ್ರಾಪಿ ಸಹಜೇ ಗದೇಽತಿದಿಶತಿ- ತಥೇತ್ಯಾದಿನಾ| ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿನಾ ಸಹಜಶಬ್ದಾರ್ಥಂ ವ್ಯಾಕರೋತಿ| ಅರ್ಶಃಶಬ್ದಾಭಿಧೇಯಮಾಹ- ಅರ್ಶಾಂಸೀತ್ಯಾದಿ| ಅಧಿಮಾಂಸವಿಕಾರಾ ಇತಿ ಅಧಿಮಾಂಶವಿಶೇಷಾಃ||೫||

Adhikarana 5 (6) · Śloka 6

ಸರ್ವೇಷಾಂ ಚಾರ್ಶಸಾಂ ಕ್ಷೇತ್ರಂ- ಗುದಸ್ಯಾರ್ಧಪಞ್ಚಮಾಙ್ಗುಲಾವಕಾಶೇ ತ್ರಿಭಾಗಾನ್ತರಾಸ್ತಿಸ್ರೋ ಗುದವಲಯಃ ಕ್ಷೇತ್ರಮಿತಿ; ಕೇಚಿತ್ತು ಭೂಯಾಂಸಮೇವ ದೇಶಮುಪದಿಶನ್ತ್ಯರ್ಶಸಾಂ- ಶಿಶ್ನಮಪತ್ಯಪಥಂ ಗಲತಾಲುಮುಖನಾಸಿಕಾಕರ್ಣಾಕ್ಷಿವರ್ತ್ಮಾನಿ ತ್ವಕ್ ಚೇತಿ| ತದಸ್ತ್ಯಧಿಮಾಂಸದೇಶತಯಾ, ಗುದವಲಿಜಾನಾಂ ತ್ವರ್ಶಾಂಸೀತಿ ಸಞ್ಜ್ಞಾ ತನ್ತ್ರೇಽಸ್ಮಿನ್| ಸರ್ವೇಷಾಂ ಚಾರ್ಶಸಾಮಧಿಷ್ಠಾನಂ- ಮೇದೋ ಮಾಂಸಂ ತ್ವಕ್ ಚ||೬||

ತ್ರಿಭಾಗಾನ್ತರಾ ಇತಿ ಅರ್ಧಪಞ್ಚಾಙ್ಗುಲಸ್ಯ ಸಾರ್ಧಾಙ್ಗುಲರೂಪತೃತೀಯಭಾಗಾವಕಾಶಾಃ| ಗುದವಲಯ ಇತಿ ಗುದಸ್ಯ ಮಾಂಸವಲಯಃ| ಅಸ್ಮಿಂಶ್ಚ ವಿಭಾಗೇಽರ್ಧಪಞ್ಚಾಙ್ಗುಲೇ ಗುದೇ ಗುದೌಷ್ಠೇನ ಗೃಹೀತಮರ್ಧಾಙ್ಗುಲಂ ಬಾಹ್ಯವಲ್ಯಾ ಪರಿಗೃಹ್ಯತೇ| ಕ್ಷೇತ್ರಂ ದೇಶ; ಅರ್ಶಃಪ್ರರೋಹಪ್ರದೇಶ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಕೇಚಿದಿತ್ಯನೇನ ತನ್ತ್ರಾನ್ತರೇಽಪತ್ಯಪಥಾದಿಗತಾನಾಮಪಿ ಅಧಿಮಾಂಸಾನಾಂ ‘ಅರ್ಶಾಂಸಿ’ ಇತಿ ಸಞ್ಜ್ಞಾ ಭಣ್ಯತೇ ಇತಿ ಸೂಚಯತಿ | ಅಧಿಷ್ಠಾನಮಿತಿ ದೂಷ್ಯಮ್||೬||

Adhikarana 6 (7) · Śloka 7

ತತ್ರ ಸಹಜಾನ್ಯರ್ಶಾಂಸಿ ಕಾನಿಚಿದಣೂನಿ, ಕಾನಿಚಿನ್ಮಹಾನ್ತಿ, ಕಾನಿಚಿದ್ದೀರ್ಘಾಣಿ, ಕಾನಿಚಿದ್ಧ್ರಸ್ವಾನಿ, ಕಾನಿಚಿದ್ವೃತ್ತಾನಿ, ಕಾನಿಚಿದ್ವಿಷಮವಿಸೃತಾನಿ, ಕಾನಿಚಿದನ್ತಃಕುಟಿಲಾನಿ, ಕಾನಿಚಿದ್ಬಹಿಃಕುಟಿಲಾನಿ, ಕಾನಿಚಿಜ್ಜಟಿಲಾನಿ, ಕಾನಿಚಿದನ್ತರ್ಮುಖಾನಿ, ಯಥಾಸ್ವಂ ದೋಷಾನುಬನ್ಧವರ್ಣಾನಿ||೭||

ತತ್ರ ಸಹಜಾನೀತ್ಯಾದಿನಾ ಸಂಸ್ಥಾನಲಿಙ್ಗೇ ಪ್ರಾಹ| ಜಟಿಲಾನೀತಿ ತೃಣಾಙ್ಕುರಾಕಾರಾಣಿ| ದೋಷಾನುಬನ್ಧವರ್ಣಾನೀತಿ ದೋಷಾನುರೂಪವರ್ಣಾನಿ||೭||

Adhikarana 7 (8) · Śloka 8

ತೈರುಪಹತೋ ಜನ್ಮಪ್ರಭೃತಿ ಭವತ್ಯತಿಕೃಶೋ ವಿವರ್ಣಃ ಕ್ಷಾಮೋ ದೀನಃ ಪ್ರಚುರವಿಬದ್ಧವಾತಮೂತ್ರಪುರೀಷಃ ಶರ್ಕರಾಶ್ಮರೀಮಾನ್, ತಥಾಽನಿಯತವಿಬದ್ಧಮುಕ್ತಪಕ್ವಾಮಶುಷ್ಕಭಿನ್ನವರ್ಚಾ ಅನ್ತರಾಽನ್ತರಾ ಶ್ವೇತಪಾಣ್ಡುಹರಿತಪೀತರಕ್ತಾರುಣತನುಸಾನ್ದ್ರಪಿಚ್ಛಿಲಕುಣಪಗನ್ಧ್ಯಾಮಪುರೀಷೋಪವೇಶೀ, ನಾಭಿಬಸ್ತಿವಙ್ಕ್ಷಣೋದ್ದೇಶೇ ಪ್ರಚುರಪರಿಕರ್ತಿಕಾನ್ವಿತಃ, ಸಗುದಶೂಲಪ್ರವಾಹಿಕಾಪರಿಹರ್ಷಪ್ರಮೇಹಪ್ರಸಕ್ತವಿಷ್ಟಮ್ಭಾನ್ತ್ರಕೂಜೋದಾವರ್ತಹೃದಯೇನ್ದ್ರಿಯೋಪಲೇಪಃ ಪ್ರಚುರವಿಬದ್ಧತಿಕ್ತಾಮ್ಲೋದ್ಗಾರಃ, ಸುದುರ್ಬಲಃ, ಸುದುರ್ಬಲಾಗ್ನಿಃ, ಅಲ್ಪಶುಕ್ರಃ, ಕ್ರೋಧನೋ, ದುಃಖೋಪಚಾರಶೀಲಃ, ಕಾಸಶ್ವಾಸತಮಕತೃಷ್ಣಾಹೃಲ್ಲಾಸಚ್ಛರ್ದ್ಯರೋಚಕಾವಿಪಾಕಪೀನಸಕ್ಷವಥುಪರೀತಃ, ತೈಮಿರಿಕಃ, ಶಿರಃಶೂಲೀ, ಕ್ಷಾಮಭಿನ್ನಸನ್ನಸಕ್ತಜರ್ಜರಸ್ವರಃ, ಕರ್ಣರೋಗೀ, ಶೂನಪಾಣಿಪಾದವದನಾಕ್ಷಿಕೂಟಃ, ಸಜ್ವರಃ, ಸಾಙ್ಗಮರ್ದಃ, ಸರ್ವಪರ್ವಾಸ್ಥಿಶೂಲೀ ಚ, ಅನ್ತರಾಽನ್ತರಾ ಪಾರ್ಶ್ವಕುಕ್ಷಿಬಸ್ತಿಹೃದಯಪೃಷ್ಠತ್ರಿಕಗ್ರಹೋಪತಪ್ತಃ, ಪ್ರಧ್ಯಾನಪರಃ, ಪರಮಾಲಸಶ್ಚೇತಿ; ಜನ್ಮಪ್ರಭೃತ್ಯಸ್ಯ ಗುದಜೈರಾವೃತೋ ಮಾರ್ಗೋಪರೋಧಾದ್ವಾಯುರಪಾನಃ ಪ್ರತ್ಯಾರೋಹನ್ ಸಮಾನವ್ಯಾನಪ್ರಾಣೋದಾನಾನ್ ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಾಣೌ ಚ ಪ್ರಕೋಪಯತಿ, ಏತೇ ಸರ್ವ ಏವ ಪ್ರಕುಪಿತಾಃ ಪಞ್ಚ ವಾಯವಃ ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಾಣೌ ಚಾರ್ಶಸಮಭಿದ್ರವನ್ತ ಏತಾನ್ ವಿಕಾರಾನುಪಜನಯನ್ತಿ; ಇತ್ಯುಕ್ತಾನಿ ಸಹಜಾನ್ಯರ್ಶಾಂಸಿ||೮||

ಅನಿಯತತ್ವಂ ವಿಬದ್ಧಮುಕ್ತತ್ವಾದಿವಿರುದ್ಧಧರ್ಮಯುಗ್ಮತ್ರಯೇ ಜ್ಞೇಯಮ್| ಅನ್ತರಾಽನ್ತರೇತಿ ಕದಾಚಿತ್, ನ ಸರ್ವದಾ| ಪ್ರಚುರೋ ವಿಬದ್ಧತ್ವಾದಿಗುಣಯುಕ್ತ ಉದ್ಗಾರೋ ಯಸ್ಯ ಸ ತಥಾ| ದುಃಖೋಪಚಾರಶೀಲ ಇತಿ ದುಃಖೋಪಚಾರಹೇತುರಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಪ್ರಧ್ಯಾನಂ ಘೂರ್ಣನಮ್| ಕಸ್ಮಾತ್ ಪುನರಯಂ ಸಹಜಾರ್ಶೋಯುಕ್ತ ಈದೃಗ್ವ್ಯಾಧಿಪರಿಗೃಹೀತೋ ಭವತೀತ್ಯಾಹ- ಜನ್ಮೇತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರತ್ಯಾರೋಹನ್ನಿತಿ ಊರ್ಧ್ವಂ ಗಚ್ಛನ್| ಅತ್ರ ಕ್ರಮೇಣ ಪಞ್ಚವಾತಪ್ರಕೋಪೋ ಭವತಿ| ಸರ್ವಥಾ ವಾಯುರ್ವಿಗುಣೋ ಭವತಿ; ತೇನ ಸರ್ವತ್ರ ವಾತವಿಕಾರಾಃ ಪ್ರಾಯೋ ಭವನ್ತಿ; ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಪ್ರಕೋಪಾಚ್ಚ ತದ್ವಿಕಾರಾ ಅಪಿ ಭವನ್ತೀತಿ ಯುಕ್ತಮೇವ| ಅರ್ಶಸಮಿತಿ ಅರ್ಶೋಯುಕ್ತಂ ಪುರುಷಮ್||೮||

Adhikarana 8 (9) · Śloka 9

ಅತ ಊರ್ಧ್ವಂ ಜಾತಸ್ಯೋತ್ತರಕಾಲಜಾನಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ- ಗುರುಮಧುರಶೀತಾಭಿಷ್ಯನ್ದಿವಿದಾಹಿವಿರುದ್ಧಾಜೀರ್ಣಪ್ರಮಿತಾಶನಾಸಾತ್ಮ್ಯಭೋಜನಾದ್ಗವ್ಯಮಾತ್ಸ್ಯವಾರಾಹಮಾಹಿಷಾಜಾವಿಕಪಿಶಿತಭಕ್ಷಣಾತ್ ಕೃಶಶುಷ್ಕಪೂತಿಮಾಂಸಪೈಷ್ಟಿಕಪರಮಾನ್ನಕ್ಷೀರದಧಿಮಣ್ಡತಿಲಗುಡವಿಕೃತಿಸೇವನಾನ್ಮಾಷಯೂಷೇಕ್ಷುರಸಪಿಣ್ಯಾಕಪಿಣ್ಡಾಲುಕಶುಷ್ಕಶಾಕ- ಶುಕ್ತಲಶುನಕಿಲಾಟತಕ್ರಪಿಣ್ಡಕಬಿಸಮೃಣಾಲಶಾಲೂಕಕ್ರೌಞ್ಚಾದನಕಶೇರುಕಶೃಙ್ಗಾಟಕತರೂಟವಿರೂಢನವಶೂಕಶಮೀ- ಧಾನ್ಯಾಮಮೂಲಕೋಪಯೋಗಾದ್ಗುರುಫಲಶಾಕರಾಗಹರಿತಕಮರ್ದಕವಸಾಶಿರಸ್ಪದಪರ್ಯುಷಿತಪೂತಿಶೀತಸಙ್ಕೀರ್ಣಾನ್ನಾಭ್ಯವಹಾರಾನ್ಮನ್ದ- ಕಾತಿಕ್ರಾನ್ತಮದ್ಯಪಾನಾದ್ವ್ಯಾಪನ್ನಗುರುಸಲಿಲಪಾನಾದತಿಸ್ನೇಹಪಾನಾದಸಂಶೋಧನಾದ್ಬಸ್ತಿಕರ್ಮವಿಭ್ರಮಾದವ್ಯಾಯಾಮಾದವ್ಯವಾಯಾದ್ದಿವಾಸ್ವಪ್ನಾತ್ ಸುಖಶಯನಾಸನಸ್ಥಾನಸೇವನಾಚ್ಚೋಪಹತಾಗ್ನೇರ್ಮಲೋಪಚಯೋ ಭವತ್ಯತಿಮಾತ್ರಂ, ತಥೋತ್ಕಟಕವಿಷಮಕಠಿನಾಸನಸೇವನಾದುದ್ಭ್ರಾನ್ತಯಾನೋಷ್ಟ್ರಯಾನಾದತಿವ್ಯವಾಯಾದ್ಬಸ್ತಿನೇತ್ರಾಸಮ್ಯಕ್ಪ್ರಣಿಧಾನಾದ್ಗುದಕ್ಷಣನಾದಭೀಕ್ಷ್ಣಂ ಶೀತಾಮ್ಬುಸಂಸ್ಪರ್ಶಾಚ್ಚೇಲಲೋಷ್ಟತೃಣಾದಿಘರ್ಷಣಾತ್ ಪ್ರತತಾತಿನಿರ್ವಾಹಣಾದ್ವಾತಮೂತ್ರಪುರೀಷವೇಗೋದೀರಣಾತ್ ಸಮುದೀರ್ಣವೇಗವಿನಿಗ್ರಹಾತ್ ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ಚಾಮಗರ್ಭಭ್ರಂಶಾದ್ಗರ್ಭೋತ್ಪೀಡನಾದ್ವಿಷಮಪ್ರಸೂತಿಭಿಶ್ಚ ಪ್ರಕುಪಿತೋ ವಾಯುರಪಾನಸ್ತಂ ಮಲಮುಪಚಿತಮಧೋಗಮಾಸಾದ್ಯ ಗುದವಲಿಷ್ವಾಧತ್ತೇ, ತತಸ್ತಾಸ್ವರ್ಶಾಂಸಿ ಪ್ರಾದುರ್ಭವನ್ತಿ||೯||

ಗುರುಶೀತೇತ್ಯಾದೌ ಪ್ರಮಿತಮ್ ಅಲ್ಪಮ್| ಕೃಶಂ ದುರ್ಬಲಪ್ರಾಣಿಭವಮ್| ಪರಮಾನ್ನಂ ಪಾಯಸಃ| ಪಿಣ್ಯಾಕಂ ತಿಲಕಲ್ಕಃ, ಕಿಲಾಟೋ ನಷ್ಟಕ್ಷೀರಪಿಣ್ಡಃ, ತಕ್ರಪಿಣ್ಡಸ್ತು ತಕ್ರಜೋ ಘನಭಾಗಃ, ವಿಸಂ ಸ್ಥೂಲಂ, ಮೃಣಾಲಂ ತನು, ತರೂಟಂ ನಿಷ್ಕಾರಕಃ, ಕ್ರೌಞ್ಚಾದನಂ ಘೇಞ್ಚುಲಿಕೇತಿ ಖ್ಯಾತಃ| ಸಙ್ಕೀರ್ಣಂ ಮಾಂಸಭಕ್ತಾದಿ ಮಿಶ್ರಪ್ರಕೃತಿಕಮನ್ನಮ್| ಅತಿಕ್ರಾನ್ತಮದ್ಯಂ ವ್ಯಾಪನ್ನಮದ್ಯಮ್| ಅವ್ಯವಾಯಃ ಅಧಿವ್ಯವಾಯಃ(?), ಸ ಚೇಹಾವ್ಯವಾಯವಿಷಮವ್ಯವಾಯಾದಿರ್ಜ್ಞೇಯಃ| ಪ್ರತತಾತಿನಿರ್ವಾಹಣಾದ್ ದೀರ್ಘಾತಿಮಾತ್ರಪ್ರವಾಹಣಾತ್||೯||

Adhikarana 9 (10) · Śloka 10

ಸರ್ಷಪಮಸೂರಮಾಷಮುದ್ಗಮಕುಷ್ಠಕಯವಕಲಾಯಪಿಣ್ಡಿಟಿಣ್ಟಿಕೇರಕೇಬುಕತಿನ್ದುಕಕರ್ಕನ್ಧುಕಾಕಣನ್ತಿಕಾಬಿಮ್ಬೀಬದರಕರೀರೋದುಮ್ಬರ- ಖರ್ಜೂರಜಾಮ್ಬವಗೋಸ್ತನಾಙ್ಗುಷ್ಠಕಶೇರುಶೃಙ್ಗಾಟಕಶೃಙ್ಗೀದಕ್ಷಶಿಖಿಶುಕತುಣ್ಡಜಿಹ್ವಾಪದ್ಮಮುಕುಲಕರ್ಣಿಕಾಸಂಸ್ಥಾನಾನಿ ಸಾಮಾನ್ಯಾದ್ವಾತಪಿತ್ತಕಫಪ್ರಬಲಾನಿ||೧೦||

ಟಿಣ್ಟಿಕೇರಂ ಕರೀರಫಲಂ, ದಕ್ಷಃ ಕುಕ್ಕುಟಃ| ಸಾಮಾನ್ಯಾದ್ ವಾತಪಿತ್ತಕಫಪ್ರಬಲಾನೀತ್ಯನೇನ ಸರ್ವೈರ್ದೋಷೈರರ್ಶಸಾಂ ನಾನಾಕೃತಿಂ ದರ್ಶಯತಿ||೧೦||

Adhikarana 10 (11-13) · Śloka 13

ತೇಷಾಮಯಂ ವಿಶೇಷಃ- ಶುಷ್ಕಮ್ಲಾನಕಠಿನಪರುಷರೂಕ್ಷಶ್ಯಾವಾನಿ, ತೀಕ್ಷ್ಣಾಗ್ರಾಣಿ, ವಕ್ರಾಣಿ, ಸ್ಫುಟಿತಮುಖಾನಿ, ವಿಷಮವಿಸೃತಾನಿ, ಶೂಲಾಕ್ಷೇಪತೋದಸ್ಫುರಣಚಿಮಿಚಿಮಾಸಂಹರ್ಷಪರೀತಾನಿ, ಸ್ನಿಗ್ಧೋಷ್ಣೋಪಶಯಾನಿ, ಪ್ರವಾಹಿಕಾಧ್ಮಾನಶಿಶ್ನವೃಷಣಬಸ್ತಿವಙ್ಕ್ಷಣಹೃದ್ಗ್ರಹಾಙ್ಗಮರ್ದಹೃದಯದ್ರವಪ್ರಬಲಾನಿ, ಪ್ರತತವಿಬದ್ಧವಾತಮೂತ್ರವರ್ಚಾಂಸಿ, ಊರುಕಟೀಪೃಷ್ಠತ್ರಿಕಪಾರ್ಶ್ವಕುಕ್ಷಿಬಸ್ತಿಶೂಲಶಿರೋಽಭಿತಾಪಕ್ಷವಥೂದ್ಗಾರಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಕಾಸೋದಾವರ್ತಾಯಾಮಶೋಷಶೋಥ- ಮೂರ್ಚ್ಛಾರೋಚಕಮುಖವೈರಸ್ಯತೈಮಿರ್ಯಕಣ್ಡೂನಾಸಾಕರ್ಣಶಙ್ಖಶೂಲಸ್ವರೋಪಘಾತಕರಾಣಿ, ಶ್ಯಾವಾರುಣಪರುಷನಖನಯನವದನತ್ವಙ್ಮೂತ್ರಪುರೀಷಸ್ಯ ವಾತೋಲ್ಬಣಾನ್ಯರ್ಶಾಂಸೀತಿ ವಿದ್ಯಾತ್||೧೧|| ಭವತಶ್ಚಾತ್ರ- ಕಷಾಯಕಟುತಿಕ್ತಾನಿ ರೂಕ್ಷಶೀತಲಘೂನಿ ಚ| ಪ್ರಮಿತಾಲ್ಪಾಶನಂ ತೀಕ್ಷ್ಣಮದ್ಯಮೈಥುನಸೇವನಮ್||೧೨|| ಲಙ್ಘನಂ ದೇಶಕಾಲೌ ಚ ಶೀತೌ ವ್ಯಾಯಾಮಕರ್ಮ ಚ| ಶೋಕೋ ವಾತಾತಪಸ್ಪರ್ಶೋ ಹೇತುರ್ವಾತಾರ್ಶಸಾಂ ಮತಃ||೧೩||

ಲಿಙ್ಗಾದಿಸಾಮಾನ್ಯೇ ವಾತಜಾದೀನಾಂ ಕಿಂ ವಿಶೇಷನಿಶ್ಚಾಯಕಮಿತ್ಯಾಹ- ತೇಷಾಮಯಂ ವಿಶೇಷ ಇತಿ| ಅಯಮಿತಿ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಲಿಙ್ಗಹೇತುಭೇದರೂಪೋ ವಿಶೇಷೋ ವಾತಜಾದಿವ್ಯವಚ್ಛೇದಕ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಯದ್ಯಪಿ ವಿಶೇಷಾಭಿಧಾನೇ ಹೇತುರೇವಾಗ್ರೇಽಭಿಧಾತುಂ ಯುಜ್ಯತೇ, ತಥಾಽಪಿ ಸಂಸ್ಥಾನರೂಪಲಿಙ್ಗಾಭಿಧಾನಾನುಷಙ್ಗಾತ್ ಪ್ರತಿಲೋಮವ್ಯಾಖ್ಯಾನಾದ್ವಾ ಲಿಙ್ಗಮೇವಾಗ್ರೇಽಭಿಧೀಯತೇ- ಶುಷ್ಕಮ್ಲಾನೇತ್ಯಾದಿನಾ, ತದನು ಕಷಾಯೇತ್ಯಾದಿನಾ ಹೇತುಂ ವಕ್ಷ್ಯತಿ; ಏವಂ ಪಿತ್ತಕಫಜಯೋರಪಿ ವ್ಯತಿಕ್ರಮೇಣ ಹೇತುಲಿಙ್ಗಾಭಿಧಾನಂ ಜ್ಞೇಯಮ್| ಪ್ರಮಿತಾಶನಮತ್ರ ಅತ್ಯಲ್ಪಾಶನಮ್| ಆತಪಸ್ಪರ್ಶೋ ಯದ್ಯಪ್ಯುಷ್ಣಸ್ತಥಾಽಪಿ ರೂಕ್ಷತಯಾ ವಾತಜನಕಃ; ಉಕ್ತಂ ಹಿ- “ಆತಪಃ ಕಟುಕೋ ರೂಕ್ಷಃ” ಇತ್ಯಾದಿ||೧೧-೧೩||

Adhikarana 11 (14-16) · Śloka 16

ಮೃದುಶಿಥಿಲಸುಕುಮಾರಾಣ್ಯಸ್ಪರ್ಶಸಹಾನಿ, ರಕ್ತಪೀತನೀಲಕೃಷ್ಣಾನಿ, ಸ್ವೇದೋಪಕ್ಲೇದಬಹುಲಾನಿ, ವಿಸ್ರಗನ್ಧಿತನುಪೀತರಕ್ತಸ್ರಾವೀಣಿ , ರುಧಿರವಹಾನಿ, ದಾಹಕಣ್ಡೂಶೂಲನಿಸ್ತೋದಪಾಕವನ್ತಿ, ಶೀತೋಪಶಯಾನಿ, ಸಮ್ಭಿನ್ನಪೀತಹರಿತವರ್ಚಾಂಸಿ, ಪೀತವಿಸ್ರಗನ್ಧಿಪ್ರಚುರವಿಣ್ಮೂತ್ರಾಣಿ, ಪಿಪಾಸಾಜ್ವರತಮಕಸಮ್ಮೋಹಭೋಜನದ್ವೇಷಕರಾಣಿ ಪೀತನಖನಯನತ್ವಙ್ಮೂತ್ರಪುರೀಷಸ್ಯ ಪಿತ್ತೋಲ್ಬಣಾನ್ಯರ್ಶಾಂಸೀತಿ ವಿದ್ಯಾತ್||೧೪|| ಭವತಶ್ಚಾತ್ರ- ಕಟೂಷ್ಣಲವಣಕ್ಷಾರವ್ಯಾಯಾಮಾಗ್ನ್ಯಾತಪಪ್ರಭಾಃ | ದೇಶಕಾಲಾವಶಿಶಿರೌ ಕ್ರೋಧೋ ಮದ್ಯಮಸೂಯನಮ್||೧೫|| ವಿದಾಹಿ ತೀಕ್ಷ್ಣಮುಷ್ಣಂ ಚ ಸರ್ವಂ ಪಾನಾನ್ನಭೇಷಜಮ್| ಪಿತ್ತೋಲ್ಬಣಾನಾಂ ವಿಜ್ಞೇಯಃ ಪ್ರಕೋಪೇ ಹೇತುರರ್ಶಸಾಮ್||೧೬||

ಮೃದ್ವಿತ್ಯಾದಿನಾ ಪಿತ್ತಜಂ ಪ್ರಾಹ| ಶಿಥಿಲಾನಿ ಕೋಮಲಾನಿ| ಸುಕುಮಾರಾಣಿ ಅಕರ್ಕಶಾನಿ| ರಕ್ತಪೀತಸ್ರಾವೀಣೀತಿ ಅತ್ರ ರಕ್ತಶಬ್ದೇನ ಲೋಹಿತವರ್ಣ ಉಚ್ಯತೇ| ರುಧಿರವಹಾನೀತಿ ಪದೇನ ರಕ್ತಸ್ರುತಿರೇವೋಚ್ಯತೇ| ಪ್ರಥಮಂ ವಿಸ್ರಗನ್ಧೀತಿ ರಕ್ತವಿಶೇಷಣಂ, ದ್ವಿತೀಯಂ ವಿಸ್ರಗನ್ಧೀತಿ ವಿಣ್ಮೂತ್ರವಿಶೇಷಣಮ್| ಪ್ರಥಮಂ ಪೀತಾಭಿಧಾನಂ ವರ್ಚಸೋ ಹರಿತಪೀತೋಪದೇಶಾರ್ಥಂ, ದ್ವಿತೀಯಂ ತು ವಿಸ್ರಗನ್ಧೇನ ಸಹ ಪೀತವರ್ಣತೋಪದೇಶಾರ್ಥಂ, ತೃತೀಯಂ ತು ಪೀತನಖೇತ್ಯಾದೌ ಕೇವಲಂ ಪೀತವರ್ಣತೋಪದರ್ಶನಾರ್ಥಮ್| ಕಟೂಷ್ಣೇತ್ಯಾದೌ ಪ್ರಥಮಮುಷ್ಣಪದಮುಷ್ಣಸ್ಪರ್ಶೋಪದೇಶಾರ್ಥಂ, ದ್ವಿತೀಯಮುಷ್ಣಪದಮುಷ್ಣವೀರ್ಯೋಪದರ್ಶನಾರ್ಥಮ್| ‘ಕಟ್ವಮ್ಲಲವಣಕ್ಷಾರ’ ಇತಿ ವಾ ಪಾಠಃ||೧೪-೧೬||

Adhikarana 12 (17-19) · Śloka 19

ತತ್ರ ಯಾನಿ ಪ್ರಮಾಣವನ್ತಿ, ಉಪಚಿತಾನಿ, ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಾನಿ, ಸ್ಪರ್ಶಸಹಾನಿ , ಸ್ನಿಗ್ಧಶ್ವೇತಪಾಣ್ಡುಪಿಚ್ಛಿಲಾನಿ, ಸ್ತಬ್ಧಾನಿ, ಗುರೂಣಿ, ಸ್ತಿಮಿತಾನಿ, ಸುಪ್ತಸುಪ್ತಾನಿ, ಸ್ಥಿರಶ್ವಯಥೂನಿ, ಕಣ್ಡೂಬಹುಲಾನಿ, ಬಹುಪ್ರತತಪಿಞ್ಜರಶ್ವೇತರಕ್ತಪಿಚ್ಛಾಸ್ರಾವೀಣಿ, ಗುರುಪಿಚ್ಛಿಲಶ್ವೇತಮೂತ್ರಪುರೀಷಾಣಿ, ರೂಕ್ಷೋಷ್ಣೋಪಶಯಾನಿ, ಪ್ರವಾಹಿಕಾತಿಮಾತ್ರೋತ್ಥಾನವಙ್ಕ್ಷಣಾನಾಹವನ್ತಿ, ಪರಿಕರ್ತಿಕಾಹೃಲ್ಲಾಸನಿಷ್ಠೀವಿಕಾಕಾಸಾರೋಚಕಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಗೌರವಚ್ಛರ್ದಿಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರಶೋಷಶೋಥ- ಪಾಣ್ಡುರೋಗಶೀತಜ್ವರಾಶ್ಮರೀಶರ್ಕರಾಹೃದಯೇನ್ದ್ರಿಯೋಪಲೇಪಾಸ್ಯಮಾಧುರ್ಯಪ್ರಮೇಹಕರಾಣಿ, ದೀರ್ಘಕಾಲಾನುಬನ್ಧೀನಿ , ಅತಿಮಾತ್ರಮಗ್ನಿಮಾರ್ದವಕ್ಲೈಬ್ಯಕರಾಣಿ, ಆಮವಿಕಾರಪ್ರಬಲಾನಿ, ಶುಕ್ಲನಖನಯನವದನತ್ವಙ್ಮೂತ್ರಪುರೀಷಸ್ಯ ಶ್ಲೇಷ್ಮೋಲ್ಬಣಾನ್ಯರ್ಶಾಂಸೀತಿ ವಿದ್ಯಾತ್||೧೭|| ಭವತಶ್ಚಾತ್ರ- ಮಧುರಸ್ನಿಗ್ಧಶೀತಾನಿ ಲವಣಾಮ್ಲಗುರೂಣಿ ಚ| ಅವ್ಯಾಯಾಮೋ ದಿವಾಸ್ವಪ್ನಃ ಶಯ್ಯಾಸನಸುಖೇ ರತಿಃ||೧೮|| ಪ್ರಾಗ್ವಾತಸೇವಾ ಶೀತೌ ಚ ದೇಶಕಾಲಾವಚಿನ್ತನಮ್| ಶ್ಲೈಷ್ಮಿಕಾಣಾಂ ಸಮುದ್ದಿಷ್ಟಮೇತತ್ ಕಾರಣಮರ್ಶಸಾಮ್||೧೯||

ತತ್ರ ಯಾನೀತ್ಯಾದಿನಾ ಕಫಜಮಾಹ| ಪ್ರಮಾಣವನ್ತೀತಿ ಮಹಾಪ್ರಮಾಣಾನಿ| ಸುಪ್ತಸುಪ್ತಾನೀತಿ ಅತ್ಯರ್ಥಂ ನಿಶ್ಚೇತನಾನಿ| ದೀರ್ಘಕಾಲಾನುಶಯಾಮೀತಿ ದೀರ್ಘಕಾಲಾನುಬನ್ಧೀನಿ||೧೭-೧೯||

Adhikarana 13 (20) · Śloka 20

ಹೇತುಲಕ್ಷಣಸಂಸರ್ಗಾದ್ವಿದ್ಯಾದ್ದ್ವನ್ದ್ವೋಲ್ಬಣಾನಿ ಚ| ಸರ್ವೋ ಹೇತುಸ್ತ್ರಿದೋಷಾಣಾಂ ಸಹಜೈರ್ಲಕ್ಷಣೈಃ ಸಮಮ್||೨೦||

ಹೇತುಲಕ್ಷಣೇತ್ಯಾದೌ ಉಲ್ಬಣಪದೇನ ದ್ವನ್ದ್ವಜೇ ತೃತೀಯೋಽಪಿ ದೋಷೋ ಜನಕೋಽಸ್ತ್ಯೇವ, ಪರಂ ಸೋಲ್ಬಣೋ ನ ಭವತೀತಿ ದರ್ಶಯತಿ| ಸರ್ವೋ ಹೇತುರಿತಿ ಯಥೋಕ್ತಸರ್ವಹೇತುಃ, ಸಹಜಃ ಲಕ್ಷಣೈಃ ಸಹ ಸರ್ವೋ ಹೇತುಸ್ತ್ರಿದೋಷಾಣಾಂ ಭವತಿ; ತೇನ ತ್ರಿದೋಷೇ ಸರ್ವಹೇತುತ್ವಾತ್ ಸಹಜಾನಿ ಲಕ್ಷಣಾನಿ ಭವನ್ತೀತ್ಯರ್ಥಃ||೨೦||

Adhikarana 14 (21-22) · Śloka 22

ವಿಷ್ಟಮ್ಭೋಽನ್ನಸ್ಯ ದೌರ್ಬಲ್ಯಂ ಕುಕ್ಷೇರಾಟೋಪ ಏವ ಚ| ಕಾರ್ಶ್ಯಮುದ್ಗಾರಬಾಹುಲ್ಯಂ ಸಕ್ಥಿಸಾದೋಽಲ್ಪವಿಟ್ಕತಾ||೨೧|| ಗ್ರಹಣೀದೋಷಪಾಣ್ಡ್ವರ್ತೇರಾಶಙ್ಕಾ ಚೋದರಸ್ಯ ಚ| ಪೂರ್ವರೂಪಾಣಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಾನ್ಯರ್ಶಸಾಮಭಿವೃದ್ಧಯೇ||೨೨||

ವಿಷ್ಟಮ್ಭಃ ಅಪ್ರಚಲತ್ವಮ್| ಆಟೋಪಃ ಗುಡಗುಡಾಶಬ್ದಃ||೨೧-೨೨||

Adhikarana 15 (23) · Śloka 23

ಅರ್ಶಾಂಸಿ ಖಲು ಜಾಯನ್ತೇ ನಾಸನ್ನಿಪತಿತೈಸ್ತ್ರಿಭಿಃ| ದೋಷೈರ್ದೋಷವಿಶೇಷಾತ್ತು ವಿಶೇಷಃ ಕಲ್ಪ್ಯತೇಽರ್ಶಸಾಮ್||೨೩||

ಅರ್ಶಸಾಂ ತ್ರಿದೋಷಜನ್ಯತ್ವೇಽಪಿ ಏಕದೋಷಜತ್ವಾದಿವ್ಯಪದೇಶಮಾಹ- ಅರ್ಶಾಂಸೀತ್ಯಾದಿ| ಯದ್ಯಪಿ ಸನ್ನಿಪತಿತೈರಿತ್ಯುಕ್ತೇ ತ್ರಯಾಣಾಂ ಮೇಲಕೋ ಲಭ್ಯತೇ, ತಥಾಽಪಿ ತ್ರಿಭಿರಿತಿ ಪದಂ ತ್ರಯಾಣಾಮಪ್ಯತ್ರಾನುಬನ್ಧ್ಯತ್ವಸ್ಯೋಪದರ್ಶನಾರ್ಥಮ್| ದೋಷವಿಶೇಷಾದಿತಿ ಉಲ್ಬಣರೂಪವಾತಾದಿವಿಶೇಷಾತ್| ವಿಶೇಷ ಇತಿ ವಾತಜೋಽಯಂ, ಪಿತ್ತಜೋಽಯಮಿತ್ಯಾದಿಕೋ ವಿಶೇಷಃ||೨೩||

Adhikarana 16 (24-25) · Śloka 25

ಪಞ್ಚಾತ್ಮಾ ಮಾರುತಃ ಪಿತ್ತಂ ಕಫೋ ಗುದವಲಿತ್ರಯಮ್| ಸರ್ವ ಏವ ಪ್ರಕುಪ್ಯನ್ತಿ ಗುದಜಾನಾಂ ಸಮುದ್ಭವೇ||೨೪|| ತಸ್ಮಾದರ್ಶಾಂಸಿ ದುಃಖಾನಿ ಬಹುವ್ಯಾಧಿಕರಾಣಿ ಚ| ಸರ್ವದೇಹೋಪತಾಪೀನಿ ಪ್ರಾಯಃ ಕೃಚ್ಛ್ರತಮಾನಿ ಚ||೨೫||

ಪಞ್ಚಾತ್ಮೇತಿ ಪ್ರಾಣಾಪಾನವ್ಯಾನೋದಾನಸಮಾನರೂಪಃ||೨೪-೨೫||

Adhikarana 17 (26-32) · Śloka 32

ಹಸ್ತೇ ಪಾದೇ ಮುಖೇ ನಾಭ್ಯಾಂ ಗುದೇ ವೃಷಣಯೋಸ್ತಥಾ| ಶೋಥೋ ಹೃತ್ಪಾರ್ಶ್ವಶೂಲಂ ಚ ಯಸ್ಯಾಸಾಧ್ಯೋಽರ್ಶಸೋ ಹಿ ಸಃ||೨೬|| ಹೃತ್ಪಾರ್ಶ್ವಶೂಲಂ ಸಮ್ಮೋಹಶ್ಛರ್ದಿರಙ್ಗಸ್ಯ ರುಗ್ ಜ್ವರಃ| ತೃಷ್ಣಾ ಗುದಸ್ಯ ಪಾಕಶ್ಚ ನಿಹನ್ಯರ್ಗುದಜಾತುರಮ್||೨೭|| ಸಹಜಾನಿ ತ್ರಿದೋಷಾಣಿ ಯಾನಿ ಚಾಭ್ಯನ್ತರಾಂ ವಲಿಮ್| ಜಾಯನ್ತೇಽರ್ಶಾಂಸಿ ಸಂಶ್ರಿತ್ಯ ತಾನ್ಯಸಾಧ್ಯಾನಿ ನಿರ್ದಿಶೇತ್||೨೮|| ಶೋಷತ್ವಾದಾಯುಷಸ್ತಾನಿ ಚತುಷ್ಪಾದಸಮನ್ವಿತೇ| ಯಾಪ್ಯನ್ತೇ ದೀಪ್ತಕಾಯಾಗ್ನೇಃ ಪ್ರತ್ಯಾಖ್ಯೇಯಾನ್ಯತೋಽನ್ಯಥಾ||೨೯|| ದ್ವನ್ದ್ವಜಾನಿ ದ್ವಿತೀಯಾಯಾಂ ವಲೌ ಯಾನ್ಯಾಶ್ರಿತಾನಿ ಚ| ಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧ್ಯಾನಿ ತಾನ್ಯಾಹುಃ ಪರಿಸಂವತ್ಸರಾಣಿ ಚ||೩೦|| ಬಾಹ್ಯಾಯಾಂ ತು ವಲೌ ಜಾತಾನ್ಯೇಕದೋಷೋಲ್ಬಣಾನಿ ಚ| ಅರ್ಶಾಂಸಿ ಸುಖಸಾಧ್ಯಾನಿ ನ ಚಿರೋತ್ಪಾತತಾನಿ ಚ||೩೧|| ತೇಷಾಂ ಪ್ರಶಮನೇ ಯತ್ನಮಾಶು ಕುರ್ಯಾದ್ವಿಚಕ್ಷಣಃ| ತಾನ್ಯಾಶು ಹಿ ಗುದಂ ಬದ್ಧ್ವಾ ಕುರ್ಯುರ್ಬದ್ಧಗುದೋದರಮ್||೩೨||

ಹಸ್ತೇತ್ಯಾದಿನಾ ಸಾಧ್ಯಾಸಾಧ್ಯವಿಭಾಗಮಾಹ| ಅಙ್ಗಸ್ಯ ರುಗಿತಿ ಸರ್ವಾಙ್ಗರುಕ್| ಶೇಷತ್ವಾದಾಯುಷ ಇತಿ ಆಯುಷಃ ಶೇಷತ್ವೇ ಸತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಸಮನ್ವಿತ ಇತಿ ಭಾವೇ ಕ್ತಃ; ತೇನ ಚತುಃಪಾದಸಮನ್ವಯೇ ಸತೀತ್ಯರ್ಥಃ||೨೬-೩೨||

Adhikarana 18 (33-37) · Śloka 37

ತತ್ರಾಹುರೇಕೇ ಶಸ್ತ್ರೇಣ ಕರ್ತನಂ ಹಿತಮರ್ಶಸಾಮ್| ದಾಹಂ ಕ್ಷಾರೇಣ ಚಾಪ್ಯೇಕೇ, ದಾಹಮೇಕೇ ತಥಾಽಗ್ನಿನಾ||೩೩|| ಅಸ್ತ್ಯೇತದ್ಭೂರಿತನ್ತ್ರೇಣ ಧೀಮತಾ ದೃಷ್ಟಕರ್ಮಣಾ| ಕ್ರಿಯತೇ ತ್ರಿವಿಧಂ ಕರ್ಮ ಭ್ರಂಶಸ್ತತ್ರ ಸುದಾರುಣಃ||೩೪|| ಪುಂಸ್ತ್ವೋಪಘಾತಃ ಶ್ವಯಥುರ್ಗುದೇ ವೇಗವಿನಿಗ್ರಹಃ| ಆಧ್ಮಾನಂ ದಾರುಣಂ ಶೂಲಂ ವ್ಯಥಾ ರಕ್ತಾತಿವರ್ತನಮ್||೩೫|| ಪುನರ್ವಿರೋಹೋ ರೂಢಾನಾಂ ಕ್ಲೇದೋ ಭ್ರಂಶೋ ಗುದಸ್ಯ ಚ| ಮರಣಂ ವಾ ಭವೇಚ್ಛೀಘ್ರಂ ಶಸ್ತ್ರಕ್ಷಾರಾಗ್ನಿವಿಭ್ರಮಾತ್||೩೬|| ಯತ್ತು ಕರ್ಮ ಸುಖೋಪಾಯಮಲ್ಪಭ್ರಂಶಮದಾರುಣಮ್| ತದರ್ಶಸಾಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಸಮೂಲಾನಾಂ ವಿವೃತ್ತಯೇ||೩೭||

ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿನಾ ಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ| ಕರ್ತನಂ ಛೇದನಮ್| ಭೂರಿ ತನ್ತ್ರಾಣಿ ಅಧೀತಾನಿ ಯೇನ ಸ ಭೂರಿತನ್ತ್ರಃ| ಅಯಂ ಪ್ರಕರಣಾರ್ಥಃ- ಶಿಕ್ಷಿತೇನೈವ ಶಸ್ತ್ರಕರ್ಮ ವಿಧಾನತಃ ಕರ್ತವ್ಯಮ್| ಪುನರ್ವಿರೋಹಃ ಪುನರುತ್ಪತ್ತಿಃ; ರೂಢಾನಾಂ ರೂಢವ್ರಣಾನಾಮ್||೩೩-೩೭||

Adhikarana 19 (38-61) · Śloka 61

ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮೋಲ್ಬಣಾನ್ಯಾಹುಃ ಶುಷ್ಕಾಣ್ಯರ್ಶಾಂಸಿ ತದ್ವಿದಃ| ಪ್ರಸ್ರಾವೀಣಿ ತಥಾಽಽರ್ದ್ರಾಣಿ ರಕ್ತಪಿತ್ತೋಲ್ಬಣಾನಿ ಚ||೩೮|| ತತ್ರ ಶುಷ್ಕಾರ್ಶಸಾಂ ಪೂರ್ವಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್| ಸ್ತಬ್ಧಾನಿ ಸ್ವೇದಯೇತ್ ಪೂರ್ವಂ ಶೋಫಶೂಲಾನ್ವಿತಾನಿ ಚ||೩೯|| ಚಿತ್ರಕಕ್ಷಾರಬಿಲ್ವಾನಾಂ ತೈಲೇನಾಭ್ಯಜ್ಯ ಬುದ್ಧಿಮಾನ್| ಯವಮಾಷಕುಲತ್ಥಾನಾಂ ಪುಲಾಕಾನಾಂ ಚ ಪೋಟ್ಟಲೈಃ||೪೦|| ಗೋಖರಾಶ್ವಶಕೃತ್ಪಿಣ್ಡೈಸ್ತಿಲಕಲ್ಕೈಸ್ತುಷೈಸ್ತಥಾ| ವಚಾಶತಾಹ್ವಾಪಿಣ್ಡೈರ್ವಾ ಸುಖೋಷ್ಣೈಃ ಸ್ನೇಹಸಂಯುತೈಃ||೪೧|| ಶಕ್ತೂನಾಂ ಪಿಣ್ಡಿಕಾಭಿರ್ವಾ ಸ್ನಿಗ್ಧಾನಾಂ ತೈಲಸರ್ಪಿಷಾ| ಶುಷ್ಕಮೂಲಕಪಿಣ್ಡೈರ್ವಾ ಪಿಣ್ಡೈರ್ವಾ ಕಾರ್ಷ್ಣಗನ್ಧಿಕೈಃ||೪೨|| ರಾಸ್ನಾಪಿಣ್ಡೈಃ ಸುಖೋಷ್ಣೈರ್ವಾ ಸಸ್ನೇಹೈರ್ಹಾಪುಷೈರಪಿ| ಇಷ್ಟಕಸ್ಯ ಖರಾಹ್ವಾಯಾಃ ಶಾಕೈರ್ಗೃಞ್ಜನಕಸ್ಯ ವಾ||೪೩|| ಅಭ್ಯಜ್ಯ ಕುಷ್ಠತೈಲೇನ ಸ್ವೇದಯೇತ್ ಪೋಟ್ಟಲೀಕೃತೈಃ| ವೃಷಾರ್ಕೈರಣ್ಡಬಿಲ್ವಾನಾಂ ಪತ್ರೋತ್ಕ್ವಾಥೈಶ್ಚ ಸೇಚಯೇತ್||೪೪|| ಮೂಲಕತ್ರಿಫಲಾರ್ಕಾಣಾಂ ವೇಣೂನಾಂ ವರುಣಸ್ಯ ಚ| ಅಗ್ನಿಮನ್ಥಸ್ಯ ಶಿಗ್ರೋಶ್ಚ ಪತ್ರಾಣ್ಯಶ್ಮನ್ತಕಸ್ಯ ಚ||೪೫|| ಜಲೇನೋತ್ಕ್ವಾಥ್ಯ ಶೂಲಾರ್ತಂ ಸ್ವಭ್ಯಕ್ತಮವಗಾಹಯೇತ್| ಕೋಲೋತ್ಕ್ವಾಥೇಽಥವಾ ಕೋಷ್ಣೇ ಸೌವೀರಕತುಷೋದಕೇ||೪೬|| ಬಿಲ್ವಕ್ವಾಥೇಽಥವಾ ತಕ್ರೇ ದಧಿಮಣ್ಡಾಮ್ಲಕಾಞ್ಜಿಕೇ| ಗೋಮೂತ್ರೇ ವಾ ಸುಖೋಷ್ಣೇ ತಂ ಸ್ವಭ್ಯಕ್ತಮವಗಾಹಯೇತ್||೪೭|| ಕೃಷ್ಣಸರ್ಪವರಾಹೋಷ್ಟ್ರಜತುಕಾವೃಷದಂಶಜಾಮ್| ವಸಾಮಭ್ಯಞ್ಜನೇ ದದ್ಯಾದ್ಧೂಪನಂ ಚಾರ್ಶಸಾಂ ಹಿತಮ್||೪೮|| ನೃಕೇಶಾಃ ಸರ್ಪನಿರ್ಮೋಕೋ ವೃಷದಂಶಸ್ಯ ಚರ್ಮ ಚ| ಅರ್ಕಮೂಲಂ ಶಮೀಪತ್ರಮರ್ಶೋಭ್ಯೋ ಧೂಪನಂ ಹಿತಮ್||೪೯|| ತುಮ್ಬುರೂಣಿ ವಿಡಙ್ಗಾನಿ ದೇವದಾರ್ವಕ್ಷತಾ ಘೃತಮ್| ಬೃಹತೀ ಚಾಶ್ವಗನ್ಧಾ ಚ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಃ ಸುರಸಾ ಘೃತಮ್||೫೦|| ವರಾಹವೃಷವಿಟ್ ಚೈವ ಧೂಪನಂ ಸಕ್ತವೋ ಘೃತಮ್| ಕುಞ್ಜರಸ್ಯ ಪುರೀಷಂ ತು ಘೃತಂ ಸರ್ಜರಸಸ್ತಥಾ||೫೧|| ಹರಿದ್ರಾಚೂರ್ಣಸಂಯುಕ್ತಂ ಸುಧಾಕ್ಷೀರಂ ಪ್ರಲೇಪನಮ್| ಗೋಪಿತ್ತಪಿಷ್ಟಾಃ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಃ ಸಹರಿದ್ರಾಃ ಪ್ರಲೇಪನಮ್||೫೨|| ಶಿರೀಷಬೀಜಂ ಕುಷ್ಠಂ ಚ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಃ ಸೈನ್ಧವಂ ಗುಡಃ| ಅರ್ಕಕ್ಷೀರಂ ಸುಧಾಕ್ಷೀರಂ ತ್ರಿಫಲಾ ಚ ಪ್ರಲೇಪನಮ್||೫೩|| ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಶ್ಚಿತ್ರಕಃ ಶ್ಯಾಮಾ ಕಿಣ್ವಂ ಮದನತಣ್ಡುಲಾಃ| ಪ್ರಲೇಪಃ ಕುಕ್ಕುಟಶಕೃದ್ಧರಿದ್ರಾಗುಡಸಂಯುತಃ||೫೪|| ದನ್ತೀ ಶ್ಯಾಮಾಽಮೃತಾಸಙ್ಗಃ ಪಾರಾವತಶಕೃದ್ಗುಡಃ| ಪ್ರಲೇಪಃ ಸ್ಯಾದ್ಗಜಾಸ್ಥೀನಿ ನಿಮ್ಬೋ ಭಲ್ಲಾತಕಾನಿ ಚ||೫೫|| ಪ್ರಲೇಪಃ ಸ್ಯಾದಲಂ ಕೋಷ್ಣಂ ವಾಸನ್ತಕವಸಾಯುತಮ್| ಶೂಲಶ್ವಯಥುಹೃದ್ಯುಕ್ತಂ ಚುಲೂಕೀವಸಯಾಽಥವಾ||೫೬|| ಆರ್ಕಂ ಪಯಃ ಸುಧಾಕಾಣ್ಡಂ ಕಟುಕಾಲಾಬುಪಲ್ಲವಾಃ| ಕರಞ್ಜೋ ಬಸ್ತಮೂತ್ರಂ ಚ ಲೇಪನಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಮರ್ಶಸಾಮ್||೫೭|| ಅಭ್ಯಙ್ಗಾದ್ಯಾಃ ಪ್ರದೇಹಾನ್ತಾ ಯ ಏತೇ ಪರಿಕೀರ್ತಿತಾಃ| ಸ್ತಮ್ಭಶ್ವಯಥುಕಣ್ಡ್ವರ್ತಿಶಮನಾಸ್ತೇಽರ್ಶಸಾಂ ಮತಾಃ||೫೮|| ಪ್ರದೇಹಾನ್ತೈರುಪಕ್ರಾನ್ತಾನ್ಯರ್ಶಾಂಸಿ ಪ್ರಸ್ರವನ್ತಿ ಹಿ| ಸಞ್ಚಿತಂ ದುಷ್ಟರುಧಿರಂ ತತಃ ಸಮ್ಪದ್ಯತೇ ಸುಖೀ||೫೯|| ಶೀತೋಷ್ಣಾಸ್ನಿಗ್ಧರೂಕ್ಷೈರ್ಹಿ ನ ವ್ಯಾಧಿರುಪಶಾಮ್ಯತಿ| ರಕ್ತೇ ದುಷ್ಟೇ ಭಿಷಕ್ ತಸ್ಮಾದ್ರಕ್ತಮೇವಾವಸೇಚಯೇತ್||೬೦|| ಜಲೌಕೋಭಿಸ್ತಥಾ ಶಸ್ತ್ರೈಃ ಸೂಚೀಭಿರ್ವಾ ಪುನಃ ಪುನಃ| ಅವರ್ತಮಾನಂ ರುಧಿರಂ ರಕ್ತಾರ್ಶೋಭ್ಯಃ ಪ್ರವಾಹಯೇತ್||೬೧||

ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮೋಲ್ಬಣಾನೀತ್ಯತ್ರ ಯದ್ಯಪಿ ಕಫಜೇ ಸ್ರಾವ ಉಕ್ತಃ, ತಥಾಽಪಿ ಸ ಪಿಚ್ಛಾರೂಪಾನುಬನ್ಧಃ ನ ತು ರಕ್ತಸ್ರಾವಃ, ತೇನ ಶುಷ್ಕಾರ್ಶೋಗ್ರಹಣಂ; ಪಿಚ್ಛಾಸ್ರಾವಸ್ತು ಶುಷ್ಕಾರ್ದ್ರಕಾರಣಮೇಲಕೇಽಪಿ ಭವತಿ| ಚಿತ್ರಕಕ್ಷಾರಬಿಲ್ವಾನಾಂ ತೈಲೇನೇತಿ ಚಿತ್ರಕಾದಿಸಿದ್ಧೇನ ತೈಲೇನ| ಪುಲಾಕಂ ತುಚ್ಛಧಾನ್ಯಮ್| ಕಾರ್ಷ್ಣಗನ್ಧಿಕೈರಿತಿ ಶೋಭಾಞ್ಜನಕೃತೈಃ| ಖರಾಹ್ವಾಯಾ ಅಜಮೋದಾಯಾಃ| ಕುಷ್ಠತೈಲೇನೇತಿ ಕುಷ್ಠಸಿದ್ಧತೈಲೇನ| ಜತುಕಾ ಚರ್ಮಚಟಿಕಾ| ವೃಷದಂಶಃ ಬಿಡಾಲಃ| ಅಕ್ಷತಾ ಇತಿ ಅಖಣ್ಡಿತಾ ಯವಾಃ| ಘೃತಪಾದಾನ್ತಾಶ್ಚತ್ವಾರೋ ಧೂಪಾಃ; ಹಸ್ತಿಮಲಸರ್ಜರಸಾಭ್ಯಾಂ ಚ ಪಞ್ಚಮೋ ಧೂಪಃ| ಕಿಣ್ವಂ ಸುರಾಬೀಜಮ್| ಮದನತಣ್ಡುಲಾ ಮದನಫಲಶಸ್ಯಮ್| ದನ್ತೀ ನಿಕುಮ್ಭಾ| ಅಮೃತಾಸಙ್ಗಃ ಮಯೂರತುತ್ಥಮ್| ಅಲಂ ಹರಿತಾಲಮ್| ವಾಸನ್ತಕವಸಾ ಉಷ್ಟ್ರವಸಾ| ಕಟುಕಾಲಾಬುಃ ತಿಕ್ತಕಾಲಾಬುಃ| ಜಲೌಕೋಭಿರಿತ್ಯಾದೌ ಅವರ್ತಮಾನಂ ರುಧಿರಂ ಪ್ರವಾಹಯೇದಿತಿ ಯೋಜ್ಯಮ್| ಬಿಲ್ವಪೇಶಿಕಾ ಬಿಲ್ವಮಧ್ಯಮ್||೩೮-೬೧||

Adhikarana 20 (62-71) · Śloka 71

ಗುದಶ್ವಯಥುಶೂಲಾರ್ತಂ ಮನ್ದಾಗ್ನಿಂ ಪಾಯಯೇತ್ತು ತಮ್| ತ್ರ್ಯೂಷಣಂ ಪಿಪ್ಪಲೀಮೂಲಂ ಪಾಠಾಂ ಹಿಙ್ಗು ಸಚಿತ್ರಕಮ್||೬೨|| ಸೌವರ್ಚಲಂ ಪುಷ್ಕರಾಖ್ಯಮಜಾಜೀಂ ಬಿಲ್ವಪೇಷಿಕಾಮ್| ಬಿಡಂ ಯವಾನೀಂ ಹಪುಷಾಂ ವಿಡಙ್ಗಂ ಸೈನ್ಧವಂ ವಚಾಮ್||೬೩|| ತಿನ್ತಿಡೀಕಂ ಚ ಮಣ್ಡೇನ ಮದ್ಯೇನೋಷ್ಣೋದಕೇನ ವಾ| ತಥಾಽರ್ಶೋಗ್ರಹಣೀದೋಷಶೂಲಾನಾಹಾದ್ವಿಮುಚ್ಯತೇ||೬೪|| ಪಾಚನಂ ಪಾಯಯೇದ್ವಾ ತದ್ಯದುಕ್ತಂ ಹ್ಯಾತಿಸಾರಿಕೇ| ಸಗುಡಾಮಭಯಾಂ ವಾಽಪಿ ಪ್ರಾಶಯೇತ್ ಪೌರ್ವಭಕ್ತಿಕೀಮ್||೬೫|| ಪಾಯಯೇದ್ವಾ ತ್ರಿವೃಚ್ಚೂರ್ಣಂ ತ್ರಿಫಲಾರಸಸಂಯುತಮ್| ಹೃತೇ ಗುದಾಶ್ರಯೇ ದೋಷೇ ಗಚ್ಛನ್ತ್ಯರ್ಶಾಂಸಿ ಸಙ್ಕ್ಷಯಮ್||೬೬|| ಗೋಮೂತ್ರಾಧ್ಯುಷಿತಾಂ ದದ್ಯಾತ್ ಸಗುಡಾಂ ವಾ ಹರೀತಕೀಮ್| ಹರೀತಕೀಂ ತಕ್ರಯುತಾಂ ತ್ರಿಫಲಾಂ ವಾ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್||೬೭|| ಸನಾಗರಂ ಚಿತ್ರಕಂ ವಾ ಸೀಧುಯುಕ್ತಂ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್| ದಾಪಯೇಚ್ಚವ್ಯಯುಕ್ತಂ ವಾ ಸೀಧುಂ ಸಾಜಾಜಿಚಿತ್ರಕಮ್||೬೮|| ಸುರಾಂ ಸಹಪುಷಾಪಾಠಾಂ ದದ್ಯಾತ್ ಸೌವರ್ಚಲಾನ್ವಿತಾಮ್| ದಧಿತ್ಥಬಿಲ್ವಸಂಯುಕ್ತಂ ಯುಕ್ತಂ ವಾ ಚವ್ಯಚಿತ್ರಕೈಃ||೬೯|| ಭಲ್ಲಾತಕಯುತಂ ವಾಽಪಿ ಪ್ರದದ್ಯಾತ್ತಕ್ರತರ್ಪಣಮ್| ಬಿಲ್ವನಾಗರಯುಕ್ತಂ ವಾ ಯವಾನ್ಯಾ ಚಿತ್ರಕೇಣ ಚ||೭೦|| ಚಿತ್ರಕಂ ಹಪುಷಾಂ ಹಿಙ್ಗುಂ ದದ್ಯಾದ್ವಾ ತಕ್ರಸಂಯುತಮ್| ಪಞ್ಚಕೋಲಯುತಂ ವಾಽಪಿ ತಕ್ರಮಸ್ಮೈ ಪ್ರದಾಪಯೇತ್||೭೧||

ಗೋಮೂತ್ರಾಧ್ಯುಷಿತಾಮಿತಿ ರಾತ್ರೌ ಗೋಮೂತ್ರಸ್ಥಾಪಿತಾಮ್| ಭಲ್ಲಾತಕಯುತಮಿತ್ಯತ್ರ ಭಲ್ಲಾತಕಚೂರ್ಣಸ್ಯ ಸಕ್ತ್ವಪೇಕ್ಷಯಾ ದಶಮೋ ಭಾಗಃ| ಉಕ್ತಂ ಹಿ- “ಚೂರ್ಣಂ ತರ್ಪಣಭಾಗೈರ್ನವಭಿಃ ಸಂಯೋಜಿತಂ ದೇಯಮ್” ಇತಿ; ಅನ್ಯೇ ತು ತರ್ಪಣಭಲ್ಲಾತಕಚೂರ್ಣಯೋಃ ಸಮಾನಯೋಃ ಸ್ತೋಕಸ್ಯ ಪ್ರಯೋಗಮಾಹುಃ||೬೨-೭೧||

Adhikarana 21 (72-75) · Śloka 75

ಹಪುಷಾಂ ಕುಞ್ಚಿಕಾಂ ಧಾನ್ಯಮಜಾಜೀಂ ಕಾರವೀಂ ಶಟೀಮ್| ಪಿಪ್ಪಲೀಂ ಪಿಪ್ಪಲೀಮೂಲಂ ಚಿತ್ರಕಂ ಹಸ್ತಿಪಿಪ್ಪಲೀಮ್||೭೨|| ಯವಾನೀಂ ಚಾಜಮೋದಾಂ ಚ ಚೂರ್ಣಿತಂ ತಕ್ರಸಂಯುತಮ್| ಮನ್ದಾಮ್ಲಕಟುಕಂ ವಿದ್ವಾನ್ ಸ್ಥಾಪಯೇದ್ಧೃತಭಾಜನೇ||೭೩|| ವ್ಯಕ್ತಾಮ್ಲಕಟುಕಂ ಜಾತಂ ತಕ್ರಾರಿಷ್ಟಂ ಮುಖಪ್ರಿಯಮ್| ಪ್ರಪಿಬೇನ್ಮಾತ್ರಯಾ ಕಾಲೇಷ್ವನ್ನಸ್ಯ ತೃಷಿತಸ್ತ್ರಿಷು||೭೪|| ದೀಪನಂ ರೋಚನಂ ವರ್ಣ್ಯಂ ಕಫವಾತಾನುಲೋಮನಮ್| ಗುದಶ್ವಯಥುಕಣ್ಡ್ವರ್ತಿನಾಶನಂ ಬಲವರ್ಧನಮ್||೭೫|| ಇತಿ ತಕ್ರಾರಿಷ್ಟಃ|

ತಕ್ರಾರಿಷ್ಟೇ ತು ಗ್ರಹಣೀಚಿಕಿತ್ಸಾಯಾಂ “ಯವಾನ್ಯಾಮಲಕಂ ಪಥ್ಯಾ ಮರೀಚಂ ತ್ರಿಪಲಾಂಶಿಕಮ್| ಲವಣಾನಿ ಪಲಾಂಶಾನಿ ಪಞ್ಚ ಚೈಕತ್ರ ಚೂರ್ಣಯೇತ್|| ತಕ್ರೇ ತದಾಸುತಂ ಜಾತಂ ತಕ್ರಾರಿಷ್ಟಂ ಪಿಬೇನ್ನರಃ” (ಚಿ.ಅ.೧೫) ಇತ್ಯುಕ್ತತಕ್ರಾರಿಷ್ಟಾನುಸಾರೇಣೇಹಾಪಿ ತಕ್ರಚೂರ್ಣಮಾನವ್ಯವಸ್ಥಾ| ಏತದನುಸಾರಪ್ರಕ್ಷಿಪ್ತೇನೈವ ಚಾತ್ರ ಹಪುಷಾದಿಚೂರ್ಣೇನ ಮನ್ದಾಮ್ಲಕಟುಕಂ ಭವತೀತ್ಯುಕ್ತಂ; ಮನ್ದಾಮ್ಲಕಟುಕಂ ಸ್ಥಾಪಯೇತ್, ವ್ಯಕ್ತಾಮ್ಲಕಟುಕಮಿತಿ ಜಾತಲಕ್ಷಣಂ; ವ್ಯಕ್ತಾಮ್ಲಂ ಕಟು ಚೇತಿ ವ್ಯಕ್ತಾಮ್ಲಕಟುಕಂ; ನ ತು ಕಟುತ್ವಮಪಿ ವ್ಯಕ್ತಮತ್ರ, ಸನ್ಧಾನೇನ ವ್ಯಕ್ತಕಟುತಾನುತ್ಪಾದಾತ್| ಅನ್ನಸ್ಯ ತ್ರಿಷು ಕಾಲೇಷ್ವಿತಿ ಭೋಜನಾದಿಮಧ್ಯಾನ್ತೇಷು| ಸಸ್ನೇಹಂ ತಕ್ರಂ ವಾತೇ, ಕಫೇ ರೂಕ್ಷಮ್||೭೨-೭೫||

Adhikarana 22 (76-88) · Śloka 88

ತ್ವಚಂ ಚಿತ್ರಕಮೂಲಸ್ಯ ಪಿಷ್ಟ್ವಾ ಕುಮ್ಭಂ ಪ್ರಲೇಪಯೇತ್| ತಕ್ರಂ ವಾ ದಧಿ ವಾ ತತ್ರ ಜಾತಮರ್ಶೋಹರಂ ಪಿಬೇತ್||೭೬|| ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮಾರ್ಶಸಾಂ ತಕ್ರಾತ್ ಪರಂ ನಾಸ್ತೀಹ ಭೇಷಜಮ್| ತತ್ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಂ ಯಥಾದೋಷಂ ಸಸ್ನೇಹಂ ರೂಕ್ಷಮೇವ ವಾ||೭೭|| ಸಪ್ತಾಹಂ ವಾ ದಶಾಹಂ ವಾ ಪಕ್ಷಂ ಮಾಸಮಥಾಪಿ ವಾ| ಬಲಕಾಲವಿಶೇಷಜ್ಞೋ ಭಿಷಕ್ ತಕ್ರಂ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್||೭೮|| ಅತ್ಯರ್ಥಮೃದುಕಾಯಾಗ್ನೇಸ್ತಕ್ರಮೇವಾವಚಾರಯೇತ್| ಸಾಯಂ ವಾ ಲಾಜಶಕ್ತೂನಾಂ ದದ್ಯಾತ್ತಕ್ರಾವಲೇಹಿಕಾಮ್||೭೯|| ಜೀರ್ಣೇ ತಕ್ರೇ ಪ್ರದದ್ಯಾದ್ವಾ ತಕ್ರಪೇಯಾಂ ಸಸೈನ್ಧವಾಮ್| ತಕ್ರಾನುಪಾನಂ ಸಸ್ನೇಹಂ ತಕ್ರೌದನಮತಃ ಪರಮ್||೮೦|| ಯೂಷೈರ್ಮಾಂಸರಸೈರ್ವಾಽಪಿ ಭೋಜಯೇತ್ತಕ್ರಸಂಯುತೈಃ| ಯೂಷೈ ರಸೇನ ವಾಽಪ್ಯೂರ್ಧ್ವಂ ತಕ್ರಸಿದ್ಧೇನ ಭೋಜಯೇತ್||೮೧|| ಕಾಲಕ್ರಮಜ್ಞಃ ಸಹಸಾ ನ ಚ ತಕ್ರಂ ನಿವರ್ತಯೇತ್| ತಕ್ರಪ್ರಯೋಗೋ ಮಾಸಾನ್ತಃ ಕ್ರಮೇಣೋಪರಮೋ ಹಿತಃ||೮೨|| ಅಪಕರ್ಷೋ ಯಥೋತ್ಕರ್ಷೋ ನ ತ್ವನ್ನಾದಪಕೃಷ್ಯತೇ| ಶಕ್ತ್ಯಾಗಮನರಕ್ಷಾರ್ಥಂ ದಾರ್ಢ್ಯಾರ್ಥಮನಲಸ್ಯ ಚ||೮೩|| ಬಲೋಪಚಯವರ್ಣಾರ್ಥಮೇಷ ನಿರ್ದಿಶ್ಯತೇ ಕ್ರಮಃ| ರೂಕ್ಷಮರ್ಧೋದ್ಧೃತಸ್ನೇಹಂ ಯತಶ್ಚಾನುದ್ಧೃತಂ ಘೃತಮ್||೮೪|| ತಕ್ರಂ ದೋಷಾಗ್ನಿಬಲವಿತ್ತ್ರಿವಿಧಂ ತತ್ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್| ಹತಾನಿ ನ ವಿರೋಹನ್ತಿ ತಕ್ರೇಣ ಗುದಜಾನಿ ತು||೮೫|| ಭೂಮಾವಪಿ ನಿಷಿಕ್ತಂ ತದ್ದಹೇತ್ತಕ್ರಂ ತೃಣೋಲುಪಮ್| ಕಿಂ ಪುನರ್ದೀಪ್ತಕಾಯಾಗ್ನೇಃ ಶುಷ್ಕಾಣ್ಯರ್ಶಾಂಸಿ ದೇಹಿನಃ||೮೬|| ಸ್ರೋತಃಸು ತಕ್ರಶುದ್ಧೇಷು ರಸಃ ಸಮ್ಯಗುಪೈತಿ ಯಃ| ತೇನ ಪುಷ್ಟಿರ್ಬಲಂ ವರ್ಣಃ ಪ್ರಹರ್ಷಶ್ಚೋಪಜಾಯತೇ||೮೭|| ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮವಿಕಾರಾಣಾಂ ಶತಂ ಚಾಪಿ ನಿವರ್ತತೇ| ನಾಸ್ತಿ ತಕ್ರಾತ್ ಪರಂ ಕಿಞ್ಚಿದೌಷಧಂ ಕಫವಾತಜೇ||೮೮||

ತಕ್ರಪ್ರಯೋಗಃ- ಪೂರ್ವಾಹ್ಣೇ ತಕ್ರಮೇವ ಕೇವಲಂ ಪೇಯಂ, ತತ್ರಾತ್ಯರ್ಥಂ ಮೃದ್ವಗ್ನಿನಾ ಸಾಯಮಪಿ ತಕ್ರಮೇವ ಸೇವ್ಯಮ್, ಏತತ್ ‘ಅತ್ಯರ್ಥಮೃದುಕಾಯಾಗ್ನೇಸ್ತಕ್ರಮೇವಾವಚಾರಯೇತ್’ ಇತ್ಯನೇನೋಕ್ತಮ್| ಕಿಞ್ಚಿತ್ಪ್ರವೃದ್ಧೇಽಗ್ನೌ ಪ್ರಾತಸ್ತಕ್ರಮೇವ ಪೇಯಂ, ಸಾಯಂ ತು ಲಾಜಸಕ್ತೂನಾಂ ತಕ್ರಯುಕ್ತಾಽವಲೇಹಿಕಾ ದೇಯಾ| ತತಸ್ತು ಕ್ರಮೇಣಾಗ್ನೌ ವೃದ್ಧೇ ತಕ್ರಪೇಯಾ ತಕ್ರೌದನಂ ತಕ್ರಸಂಸ್ಕೃತಯೂಷಾದಿಭೋಜನಾನಿ ಸಾಯಂ ದೇಯಾನಿ, ಪ್ರಾತಸ್ತು ತಕ್ರಮೇವ, ಸಪ್ತಾಹಾದಿಸ್ತಕ್ರಕಾಲೋ ಜ್ಞೇಯಃ| ಅತ್ರ ಜತೂಕರ್ಣಃ- “ಪ್ರಾತಸ್ತಕ್ರಪ್ರಯೋಗಃ, ಕ್ರಮೇಣೋತ್ಕರ್ಷಾಪಕರ್ಷೌ, ಜೀರ್ಣೇ ಚ ಸೈನ್ಧವಾನ್ವಿತತಕ್ರೇಣೌದನಂ ವಾ, ಅತಿಮನ್ದಾಗ್ನೇಸ್ತಕ್ರಮೇವ” ಇತಿ| ಸಹಸೇತಿ ಏಕದಾ| ಮಾಸಾನ್ತೇ ಇತಿ ಮಾಸೇ ನಾತಿಕ್ರಾಮತಿ| ಅಪಕರ್ಷೋ ಯಥೋತ್ಕರ್ಷ ಇತಿ ಯೇನ ಕ್ರಮೇಣ ತಕ್ರಂ ವೃದ್ಧಂ ತೇನೈವ ಮಾತ್ರಾಕ್ರಮೇಣ ತಕ್ರಮಪಕೃಷ್ಯತ ಇತಿ| ತಕ್ರಪ್ರಯೋಗಹ್ರಾಸೇ ಸತಿ ಅನ್ನಸಮುದಾಯಾದ್ಧ್ರಾಸೋ ನ ಕರ್ತವ್ಯಃ, ಯೋಂಽಶಸ್ತಕ್ರಸ್ಯಾಪಕೃಷ್ಟಃ ಸ ಅನ್ನಾನ್ತರೇಣ ಪೂರಣೀಯ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಕಸ್ಮಾದಯಂ ತಕ್ರಪ್ರಯೋಗಕ್ರಮ ಇತ್ಯಾಹ- ಶಕ್ತೀತ್ಯಾದಿ| ರೂಕ್ಷಮಿತ್ಯಾದಿನೋಕ್ತಂ ತ್ರಿವಿಧಂ ತಕ್ರಂ ಕಫಪಿತ್ತವಾತೇಷು ದೋಷೇಷು, ಮನ್ದತಮ-ಮನ್ದತರ-ಮನ್ದೇಷ್ವಗ್ನಿಷು, ಬಲೇಷು ಚಾಧಮಮಧ್ಯಮೋತ್ತಮೇಷು, ಯಥಾಸಙ್ಖ್ಯಂ ಜ್ಞೇಯಮ್| ಭೂಮಾವಪೀತ್ಯಾದಿ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ| ಶತಮಿತಿ ವಿಂಶತಿಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮವಿಕಾರಾಃ, ಅಶೀತಿರ್ವಾತವಿಕಾರಾ ಇತಿ ಮಿಲಿತ್ವಾ ವಿಕಾರಾಣಾಂ ಶತಮ್||೭೬-೮೮||

Adhikarana 23 (89-95) · Śloka 96

ಪಿಪ್ಪಲೀಂ ಪಿಪ್ಪಲೀಮೂಲಂ ಚಿತ್ರಕಂ ಹಸ್ತಿಪಿಪ್ಪಲೀಮ್| ಶೃಙ್ಗವೇರಮಜಾಜೀಂ ಚ ಕಾರವೀಂ ಧಾನ್ಯತುಮ್ಬುರು||೮೯|| ಬಿಲ್ವಂ ಕರ್ಕಟಕಂ ಪಾಠಾಂ ಪಿಷ್ಟ್ವಾ ಪೇಯಾಂ ವಿಪಾಚಯೇತ್| ಫಲಾಮ್ಲಾಂ ಯಮಕೈರ್ಭೃಷ್ಟಾಂ ತಾಂ ದದ್ಯಾದ್ಗುದಜಾಪಹಾಮ್||೯೦|| ಏತೈಶ್ಚೈವ ಖಡಾನ್ ಕುರ್ಯಾದೇತೈಶ್ಚ ವಿಪಚೇಜ್ಜಲಮ್| ಏತೈಶ್ಚೈವ ಘೃತಂ ಸಾಧ್ಯಮರ್ಶಸಾಂ ವಿನಿವೃತ್ತಯೇ||೯೧|| ಶಟೀಪಲಾಶಸಿದ್ಧಾಂ ವಾ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾ ನಾಗರೇಣ ವಾ| ದದ್ಯಾದ್ಯವಾಗೂಂ ತಕ್ರಾಮ್ಲಾಂ ಮರಿಚೈರವಚೂರ್ಣಿತಾಮ್||೯೨|| ಶುಷ್ಕಮೂಲಕಯೂಷಂ ವಾ ಯೂಷಂ ಕೌಲತ್ಥಮೇವ ವಾ| ದಧಿತ್ಥಬಿಲ್ವಯೂಷಂ ವಾ ಸಕುಲತ್ಥಮಕುಷ್ಠಕಮ್||೯೩|| ಛಾಗಲಂ ವಾ ರಸಂ ದದ್ಯಾದ್ಯೂಷೈರೇಭಿರ್ವಿಮಿಶ್ರಿತಮ್| ಲಾವಾದೀನಾಂ ಫಲಾಮ್ಲಂ ವಾ ಸತಕ್ರಂ ಗ್ರಾಹಿಭಿರ್ಯುತಮ್||೯೪|| ರಕ್ತಶಾಲಿರ್ಮಹಾಶಾಲಿಃ ಕಲಮೋ ಲಾಙ್ಗಲಃ ಸಿತಃ| ಶಾರದಃ ಷಷ್ಟಿಕಶ್ಚೈವ ಸ್ಯಾದನ್ನವಿಧಿರರ್ಶಸಾಮ್||೯೫|| ಇತ್ಯುಕ್ತೋ ಭಿನ್ನಶಕೃತಾಮರ್ಶಸಾಂ ಚ ಕ್ರಿಯಾಕ್ರಮಃ|೯೬|

ಬಿಲ್ವಂ ಬಾಲಬಿಲ್ವಮ್| ಫಲಾಮ್ಲಮಿತಿ ಫಲೈರ್ದಾಡಿಮಾದಿಭಿರಮ್ಲಾಮ್| ಗ್ರಾಹಿಭಿರ್ಯುತಮಿತಿ ವರ್ಚೋಗ್ರಾಹಿದಶಸಂಸ್ಕೃತಮ್| ರಕ್ತಶಾಲ್ಯಾದಯೋಽನ್ನಪಾನವ್ಯಾಕೃತಾಃ||೮೯-೯೫||-

Adhikarana 24 (96-102) · Śloka 102

ಯೇಽತ್ಯರ್ಥಂ ಗಾಢಶಕೃತಸ್ತೇಷಾಂ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಭೇಷಜಮ್||೯೬|| ಸಸ್ನೇಹೈಃ ಶಕ್ತುಭಿರ್ಯುಕ್ತಾಂ ಪ್ರಸನ್ನಾಂ ಲವಣೀಕೃತಾಮ್| ದದ್ಯಾನ್ಮತ್ಸ್ಯಣ್ಡಿಕಾಂ ಪೂರ್ವಂ ಭಕ್ಷಯಿತ್ವಾ ಸನಾಗರಾಮ್||೯೭|| ಗುಡಂ ಸನಾಗರಂ ಪಾಠಾಂ ಫಲಾಮ್ಲಂ ಪಾಯಯೇಚ್ಚ ತಮ್| ಗುಡಂ ಘೃತಯವಕ್ಷಾರಯುಕ್ತಂ ವಾಽಪಿ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್||೯೮|| ಯವಾನೀಂ ನಾಗರಂ ಪಾಠಾಂ ದಾಡಿಮಸ್ಯ ರಸಂ ಗುಡಮ್| ಸತಕ್ರಲವಣಂ ದದ್ಯಾದ್ವಾತವರ್ಚೋಽನುಲೋಮನಮ್||೯೯|| ದುಃಸ್ಪರ್ಶಕೇನ ಬಿಲ್ವೇನ ಯವಾನ್ಯಾ ನಾಗರೇಣ ವಾ| ಏಕೈಕೇನಾಪಿ ಸಂಯುಕ್ತಾ ಪಾಠಾ ಹನ್ತ್ಯರ್ಶಸಾಂ ರುಜಮ್||೧೦೦|| ಪ್ರಾಗ್ಭಕ್ತಂ ಯಮಕೇ ಭೃಷ್ಟಾನ್ ಸಕ್ತುಭಿಶ್ಚಾವಚೂರ್ಣಿತಾನ್| ಕರಞ್ಜಪಲ್ಲವಾನ್ ದದ್ಯಾದ್ವಾತರ್ಚೋಽನುಲೋಮನಾನ್||೧೦೧|| ಮದಿರಾಂ ವಾ ಸಲವಣಾಂ ಸೀಧುಂ ಸೌವೀರಕಂ ತಥಾ| ಗುಡನಾಗರಸಂಯುಕ್ತಂ ಪಿಬೇದ್ವಾ ಪೌರ್ವಭಕ್ತಿಕಮ್||೧೦೨||

ಯವಾನೀನಾಗರಮಿತ್ಯಾದೌ ಯವಾನ್ಯಾದೀನಿ ಸಮಾನಿ ತಕ್ರೇಣ ಪೇಯಾನಿ; ಲವಣಂ ತಾವದ್ಯಾವಲ್ಲವಣರಸತಾ ಭವತಿ||೯೬-೧೦೨||

Adhikarana 25 (103-118) · Śloka 118

ಪಿಪ್ಪಲೀನಾಗರಕ್ಷಾರಕಾರವೀಧಾನ್ಯಜೀರಕೈಃ| ಫಾಣಿತೇನ ಚ ಸಂಯೋಜ್ಯ ಫಲಾಮ್ಲಂ ದಾಪಯೇದ್ಘೃತಮ್||೧೦೩|| ಪಿಪ್ಪಲೀ ಪಿಪ್ಪಲೀಮೂಲಂ ಚಿತ್ರಕೋ ಹಸ್ತಿಪಿಪ್ಪಲೀ| ಶೃಙ್ಗವೇರಯವಕ್ಷಾರೌ ತೈಃ ಸಿದ್ಧಂ ವಾ ಪಿಬೇದ್ಘೃತಮ್||೧೦೪|| ಚವ್ಯಚಿತ್ರಕಸಿದ್ಧಂ ವಾ ಗುಡಕ್ಷಾರಸಮನ್ವಿತಮ್| ಪಿಪ್ಪಲೀಮೂಲಸಿದ್ಧಂ ವಾ ಸಗುಡಕ್ಷಾರನಾಗರಮ್ ||೧೦೫|| ಪಿಪ್ಪಲೀಪಿಪ್ಪಲೀಮೂಲದಧಿದಾಡಿಮಧಾನ್ಯಕೈಃ | ಸಿದ್ಧಂ ಸರ್ಪಿರ್ವಿಧಾತವ್ಯಂ ವಾತವರ್ಚೋವಿಬನ್ಧನುತ್||೧೦೬|| ಚವ್ಯಂ ತ್ರಿಕಟುಕಂ ಪಾಠಾಂ ಕ್ಷಾರಂ ಕುಸ್ತುಮ್ಬುರೂಣಿ ಚ| ಯವಾನೀಂ ಪಿಪ್ಪಲೀಮೂಲಮುಭೇ ಚ ವಿಡಸೈನ್ಧವೇ||೧೦೭|| ಚಿತ್ರಕಂ ಬಿಲ್ವಮಭಯಾಂ ಪಿಷ್ಟ್ವಾ ಸರ್ಪಿರ್ವಿಪಾಚಯೇತ್| ಶಕೃದ್ವಾತಾನುಲೋಮ್ಯಾರ್ಥಂ ಜಾತೇ ದಧ್ನಿ ಚತುರ್ಗುಣೇ||೧೦೮|| ಪ್ರವಾಹಿಕಾಂ ಗುದಭ್ರಂಶಂ ಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರಂ ಪರಿಸ್ರವಮ್| ಗುದವಙ್ಕ್ಷಣಶೂಲಂ ಚ ಘೃತಮೇತದ್ವ್ಯಪೋಹತಿ||೧೦೯|| ನಾಗರಂ ಪಿಪ್ಪಲೀಮೂಲಂ ಚಿತ್ರಕೋ ಹಸ್ತಿಪಿಪ್ಪಲೀ| ಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರಾ ಪಿಪ್ಪಲೀ ಧಾನ್ಯಂ ಬಿಲ್ವಂ ಪಾಠಾ ಯವಾನಿಕಾ||೧೧೦|| ಚಾಙ್ಗೇರೀಸ್ವರಸೇ ಸರ್ಪಿಃ ಕಲ್ಕೈರೇತೈರ್ವಿಪಾಚಯೇತ್| ಚತುರ್ಗುಣೇನ ದಧ್ನಾ ಚ ತದ್ಘೃತಂ ಕಫವಾತನುತ್||೧೧೧|| ಅರ್ಶಾಂಸಿ ಗ್ರಹಣೀದೋಷಂ ಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರಂ ಪ್ರವಾಹಿಕಾಮ್| ಗುದಭ್ರಂಶಾರ್ತಿಮಾನಾಹಂ ಘೃತಮೇತದ್ವ್ಯಪೋಹತಿ||೧೧೨|| ಪಿಪ್ಪಲೀಂ ನಾಗರಂ ಪಾಠಾಂ ಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರಾಂ ಚ ಪೃಥಕ್ ಪೃಥಕ್| ಭಾಗಾಂಸ್ತ್ರಿಪಲಿಕಾನ್ ಕೃತ್ವಾ ಕಷಾಯಮುಪಕಲ್ಪಯೇತ್||೧೧೩|| ಗಣ್ಡೀರಂ ಪಿಪ್ಪಲೀಮೂಲಂ ವ್ಯೋಷಂ ಚವ್ಯಂ ಚ ಚಿತ್ರಕಮ್| ಪಿಷ್ಟ್ವಾ ಕಷಾಯೇ ವಿನಯೇತ್ ಪೂತೇ ದ್ವಿಪಲಿಕಂ ಭಿಷಕ್||೧೧೪|| ಪಲಾನಿ ಸರ್ಪಿಷಸ್ತಸ್ಮಿಂಶ್ಚತ್ವಾರಿಂಶತ್ ಪ್ರದಾಪಯೇತ್| ಚಾಙ್ಗೇರೀಸ್ವರಸಂ ತುಲ್ಯಂ ಸರ್ಪಿಷಾ ದಧಿ ಷಡ್ಗುಣಮ್||೧೧೫|| ಮೃದ್ವಗ್ನಿನಾ ತತಃ ಸಾಧ್ಯಂ ಸಿದ್ಧಂ ಸರ್ಪಿರ್ನಿಧಾಪಯೇತ್| ತದಾಹಾರೇ ವಿಧಾತವ್ಯಂ ಪಾನೇ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕೇ ವಿಧೌ||೧೧೬|| ಗ್ರಹಣ್ಯರ್ಶೋವಿಕಾರಘ್ನಂ ಗುಲ್ಮಹೃದ್ರೋಗನಾಶನಮ್| ಶೋಥಪ್ಲೀಹೋದರಾನಾಹಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರಜ್ವರಾಪಹಮ್||೧೧೭|| ಕಾಸಹಿಕ್ಕಾರುಚಿಶ್ವಾಸಸೂದನಂ ಪಾರ್ಶ್ವಶೂಲನುತ್| ಬಲಪುಷ್ಟಿಕರಂ ವರ್ಣ್ಯಮಗ್ನಿಸನ್ದೀಪನಂ ಪರಮ್||೧೧೮||

ಪಿಪ್ಪಲೀನಾಗರೇತ್ಯಾದೌ ಅಪಕ್ವಮೇವ ಕೇಚಿದ್ಘೃತಮಿಚ್ಛನ್ತಿ| ಗುಡಕ್ಷಾರಸಮನ್ವಿತಮಿತ್ಯತ್ರ ಘೃತೇ ಸಿದ್ಧೇ ಗುಡಾದೀನಾಂ ಪ್ರಕ್ಷೇಪ್ಯತ್ವಂ ಜ್ಞೇಯಮ್| ಪಿಪ್ಪಲೀಪಿಪ್ಪಲೀಮೂಲೇತ್ಯಾದೌ ದಧಿ ದ್ರವಂ, ಶೇಷಾಣಾಂ ಕಲ್ಕಃ| ಜಾತೇ ದಧ್ನೀತಿ ಸುಜಾತೇ| ನಾಗರಮಿತ್ಯಾದಿಕೇ ಘೃತೇ ಚಾಙ್ಗೇರೀಸ್ವರಸಸ್ಯಾಪಿ ಚತುರ್ಗುಣೇನ ದಧ್ನಾ ಚೇತಿ ಚಕಾರಾಚ್ಚಾತುರ್ಗುಣ್ಯಮ್| ಪಿಪ್ಪಲೀಮಿತ್ಯಾದೌ ಭೂರಿಮಾನಸಾನ್ನಿಧ್ಯೇ ಕ್ವಾಥಸ್ಯಾನುಕ್ತಮಾನತ್ವಾತ್ ಸ್ನೇಹಸಮತ್ವಮೇವ; ತೇನ ದ್ವಾದಶಪಲೇಽಪಿ ಕ್ವಾಥ್ಯದ್ರವ್ಯೇ ತ್ರಿಪ್ರಸ್ಥಂ ಪಾನೀಯಂ ದತ್ತ್ವಾ ಚತ್ವಾರಿಂಶತ್ಪಲಾನಿ ಸ್ಥಾಪ್ಯಾನಿ| ಗಣ್ಡೀರಮಿತ್ಯಾದಿನಾ ಕಲ್ಕದ್ರವ್ಯಾಣ್ಯಾಹ||೧೦೩-೧೧೮||

Adhikarana 26 (119-126) · Śloka 127

ಸಗುಡಾಂ ಪಿಪ್ಪಲೀಯುಕ್ತಾಂ ಘೃತಭೃಷ್ಟಾಂ ಹರೀತಕೀಮ್| ತ್ರಿವೃದ್ದನ್ತೀಯುತಾಂ ವಾಽಪಿ ಭಕ್ಷಯೇದಾನುಲೋಮಿಕೀಮ್||೧೧೯|| ವಿಡ್ವಾತಕಫಪಿತ್ತಾನಾಮಾನುಲೋಮ್ಯೇಽಥ ನಿರ್ವೃತೇ| ಗುದೇಽರ್ಶಾಂಸಿ ಪ್ರಶಾಮ್ಯನ್ತಿ ಪಾವಕಶ್ಚಾಭಿವರ್ಧತೇ||೧೨೦|| ಬರ್ಹಿತಿತ್ತಿರಿಲಾವಾನಾಂ ರಸಾನಮ್ಲಾನ್ ಸುಸಂಸ್ಕೃತಾನ್| ದಕ್ಷಾಣಾಂ ವರ್ತಕಾನಾಂ ಚ ದದ್ಯಾದ್ವಿಡ್ವಾತಸಙ್ಗ್ರಹೇ||೧೨೧|| ತ್ರಿವೃದ್ದನ್ತೀಪಲಾಶಾನಾಂ ಚಾಙ್ಗೇರ್ಯಾಶ್ಚಿತ್ರಕಸ್ಯ ಚ| ಯಮಕೇ ಭರ್ಜಿತಂ ದದ್ಯಾಚ್ಛಾಕಂ ದಧಿಸಮನ್ವಿತಮ್||೧೨೨|| ಉಪೋದಿಕಾಂ ತಣ್ಡುಲೀಯಂ ವೀರಾಂ ವಾಸ್ತುಕಪಲ್ಲವಾನ್| ಸುವರ್ಚಲಾಂ ಸಲೋಣೀಕಾಂ ಯವಶಾಕಮವಲ್ಗುಜಮ್||೧೨೩|| ಕಾಕಮಾಚೀಂ ರುಹಾಪತ್ರಂ ಮಹಾಪತ್ರಂ ತಥಾಽಮ್ಲಿಕಾಮ್| ಜೀವನ್ತೀಂ ಶಟಿಶಾಕಂ ಚ ಶಾಕಂ ಗೃಞ್ಜನಕಸ್ಯ ಚ||೧೨೪|| ದಧಿದಾಡಿಮಸಿದ್ಧಾನಿ ಯಮಕೇ ಭರ್ಜಿತಾನಿ ಚ| ಧಾನ್ಯನಾಗರಯುಕ್ತಾನಿ ಶಾಕಾನ್ಯೇತಾನಿ ದಾಪಯೇತ್||೧೨೫|| ಗೋಧಾಲೋಪಾಕಮಾರ್ಜಾರಶ್ವಾವಿದುಷ್ಟ್ರಗವಾಮಪಿ| ಕೂರ್ಮಶಲ್ಲಕಯೋಶ್ಚೈವ ಸಾಧಯೇಚ್ಛಾಕವದ್ರಸಾನ್||೧೨೬|| ರಕ್ತಶಾಲ್ಯೋದನಂ ದದ್ಯಾದ್ರಸೈಸ್ತೈರ್ವಾತಶಾನ್ತಯೇ|೧೨೭|

ಆನುಲೋಮಿಕಾನಿ ಶಾಕಾನ್ಯಾಹ- ಉಪೋದಿಕಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಸುವರ್ಚಲಾ ಸೂರ್ಯಾವರ್ತಾ| ರುಹಾಪತ್ರಮ್ ಉದಗ್ರಶಾಕಮ್| ಮಹಾಪತ್ರಃ ಶ್ಯೋನಾಕಃ| ದಧಿದಾಡಿಮಾದಿ ಸಂಸ್ಕಾರದ್ರವ್ಯಮ್||೧೧೯-೧೨೬||-

Adhikarana 27 (127-129) · Śloka 129

ಜ್ಞಾತ್ವಾ ವಾತೋಲ್ಬಣಂ ರೂಕ್ಷಂ ಮನ್ದಾಗ್ನಿಂ ಗುದಜಾತುರಮ್||೧೨೭|| ಮದಿರಾಂ ಶಾರ್ಕರಂ ಜಾತಂ ಸೀಧುಂ ತಕ್ರಂ ತುಷೋದಕಮ್| ಅರಿಷ್ಟಂ ದಧಿಮಣ್ಡಂ ವಾ ಶೃತಂ ವಾ ಶಿಶಿರಂ ಜಲಮ್||೧೨೮|| ಕಣ್ಟಕಾರ್ಯಾ ಶೃತಂ ವಾಽಪಿ ಶೃತಂ ನಾಗರಧಾನ್ಯಕೈಃ| ಅನುಪಾನಂ ಭಿಷಗ್ದದ್ಯಾದ್ವಾತವರ್ಚೋಽನುಲೋಮನಮ್||೧೨೯||

ಶಾರ್ಕರಮಿತಿ ಶರ್ಕರಾಕೃತಮ್| ಅರಿಷ್ಟಂ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಮ್||೧೨೭-೧೨೯||

Adhikarana 28 (130-134) · Śloka 134

ಉದಾವರ್ತಪರೀತಾ ಯೇ ಯೇ ಚಾತ್ಯರ್ಥಂ ವಿರೂಕ್ಷಿತಾಃ| ವಿಲೋಮವಾತಾಃ ಶೂಲಾರ್ತಾಸ್ತೇಷ್ವಿಷ್ಟಮನುವಾಸನಮ್||೧೩೦|| ಪಿಪ್ಪಲೀಂ ಮದನಂ ಬಿಲ್ವಂ ಶತಾಹ್ವಾಂ ಮಧುಕಂ ವಚಾಮ್| ಕುಷ್ಠಂ ಶಟೀಂ ಪುಷ್ಕರಾಖ್ಯಂ ಚಿತ್ರಕಂ ದೇವದಾರು ಚ||೧೩೧|| ಪಿಷ್ಟ್ವಾ ತೈಲಂ ವಿಪಕ್ತವ್ಯಂ ಪಯಸಾ ದ್ವಿಗುಣೇನ ಚ| ಅರ್ಶಸಾಂ ಮೂಢವಾತಾನಾಂ ತಚ್ಛ್ರೇಷ್ಠಮನುವಾಸನಮ್||೧೩೨|| ಗುದನಿಃಸರಣಂ ಶೂಲಂ ಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರಂ ಪ್ರವಾಹಿಕಾಮ್| ಕಟ್ಯೂರುಪೃಷ್ಠದೌರ್ಬಲ್ಯಮಾನಾಹಂ ವಙ್ಕ್ಷಣಾಶ್ರಯಮ್||೧೩೩|| ಪಿಚ್ಛಾಸ್ರಾವಂ ಗುದೇ ಶೋಫಂ ವಾತವರ್ಚೋವಿನಿಗ್ರಹಮ್| ಉತ್ಥಾನಂ ಬಹುಶೋ ಯಚ್ಚ ಜಯೇತ್ತಚ್ಚಾನುವಾಸನಾತ್||೧೩೪||

ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾದ್ಯೇ ತೈಲೇ ಕೇಚಿತ್ ತನ್ತ್ರಾನ್ತರದರ್ಶನಾತ್ತೋಯಮಪಿ ಚತುರ್ಗುಣಂ ವದನ್ತಿ; ತನ್ನ, ತನ್ತ್ರಾನ್ತರೋಕ್ತಂ ಯೋಗಾನ್ತರಮೇವ ಪಶ್ಯಾಮಃ||೧೩೦-೧೩೪||

Adhikarana 29 (135-136) · Śloka 136

ಆನುವಾಸನಿಕೈಃ ಪಿಷ್ಟೈಃ ಸುಖೋಷ್ಣೈಃ ಸ್ನೇಹಸಂಯುತೈಃ| ದಾರ್ವನ್ತೈಃ ಸ್ತಬ್ಧಶೂಲಾನಿ ಗುದಜಾನಿ ಪ್ರಲೇಪಯೇತ್||೧೩೫|| ದಿಗ್ಧಾಸ್ತೈಃ ಪ್ರಸ್ರವನ್ತ್ಯಾಶು ಶ್ಲೇಷ್ಮಪಿಚ್ಛಾಂ ಸಶೋಣಿತಾಮ್| ಕಣ್ಡೂಃ ಸ್ತಮ್ಭಃ ಸರುಕ್ ಶೋಫಃ ಸ್ರುತಾನಾಂ ವಿನಿವರ್ತತೇ||೧೩೬||

ಆನುವಾಸನಿಕೈರಿತಿ ಅನುವಾಸನತೈಲಸಾಧನಾರ್ಥಮುಕ್ತೈಃ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾದಿಭಿಃ| ಷಡ್ವಿರೇಚನಾಶತಾಶ್ರಿತೀಯೋಕ್ತಾನುವಾಸನೋಪದರ್ಶಕಕಷಾಯಗ್ರಹಣಪ್ರತಿಷೇಧಾರ್ಥಂ ದಾರ್ವನ್ತೈರಿತಿ ವಿಶೇಷಣಂ; ತೇನ ದಾರ್ವನ್ತೇನೋಕ್ತಾನ್ಯೇವ ಗೃಹ್ಯನ್ತೇ||೧೩೫-೧೩೬||

Adhikarana 30 (137) · Śloka 137

ನಿರೂಹಂ ವಾ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ ಸಕ್ಷೀರಂ ದಾಶಮೂಲಿಕಮ್| ಸಮೂತ್ರಸ್ನೇಹಲವಣಂ ಕಲ್ಕೈರ್ಯುಕ್ತಂ ಫಲಾದಿಭಿಃ||೧೩೭||

ದಾಶಮೂಲಿಕಮಿತಿ ದಶಮೂಲಕಷಾಯಯುತಮ್| ಫಲಾದಿಭಿರಿತಿ ಮದನಫಲಾದಿಭಿರಾಸ್ಥಾಪನಯೌಗಿಕೈಃ||೧೩೭||

Adhikarana 31 (138-169) · Śloka 169

ಹರೀತಕೀನಾಂ ಪ್ರಸ್ಥಾರ್ಧಂ ಪ್ರಸ್ಥಮಾಮಲಕಸ್ಯ ಚ| ಸ್ಯಾತ್ ಕಪಿತ್ಥಾದ್ದಶಪಲಂ ತತೋಽರ್ಧಾ ಚೇನ್ದ್ರವಾರುಣೀ||೧೩೮|| ವಿಡಙ್ಗಂ ಪಿಪ್ಪಲೀ ಲೋಧ್ರಂ ಮರಿಚಂ ಸೈಲವಾಲುಕಮ್| ದ್ವಿಪಲಾಂಶಂ ಜಲಸ್ಯೈತಚ್ಚತುರ್ದ್ರೋಣೇ ವಿಪಾಚಯೇತ್||೧೩೯|| ದ್ರೋಣಶೇಷೇ ರಸೇ ತಸ್ಮಿನ್ ಪೂತೇ ಶೀತೇ ಸಮಾವಪೇತ್| ಗುಡಸ್ಯ ದ್ವಿಶತಂ ತಿಷ್ಠೇತ್ತತ್ ಪಕ್ಷಂ ಘೃತಭಾಜನೇ||೧೪೦|| ಪಕ್ಷಾದೂರ್ಧ್ವಂ ಭವೇತ್ ಪೇಯಾ ತತೋ ಮಾತ್ರಾ ಯಥಾಬಲಮ್| ಅಸ್ಯಾಭ್ಯಾಸಾದರಿಷ್ಟಸ್ಯ ಗುದಜಾ ಯಾನ್ತಿ ಸಙ್ಕ್ಷಯಮ್||೧೪೧|| ಗ್ರಹಣೀಪಾಣ್ಡುಹೃದ್ರೋಗಪ್ಲೀಹಗುಲ್ಮೋದರಾಪಹಃ| ಕುಷ್ಠಶೋಫಾರುಚಿಹರೋ ಬಲವರ್ಣಾಗ್ನಿವರ್ಧನಃ||೧೪೨|| ಸಿದ್ಧೋಽಯಮಭಯಾರಿಷ್ಟಃ ಕಾಮಲಾಶ್ವಿತ್ರನಾಶನಃ| ಕೃಮಿಗ್ರನ್ಥ್ಯರ್ಬುದವ್ಯಙ್ಗರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಜ್ವರಾನ್ತಕೃತ್||೧೪೩|| ಇತ್ಯಭಯಾರಿಷ್ಟಃ| ದನ್ತೀಚಿತ್ರಕಮೂಲಾನಾಮುಭಯೋಃ ಪಞ್ಚಮೂಲಯೋಃ| ಭಾಗಾನ್ ಪಲಾಂಶಾನಾಪೋಥ್ಯ ಜಲದ್ರೋಣೇ ವಿಪಾಚಯೇತ್||೧೪೪|| ತ್ರಿಪಲಂ ತ್ರಿಫಲಾಯಾಶ್ಚ ದಲಾನಾಂ ತತ್ರ ದಾಪಯೇತ್| ರಸೇ ಚತುರ್ಥಶೇಷೇ ತು ಪೂತೇ ಶೀತೇ ಸಮಾವಪೇತ್||೧೪೫|| ತುಲಾಂ ಗುಡಸ್ಯ ತತ್ತಿಷ್ಠೇನ್ಮಾಸಾರ್ಧಂ ಘೃತಭಾಜನೇ| ತನ್ಮಾತ್ರಯಾ ಪಿಬನ್ನಿತ್ಯಮರ್ಶೋಭ್ಯೋ ವಿಪ್ರಮುಚ್ಯತೇ||೧೪೬|| ಗ್ರಹಣೀಪಾಣ್ಡುರೋಗಘ್ನಂ ವಾತವರ್ಚೋಽನುಲೋಮನಮ್| ದೀಪನಂ ಚಾರುಚಿಘ್ನಂ ಚ ದನ್ತ್ಯರಿಷ್ಟಮಿಮಂ ವಿದುಃ||೧೪೭|| ಇತಿ ದನ್ತ್ಯರಿಷ್ಟಃ| ಹರೀತಕೀಫಲಪ್ರಸ್ಥಂ ಪ್ರಸ್ಥಮಾಮಲಕಸ್ಯ ಚ| ವಿಶಾಲಾಯಾ ದಧಿತ್ಥಸ್ಯ ಪಾಠಾಚಿತ್ರಕಮೂಲಯೋಃ||೧೪೮|| ದ್ವೇ ದ್ವೇ ಪಲೇ ಸಮಾಪೋಥ್ಯ ದ್ವಿದ್ರೋಣೇ ಸಾಧಯೇದಪಾಮ್| ಪಾದಾವಶೇಷೇ ಪೂತೇ ಚ ರಸೇ ತಸ್ಮಿನ್ ಪ್ರದಾಪಯೇತ್||೧೪೯|| ಗುಡಸ್ಯೈಕಾಂ ತುಲಾಂ ವೈದ್ಯಸ್ತತ್ ಸ್ಥಾಪ್ಯಂ ಘೃತಭಾಜನೇ| ಪಕ್ಷಸ್ಥಿತಂ ಪಿಬೇದೇನಂ ಗ್ರಹಣ್ಯರ್ಶೋವಿಕಾರವಾನ್||೧೫೦|| ಹೃತ್ಪಾಣ್ಡುರೋಗಂ ಪ್ಲೀಹಾನಂ ಕಾಮಲಾಂ ವಿಷಮಜ್ವರಮ್| ವರ್ಚೋಮೂತ್ರಾನಿಲಕೃತಾನ್ ವಿಬನ್ಧಾನಗ್ನಿಮಾರ್ದವಮ್||೧೫೧|| ಕಾಸಂ ಗುಲ್ಮಮುದಾವರ್ತಂ ಫಲಾರಿಷ್ಟೋ ವ್ಯಪೋಹತಿ| ಅಗ್ನಿಸನ್ದೀಪನೋ ಹ್ಯೇಷ ಕೃಷ್ಣಾತ್ರೇಯೇಣ ಭಾಷಿತಃ||೧೫೨|| ಇತಿ ಫಲಾರಿಷ್ಟಃ| ದುರಾಲಭಾಯಾಃ ಪ್ರಸ್ಥಃ ಸ್ಯಾಚ್ಚಿತ್ರಕಸ್ಯ ವೃಷಸ್ಯ ಚ| ಪಥ್ಯಾಮಲಕಯೋಶ್ಚೈವ ಪಾಠಾಯಾ ನಾಗರಸ್ಯ ಚ||೧೫೩|| ದನ್ತ್ಯಾಶ್ಚ ದ್ವಿಪಲಾನ್ ಭಾಗಾಞ್ಜಲದ್ರೋಣೇ ವಿಪಾಚಯೇತ್| ಪಾದಾವಶೇಷೇ ಪೂತೇ ಚ ಸುಶೀತೇ ಶರ್ಕರಾಶತಮ್||೧೫೪|| ಪ್ರಕ್ಷಿಪ್ಯ ಸ್ಥಾಪಯೇತ್ ಕುಮ್ಭೇ ಮಾಸಾರ್ಧಂ ಘೃತಭಾವಿತೇ| ಪ್ರಲಿಪ್ತೇ ಪಿಪ್ಪಲೀಚವ್ಯಪ್ರಿಯಙ್ಗುಕ್ಷೌದ್ರಸರ್ಪಿಷಾ||೧೫೫|| ತಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾಂ ಪಿಬೇತ್ ಕಾಲೇ ಶಾರ್ಕರಸ್ಯ ಯಥಾಬಲಮ್| ಅರ್ಶಾಂಸಿ ಗ್ರಹಣೀದೋಷಮುದಾವರ್ತಮರೋಚಕಮ್||೧೫೬|| ಶಕೃನ್ಮೂತ್ರಾನಿಲೋದ್ಗಾರವಿಬನ್ಧಾನಗ್ನಿಮಾರ್ದವಮ್| ಹೃದ್ರೋಗಂ ಪಾಣ್ಡುರೋಗಂ ಚ ಸರ್ವಮೇತೇನ ಸಾಧಯೇತ್||೧೫೭|| ಇತಿ ದ್ವಿತೀಯಫಲಾರಿಷ್ಟಃ | ನವಸ್ಯಾಮಲಕಸ್ಯೈಕಾಂ ಕುರ್ಯಾಜ್ಜರ್ಜರಿತಾಂ ತುಲಾಮ್| ಕುಡವಾಂಶಾಶ್ಚ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯೋ ವಿಡಙ್ಗಂ ಮರಿಚಂ ತಥಾ||೧೫೮|| ಪಾಠಾಂ ಚ ಪಿಪ್ಪಲೀಮೂಲಂ ಕ್ರಮುಕಂ ಚವ್ಯಚಿತ್ರಕೌ| ಮಞ್ಜಿಷ್ಠೈಲ್ವಾಲುಕಂ ಲೋಧ್ರಂ ಪಲಿಕಾನುಪಕಲ್ಪಯೇತ್||೧೫೯|| ಕುಷ್ಠಂ ದಾರುಹರಿದ್ರಾಂ ಚ ಸುರಾಹ್ವಂ ಸಾರಿವಾದ್ವಯಮ್| ಇನ್ದ್ರಾಹ್ವಂ ಭದ್ರಮುಸ್ತಂ ಚ ಕುರ್ಯಾದರ್ಧಪಲೋನ್ಮಿತಮ್||೧೬೦|| ಚತ್ವಾರಿ ನಾಗಪುಷ್ಪಸ್ಯ ಪಲಾನ್ಯಭಿನವಸ್ಯ ಚ| ದ್ರೋಣಾಭ್ಯಾಮಮ್ಭಸೋ ದ್ವಾಭ್ಯಾಂ ಸಾಧಯಿತ್ವಾಽವತಾರಯೇತ್||೧೬೧|| ಪಾದಾವಶೇಷೇ ಪೂತೇ ಚ ಶೀತೇ ತಸ್ಮಿನ್ ಪ್ರದಾಪಯೇತ್| ಮೃದ್ವೀಕಾದ್ವ್ಯಾಢಕರಸಂ ಶೀತಂ ನಿರ್ಯೂಹಸಮ್ಮಿತಮ್||೧೬೨|| ಶರ್ಕರಾಯಾಶ್ಚ ಭಿನ್ನಾಯಾ ದದ್ಯಾದ್ದ್ವಿಗುಣಿತಾಂ ತುಲಾಮ್| ಕುಸುಮಸ್ಯ ರಸಸ್ಯೈಕಮರ್ಧಪ್ರಸ್ಥಂ ನವಸ್ಯ ಚ||೧೬೩|| ತ್ವಗೇಲಾಪ್ಲವಪತ್ರಾಮ್ಬುಸೇವ್ಯಕ್ರಮುಕಕೇಶರಾನ್| ಚೂರ್ಣಯಿತ್ವಾ ತು ಮತಿಮಾನ್ ಕಾರ್ಷಿಕಾನತ್ರ ದಾಪಯೇತ್||೧೬೪|| ತತ್ ಸರ್ವಂ ಸ್ಥಾಪಯೇತ್ ಪಕ್ಷಂ ಸುಚೌಕ್ಷೇ ಘೃತಭಾಜನೇ| ಪ್ರಲಿಪ್ತೇ ಸರ್ಪಿಷಾ ಕಿಞ್ಚಿಚ್ಛರ್ಕರಾಗುರುಧೂಪಿತೇ||೧೬೫|| ಪಕ್ಷಾದೂರ್ಧ್ವಮರಿಷ್ಟೋಽಯಂ ಕನಕೋ ನಾಮ ವಿಶ್ರುತಃ| ಪೇಯಃ ಸ್ವಾದುರಸೋ ಹೃದ್ಯಃ ಪ್ರಯೋಗಾದ್ಭಕ್ತರೋಚನಃ||೧೬೬|| ಅರ್ಶಾಂಸಿ ಗ್ರಹಣೀದೋಷಮಾನಾಹಮುದರಂ ಜ್ವರಮ್| ಹೃದ್ರೋಗಂ ಪಾಣ್ಡುತಾಂ ಶೋಥಂ ಗುಲ್ಮಂ ವರ್ಚೋವಿನಿಗ್ರಹಮ್||೧೬೭|| ಕಾಸಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಮಯಾಂಶ್ಚೋಗ್ರಾನ್ ಸರ್ವಾನೇವಾಪಕರ್ಷತಿ| ವಲೀಪಲಿತಖಾಲಿತ್ಯಂ ದೋಷಜಂ ಚ ವ್ಯಪೋಹತಿ||೧೬೮|| ಇತಿ ಕನಕಾರಿಷ್ಟಃ| ಪತ್ರಭಙ್ಗೋದಕೈಃ ಶೌಚಂ ಕುರ್ಯಾದುಷ್ಣೇನ ವಾಽಮ್ಭಸಾ| ಇತಿ ಶುಷ್ಕಾರ್ಶಸಾಂ ಸಿದ್ಧಮುಕ್ತಮೇತಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್||೧೬೯||

ಹರೀತಕೀನಾಮಿತ್ಯಾದಿನಾ ಅಭಯಾರಿಷ್ಟಾದಯಃ ಪಞ್ಚಾರಿಷ್ಟಾ ಉಚ್ಯನ್ತೇ| ತ್ರಿಫಲಾಯಾ ಇತಿ ಮಿಲಿತತ್ರಿಫಲಾಯಾ ಏವ ಪಲತ್ರಯಂ, ನಿರ್ದೇಶಸ್ಯ ಮಾನಪ್ರಧಾನತ್ವಾತ್| ಹರೀತಕೀತ್ಯಾದೌ ಫಲಶಬ್ದೇನ ನಿರಸ್ಥಿಹರೀತಕೀಂ ಗ್ರಾಹಯತಿ, ತೇನ ಹರೀತಕೀಪ್ರಸ್ಥಾರ್ಧಂ; ಕಿನ್ತು ಜತೂಕರ್ಣೇಽಯಂ ಯೋಗೋ ದ್ವಿಗುಣಮಾನೇನ ಪಠಿತಃ; ಯಥಾ “ಹರೀತಕೀಫಲಪ್ರಸ್ಥಃ, ದ್ವಿಗುಣಾ ಹ್ಯಾಮಲಕಕಪಿತ್ಥಪಾಠೇನ್ದ್ರಾಃ ಸಚಿತ್ರಕಾಃ, ಗುಡಸ್ಯ ಚ ಶತದ್ವಯಮ್” ಇತಿ| ಕ್ರಮುಕಂ ಪೂಗಃ ಪಟ್ಟಿಕಾಲೋಧ್ರೋ ವಾ| ಸುರಾಹ್ವಾ ಗೋರಕ್ಷಕರ್ಕಟಿಕಾ| ಅತ್ರ ಯದ್ಯಪಿ ಆಮಲಕಾದಿದ್ರವ್ಯದ್ವ್ಯಾಢಕಮಾನಂ ಭವತಿ, ತತ್ರ ಚ ಸಾಮಾನ್ಯಪರಿಭಾಷಯೈವ ದ್ವಿದ್ರೋಣಜಲದಾನಮರ್ಧದ್ರೋಣಾವಸ್ಥಾನಂ ಚ ಲಭ್ಯತೇ, ತಥಾಽಪಿ ಸ್ಪಷ್ಟಾರ್ಥಂ ಜಲಕ್ವಾಥಾಭಿಧಾನಂ ಜ್ಞೇಯಮ್| ಮೃದ್ವೀಕಾದ್ವ್ಯಾಢಕರಸಮಿತಿ ವಚನೇನ ಮೃದ್ವೀಕಾಯಾ ಆಢಕದ್ವಯೇ ದ್ರೋಣದ್ವಯಂ ಜಲಂ ದತ್ತ್ವಾ ಕ್ವಾಥ್ಯಸಮಂ ಜಲಂ ಸ್ಥಾಪ್ಯಮಿತಿ ದರ್ಶಯತಿ; ಅನ್ಯೇ ತು ದ್ರಾಕ್ಷಾಸ್ವರಸದ್ರವೌ ತುಲ್ಯಾವಿತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಂ ಕೃತವನ್ತಃ| ಉಕ್ತಂ ಹಿ ಜತೂಕರ್ಣೇ- “ಧಾತ್ರೀ ತುಲಾ, ಕೌಡವಿಕಂ ಪಿಪ್ಪಲೀ ಮರಿಚಂ ಕೃಮಿಘ್ನಂ ಚ, ಇನ್ದ್ರಾಹ್ವಂ ಸಾರಿವಾದ್ವಯಂ ದಾರುನಿಶಾ ಸುರದಾರು ಘನಂ ಕುಷ್ಠಂ ಚಾರ್ಧಪಲಿಕಂ, ಪಲಿಕಂ ಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾಪಾಠಾತಿಲ್ವಕಗ್ರನ್ಥಿಕೈಲ್ವಾಲುಕಚವ್ಯಕ್ರಮುಕಬಿಲ್ವಂ ಸಾಗ್ನಿಕಂ ಪಾಕ್ಯಂ, ದ್ರಾಕ್ಷಾದ್ವಯಂ ಚ ಪೃಥಕ್ಪೃಥಕ್ ಕ್ವಾಥೌ ವಿಮಿಶ್ರಿತೌ ದ್ವೌ, ಸಿತಾತುಲೇ ದ್ವೇ, ಮಧು ದ್ವಿಕುಡವಂ ಚ” ಇತ್ಯಾದಿ| ಅತ್ರಾಪಿ ಚ ಸಾಮಾನ್ಯಪರಿಭಾಷಾ ಚರಕೋಕ್ತಮಾನಸಮಾನಾ ಏವ| ಭಿನ್ನಾಯಾ ಇತಿ ಚೂರ್ಣೀಕೃತಾಯಾಃ| ಕುಸುಮಸ್ವರಸೋ ಮಧು||೧೩೮-೧೬೯||

Adhikarana 32 (170-184) · Śloka 184

ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮಿದಂ ಸಿದ್ಧಂ ಸ್ರಾವಿಣಾಂ ಶೃಣ್ವತಃ ಪರಮ್ | ತತ್ರಾನುಬನ್ಧೋ ದ್ವಿವಿಧಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣೋ ಮಾರುತಸ್ಯ ಚ||೧೭೦|| ವಿಟ್ ಶ್ಯಾವಂ ಕಠಿನಂ ರೂಕ್ಷಂ ಚಾಧೋ ವಾಯುರ್ನ ವರ್ತತೇ| ತನು ಚಾರುಣವರ್ಣಂ ಚ ಫೇನಿಲಂ ಚಾಸೃಗರ್ಶಸಾಮ್||೧೭೧|| ಕಟ್ಯೂರುಗುದಶೂಲಂ ಚ ದೌರ್ಬಲ್ಯಂ ಯದಿ ಚಾಧಿಕಮ್| ತತ್ರಾನುಬನ್ಧೋ ವಾತಸ್ಯ ಹೇತುರ್ಯದಿ ಚ ರೂಕ್ಷಣಮ್||೧೭೨|| ಶಿಥಿಲಂ ಶ್ವೇತಪೀತಂ ಚ ವಿಟ್ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಗುರು ಶೀತಲಮ್| ಯದ್ಯರ್ಶಸಾಂ ಘನಂ ಚಾಸೃಕ್ ತನ್ತುಮತ್ ಪಾಣ್ಡು ಪಿಚ್ಛಿಲಮ್||೧೭೩|| ಗುದಂ ಸಪಿಚ್ಛಂ ಸ್ತಿಮಿತಂ ಗುರು ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಚ ಕಾರಣಮ್| ಶ್ಲೇಷ್ಮಾನುಬನ್ಧೋ ವಿಜ್ಞೇಯಸ್ತತ್ರ ರಕ್ತಾರ್ಶಸಾಂ ಬುಧೈಃ||೧೭೪|| ಸ್ನಿಗ್ಧಶೀತಂ ಹಿತಂ ವಾತೇ ರೂಕ್ಷಶೀತಂ ಕಫಾನುಗೇ| ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮಿದಂ ತಸ್ಮಾತ್ ಸಮ್ಪ್ರಧಾರ್ಯ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್||೧೭೫|| ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಾಧಿಕಂ ಮತ್ವಾ ಶೋಧನೇನೋಪಪಾದಯೇತ್| ಸ್ರವಣಂ ಚಾಪ್ಯುಪೇಕ್ಷೇತ ಲಙ್ಘನೈರ್ವಾ ಸಮಾಚರೇತ್||೧೭೬|| ಪ್ರವೃತ್ತಮಾದಾವರ್ಶೋಭ್ಯೋ ಯೋ ನಿಗೃಹ್ಣಾತ್ಯಬುದ್ಧಿಮಾನ್| ಶೋಣಿತಂ ದೋಷಮನಿಲಂ ತದ್ರೋಗಾಞ್ಜನಯೇದ್ಬಹೂನ್||೧೭೭|| ರಕ್ತಪಿತ್ತಂ ಜ್ವರಂ ತೃಷ್ಣಾಮಗ್ನಿಸಾದಮರೋಚಕಮ್| ಕಾಮಲಾಂ ಶ್ವಯಥುಂ ಶೂಲಂ ಗುದವಙ್ಕ್ಷಣಸಂಶ್ರಯಮ್||೧೭೮|| ಕಣ್ಡ್ವರುಃಕೋಠಪಿಡಕಾಃ ಕುಷ್ಠಂ ಪಾಣ್ಡ್ವಾಹ್ವಯಂ ಗದಮ್| ವಾತಮೂತ್ರಪುರೀಷಾಣಾಂ ವಿಬನ್ಧಂ ಶಿರಸೋ ರುಜಮ್||೧೭೯|| ಸ್ತೈಮಿತ್ಯಂ ಗುರುಗಾತ್ರತ್ವಂ ತಥಾಽನ್ಯಾನ್ ರಕ್ತಜಾನ್ ಗದಾನ್| ತಸ್ಮಾತ್ ಸ್ರುತೇ ದುಷ್ಟರಕ್ತೇ ರಕ್ತಸಙ್ಗ್ರಹಣಂ ಹಿತಮ್||೧೮೦|| ಹೇತುಲಕ್ಷಣಕಾಲಜ್ಞೋ ಬಲಶೋಣಿತವರ್ಣವಿತ್| ಕಾಲಂ ತಾವದುಪೇಕ್ಷೇತ ಯಾವನ್ನಾತ್ಯಯಮಾಪ್ನುಯಾತ್||೧೮೧|| ಅಗ್ನಿಸನ್ದೀಪನಾರ್ಥಂ ಚ ರಕ್ತಸಙ್ಗ್ರಹಣಾಯ ಚ| ದೋಷಾಣಾಂ ಪಾಚನಾರ್ಥಂ ಚ ಪರಂ ತಿಕ್ತೈರುಪಾಚರೇತ್||೧೮೨|| ಯತ್ತು ಪ್ರಕ್ಷೀಣದೋಷಸ್ಯ ರಕ್ತಂ ವಾತೋಲ್ಬಣಸ್ಯ ಚ| ವರ್ತತೇ ಸ್ನೇಹಸಾಧ್ಯಂ ತತ್ ಪಾನಾಭ್ಯಙ್ಗಾನುವಾಸನೈಃ||೧೮೩|| ಯತ್ತು ಪಿತ್ತೋಲ್ಬಣಂ ರಕ್ತಂ ಘರ್ಮಕಾಲೇ ಪ್ರವರ್ತತೇ| ಸ್ತಮ್ಭನೀಯಂ ತದೇಕಾನ್ತಾನ್ನ ಚೇದ್ವಾತಕಫಾನುಗಮ್||೧೮೪||

ಸಮ್ಪ್ರತಿ ರಕ್ತಾರ್ಶಸಾಂ ವಾತಕಫಾನುಬನ್ಧಂ ಲಕ್ಷಣಂ ಚ ದರ್ಶಯನ್ ಭಿನ್ನಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ- ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮಿತ್ಯಾದಿ| ಅತ್ರ ಚ ತನ್ತ್ರೇ ಪಿತ್ತಜಸ್ಯೇವ ರಕ್ತಜಾನ್ಯರ್ಶಾಂಸಿ ದುಷ್ಟಸ್ರಾವಯುಕ್ತಾನಿ ಸ್ರಾವೀಣೀತಿ ಜ್ಞೇಯಾನಿ| ವಿಟ್ ಶ್ಯಾವಮಿತಿ ನಿರ್ದೇಶಾದ್ವಿಟ್ಶಬ್ದೋ ನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗೋಽಪ್ಯಸ್ತೀತ್ಯುನ್ನೀಯತೇ| ಮಲಿನಮಿತಿ ಅತ್ಯರ್ಥದುಷ್ಟಮ್| ಹೇತ್ವಾದಿವಿಶೇಷಜ್ಞೇನ ಸ್ರಾವಸ್ಯೋಪೇಕ್ಷಾ ಕಾರ್ಯೇತಿ ಸೂಚಯತಿ| ವರ್ತತೇ ಇತಿ ಪ್ರವರ್ತತೇ| ವಾತೇಽನುಬಲೇ ಸ್ನೇಹನಂ, ಕಫೇಽನುಬಲೇ ತೂಪೇಕ್ಷಣಂ ಲಙ್ಘನಾದಿ ವಾ ಕಾರ್ಯಮಿತಿ ಭಾವಃ||೧೭೦-೧೮೪||

Adhikarana 33 (185-192) · Śloka 192

ಕುಟಜತ್ವಙ್ನಿರ್ಯೂಹಃ ಸನಾಗರಃ ಸ್ನಿಗ್ಧರಕ್ತಸಙ್ಗ್ರಹಣಃ| ತ್ವಗ್ದಾಡಿಮಸ್ಯ ತದ್ವತ್ ಸನಾಗರಶ್ಚನ್ದನರಸಶ್ಚ||೧೮೫|| ಚನ್ದನಕಿರಾತತಿಕ್ತಕಧನ್ವಯವಾಸಾಃ ಸನಾಗರಾಃ ಕ್ವಥಿತಾಃ| ರಕ್ತಾರ್ಶಸಾಂ ಪ್ರಶಮನಾ ದಾರ್ವೀತ್ವಗುಶೀರನಿಮ್ಬಾಶ್ಚ||೧೮೬|| ಸಾತಿವಿಷಾ ಕುಟಜತ್ವಕ್ ಫಲಂ ಚ ಸರಸಾಞ್ಜನಂ ಮಧುಯುತಾನಿ| ರಕ್ತಾಪಹಾನಿ ದದ್ಯಾತ್ ಪಿಪಾಸವೇ ತಣ್ಡುಲಜಲೇನ||೧೮೭|| ಕುಟಜತ್ವಚೋ ವಿಪಾಚ್ಯಂ ಪಲಶತಮಾರ್ದ್ರಂ ಮಹೇನ್ದ್ರಸಲಿಲೇನ| ಯಾವತ್ಸ್ಯಾದ್ಗತರಸಂ ತದ್ದ್ರವ್ಯಂ ಪೂತೋ ರಸಸ್ತತೋ ಗ್ರಾಹ್ಯಃ||೧೮೮|| ಮೋಚರಸಃ ಸಸಮಙ್ಗಃ ಫಲಿನೀ ಚ ಸಮಾಂಶಿಕೈಸ್ತ್ರಿಭಿಸ್ತೈಶ್ಚ | ವತ್ಸಕಬೀಜಂ ತುಲ್ಯಂ ಚೂರ್ಣಿತಮತ್ರ ಪ್ರದಾತವ್ಯಮ್||೧೮೯|| ಪೂತೋತ್ಕ್ವಥಿತಃ ಸಾನ್ದ್ರಃ ಸ ರಸೋ ದರ್ವೀಪ್ರಲೇಪನೋ ಗ್ರಾಹ್ಯಃ| ಮಾತ್ರಾಕಾಲೋಪಹಿತಾ ರಸಕ್ರಿಯೈಷಾ ಜಯತ್ಯಸೃಕ್ಸ್ರಾವಮ್||೧೯೦|| ಛಗಲೀಪಯಸಾ ಪೀತಾ ಪೇಯಾಮಣ್ಡೇನ ವಾ ಯಥಾಗ್ನಿಬಲಮ್| ಜೀರ್ಣೌಷಧಶ್ಚ ಶಾಲೀನ್ ಪಯಸಾ ಛಾಗೇನ ಭುಞ್ಜೀತ||೧೯೧|| ರಕ್ತಾರ್ಶಾಂಸ್ಯತಿಸಾರಂ ರಕ್ತಂ ಸಾಸೃಗ್ರುಜೋ ನಿಹನ್ತ್ಯಾಶು| ಬಲವಚ್ಚ ರಕ್ತಪಿತ್ತಂ ರಸಕ್ರಿಯೈಷಾ ಜಯತ್ಯುಭಯಭಾಗಮ್ ||೧೯೨|| ಇತಿ ಕುಟಜಾದಿರಸಕ್ರಿಯಾ|

ಸನಾಗರ ಈಷನ್ನಾಗರಃ| ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ಯ ರಕ್ತಸ್ಯ ಸಙ್ಗ್ರಹಣಃ ಸ್ನಿಗ್ಧರಕ್ತಸಙ್ಗ್ರಹಣಃ| ತದ್ವದಿತ್ಯನೇನ ಪೂರ್ವಯೋಗಫಲಂ ವಿಧಿಂ ಚ ದರ್ಶಯತಿ| ಕುಟಜತ್ವಚ ಇತ್ಯಾದೌ ಪಲಶತಂ ತುಲಾ, ಜಲದ್ರೋಣೇನ ಸಾಧ್ಯಮ್, ಅಷ್ಟಭಾಗಾವಶೇಷಃ ಕಷಾಯೋ ಗ್ರಾಹ್ಯಃ| ತನ್ತ್ರಾನ್ತರೇಽಪ್ಯುಕ್ತಂ- “ದ್ರೋಣೇಽಮ್ಭಸಃ ಪಲಶತಂ ಕುಟಜತ್ವಚೋಽಷ್ಟಭಾಗಶೇಷಮ್” ಇತಿ| ಮಹೇನ್ದ್ರಸಲಿಲಮ್ ಆನ್ತರಿಕ್ಷಂ ಜಲಮ್| ದರ್ವೀಪ್ರಲೇಪನೋ ಗ್ರಾಹ್ಯ ಇತಿ ಯಸ್ಯಾಮವಸ್ಥಾಯಾಂ ದರ್ವೀಪ್ರಲೇಪೋ ಭವತಿ ತಸ್ಯಾಮವತಾರಣೀಯಃ| ಉಭಯಭಾಗರಕ್ತಪಿತ್ತಸ್ಯಾಸಾಧ್ಯತ್ವಾದುಭಯಭಾಗಶಬ್ದೇನ ಕೇವಲೋರ್ಧ್ವಗಂ ಕೇವಲಾಧೋಗಂ ಚೇಷ್ಯತೇ; ತತ್ರಾಪ್ಯಧೋಗಸ್ಯ ಯಾಪ್ಯತ್ವಾತ್ತದ್ಯಾಪನಮೇವೇಹ ನಿಹನ್ಯಾದಿತಿ ಪದೇನೋಚ್ಯತೇ||೧೮೫-೧೯೨||

Adhikarana 34 (193-198) · Śloka 198

ನೀಲೋತ್ಪಲಂ ಸಮಙ್ಗಾ ಮೋಚರಸಶ್ಚನ್ದನಂ ತಿಲಾ ಲೋಧ್ರಮ್| ಪೀತ್ವಾ ಚ್ಛಗಲೀಪಯಸಾ ಭೋಜ್ಯಂ ಪಯಸೈವ ಶಾಲ್ಯನ್ನಮ್||೧೯೩|| ಛಾಗಲಿಪಯಃ ಪ್ರಯುಕ್ತಂ ನಿಹನ್ತಿ ರಕ್ತಂ ಸವಾಸ್ತುಕರಸಂ ಚ| ಧನ್ವವಿಹಙ್ಗಮೃಗಾಣಾಂ ರಸೋ ನಿರಮ್ಲಃ ಕದಮ್ಲೋ ವಾ||೧೯೪|| ಪಾಠಾ ವತ್ಸಕಬೀಜಂ ರಸಾಞ್ಜನಂ ನಾಗರಂ ಯವಾನ್ಯಶ್ಚ| ಬಿಲ್ವಮಿತಿ ಚಾರ್ಶಸೈಶ್ಚೂರ್ಣಿತಾನಿ ಪೇಯಾನಿ ಶೂಲೇಷು||೧೯೫|| ದಾರ್ವೀ ಕಿರಾತತಿಕ್ತಂ ಮುಸ್ತಂ ದುಃಸ್ಪರ್ಶಕಶ್ಚ ರುಧಿರಘ್ನಮ್| ರಕ್ತೇಽತಿವರ್ತಮಾನೇ ಶೂಲೇ ಚ ಘೃತಂ ವಿಧಾತವ್ಯಮ್||೧೯೬|| ಕುಟಜಫಲವಲ್ಕಕೇಶರನೀಲೋತ್ಪಲಲೋಧ್ರಧಾತಕೀಕಲ್ಕೈಃ| ಸಿದ್ಧಂ ಘೃತಂ ವಿಧೇಯಂ ಶೂಲೇ ರಕ್ತಾರ್ಶಸಾಂ ಭಿಷಜಾ||೧೯೭|| ಸರ್ಪಿಃ ಸದಾಡಿಮರಸಂ ಸಯಾವಶೂಕಂ ಶೃತಂ ಜಯತ್ಯಾಶು| ರಕ್ತಂ ಸಶೂಲಮಥವಾ ನಿದಿಗ್ಧಿಕಾದುಗ್ಧಿಕಾಸಿದ್ಧಮ್||೧೯೮||

ಕದಮ್ಲ ಈಷದಮ್ಲಃ| ಕುಟಜಫಲವಲ್ಕಶಬ್ದೇನ ಇನ್ದ್ರಯವಾಃ ಕುಟಜತ್ವಕ್ ಚೋಚ್ಯತೇ| ಸದಾಡಿಮರಸಮಿತ್ಯತ್ರ ಸಿದ್ಧಂ ಸರ್ಪಿಃ||೧೯೩-೧೯೮||

Adhikarana 35 (199-211) · Śloka 211

ಲಾಜಾಪೇಯಾ ಪೀತಾ ಸಚುಕ್ರಿಕಾ ಕೇಶರೋತ್ಪಲೈಃ ಸಿದ್ಧಾ| ಹನ್ತ್ಯಾಶ್ವಸ್ರಸ್ರಾವಂ ತಥಾ ಬಲಾಪೃಶ್ನಿಪರ್ಣೀಭ್ಯಾಮ್||೧೯೯|| ಹ್ರೀವೇರಬಿಲ್ವನಾಗರನಿರ್ಯೂಹೇ ಸಾಧಿತಾಂ ಸನವನೀತಾಮ್| ವೃಕ್ಷಾಮ್ಲದಾಡಿಮಾಮ್ಲಾಮಮ್ಲೀಕಾಮ್ಲಾಂ ಸಕೋಲಾಮ್ಲಾಮ್||೨೦೦|| ಗೃಞ್ಜನಕಸುರಾಸಿದ್ಧಾಂ ದದ್ಯಾದ್ಯಮಕೇನ ಭರ್ಜಿತಾಂ ಪೇಯಾಮ್| ರಕ್ತಾತಿಸಾರಶೂಲಪ್ರವಾಹಿಕಾಶೋಥನಿಗ್ರಹಣೀಮ್||೨೦೧|| ಕಾಶ್ಮರ್ಯಾಮಲಕಾನಾಂ ಸಕರ್ಬುದಾರಾನ್ ಫಲಾಮ್ಲಾಂಶ್ಚ| ಗೃಞ್ಜನಕಶಾಲ್ಮಲೀನಾಂ ಕ್ಷೀರಿಣ್ಯಾಶ್ಚುಕ್ರಿಕಾಯಾಶ್ಚ||೨೦೨|| ನ್ಯಗ್ರೋಧಶುಙ್ಗಕಾನಾಂ ಖಣ್ಡಾಂಸ್ತಥಾ ಕೋವಿದಾರಪುಷ್ಪಾಣಾಮ್| ದಧ್ನಃ ಸರೇಣ ಸಿದ್ಧಾನ್ ದದ್ಯಾದ್ರಕ್ತೇ ಪ್ರವೃತ್ತೇಽತಿ||೨೦೩|| ಸಿದ್ಧಂ ಪಲಾಣ್ಡುಶಾಕಂ ತಕ್ರೇಣೋಪೋದಿಕಾಂ ಸಬದರಾಮ್ಲಾಮ್| ರುಧಿರಸ್ರವೇ ಪ್ರದದ್ಯಾನ್ಮಸೂರಸೂಪಂ ಚ ತಕ್ರಾಮ್ಲಮ್||೨೦೪|| ಪಯಸಾ ಶೃತೇನ ಯೂಷೈರ್ಮಸೂರಮುದ್ಗಾಢಕೀಮಕುಷ್ಠಾನಾಮ್ | ಭೋಜನಮದ್ಯಾದಮ್ಲೈಃ ಶಾಲಿಶ್ಯಾಮಾಕಕೋದ್ರವಜಮ್||೨೦೫|| ಶಶಹರಿಣಲಾವಮಾಂಸೈಃ ಕಪಿಞ್ಜಲೈಣೇಯಕೈಃ ಸುಸಿದ್ಧೈಶ್ಚ| ಭೋಜನಮದ್ಯಾದಮ್ಲೈರ್ಮಧುರೈರೀಷತ್ ಸಮರಿಚೈರ್ವಾ||೨೦೬|| ದಕ್ಷಶಿಖಿತಿತ್ತಿರಿರಸೈರ್ದ್ವಿಕಕುದಲೋಪಾಕಜೈಶ್ಚ ಮಧುರಾಮ್ಲೈಃ| ಅದ್ಯಾದ್ರಸೈರತಿವಹೇಷ್ವರ್ಶಃಸ್ವನಿಲೋಲ್ಬಣಶರೀರಃ||೨೦೭|| ರಸಖಡಯೂಷಯವಾಗೂಸಂಯೋಗತಃ ಕೇವಲೋಽಥವಾ ಜಯತಿ| ರಕ್ತಮತಿವರ್ತಮಾನಂ ವಾತಂ ಚ ಪಲಾಣ್ಡುರುಪಯುಕ್ತಃ||೨೦೮|| ಛಾಗಾನ್ತರಾಧಿ ತರುಣಂ ಸರುಧಿರಮುಪಸಾಧಿತಂ ಬಹುಪಲಾಣ್ಡು| ವ್ಯತ್ಯಾಸಾನ್ಮಧುರಾಮ್ಲಂ ವಿಟ್ಶೋಣಿತಸಙ್ಕ್ಷಯೇ ದೇಯಮ್||೨೦೯|| ನವನೀತತಿಲಾಭ್ಯಾಸಾತ್ ಕೇಶರನವನೀತಶರ್ಕರಾಭ್ಯಾಸಾತ್| ದಧಿಸರಮಥಿತಾಭ್ಯಾಸಾದರ್ಶಾಂಸ್ಯಪಯಾನ್ತಿ ರಕ್ತಾನಿ||೨೧೦|| ನವನೀತಘೃತಂ ಛಾಗಂ ಮಾಂಸಂ ಚ ಸಷಷ್ಟಿಕಃ ಶಾಲಿಃ| ತರುಣಶ್ಚ ಸುರಾಮಣ್ಡಸ್ತರುಣೀ ಚ ಸುರಾ ನಿಹನ್ತ್ಯಸ್ರಮ್||೨೧೧||

ಗೃಞ್ಜನಕೇತ್ಯಾದಿನಾ ಯೋಗಾನ್ತರಂ, ಗೃಞ್ಜನಕಃ ಪಲಾಣ್ಡುಭೇದಃ| ಕರ್ಬುದಾರಃ ಕಾಞ್ಚನಭೇದಃ| ಭೋಜನಮಿತ್ಯಾದೌ ಭೋಜನಮದ್ಯಾದಿತಿ ಯೋಜ್ಯಮ್| ದ್ವಿಕಕುದ್ ಉಷ್ಟ್ರಃ| ಅನ್ತರಾಧಿ ಶರೀರಮಧ್ಯಂ, ತಚ್ಚ ತರುಣಚ್ಛಾಗಸ್ಯೈವಾದ್ಯಾತ್| ಮಧುರಾಮ್ಲಂ ಪ್ರಥಮಂ ಮಧುರಂ, ಪಶ್ಚಾತ್ಕಿಞ್ಚಿದಮ್ಲಮ್| ದಧಿಸರಸ್ಯ ಮಥಿತಂ ದಧಿಸರಮಥಿತಮ್| ನವನೀತಘೃತಂ ಸದ್ಯಸ್ಕನವನೀತಘೃತಮ್; ಅನ್ಯೇ ತು ನವನೀತಂ ಘೃತಂ ಚ ಛಾಗಂ ವದನ್ತಿ; ಯತೋ ಅಜಾ ರಕ್ತಸ್ತಮ್ಭನಾತ್ಮಿಕಾ ಪ್ರೋಕ್ತಾ||೧೯೯-೨೧೧||

Adhikarana 36 (212-221) · Śloka 221

ಪ್ರಾಯೇಣ ವಾತಬಹುಲಾನ್ಯರ್ಶಾಂಸಿ ಭವನ್ತ್ಯತಿಸ್ರುತೇ ರಕ್ತೇ| ದುಷ್ಟೇಽಪಿ ಚ ಕಫಪಿತ್ತೇ ತಸ್ಮಾದನಿಲೋಽಧಿಕೋ ಜ್ಞೇಯಃ||೨೧೨|| ದೃಷ್ಟ್ವಾ ತು ರಕ್ತಪಿತ್ತಂ ಪ್ರಬಲಂ ಕಫವಾತಲಿಙ್ಗಮಲ್ಪಂ ಚ| ಶೀತಾ ಕ್ರಿಯಾ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಾ ಯಥೇರಿತಾ ವಕ್ಷ್ಯತೇ ಚಾನ್ಯಾ ||೨೧೩|| ಮಧುಕಂ ಸಪಞ್ಚವಲ್ಕಂ ಬದರೀತ್ವಗುದುಮ್ಬರಂ ಧವಪಟೋಲಮ್| ಪರಿಷೇಚನೇ ವಿದಧ್ಯಾದ್ವೃಷಕಕುಮಯವಾಸನಿಮ್ಬಾಂಶ್ಚ||೨೧೪|| ರಕ್ತೇಽತಿವರ್ತಮಾನೇ ದಾಹೇ ಕ್ಲೇದೇಽವಗಾಹಯೇಚ್ಚಾಪಿ| ಮಧುಕಮೃಣಾಲಪದ್ಮಕಚನ್ದನಕುಶಕಾಶನಿಷ್ಕ್ವಾಥೇ||೨೧೫|| ಇಕ್ಷುರಸಮಧುಕವೇತಸನಿರ್ಯೂಹೇ ಶೀತಲೇ ಪಯಸಿ ವಾ ತಮ್| ಅವಗಾಹಯೇತ್ ಪ್ರದಿಗ್ಧಂ ಪೂರ್ವಂ ಶಿಶಿರೇಣ ತೈಲೇನ||೨೧೬|| ದತ್ತ್ವಾ ಘೃತಂ ಸಶರ್ಕರಮುಪಸ್ಥದೇಶೇ ಗುದೇ ತ್ರಿಕದೇಶೇ ಚ| ಶಿಶಿರಜಲಸ್ಪರ್ಶಸುಖಾ ಧಾರಾ ಪ್ರಸ್ತಮ್ಭನೀ ಯೋಜ್ಯಾ||೨೧೭|| ಕದಲೀದಲೈರಭಿನವೈಃ ಪುಷ್ಕರಪತ್ರೈಶ್ಚ ಶೀತಜಲಸಿಕ್ತೈಃ| ಪ್ರಚ್ಛಾದನಂ ಮುಹುರ್ಮುಹುರಿಷ್ಟಂ ಪದ್ಮೋತ್ಪಲದಲೈಶ್ಚ||೨೧೮|| ದುರ್ವಾಘೃತಪ್ರದೇಹಃ ಶತಧೌತಸಹಸ್ರಧೌತಮಪಿ ಸರ್ಪಿಃ| ವ್ಯಜನಪವನಃ ಸುಶೀತೋ ರಕ್ತಸ್ರಾವಂ ಜಯತ್ಯಾಶು||೨೧೯|| ಸಮಙ್ಗಾಮಧುಕಾಭ್ಯಾಂ ತಿಲಮಧುಕಾಭ್ಯಾಂ ರಸಾಞ್ಜನವೃತಾಭ್ಯಾಮ್| ಸರ್ಜರಸಘೃತಾಭ್ಯಾಂ ವಾ ನಿಮ್ಬಘೃತಾಭ್ಯಾಂ ಮಧುಘೃತಾಭ್ಯಾಂ ವಾ||೨೨೦|| ದಾರ್ವೀತ್ವಕ್ಸರ್ಪಿರ್ಭ್ಯಾಂ ಸಚನ್ದನಾಭ್ಯಾಮಥೋತ್ಪಲಘೃತಾಭ್ಯಾಮ್| ದಾಹೇ ಕ್ಲೇದೇ ಚ ಗುದಭ್ರಂಶೇ ಗುದಜಾಃ ಪ್ರತಿಸಾರಣೀಯಾಃ ಸ್ಯುಃ||೨೨೧||

ಯವಾಸಃ ದುರಾಲಭಾ| ಶಿಶಿರೇಣ ತೈಲೇನೇತಿ ಶೀತಲದ್ರವ್ಯಸಾಧಿತೇನ ತೈಲೇನ| ಶಿಶಿರೇತ್ಯಾದಿ ಶಿಶಿರಜಲಾ ಚ ಸುಖಸ್ಪರ್ಶಾ ಚ; ತೇನ ತೀವ್ರಶೀತತ್ವಂ ನಿವಾರಯತಿ||೨೧೨-೨೨೧||

Adhikarana 37 (222-223) · Śloka 223

ಆಭಿಃ ಕ್ರಿಯಾಭಿರಥವಾ ಶೀತಾಭಿರ್ಯಸ್ಯ ತಿಷ್ಠತಿ ನ ರಕ್ತಮ್| ತಂ ಕಾಲೇ ಸ್ನಿಗ್ಧೋಷ್ಣೈರ್ಮಾಂಸರಸೈಸ್ತರ್ಪಯೇನ್ಮತಿಮಾನ್||೨೨೨|| ಅವಪೀಡಕಸರ್ಪಿರ್ಭಿಃ ಕೋಷ್ಣೈರ್ಘೃತತೈಲಿಕೈಸ್ತಥಾಽಭ್ಯಙ್ಗೈಃ| ಕ್ಷೀರಘೃತತೈಲಸೇಕೈಃ ಕೋಷ್ಣೈಸ್ತಮುಪಾಚರೇದಾಶು||೨೨೩||

ಅಧುನಾ ಅಶಕ್ಯರಕ್ತಸ್ರುತೌ ಕ್ಷೀಣಧಾತುತರ್ಪಣಾರ್ಥಂ ಬೃಂಹಣಮಾಹ- ಆಭಿರಿತ್ಯಾದಿ| ಅವಪೀಡಕಸರ್ಪಿಃ ಭೋಜನಸ್ಯೋರ್ಧ್ವಂ ಯತ್ ಪೀಯತೇ; ಕಿಂವಾ ಭೂರಿಮಾತ್ರಂ ಸರ್ಪಿರವಪೀಡಕಮುಚ್ಯತೇ| ತಮಿತಿ ಸ್ರವದ್ರಕ್ತಂ ಪುರುಷಮ್||೨೨೨-೨೨೩||

Adhikarana 38 (224-229) · Śloka 229

ಕೋಷ್ಣೇನ ವಾತಪ್ರಬಲೇ ಘೃತಮಣ್ಡೇನಾನುವಾಸಯೇಚ್ಛೀಘ್ರಮ್| ಪಿಚ್ಛಾಬಸ್ತಿಂ ದದ್ಯಾತ್ ಕಾಲೇ ತಸ್ಯಾಥವಾ ಸಿದ್ಧಮ್||೨೨೪|| ಯವಾಸಕುಶಕಾಶಾನಂ ಮೂಲಂ ಪುಷ್ಪಂ ಚ ಶಾಲ್ಮಲಮ್| ನ್ಯಗ್ರೋಧೋದುಮ್ಬರಾಶ್ವತ್ಥಶುಙ್ಗಾಶ್ಚ ದ್ವಿಪಲೋನ್ಮಿತಾಃ||೨೨೫|| ತ್ರಿಪ್ರಸ್ಥಂ ಸಲಿಲಸ್ಯೈತತ್ ಕ್ಷೀರಪ್ರಸ್ಥಂ ಚ ಸಾಧಯೇತ್| ಕ್ಷೀರಶೇಷಂ ಕಷಾಯಂ ಚ ಪೂತಂ ಕಲ್ಕೈರ್ವಿಮಿಶ್ರಯೇತ್||೨೨೬|| ಕಲ್ಕಾಃ ಶಾಲ್ಮಲಿನಿರ್ಯಾಸಸಮಙ್ಗಾಚನ್ದನೋತ್ಪಲಮ್| ವತ್ಸಕಸ್ಯ ಚ ಬೀಜಾನಿ ಪ್ರಿಯಙ್ಗುಃ ಪದ್ಮಕೇಶರಮ್||೨೨೭|| ಪಿಚ್ಛಾಬಸ್ತಿರಯಂ ಸಿದ್ಧಃ ಸಘೃತಕ್ಷೌದ್ರಶರ್ಕರಃ| ಪ್ರವಾಹಿಕಾಗುದಭ್ರಂಶರಕ್ತಸ್ರಾವಜ್ವರಾಪಹಃ||೨೨೮|| ಪ್ರಪೌಣ್ಡರೀಕಂ ಮಧುಕಂ ಪಿಚ್ಛಾಬಸ್ತೌ ಯಥೇರಿತಾನ್| ಪಿಷ್ಟ್ವಾಽನುವಾಸನಂ ಸ್ನೇಹಂ ಕ್ಷೀರದ್ವಿಗುಣಿತಂ ಪಚೇತ್||೨೨೯|| ಇತಿ ಪಿಚ್ಛಾಬಸ್ತಿಃ|

ಪಿಚ್ಛಾಬಸ್ತಿಮಾಹ- ಯವಾಸೇತ್ಯಾದಿ| ಯವಾಸಃ ದುರಾಲಭಾ| ಅತ್ರ ಚ ಕಲ್ಕಾದಿಮಾನಂ ಬಸ್ತಿವದ್ವಿಜ್ಞೇಯಮ್||೨೨೪-೨೨೯||

Adhikarana 39 (230-233) · Śloka 233

ಹ್ರೀವೇರಮುತ್ಪಲಂ ಲೋಧ್ರಂ ಸಮಙ್ಗಾಚವ್ಯಚನ್ದನಮ್| ಪಾಠಾ ಸಾತಿವಿಷಾ ಬಿಲ್ವಂ ಧಾತಕೀ ದೇವದಾರು ಚ||೨೩೦|| ದಾರ್ವೀತ್ವಙ್ ನಾಗರಂ ಮಾಂಸೀ ಮುಸ್ತಂ ಕ್ಷಾರೋ ಯವಾಗ್ರಜಃ| ಚಿತ್ರಕಶ್ಚೇತಿ ಪೇಷ್ಯಾಣಿ ಚಾಙ್ಗೇರೀಸ್ವರಸೇ ಘೃತಮ್||೨೩೧|| ಐಕಧ್ಯಂ ಸಾಧಯೇತ್ ಸರ್ವಂ ತತ್ ಸರ್ಪಿಃ ಪರಮೌಷಧಮ್| ಅರ್ಶೋತಿಸಾರಗ್ರಹಣೀಪಾಣ್ಡುರೋಗೇ ಜ್ವರೇಽರುಚೌ||೨೩೨|| ಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರೇ ಗುದಭ್ರಂಶೇ ಬಸ್ತ್ಯಾನಾಹೇ ಪ್ರವಾಹಣೇ| ಪಿಚ್ಛಾಸ್ರಾವೇಽರ್ಶಸಾಂ ಶೂಲೇ ಯೋಜ್ಯಮೇತತ್ತ್ರಿದೋಷನುತ್||೨೩೩|| ಇತಿ ಹ್ರೀವೇರಾದಿಘೃತಮ್|

ಯವಾಗ್ರಜಃ ಕ್ಷಾರಃ ಯವಕ್ಷಾರಃ| ಚಾಙ್ಗೇರೀಸ್ವರಸೋಽತ್ರ ಚತುರ್ಗುಣೋ ಗ್ರಾಹ್ಯಃ, ದ್ರವಾನ್ತರಾಸಾನ್ನಿಧ್ಯಾತ್||೨೩೦-೨೩೩||

Adhikarana 40 (234-242) · Śloka 242

ಅವಾಕ್ಪುಷ್ಪೀ ಬಲಾ ದಾರ್ವೀ ಪೃಶ್ನಿಪರ್ಣೀ ತ್ರಿಕಣ್ಟಕಃ| ನ್ಯಗ್ರೋಧೋದುಮ್ಬರಾಶ್ವತ್ಥಶುಙ್ಗಾಶ್ಚ ದ್ವಿಪಲೋನ್ಮಿತಾಃ||೨೩೪|| ಕಷಾಯ ಏಷಾಂ ಪೇಷ್ಯಾಸ್ತು ಜೀವನ್ತೀ ಕಟುರೋಹಿಣೀ| ಪಿಪ್ಪಲೀ ಪಿಪ್ಪಲೀಮೂಲಂ ನಾಗರಂ ಸುರದಾರು ಚ||೨೩೫|| ಕಲಿಙ್ಗಾಃ ಶಾಲ್ಮಲಂ ಪುಷ್ಪಂ ವೀರಾ ಚನ್ದನಮುತ್ಪಲಮ್ | ಕಟ್ಫಲಂ ಚಿತ್ರಕೋ ಮುಸ್ತಂ ಪ್ರಿಯಙ್ಗ್ವತಿವಿಷಾಸ್ಥಿರಾಃ||೨೩೬|| ಪದ್ಮೋತ್ಪಲಾನಾಂ ಕಿಞ್ಜಲ್ಕಃ ಸಮಙ್ಗಾ ಸನಿದಿಗ್ಧಿಕಾ| ಬಿಲ್ವಂ ಮೋಚರಸಃ ಪಾಠಾ ಭಾಗಾಃ ಕರ್ಷಸಮನ್ವಿತಾಃ||೨೩೭|| ಚತುಷ್ಪ್ರಸ್ಥೇ ಶೃತಂ ಪ್ರಸ್ಥಂ ಕಷಾಯಮವತಾರಯೇತ್| ತ್ರಿಂಶತ್ಪಲಾನಿ ಪ್ರಸ್ಥೋಽತ್ರ ವಿಜ್ಞೇಯೋ ದ್ವಿಪಲಾಧಿಕಃ||೨೩೮|| ಸುನಿಷಣ್ಣಕಚಾಙ್ಗೇರ್ಯೋಃ ಪ್ರಸ್ಥೌ ದ್ವೌ ಸ್ವರಸಸ್ಯ ಚ| ಸರ್ವೈರೇತೈರ್ಯಥೋದ್ದಿಷ್ಟೈರ್ಘೃತಪ್ರಸ್ಥಂ ವಿಪಾಚಯೇತ್||೨೩೯|| ಏತದರ್ಶಃಸ್ವತೀಸಾರೇ ರಕ್ತಸ್ರಾವೇ ತ್ರಿದೋಷಜೇ| ಪ್ರವಾಹಣೇ ಗುದಭ್ರಂಶೇ ಪಿಚ್ಛಾಸು ವಿವಿಧಾಸು ಚ||೨೪೦|| ಉತ್ಥಾನೇ ಚಾತಿಬಹುಶಃ ಶೋಥಶೂಲೇ ಗುದಾಶ್ರಯೇ| ಮೂತ್ರಗ್ರಹೇ ಮೂಢವಾತೇ ಮನ್ದೇಽಗ್ನಾವರುಚಾವಪಿ||೨೪೧|| ಪ್ರಯೋಜ್ಯಂ ವಿಧಿವತ್ ಸರ್ಪಿರ್ಬಲವರ್ಣಾಗ್ನಿವರ್ಧನಮ್| ವಿವಿಧೇಷ್ವನ್ನಪಾನೇಷು ಕೇವಲಂ ವಾ ನಿರತ್ಯಯಮ್||೨೪೨|| ಇತಿ ಸುನಿಷಣ್ಣಕಚಾಙ್ಗೇರೀಘೃತಮ್|

ಅವಾಕ್ಪುಷ್ಪೀ ಅಧಃಪುಷ್ಪೀ| ಅತ್ರ ಕ್ವಾಥ್ಯದ್ರವ್ಯಂ ಷೋಡಶಪಲಮ್| ಯದ್ಯಪ್ಯತ್ರೋತ್ಸರ್ಗತಶ್ಚತುಷ್ಪ್ರಸ್ಥಮೇವ ಜಲಂ ದೇಯಂ, ತಥಾ ಶೇಷಚತುರ್ಭಾಗಃ ಪ್ರಸ್ಥ ಏವ ಭವತಿ, ತಥಾಽಪಿ ಚತುರ್ಗುಣಜಲದಾನಸ್ಯ ಚತುರ್ಥಭಾಗಶೇಷತಯಾ ಸ್ಥಾಪ್ಯಕಷಾಯಸ್ಯ ಉತ್ಸರ್ಗವಿಧೌ ಸೂಚನಾರ್ಥಮಿದಂ ಚರಕವಚನಮ್| ತಥಾ ‘ತ್ರಿಂಶತ್ಪಲಾನಿ ತು ಪ್ರಸ್ಥೋ ವಿಜ್ಞೇಯೋ ದ್ವಿಪಲಾಧಿಕಃ’ ಇತ್ಯಪಿ ವಚನಂ ಪರಿಭಾಷಾಸಿದ್ಧಾರ್ಥಾಭಿಧಾಯಕಂ ವಿಜ್ಞೇಯಮ್| ಅತ ಏವ ದೃಢಬಲಸಂಸ್ಕಾರೇಽಪಿ ದ್ರವದ್ವೈಗುಣ್ಯಾಭಿಧಾನಂ ಭವಿಷ್ಯತಿ| ತ್ರಿಂಶತ್ಪಲವಿಶೇಷಣತಯಾ ದ್ವಿಪಲಾಧಿಕಾನೀತಿ ನಿರ್ದೇಶೇ ಪ್ರಾಪ್ತೇ ಪ್ರಸ್ಥವಿವಕ್ಷಯಾ ಪುಂಲ್ಲಿಙ್ಗೈಕವಚನನಿರ್ದೇಶೋ ಜ್ಞೇಯಃ||೨೩೪-೨೪೨||

Adhikarana 41 (243) · Śloka 243

ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರ- ವ್ಯತ್ಯಾಸಾನ್ಮಧುರಾಮ್ಲಾನಿ ಶೀತೋಷ್ಣಾನಿ ಚ ಯೋಜಯೇತ್| ನಿತ್ಯಮಗ್ನಿಬಲಾಪೇಕ್ಷೀ ಜಯತ್ಯರ್ಶಃಕೃತಾನ್ ಗದಾನ್||೨೪೩||

ವ್ಯತ್ಯಾಸಾತ್ ಪರಸ್ಪರಪರಿವರ್ತನೇನ ಮಧುರಾಮ್ಲಯೋಃ ಶೀತೋಷ್ಣಯೋಶ್ಚ ಯೋಜನಾ||೨೪೩||

Adhikarana 42 (244-246) · Śloka 246

ತ್ರಯೋ ವಿಕಾರಾಃ ಪ್ರಾಯೇಣ ಯೇ ಪರಸ್ಪರಹೇತವಃ| ಅರ್ಶಾಂಸಿ ಚಾತಿಸಾರಶ್ಚ ಗ್ರಹಣೀದೋಷ ಏವ ಚ||೨೪೪|| ಏಷಾಮಗ್ನಿಬಲೇ ಹೀನೇ ವೃದ್ಧಿರ್ವೃದ್ಧೇ ಪರಿಕ್ಷಯಃ| ತಸ್ಮಾದಗ್ನಿಬಲಂ ರಕ್ಷ್ಯಮೇಷು ತ್ರಿಷು ವಿಶೇಷತಃ||೨೪೫|| ಭೃಷ್ಟೈಃ ಶಾಕೈರ್ಯವಾಗೂಭಿರ್ಯೂಷೈರ್ಮಾಂಸರಸೈಃ ಖಡೈಃ| ಕ್ಷೀರತಕ್ರಪ್ರಯೋಗೈಶ್ಚ ವಿವಿಧೈರ್ಗುದಜಾಞ್ಜಯೇತ್||೨೪೬||

ಅರ್ಶಃಸು ಅಗ್ನಿರಕ್ಷಾಮಭಿಧಾತುಮನ್ಯತ್ರಾಪಿ ಯತ್ರಾಗ್ನಿರಕ್ಷಾ ವಿಶೇಷೇಣ ಕರ್ತವ್ಯಾ ತಾನಾಹ- ತ್ರಯ ಇತ್ಯಾದಿ| ವೃದ್ಧೇ ಪರಿಕ್ಷಯಃ ಅಗ್ನಿಬಲೇ ವೃದ್ಧೇ ವಿನಾಶಃ| ತ್ರಿಷು ವಿಶೇಷತ ಇತ್ಯನೇನಾನ್ಯತ್ರಾಪ್ಯಗ್ನಿರಕ್ಷಣಂ ಕಾರ್ಯಮಿತಿ ದರ್ಶಯತಿ||೨೪೪-೨೪೬||

Adhikarana 43 (247-248) · Śloka 248

ಯದ್ವಾಯೋರಾನುಲೋಮ್ಯಾಯ ಯದಗ್ನಿಬಲವೃದ್ಧಯೇ| ಅನ್ನಪಾನೌಷಧದ್ರವ್ಯಂ ತತ್ ಸೇವ್ಯಂ ನಿತ್ಯಮರ್ಶಸೈಃ||೨೪೭|| ಯದತೋ ವಿಪರೀತಂ ಸ್ಯಾನ್ನಿದಾನೇ ಯಚ್ಚ ದರ್ಶಿತಮ್| ಗುದಜಾಭಿಪರೀತೇನ ತತ್ ಸೇವ್ಯಂ ನ ಕದಾಚನ||೨೪೮||

ಯದ್ವಾಯೋರಿತ್ಯಾದಿನಾ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಚಿಕಿತ್ಸಾಂ ಸಾರೋದ್ಧಾರೇಣಾಹ||೨೪೭-೨೪೮||

Adhikarana 44 (249-255) · Śloka 255

ತತ್ರ ಶ್ಲೋಕಾಃ- ಅರ್ಶಸಾಂ ದ್ವಿವಿಧಂ ಜನ್ಮ ಪೃಥಗಾಯತನಾನಿ ಚ| ಸ್ಥಾನಸಂಸ್ಥಾನಲಿಙ್ಗಾನಿ ಸಾಧ್ಯಾಸಾಧ್ಯವಿನಿಶ್ಚಯಃ||೨೪೯|| ಅಭ್ಯಙ್ಗಾಃ ಸ್ವೇದನಂ ಧೂಮಾಃ ಸಾವಗಾಹಾಃ ಪ್ರಲೇಪನಾಃ| ಶೋಣಿತಸ್ಯಾವಸೇಕಶ್ಚ ಯೋಗಾ ದೀಪನಪಾಚನಾಃ||೨೫೦|| ಪಾನಾನ್ನವಿಧಿರಗ್ರ್ಯಶ್ಚ ವಾತವರ್ಚೋಽನುಲೋಮನಃ| ಯೋಗಾಃ ಸಂಶಮನೀಯಾಶ್ಚ ಸರ್ಪೀಂಷಿ ವಿವಿಧಾನಿ ಚ||೨೫೧|| ಬಸ್ತಯಸ್ತಕ್ರಯೋಗಾಶ್ಚ ವರಾರಿಷ್ಟಾಃ ಸಶರ್ಕರಾಃ| ಶುಷ್ಕಾಣಾಮರ್ಶಸಾಂ ಶಸ್ತಾಃ ಸ್ರಾವಿಣಾಂ ಲಕ್ಷಣಾನಿ ಚ||೨೫೨|| ದ್ವಿವಿಧಂ ಸಾನುಬನ್ಧಾನಾಂ ತೇಷಾಂ ಚೇಷ್ಟಂ ಯದೌಷಧಮ್| ರಕ್ತಸಙ್ಗ್ರಹಣಾಃ ಕ್ವಾಥಾಃ ಪೇಷ್ಯಾಶ್ಚ ವಿವಿಧಾತ್ಮಕಾಃ||೨೫೩|| ಸ್ನೇಹಾಹಾರವಿಧಿಶ್ಚಾಗ್ರ್ಯೋ ಯೋಗಾಶ್ಚ ಪ್ರತಿಸಾರಣಾಃ| ಪ್ರಕ್ಷಾಲನಾವಗಾಹಾಶ್ಚ ಪ್ರದೇಹಾಃ ಸೇಚನಾನಿ ಚ||೨೫೪|| ಅತಿವೃತ್ತಸ್ಯ ರಕ್ತಸ್ಯ ವಿಧಾತವ್ಯಂ ಯದೌಷಧಮ್| ತತ್ಸರ್ವಮಿಹ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಂ ಗುದಜಾನಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತೇ||೨೫೫||

ಅರ್ಶಸಾಂ ದ್ವಿವಿಧಮಿತ್ಯಾದಿನಾ ಅಧ್ಯಾಯಾರ್ಥಸಙ್ಗ್ರಹಃ| ಅರಿಷ್ಟಗ್ರಹಣೇನೈವ ಶಾರ್ಕರಸ್ಯಾಪಿ ಗ್ರಹಣೇ ಪ್ರಾಪ್ತೇ ಶಾರ್ಕರಸ್ಯ ಪೃಥಗಭಿಧಾನಂ ಗುಡಕೃತೇಭ್ಯೋ ಭೇದೇನ ವ್ಯವಹಾರಾರ್ಥಂ, ತಥಾಽನುಪಾನಾಭಿಧಾನಾರ್ಥಂ ಪೃಥಕ್ಕೃತಮ್||೨೪೯-೨೫೫||

Adhikarana puShpikA · Śloka 14

ಇತ್ಯಗ್ನಿವೇಶಕೃತೇ ತನ್ತ್ರೇ ಚರಕಪ್ರತಿಸಂಸ್ಕೃತೇ ಚಿಕಿತ್ಸಾಸ್ಥಾನೇಽರ್ಶಶ್ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮ ಚತುರ್ದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೪||

ಇತಿ ಶ್ರೀಚಕ್ರಪಾಣಿದತ್ತಕೃತಾಯಾಂ ಚರಕತಾತ್ಪರ್ಯಟೀಕಾಯಾಮಾಯುರ್ವೇದದೀಪಿಕಾಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಸ್ಥಾನೇಽರ್ಶಶ್ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮ ಚತುರ್ದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೪||