Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತಶ್ಛರ್ದಿಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ||೧|| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹ ಭಗವಾನಾತ್ರೇಯಃ||೨||
अथातश्छर्दिचिकित्सितं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
ಶರೀರೇ ಮಾರ್ಗದ್ವಯಂ ಪ್ರಧಾನಮ್- ಅಧೋ ಗುದಮ್, ಊರ್ಧ್ವಂ ಚ ಮುಖಂ; ತದಧೋಮಾರ್ಗಾತಿಪ್ರವೃತ್ತದೋಷಮತೀಸಾರಮಭಿಧಾಯ, ಊರ್ಧ್ವಾತಿದೋಷಪ್ರವೃತ್ತಿರೂಪಾ ಛರ್ದಿರುಚ್ಯತೇ, ಇತಿ ಛರ್ದ್ಯಧ್ಯಾಯಸಮ್ಬನ್ಧಃ||೧-೨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ಯಶಸ್ವಿನಂ ಬ್ರಹ್ಮತಪೋದ್ಯುತಿಭ್ಯಾಂ ಜ್ವಲನ್ತಮಗ್ನ್ಯರ್ಕಸಮಪ್ರಭಾವಮ್| ಪುನರ್ವಸುಂ ಭೂತಹಿತೇ ನಿವಿಷ್ಟಂ ಪಪ್ರಚ್ಛ ಶಿಷ್ಯೋಽತ್ರಿಜಮಗ್ನಿವೇಶಃ||೩||
यशस्विनं ब्रह्मतपोद्युतिभ्यां ज्वलन्तमग्न्यर्कसमप्रभावम्| पुनर्वसुं भूतहिते निविष्टं पप्रच्छ शिष्योऽत्रिजमग्निवेशः||३||
🔊 Audio coming soon
ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನಸ್ಯ ತಪಸಶ್ಚ ದ್ಯುತೀ ಬ್ರಹ್ಮತಪೋದ್ಯುತೀ, ತಾಭ್ಯಾಂ ಜ್ವಲನ್ತಮ್||೩||
Adhikarana 3 (4-5) · Śloka 5
ಯಾಶ್ಛರ್ದಯಃ ಪಞ್ಚ ಪುರಾ ತ್ವಯೋಕ್ತಾ ರೋಗಾಧಿಕಾರೇ ಭಿಷಜಾಂ ವರಿಷ್ಠ!| ತಾಸಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಂ ಸನಿದಾನಲಿಙ್ಗಾಂ ಯಥಾವದಾಚಕ್ಷ್ವ ನೃಣಾಂ ಹಿತಾರ್ಥಮ್||೪|| ತದಗ್ನಿವೇಶಸ್ಯ ವಚೋ ನಿಶಮ್ಯ ಪ್ರೀತೋ ಭಿಷಕ್ಶ್ರೇಷ್ಠ ಇದಂ ಜಗಾದ| ಯಾಶ್ಛರ್ದಯಃ ಪಞ್ಚ ಪುರಾ ಮಯೋಕ್ತಾಸ್ತಾ ವಿಸ್ತರೇಣ ಬ್ರುವತೋ ನಿಬೋಧ||೫||
याश्छर्दयः पञ्च पुरा त्वयोक्ता रोगाधिकारे भिषजां वरिष्ठ!| तासां चिकित्सां सनिदानलिङ्गां यथावदाचक्ष्व नृणां हितार्थम्||४|| तदग्निवेशस्य वचो निशम्य प्रीतो भिषक्श्रेष्ठ इदं जगाद| याश्छर्दयः पञ्च पुरा मयोक्तास्ता विस्तरेण ब्रुवतो निबोध||५||
🔊 Audio coming soon
ರೋಗಾಧಿಕಾರೇ ಇತಿ ಅಷ್ಟೋದರೀಯೇ (ಸೂ.ಅ.೧೯)||೪-೫||
Adhikarana 4 (6) · Śloka 6
ದೋಷೈಃ ಪೃಥಕ್ತ್ರಿಪ್ರಭವಾಶ್ಚತಸ್ರೋ ದ್ಬಿಷ್ಟಾರ್ಥಯೋಗಾದಪಿ ಪಞ್ಚಮೀ ಸ್ಯಾತ್|೬|
दोषैः पृथक्त्रिप्रभवाश्चतस्रो द्बिष्टार्थयोगादपि पञ्चमी स्यात्|६|
🔊 Audio coming soon
ಪೃಥಕ್ ವಾತಾದಿಷು ತ್ರಿಷು ಮಿಲಿತೇಷು ಚ ಪ್ರಭವ ಉತ್ಪತ್ತಿರ್ಯಾಸಾಂ ತಾಃ ಪೃಥಕ್ತ್ರಿಪ್ರಭವಾಶ್ಚತಸ್ರಃ| ದ್ವಿಷ್ಟಾರ್ಥಯೋಗಾದಪೀತ್ಯತ್ರ ದ್ವಿಷ್ಟಶಬ್ದೇನ ಪ್ರತೀಪಾಶುಚಿಪೂತ್ಯಾದಯೋಽಪಿ ದ್ವೇಷ್ಯತಯಾ ಗೃಹ್ಯನ್ತೇ| ದ್ವಿಷ್ಟಪ್ರತೀಪೇತ್ಯಾದೌ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣದ್ವಿಷ್ಟಾರ್ಥಚ್ಛರ್ದಿನಿದಾನೇ ದ್ವಿಷ್ಟಶಬ್ದೇನ ಗೋಬಲೀವರ್ದನ್ಯಾಯಾತ್ ಪ್ರತಿಪುರುಷನಿಯತದ್ವಿಷ್ಟತ್ವಮುಚ್ಯತೇ, ತೇನೇಹೋಕ್ತಾರ್ಥಶಬ್ದೇನ ಪ್ರತಿಪಾದಿತಾ ಛರ್ದಿರುಚ್ಯತೇ|೬|
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
ತಾಸಾಂ ಹೃದುತ್ಕ್ಲೇಶಕಫಪ್ರಸೇಕೌ ದ್ವೇಷೋಽಶನೇ ಚೈವ ಹಿ ಪೂರ್ವರೂಪಮ್||೬||
तासां हृदुत्क्लेशकफप्रसेकौ द्वेषोऽशने चैव हि पूर्वरूपम्||६||
🔊 Audio coming soon
ಯದ್ಯಪಿ ಹೇತ್ವಭಿಧಾನಪೂರ್ವಕಂ ಪೂರ್ವರೂಪಾಭಿಧಾನಂ ಯುಜ್ಯತೇ, ಹೇತೂತ್ತರಕಾಲಭಾವಿತ್ವಾದೇವ ಪೂರ್ವರೂಪಸ್ಯ; ತಥಾಽಪ್ಯಲ್ಪವಕ್ತವ್ಯತ್ವಾತ್ ತಾಸಾಮಿತ್ಯಾದಿನಾ ಪೂರ್ವರೂಪಮಾಹ| ಪೂರ್ವರೂಪಂ ಲಿಙ್ಗಾಲ್ಪತ್ವಾದುಚ್ಯತೇ, ಏವಮನ್ಯತ್ರಾಪಿ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಸೂಚಿತಪೂರ್ವರೂಪಾಭಿಧಾನೇ ಜ್ಞೇಯಮ್||೬||
Adhikarana 6 (7-9) · Śloka 9
ವ್ಯಾಯಾಮತೀಕ್ಷ್ಣೌಷಧಶೋಕರೋಗಭಯೋಪವಾಸಾದ್ಯತಿಕರ್ಶಿತಸ್ಯ| ವಾಯುರ್ಮಹಾಸ್ರೋತಸಿ ಸಮ್ಪ್ರವೃದ್ಧ ಉತ್ಕ್ಲೇಶ್ಯ ದೋಷಾಂಸ್ತತ ಊರ್ಧ್ವಮಸ್ಯನ್||೭|| ಆಮಾಶಯೋತ್ಕ್ಲೇಶಕೃತಾಂ ಚ ಮರ್ಮ ಪ್ರಪೀಡಯಂಶ್ಛರ್ದಿಮುದೀರಯೇತ್ತು| ಹೃತ್ಪಾರ್ಶ್ವಪೀಡಾಮುಖಶೋಷಮೂರ್ಧನಾಭ್ಯರ್ತಿಕಾಸಸ್ವರಭೇದತೋದೈಃ||೮|| ಉದ್ಗಾರಶಬ್ದಪ್ರಬಲಂ ಸಫೇನಂ ವಿಚ್ಛಿನ್ನಕೃಷ್ಣಂ ತನುಕಂ ಕಷಾಯಮ್| ಕೃಚ್ಛ್ರೇಣ ಚಾಲ್ಪಂ ಮಹತಾ ಚ ವೇಗೇನಾರ್ತೋಽನಿಲಾಚ್ಛರ್ದಯತೀಹ ದುಃಖಮ್||೯||
व्यायामतीक्ष्णौषधशोकरोगभयोपवासाद्यतिकर्शितस्य| वायुर्महास्रोतसि सम्प्रवृद्ध उत्क्लेश्य दोषांस्तत ऊर्ध्वमस्यन्||७|| आमाशयोत्क्लेशकृतां च मर्म प्रपीडयंश्छर्दिमुदीरयेत्तु| हृत्पार्श्वपीडामुखशोषमूर्धनाभ्यर्तिकासस्वरभेदतोदैः||८|| उद्गारशब्दप्रबलं सफेनं विच्छिन्नकृष्णं तनुकं कषायम्| कृच्छ्रेण चाल्पं महता च वेगेनार्तोऽनिलाच्छर्दयतीह दुःखम्||९||
🔊 Audio coming soon
ವ್ಯಾಯಾಮೇತ್ಯಾದಿನಾ ವಾತಜಾಯಾ ಹೇತುಲಕ್ಷಣೇ ಪ್ರಾಹ| ಮಹಾಸ್ರೋತಸೀತಿ ಕೋಷ್ಠೇ| ದೋಷಾನಿತಿ ಬಹುವಚನಂ ಬಹೂನಾಮುತ್ಕ್ಲೇಶನೀಯಾನಾಂ ವಿದ್ಯಮಾನತ್ವಾತ್ ತಥಾ ರಕ್ತಾದೇರಪಿ ಛರ್ದ್ಯಾದೌ ದೋಷಶಬ್ದೇನಾಭಿಧಾನಾತ್| ಊರ್ಧ್ವಕ್ಷೇಪಣಮಾಮಾಶಯೋತ್ಕ್ಲೇಶೇನೋದೀರಿತೋ ವಾಯುರೇವ ಕರೋತಿ| ಕಿಂವಾ ಆಮಾಶಯೋದ್ವೇಗಕೃತಾನಿತಿ ದ್ವಿತೀಯಾಬಹುವಚನಂ ದೋಷಾನಿತ್ಯಸ್ಯ ವಿಶೇಷಣಮ್| ಮರ್ಮೇತಿ ಹೃದಯಮ್| ಕಷಾಯಮಿತಿ ಕಷಾಯರಸಂ ಕಷಾಯವರ್ಣಂ ವಾ||೭-೯||
Adhikarana 7 (10-11) · Śloka 11
ಅಜೀರ್ಣಕಟ್ವಮ್ಲವಿದಾಹ್ಯಶೀತೈರಾಮಾಶಯೇ ಪಿತ್ತಮುದೀರ್ಣವೇಗಮ್| ರಸಾಯನೀಭಿರ್ವಿಸೃತಂ ಪ್ರಪೀಡ್ಯ ಮರ್ಮೋರ್ಧ್ವಮಾಗಮ್ಯ ವಮಿಂ ಕರೋತಿ||೧೦|| ಮೂರ್ಚ್ಛಾಪಿಪಾಸಾಮುಖಶೋಷಮೂರ್ಧತಾಲ್ವಕ್ಷಿಸನ್ತಾಪತಮೋಭ್ರಮಾರ್ತಃ| ಪೀತಂ ಭೃಶೋಷ್ಣಂ ಹರಿತಂ ಸತಿಕ್ತಂ ಧೂಮ್ರಂ ಚ ಪಿತ್ತೇನ ವಮೇತ್ ಸದಾಹಮ್||೧೧||
अजीर्णकट्वम्लविदाह्यशीतैरामाशये पित्तमुदीर्णवेगम्| रसायनीभिर्विसृतं प्रपीड्य मर्मोर्ध्वमागम्य वमिं करोति||१०|| मूर्च्छापिपासामुखशोषमूर्धताल्वक्षिसन्तापतमोभ्रमार्तः| पीतं भृशोष्णं हरितं सतिक्तं धूम्रं च पित्तेन वमेत् सदाहम्||११||
🔊 Audio coming soon
ಅಜೀರ್ಣೇತ್ಯಾದಿನಾ ಪಿತ್ತಜಾಯಾ ಹೇತುಲಕ್ಷಣೇ ಬ್ರೂತೇ| ಅಜೀರ್ಣೇತಿ ಅಜೀರ್ಣೇ ಭೋಜನಮ್| ರಸಾಯನೀಭಿರಿತಿ ಸ್ರೋತೋಭಿಃ| ಮೂರ್ಧೇತ್ಯಾದಿ ಸನ್ತಾಪೇನ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ| ಧೂಮ್ರಂ ಧೂಮ್ರವರ್ಣಮ್||೧೦-೧೧||
Adhikarana 8 (12-13) · Śloka 13
ಸ್ನಿಗ್ಧಾತಿಗುರ್ವಾಮವಿದಾಹಿಭೋಜ್ಯೈಃ ಸ್ವಪ್ನಾದಿಭಿಶ್ಚೈವ ಕಫೋಽತಿವೃದ್ಧಃ| ಉರಃ ಶಿರೋ ಮರ್ಮ ರಸಾಯನೀಶ್ಚ ಸರ್ವಾಃ ಸಮಾವೃತ್ಯ ವಮಿಂ ಕರೋತಿ||೧೨|| ತನ್ದ್ರಾಸ್ಯಮಾಧುರ್ಯಕಫಪ್ರಸೇಕಸನ್ತೋಷನಿದ್ರಾರುಚಿಗೌರವಾರ್ತಃ| ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಘನಂ ಸ್ವಾದು ಕಫಾದ್ವಿಶುದ್ಧಂ ಸಲೋಮಹರ್ಷೋಽಲ್ಪರುಜಂ ವಮೇತ್ತು||೧೩||
स्निग्धातिगुर्वामविदाहिभोज्यैः स्वप्नादिभिश्चैव कफोऽतिवृद्धः| उरः शिरो मर्म रसायनीश्च सर्वाः समावृत्य वमिं करोति||१२|| तन्द्रास्यमाधुर्यकफप्रसेकसन्तोषनिद्रारुचिगौरवार्तः| स्निग्धं घनं स्वादु कफाद्विशुद्धं सलोमहर्षोऽल्परुजं वमेत्तु||१३||
🔊 Audio coming soon
ಸ್ನಿಗ್ಧೇತ್ಯಾದಿನಾ ಕಫಜಾಮಾಹ| ಸನ್ತೋಷೋಽತ್ರ ತೃಪ್ತಿಃ, ಅನ್ಯೇ ತು ಸನ್ತೋಷೋ ಮಾನಸ ಏವಾತ್ರ ವ್ಯಾಧಿಪ್ರಭಾವಾದ್ಭವತಿ| ಅಲ್ಪರುಜಮಿತಿ ಕ್ರಿಯಾವಿಶೇಷಣಮ್||೧೨-೧೩||
Adhikarana 9 (14-15) · Śloka 15
ಸಮಶ್ನತಃ ಸರ್ವರಸಾನ್ ಪ್ರಸಕ್ತಮಾಮಪ್ರದೋಷರ್ತುವಿಪರ್ಯಯೈಶ್ಚ| ಸರ್ವೇ ಪ್ರಕೋಪಂ ಯುಗಪತ್ ಪ್ರಪನ್ನಾಶ್ಛರ್ದಿಂ ತ್ರಿದೋಷಾಂ ಜನಯನ್ತಿ ದೋಷಾಃ||೧೪|| ಶೂಲಾವಿಪಾಕಾರುಚಿದಾಹತೃಷ್ಣಾಶ್ವಾಸಪ್ರಮೋಹಪ್ರಬಲಾ ಪ್ರಸಕ್ತಮ್| ಛರ್ದಿಸ್ತ್ರಿದೋಷಾಲ್ಲವಣಾಮ್ಲನೀಲಸಾನ್ದ್ರೋಷ್ಣರಕ್ತಂ ವಮತಾಂ ನೃಣಾಂ ಸ್ಯಾತ್||೧೫||
समश्नतः सर्वरसान् प्रसक्तमामप्रदोषर्तुविपर्ययैश्च| सर्वे प्रकोपं युगपत् प्रपन्नाश्छर्दिं त्रिदोषां जनयन्ति दोषाः||१४|| शूलाविपाकारुचिदाहतृष्णाश्वासप्रमोहप्रबला प्रसक्तम्| छर्दिस्त्रिदोषाल्लवणाम्लनीलसान्द्रोष्णरक्तं वमतां नृणां स्यात्||१५||
🔊 Audio coming soon
ಸಮಶ್ನತ ಇತ್ಯಾದಿನಾ ತ್ರಿದೋಷಜಾಮಾಹ| ಸಮಶ್ನತಃ ಸರ್ವರಸಾನಿತಿ ಪಥ್ಯಾಪಥ್ಯಮೇಲಕರೂಪತಯಾ ಭಜತಃ, ಉಕ್ತಂ ಹಿ- “ಪಥ್ಯಾಪಥ್ಯಮಿಹೈಕತ್ರ ಭುಕ್ತಂ ಸಮಶನಂ ಮತಮ್” (ಚಿ.ಅ.೧೫) ಇತ್ಯತ್ರ; ನ ತು ಸರ್ವರಸಾನ್ ಭುಞ್ಜಾನಸ್ಯೇತ್ಯರ್ಥಃ; ಸರ್ವರಸಭೋಜನಂ ಹಿ ಪಥ್ಯಮೇವ, ತೇನೇಹ ತಸ್ಯ ತ್ರಿದೋಷಕರ್ತೃತ್ವಂ ನ ಸ್ಯಾತ್| ಪ್ರಸಕ್ತಮಿತಿ ನಿರನ್ತರಮ್| ಆಮಸ್ಯ ಪ್ರದೋಷಃ ಆಮಪ್ರದೋಷಃ||೧೪-೧೫||
Adhikarana 10 (16-17) · Śloka 17
ವಿಟ್ಸ್ವೇದಮೂತ್ರಾಮ್ಬುವಹಾನಿ ವಾಯುಃ ಸ್ರೋತಾಂಸಿ ಸಂರುಧ್ಯ ಯದೋರ್ಧ್ವಮೇತಿ| ಉತ್ಸನ್ನದೋಷಸ್ಯ ಸಮಾಚಿತಂ ತಂ ದೋಷಂ ಸಮುದ್ಧೂಯ ನರಸ್ಯ ಕೋಷ್ಠಾತ್||೧೬|| ವಿಣ್ಮೂತ್ರಯೋಸ್ತತ್ ಸಮವರ್ಣಗನ್ಧಂ ತೃಟ್ಶ್ವಾಸಹಿಕ್ಕಾರ್ತಿಯುತಂ ಪ್ರಸಕ್ತಮ್| ಪ್ರಚ್ಛರ್ದಯೇದ್ದುಷ್ಟಮಿಹಾತಿವೇಗಾತ್ತಯಾಽರ್ದಿತಶ್ಚಾಶು ವಿನಾಶಮೇತಿ||೧೭||
विट्स्वेदमूत्राम्बुवहानि वायुः स्रोतांसि संरुध्य यदोर्ध्वमेति| उत्सन्नदोषस्य समाचितं तं दोषं समुद्धूय नरस्य कोष्ठात्||१६|| विण्मूत्रयोस्तत् समवर्णगन्धं तृट्श्वासहिक्कार्तियुतं प्रसक्तम्| प्रच्छर्दयेद्दुष्टमिहातिवेगात्तयाऽर्दितश्चाशु विनाशमेति||१७||
🔊 Audio coming soon
ವಿಟ್ಸ್ವೇದೇತ್ಯಾದಿನಾ ಉಪದ್ರವಯುಕ್ತಾಂ ಛರ್ದಿಮುಪದ್ರವಾದಸಾಧ್ಯಾಮಾಹ| ವಿಣ್ಮೂತ್ರಯೋಸ್ತತ್ಸಮಗನ್ಧವರ್ಣಂ ಛರ್ದಯತೀತಿ ವಾಯುನಾ ವಿಣ್ಮೂತ್ರಸ್ರೋತಸಾಂ ದೂಷಿತತ್ವಾಜ್ಜ್ಞೇಯಮ್||೧೬-೧೭||
Adhikarana 11 (18) · Śloka 18
ದ್ವಿಷ್ಟಪ್ರತೀಪಾಶುಚಿಪೂತ್ಯಮೇಧ್ಯಬೀಭತ್ಸಗನ್ಧಾಶನದರ್ಶನೈಶ್ಚ| ಯಚ್ಛರ್ದಯೇತ್ತಪ್ತಮನಾ ಮನೋಧ್ನೈರ್ದ್ವಿಷ್ಟಾರ್ಥಸಂಯೋಗಭವಾ ಮತಾ ಸಾ||೧೮||
द्विष्टप्रतीपाशुचिपूत्यमेध्यबीभत्सगन्धाशनदर्शनैश्च| यच्छर्दयेत्तप्तमना मनोध्नैर्द्विष्टार्थसंयोगभवा मता सा||१८||
🔊 Audio coming soon
ದ್ವಿಷ್ಟೇತ್ಯಾದಿನಾ ದ್ವಿಷ್ಟಾರ್ಥಜಾಮಾಹ| ದ್ವಿಷ್ಟಾದಯೋ ಗನ್ಧೇನಾಶನೇನ ದರ್ಶನೇನ ಚ ಯಥಾಯೋಗ್ಯತಯಾ ಸಮ್ಬಧ್ಯನ್ತೇ| ಅಶನಂ ಭಕ್ಷಣಮ್| ದ್ವಿಷ್ಟಂ ಪ್ರತಿಪುರುಷಾಪ್ರೀತಿಜನಕಂ, ಪ್ರತೀಪಂ ವಚಾದಿ, ಕೇಚಿತ್ ಪ್ರತೀಪಂ ವಾತಮಾಹುಃ, ಅಶುಚಿ ಉಚ್ಛಿಷ್ಟಾದಿ, ಅಮೇಧ್ಯಂ ಮಲಿನಂ, ಬೀಭತ್ಸಂ ಜುಗುಪ್ಸಿತಮ್| ಮನೋಘ್ನೈರಿತ್ಯನೇನ ದ್ವಿಷ್ಟಾದೀನಾಂ ಮಧ್ಯೇ ಯತ್ಕಿಞ್ಚಿತ್ ಅಶುಚ್ಯಾದಿ ಯಂ ಪುರುಷಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಮನೋಘ್ನಂ ನ ಭವತಿ ತಂ ಪ್ರತಿ ತಚ್ಛರ್ದಿಕಾರಕಂ ನ ಭವತಿ, ಮನೋಽನುಪಘಾತಕತ್ವಾದಿತಿ ಸೂಚಯತಿ||೧೮||
Adhikarana 12 (19) · Śloka 19
ಕ್ಷೀಣಸ್ಯ ಯಾ ಛರ್ದಿರತಿಪ್ರವೃದ್ಧಾ ಸೋಪದ್ರವಾ ಶೋಣಿತಪೂಯಯುಕ್ತಾ| ಸಚನ್ದ್ರಿಕಾಂ ತಾಂ ಪ್ರವದನ್ತ್ಯಸಾಧ್ಯಾಂ ಸಾಧ್ಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸೇದನುಪದ್ರವಾಂ ಚ||೧೯||
क्षीणस्य या छर्दिरतिप्रवृद्धा सोपद्रवा शोणितपूययुक्ता| सचन्द्रिकां तां प्रवदन्त्यसाध्यां साध्यां चिकित्सेदनुपद्रवां च||१९||
🔊 Audio coming soon
ಅಸಾಧ್ಯಲಕ್ಷಣಯುಕ್ತಾಂ ಛರ್ದಿಂ ಪರಿತ್ಯಾಗಾರ್ಥಮಾಹ- ಕ್ಷೀಣಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಅತಿಪ್ರವೃದ್ಧೇತಿ ಸದಾಽನುಬದ್ಧಾ| ಸೋಪದ್ರವೇತ್ಯತ್ರ ವಿಟ್ಸ್ವೇದೇತ್ಯಾದಿನಾ ರೋಗೋಪದ್ರವಾ ಜ್ಞೇಯಾಃ| ಸಚನ್ದ್ರಿಕಾಮಿತಿ ಧಾತುಸ್ನೇಹಮಣ್ಡಲಾಕಾರಯುಕ್ತಾಮ್ ||೧೯||
Adhikarana 13 (20-22) · Śloka 22
ಆಮಾಶಯೋತ್ಕ್ಲೇಶಭವಾ ಹಿ ಸರ್ವಾಶ್ಛರ್ದ್ಯೋ ಮತಾ ಲಙ್ಘನಮೇವ ತಸ್ಮಾತ್| ಪ್ರಾಕ್ಕಾರಯೇನ್ಮಾರುತಜಾಂ ವಿಮುಚ್ಯ ಸಂಶೋಧನಂ ವಾ ಕಫಪಿತ್ತಹಾರಿ||೨೦|| ಚೂರ್ಣಾನಿ ಲಿಹ್ಯಾನ್ಮಧುನಾಽಭಯಾನಾಂ ಹೃದ್ಯಾನಿ ವಾ ಯಾನಿ ವಿರೇಚನಾನಿ| ಮದ್ಯೈಃ ಪಯೋಭಿಶ್ಚ ಯುತಾನಿ ಯುಕ್ತ್ಯಾ ನಯನ್ತ್ಯಧೋ ದೋಷಮುದೀರ್ಣಮೂರ್ಧ್ವಮ್||೨೧|| ವಲ್ಲೀಫಲಾದ್ಯೈರ್ವಮನಂ ಪಿಬೇದ್ವಾ ಯೋ ದುರ್ಬಲಸ್ತಂ ಶಮನೈಶ್ಚಿಕಿತ್ಸೇತ್| ರಸೈರ್ಮನೋಜ್ಞೈರ್ಲಘುಭಿರ್ವಿಶುಷ್ಕೈರ್ಭಕ್ಷ್ಯೈಃ ಸಭೋಜ್ಯೈರ್ವಿವಿಧೈಶ್ಚ ಪಾನೈಃ||೨೨||
आमाशयोत्क्लेशभवा हि सर्वाश्छर्द्यो मता लङ्घनमेव तस्मात्| प्राक्कारयेन्मारुतजां विमुच्य संशोधनं वा कफपित्तहारि||२०|| चूर्णानि लिह्यान्मधुनाऽभयानां हृद्यानि वा यानि विरेचनानि| मद्यैः पयोभिश्च युतानि युक्त्या नयन्त्यधो दोषमुदीर्णमूर्ध्वम्||२१|| वल्लीफलाद्यैर्वमनं पिबेद्वा यो दुर्बलस्तं शमनैश्चिकित्सेत्| रसैर्मनोज्ञैर्लघुभिर्विशुष्कैर्भक्ष्यैः सभोज्यैर्विविधैश्च पानैः||२२||
🔊 Audio coming soon
ಆಮಾಶಯೇತ್ಯಾದಿನಾ ಸಾಧ್ಯಾನಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ| ಯಸ್ಮಾದಾಮಾಶಯೋತ್ಕ್ಲೇಶಾತ್ ಸರ್ವಾಶ್ಛರ್ದಯೋ ಭವನ್ತಿ, ಆಮಾಶಯೋತ್ಥೇ ಚ ರೋಗೇ ಲಙ್ಘನಾದಿ ಕಫಹರಂ ಭೇಷಜಂ ಯುಕ್ತಂ, ತಸ್ಮಾಲ್ಲಙ್ಘನಮೇವ ಕರ್ತವ್ಯಮಿತಿ ಭಾವಃ| ಲಙ್ಘನಮಲ್ಪದೋಷವಿಷಯಂ, ಶೋಧನಂ ಚ ಬಹುದೋಷವಿಷಯಮಿತಿ ವ್ಯವಸ್ಥಾ| ಸಂಶೋಧನಶಬ್ದೇನ ಚೇಹ ವಿರೇಚನವಮನೇ ಅಪಿ ಗೃಹ್ಯೇತೇ; ಅನ್ಯೇ ತ್ವತ್ರ ಸಂಶೋಧನಶಬ್ದೇನ ಪ್ರತಿಮಾರ್ಗಹರಣತಯಾ ಅತ್ಯರ್ಥಹಿತಂ ವಿರೇಚನಮೇವ ವರ್ಣಯನ್ತಿ| ಸಂಶೋಧನಯೋಗಾನಾಹ- ಚೂರ್ಣಾನೀತ್ಯಾದಿ| ಫಲಾದ್ಯೈರಿತಿ ಫಲಾನಿ ಜೀಮೂತೇಕ್ಷ್ವಾಕುಪ್ರಭೃತೀನಿ ಫಲಮಾತ್ರಾಸಿದ್ಧಿ (ಸಿ.ಅ.೧೧) ಪಠಿತಾನಿ, ತೈಃ| ಶಮನೈರಿತಿ ದೋಷನಿಬರ್ಹಣಂ ವಿನಾ ದೋಷಸಾಮ್ಯಕರೈಃ; ಉಕ್ತಂ ಹಿ ಪುಷ್ಕಲಾವತೇ- “ನ ಶೋಧಯತಿ ಯದ್ದೋಷಾನ್ ಸಮಾನ್ನೋದೀರಯತ್ಯಪಿ| ಸಮೀಕರೋತಿ ವಿಷಮಾಂಸ್ತತ್ ಸಂಶಮನಮುಚ್ಯತೇ” ಇತಿ||೨೦-೨೨||
Adhikarana 14 (23-25) · Śloka 25
ಸುಸಂಸ್ಕೃತಾಸ್ತಿತ್ತಿರಿಬರ್ಹಿಲಾವರಸಾ ವ್ಯಪೋಹನ್ತ್ಯನಿಲಪ್ರವೃತ್ತಾಮ್| ಛರ್ದಿಂ ತಥಾ ಕೋಲಕುಲತ್ಥಧಾನ್ಯಬಿಲ್ವಾದಿಮೂಲಾಮ್ಲಯವೈಶ್ಚ ಯೂಷಃ||೨೩|| ವಾತಾತ್ಮಿಕಾಯಾಂ ಹೃದಯದ್ರವಾರ್ತೋ ನರಃ ಪಿಬೇತ್ ಸೈನ್ಧವವದ್ಧೃತಂ ತು| ಸಿದ್ಧಂ ತಥಾ ಧಾನ್ಯಕನಾಗರಾಭ್ಯಾಂ ದಧ್ನಾ ಚ ತೋಯೇನ ಚ ದಾಡಿಮಸ್ಯ||೨೪|| ವ್ಯೋಷೇಣ ಯುಕ್ತಾಂ ಲವಣೈಸ್ತ್ರಿಭಿಶ್ಚ ಘೃತಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾಮಥವಾ ವಿದಧ್ಯಾತ್| ಸ್ನಿಗ್ಧಾನಿ ಹೃದ್ಯಾನಿ ಚ ಭೋಜನಾನಿ ರಸೈಃ ಸಯೂಷೈರ್ದಧಿದಾಡಿಮಾಮ್ಲೈಃ||೨೫||
सुसंस्कृतास्तित्तिरिबर्हिलावरसा व्यपोहन्त्यनिलप्रवृत्ताम्| छर्दिं तथा कोलकुलत्थधान्यबिल्वादिमूलाम्लयवैश्च यूषः||२३|| वातात्मिकायां हृदयद्रवार्तो नरः पिबेत् सैन्धववद्धृतं तु| सिद्धं तथा धान्यकनागराभ्यां दध्ना च तोयेन च दाडिमस्य||२४|| व्योषेण युक्तां लवणैस्त्रिभिश्च घृतस्य मात्रामथवा विदध्यात्| स्निग्धानि हृद्यानि च भोजनानि रसैः सयूषैर्दधिदाडिमाम्लैः||२५||
🔊 Audio coming soon
ಸುಸಂಸ್ಕೃತಾ ಇತ್ಯಾದಿನಾ ವೈಶೇಷಿಕೀ ವಾತಜಾಚಿಕಿತ್ಸೋಚ್ಯತೇ| ಹೃದಯದ್ರವ ಇತಿ ಪರಿಶ್ರಾನ್ತಸ್ಯೇವ ಹೃದಯಕ್ಷೋಭಃ| ಸೈನ್ಧವವದಿತಿ ಸೈನ್ಧವಪ್ರಕ್ಷೇಪಂ; ಕೇಚಿತ್ ಸೈನ್ಧವವತ್ ಸಿದ್ಧಮಿತಿ ಯೋಜಯನ್ತಿ| ತೋಯೇನ ಚ ದಾಡಿಮಸ್ಯೇತಿ ದಾಡಿಮರಸೇನ| ವ್ಯೋಷೇಣೇತ್ಯಾದೌ ವ್ಯೋಷಾದೀನಾಂ ಪೇಯಘೃತಮಾತ್ರಾಯಾಂ ಪ್ರಕ್ಷೇಪ್ಯತ್ವಮ್||೨೩-೨೫||
Adhikarana 15 (26-33) · Śloka 33
ಪಿತ್ತಾತ್ಮಿಕಾಯಾಮನುಲೋಮನಾರ್ಥಂ ದ್ರಾಕ್ಷಾವಿದಾರೀಕ್ಷುರಸೈಸ್ತ್ರಿವೃತ್ ಸ್ಯಾತ್| ಕಫಾಶಯಸ್ಥಂ ತ್ವತಿಮಾತ್ರವೃದ್ಧಂ ಪಿತ್ತಂ ಹರೇತ್ ಸ್ವಾದುಭಿರೂರ್ಧ್ವಮೇವ||೨೬|| ಶುದ್ಧಾಯ ಕಾಲೇ ಮಧುಶರ್ಕರಾಭ್ಯಾಂ ಲಾಜೈಶ್ಚ ಮನ್ಥಂ ಯದಿ ವಾಽಪಿ ಪೇಯಾಮ್| ಪ್ರದಾಪಯೇನ್ಮುದ್ಗರಸೇನ ವಾಽಪಿ ಶಾಲ್ಯೋದನಂ ಜಾಙ್ಗಲಜೈ ರಸೈರ್ವಾ||೨೭|| ಸಿತೋಪಲಾಮಾಕ್ಷಿಕಪಿಪ್ಪಲೀಭಿಃ ಕುಲ್ಮಾಷಲಾಜಾಯವಸಕ್ತುಗೃಞ್ಜಾನ್| ಖರ್ಜೂರಮಾಂಸಾನ್ಯಥ ನಾರಿಕೇಲಂ ದ್ರಾಕ್ಷಾಮಥೋ ವಾ ಬದರಾಣಿ ಲಿಹ್ಯಾತ್||೨೮|| ಸ್ರೋತೋಜಲಾಜೋತ್ಪಲಕೋಲಮಜ್ಜಚೂರ್ಣಾನಿ ಲಿಹ್ಯಾನ್ಮಧುನಾಽಭಯಾಂ ಚ| ಕೋಲಾಸ್ಥಿಮಜ್ಜಾಞ್ಜನಮಕ್ಷಿಕಾವಿಡ್ಲಾಜಾಸಿತಾಮಾಗಧಿಕಾಕಣಾನ್ ವಾ||೨೯|| ದ್ರಾಕ್ಷಾರಸಂ ವಾಽಪಿ ಪಿಬೇತ್ ಸುಶೀತಂ ಮೃದ್ಭೃಷ್ಟಲೋಷ್ಟಪ್ರಭವಂ ಜಲಂ ವಾ| ಜಮ್ಬ್ವಾಮ್ರಯೋಃ ಪಲ್ಲವಜಂ ಕಷಾಯಂ ಪಿಬೇತ್ ಸುಶೀತಂ ಮಧುಸಂಯುತಂ ವಾ||೩೦|| ನಿಶಿ ಸ್ಥಿತಂ ವಾರಿ ಸಮುದ್ಗಕೃಷ್ಣಂ ಸೋಶೀರಧಾನ್ಯಂ ಚಣಕೋದಕಂ ವಾ| ಗವೇಧುಕಾಮೂಲಜಲಂ ಗುಡೂಚ್ಯಾ ಜಲಂ ಪಿಬೇದಿಕ್ಷುರಸಂ ಪಯೋ ವಾ||೩೧|| ಸೇವ್ಯಂ ಪಿಬೇತ್ ಕಾಞ್ಚನಗೈರಿಕಂ ವಾ ಸಬಾಲಕಂ ತಣ್ಡುಲಧಾವನೇನ| ಧಾತ್ರೀರಸೇನೋತ್ತಮಚನ್ದನಂ ವಾ ತೃಷ್ಣಾವಮಿಘ್ನಾನಿ ಸಮಾಕ್ಷಿಕಾಣಿ||೩೨|| ಕಲ್ಕಂ ತಥಾ ಚನ್ದನಚವ್ಯಮಾಂಸೀದ್ರಾಕ್ಷೋತ್ತಮಾಬಾಲಕಗೈರಿಕಾಣಾಮ್| ಶೀತಾಮ್ಬುನಾ ಗೈರಿಕಶಾಲಿಚೂರ್ಣಂ ಮೂರ್ವಾಂ ತಥಾ ತಣ್ಡುಲಧಾವನೇನ||೩೩||
पित्तात्मिकायामनुलोमनार्थं द्राक्षाविदारीक्षुरसैस्त्रिवृत् स्यात्| कफाशयस्थं त्वतिमात्रवृद्धं पित्तं हरेत् स्वादुभिरूर्ध्वमेव||२६|| शुद्धाय काले मधुशर्कराभ्यां लाजैश्च मन्थं यदि वाऽपि पेयाम्| प्रदापयेन्मुद्गरसेन वाऽपि शाल्योदनं जाङ्गलजै रसैर्वा||२७|| सितोपलामाक्षिकपिप्पलीभिः कुल्माषलाजायवसक्तुगृञ्जान्| खर्जूरमांसान्यथ नारिकेलं द्राक्षामथो वा बदराणि लिह्यात्||२८|| स्रोतोजलाजोत्पलकोलमज्जचूर्णानि लिह्यान्मधुनाऽभयां च| कोलास्थिमज्जाञ्जनमक्षिकाविड्लाजासितामागधिकाकणान् वा||२९|| द्राक्षारसं वाऽपि पिबेत् सुशीतं मृद्भृष्टलोष्टप्रभवं जलं वा| जम्ब्वाम्रयोः पल्लवजं कषायं पिबेत् सुशीतं मधुसंयुतं वा||३०|| निशि स्थितं वारि समुद्गकृष्णं सोशीरधान्यं चणकोदकं वा| गवेधुकामूलजलं गुडूच्या जलं पिबेदिक्षुरसं पयो वा||३१|| सेव्यं पिबेत् काञ्चनगैरिकं वा सबालकं तण्डुलधावनेन| धात्रीरसेनोत्तमचन्दनं वा तृष्णावमिघ्नानि समाक्षिकाणि||३२|| कल्कं तथा चन्दनचव्यमांसीद्राक्षोत्तमाबालकगैरिकाणाम्| शीताम्बुना गैरिकशालिचूर्णं मूर्वां तथा तण्डुलधावनेन||३३||
🔊 Audio coming soon
ಕಫಾಶಯಸ್ಥಮಿತಿ ಕಫಸ್ಥಾನಮಾಮಾಶಯೋರ್ಧ್ವಭಾಗೋ ವಕ್ಷಃ, ತತ್ಸ್ಥಮ್| ಹರೇದೂರ್ಧ್ವಮೇವೇತಿ ವಮನೇನೈವ ಹರೇತ್| ಯದಿ ವಾಽಪಿ ಪೇಯಾಮಿತಿ ಮನ್ದಾಗ್ನಿಂ ಪ್ರತ್ತ ಪೇಯಾ ಜ್ಞೇಯಾ| ಕುಲ್ಮಾಷಾ ಉತ್ಸಿನ್ನಯವಪಿಷ್ಟಕೃತಾ ಭಕ್ಷ್ಯಾಃ; ಪಾರಿಯಾತ್ರಾಸ್ತು ಮುದ್ಗಾನ್ಮಸೂರಾನುತ್ಸ್ವಿನ್ನಮೃದಿತಾನ್ ಕುಲ್ಮಾಷಾನಾಹುಃ| ಗೃಞ್ಜಃ ಸಮಣ್ಡೋ ಯವೌದನಃ| ಖರ್ಜೂರಮಾಂಸಾನೀತಿ ಖರ್ಜೂರಫಲಸಸ್ಯಾನಿ | ಖರ್ಜೂರೇತ್ಯಾದೌ ಲಿಹ್ಯಾದಿತ್ಯತ್ರ ‘ಸಿತೋಪಲಾಮಾಕ್ಷಿಕಪಿಪ್ಪಲೀಭಿಃ’ ಇತ್ಯನುವರ್ತನೀಯಮ್| ಸ್ರೋತೋಜ ಸ್ರೋತೋಞ್ಜನಮ್| ಕೋಲಮಜ್ಜಾ ಕೋಲಾಭ್ಯನ್ತರಮ್| ಅಭಯಾಂ ವೇತ್ಯತ್ರಾಪಿ ‘ಮಧುನಾ ಲಿಹ್ಯಾತ್’ ಇತಿ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ| ಕೋಲಾಸ್ಥೀತ್ಯಾದಾವಪಿ ‘ಮಧುನಾ ಲಿಹ್ಯಾತ್’ ಇತ್ಯನುವರ್ತತೇ| ಮೃದ್ಭೃಷ್ಟಲೋಷ್ಟಪ್ರಭವಂ ಜಲಂ ವೇತಿ ಮೃನ್ಮಯಲೋಷ್ಟನಿರ್ವಾಪಣಭವಂ ಜಲಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಸಮುದ್ಗಕೃಷ್ಣಂ ಪಿಪ್ಪಲೀಮುದ್ಗಸಹಿತಮ್| ನಿಶಿ ಸ್ಥಿತಮಿತ್ಯಾದೌ ಸೋಷೀರಧಾನ್ಯಮಿತಿ ದ್ವಿತೀಯಃ, ಚಣಕೋದಕಂ ವೇತಿ ತೃತೀಯೋ ಯೋಗಃ| ತಥಾ ಗವೇಧುಕಾದಿಯೋಗದ್ವಯೇಽಪಿ ಶೀತಕಷಾಯವಿಧಿರ್ಜ್ಞೇಯಃ| ಕಾಞ್ಚನಗೈರಿಕಮಿತಿ ಗೈರಿಕಂ ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯಪ್ರಸಿದ್ಧಂ ಕಾಞ್ಚನವರ್ಣಮ್| ಸಬಾಲಕಂ ತಣ್ಡುಲಧಾವನೇನೇತಿ ವಿಧಾನಂ ‘ಸೇವ್ಯಂ ಪಿಬೇತ್’ ಇತ್ಯನೇನ ತಥಾ ‘ಕಾಞ್ಚನಗೈರಿಕಂ ವಾ’ ಇತ್ಯನೇನ ಚ ದ್ವಿತೀಯಯೋಗೇನ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ| ದ್ರಾಕ್ಷೋತ್ತಮಾ ಗೋಸ್ತನೀ ದ್ರಾಕ್ಷೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಉತ್ತಮಚನ್ದನಂ ಧವಲಚನ್ದನಮ್||೨೬-೩೩||
Adhikarana 16 (34-39) · Śloka 39
ಕಫಾತ್ಮಿಕಾಯಾಂ ವಮನಂ ಪ್ರಶಸ್ತಂ ಸಪಿಪ್ಪಲೀಸರ್ಷಪನಿಮ್ಬತೋಯೈಃ| ಪಿಣ್ಡೀತಕೈಃ ಸೈನ್ಧವಸಮ್ಪ್ರಯುಕ್ತೈರ್ವಮ್ಯಾಂ ಕಫಾಮಾಶಯಶೋಧನಾರ್ಥಮ್||೩೪|| ಗೋಧೂಮಶಾಲೀನ್ ಸಯವಾನ್ ಪುರಾಣಾನ್ ಯೂಷೈಃ ಪಟೋಲಾಮೃತಚಿತ್ರಕಾಣಾಮ್| ವ್ಯೋಷಸ್ಯ ನಿಮ್ಬಸ್ಯ ಚ ತಕ್ರಸಿದ್ಧೈರ್ಯೂಷೈಃ ಫಲಾಮ್ಲೈಃ ಕಟುಭಿಸ್ತಥಾಽದ್ಯಾತ್||೩೫|| ರಸಾಂಶ್ಚ ಶೂಲ್ಯಾನಿ ಚ ಜಾಙ್ಗಲಾನಾಂ ಮಾಂಸಾನಿ ಜೀರ್ಣಾನ್ಮಧುಸೀಧ್ವರಿಷ್ಟಾನ್| ರಾಗಾಂಸ್ತಥಾ ಷಾಡವಪಾನಕಾನಿ ದ್ರಾಕ್ಷಾಕಪಿತ್ಥೈಃ ಫಲಪೂರಕೈಶ್ಚ||೩೬|| ಮುದ್ಗಾನ್ಮಸೂರಾಂಶ್ಚಣಕಾನ್ ಕಲಾಯಾನ್ ಭೃಷ್ಟಾನ್ ಯುತಾನ್ನಾಗರಮಾಕ್ಷಿಕಾಭ್ಯಾಮ್| ಲಿಹ್ಯಾತ್ತಥೈವ ತ್ರಿಫಲಾವಿಡಙ್ಗಚೂರ್ಣಂ ವಿಡಙ್ಗಪ್ಲವಯೋರಥೋ ವಾ||೩೭|| ಸಜಾಮ್ಬವಂ ವಾ ಬದರಾಮ್ಲಚೂರ್ಣಂ ಮುಸ್ತಾಯುತಾಂ ಕರ್ಕಟಕಸ್ಯ ಶೃಙ್ಗೀಮ್| ದುರಾಲಭಾಂ ವಾ ಮಧುಸಮ್ಪ್ರಯುಕ್ತಾಂ ಲಿಹ್ಯಾತ್ ಕಫಚ್ಛರ್ದಿವಿನಿಗ್ರಹಾರ್ಥಮ್||೩೮|| ಮನಃಶಿಲಾಯಾಃ ಫಲಪೂರಕಸ್ಯ ರಸೈಃ ಕಪಿತ್ಥಸ್ಯ ಚ ಪಿಪ್ಪಲೀನಾಮ್| ಕ್ಷೌದ್ರೇಣ ಚೂರ್ಣಂ ಮರಿಚೈಶ್ಚ ಯುಕ್ತಂ ಲಿಹಞ್ಜಯೇಚ್ಛರ್ದಿಮುದೀರ್ಣವೇಗಾಮ್||೩೯||
कफात्मिकायां वमनं प्रशस्तं सपिप्पलीसर्षपनिम्बतोयैः| पिण्डीतकैः सैन्धवसम्प्रयुक्तैर्वम्यां कफामाशयशोधनार्थम्||३४|| गोधूमशालीन् सयवान् पुराणान् यूषैः पटोलामृतचित्रकाणाम्| व्योषस्य निम्बस्य च तक्रसिद्धैर्यूषैः फलाम्लैः कटुभिस्तथाऽद्यात्||३५|| रसांश्च शूल्यानि च जाङ्गलानां मांसानि जीर्णान्मधुसीध्वरिष्टान्| रागांस्तथा षाडवपानकानि द्राक्षाकपित्थैः फलपूरकैश्च||३६|| मुद्गान्मसूरांश्चणकान् कलायान् भृष्टान् युतान्नागरमाक्षिकाभ्याम्| लिह्यात्तथैव त्रिफलाविडङ्गचूर्णं विडङ्गप्लवयोरथो वा||३७|| सजाम्बवं वा बदराम्लचूर्णं मुस्तायुतां कर्कटकस्य शृङ्गीम्| दुरालभां वा मधुसम्प्रयुक्तां लिह्यात् कफच्छर्दिविनिग्रहार्थम्||३८|| मनःशिलायाः फलपूरकस्य रसैः कपित्थस्य च पिप्पलीनाम्| क्षौद्रेण चूर्णं मरिचैश्च युक्तं लिहञ्जयेच्छर्दिमुदीर्णवेगाम्||३९||
🔊 Audio coming soon
ಸಮಾಕ್ಷಿಕಾಣೀತಿ ಪಶ್ಚಾದುಕ್ತಯೋಗತ್ರಯದ್ರವ್ಯಾಣಿ ಸಮಾಕ್ಷಿಕಾಣಿ ಕರ್ತವ್ಯಾನಿ| ಪಿಣ್ಡೀತಕೈರಿತಿ ಮದನೈಃ| ಕಫಸ್ಯಾಮಾಶಯಸ್ಯ ಚ ಶೋಧನಾರ್ಥಂ ಕಫಾಮಾಶಯಶೋಧನಾರ್ಥಮ್| ಯದ್ಯಪಿ ಗೋಧೂಮಯವೌ ಮಧುರತ್ವಯೋಗಾತ್ ಕಫಕರೌ, ತಥಾಽಪಿ ಪುರಾಣತಯಾ ನ ಕಫಕರಾವಿತಿ ಕೃತ್ವಾ ಕಫಚ್ಛರ್ದ್ಯಾಂ ವಿಹಿತೌ| ಉಕ್ತಂ ಹಿ- “ಪ್ರಾಯಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಲಂ ಮಧುರಮನ್ಯತ್ರ ಮಧುನಃ ಪುರಾಣಾಚ್ಚ ಶಾಲಿಯವಗೋಧೂಮಾತ್” (ಸೂ.ಅ.೨೭) ಇತಿ| ರಾಗಾಃ ಕಪಿತ್ಥಾದಿದ್ರವ್ಯಕೃತಾಃ| ಮನಃಶಿಲಾಯಾಶ್ಚೂರ್ಣಂ ಮರಿಚೈಶ್ಚ ಯುಕ್ತಂ ಕ್ಷೌದ್ರೇಣ ಯುತಂ ಫಲಪೂರಕರಸೈರ್ಲಿಹನ್, ತಥಾ ಕಪಿತ್ಥಸ್ಯ ರಸೈಃ ಪಿಪ್ಪಲೀನಾಂ ಚೂರ್ಣಂ ಮರಿಚೈಶ್ಚ ಯುಕ್ತಂ ಕ್ಷೌದ್ರೇಣ ಯುತಂ ಲಿಹನ್ನಿತಿ ಯೋಜ್ಯಮ್||೩೪-೩೯||
Adhikarana 17 (40) · Śloka 40
ಯೈಷಾ ಪೃಥಕ್ತ್ವೇನ ಮಯಾ ಕ್ರಿಯೋಕ್ತಾ ತಾಂ ಸನ್ನಿಪಾತೇಽಪಿ ಸಮಸ್ಯ ಬುದ್ಧ್ಯಾ| ದೋಷರ್ತುರೋಗಾಗ್ನಿಬಲಾನ್ಯವೇಕ್ಷ್ಯ ಪ್ರಯೋಜಯೇಚ್ಛಾಸ್ತ್ರವಿದಪ್ರಮತ್ತಃ||೪೦||
यैषा पृथक्त्वेन मया क्रियोक्ता तां सन्निपातेऽपि समस्य बुद्ध्या| दोषर्तुरोगाग्निबलान्यवेक्ष्य प्रयोजयेच्छास्त्रविदप्रमत्तः||४०||
🔊 Audio coming soon
ಯೈಷೇತ್ಯಾದಿನಾ ಸಾನ್ನಿಪಾತಿಕ್ಯಾಶ್ಚಿಕಿತ್ಸೋಧ್ಯತೇ| ಸಮಸ್ಯೇತಿ ಏಕೀಕೃತ್ಯ| ದೋಷರ್ತುರೋಗಾಗ್ನಿಬಲಾನ್ಯವೇಕ್ಷ್ಯೇತಿ ದೋಷಾದೀನಾಂ ಬಲಂ ವೀಕ್ಷ್ಯ ಯದ್ಬಲವತ್ ತತ್ಪ್ರಧಾನಾ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕರ್ತವ್ಯಾ| ರೋಗಃ ಛರ್ದಿರೇವ||೪೦||
Adhikarana 18 (41-44) · Śloka 44
ಮನೋಭಿಘಾತೇ ತು ಮನೋನುಕೂಲಾ ವಾಚಃ ಸಮಾಶ್ವಾಸನಹರ್ಷಣಾನಿ| ಲೋಕಪ್ರಸಿದ್ಧಾಃ ಶ್ರುತಯೋ ವಯಸ್ಯಾಃ ಶೃಙ್ಗಾರಿಕಾಶ್ಚೈವ ಹಿತಾ ವಿಹಾರಾಃ||೪೧|| ಗನ್ಧಾ ವಿಚಿತ್ರಾ ಮನಸೋಽನುಕೂಲಾ ಮೃತ್ಪುಷ್ಪಶುಕ್ತಾಮ್ಲಫಲಾದಿಕಾನಾಮ್| ಶಾಕಾನಿ ಭೋಜ್ಯಾನ್ಯಥ ಪಾನಕಾನಿ ಸುಸಂಸ್ಕೃತಾಃ ಷಾಡವರಾಗಲೇಹಾಃ||೪೨|| ಯೂಷಾ ರಸಾಃ ಕಾಮ್ಬಲಿಕಾ ಖಡಾಶ್ಚ ಮಾಂಸಾನಿ ಧಾನಾ ವಿವಿಧಾಶ್ಚ ಭಕ್ಷ್ಯಾಃ| ಫಲಾನಿ ಮೂಲಾನಿ ಚ ಗನ್ಧವರ್ಣರಸೈರುಪೇತಾನಿ ವಮಿಂ ಜಯನ್ತಿ||೪೩|| ಗನ್ಧಂ ರಸಂ ಸ್ಪರ್ಶಮಥಾಪಿ ಶಬ್ದಂ ರೂಪಂ ಚ ಯದ್ಯತ್ ಪ್ರಿಯಮಪ್ಯಸಾತ್ಮ್ಯಮ್| ತದೇವ ದದ್ಯಾತ್ ಪ್ರಶಮಾಯ ತಸ್ಯಾಸ್ತಜ್ಜೋ ಹಿ ರೋಗಃ ಸುಖ ಏವ ಜೇತುಮ್||೪೪||
मनोभिघाते तु मनोनुकूला वाचः समाश्वासनहर्षणानि| लोकप्रसिद्धाः श्रुतयो वयस्याः शृङ्गारिकाश्चैव हिता विहाराः||४१|| गन्धा विचित्रा मनसोऽनुकूला मृत्पुष्पशुक्ताम्लफलादिकानाम्| शाकानि भोज्यान्यथ पानकानि सुसंस्कृताः षाडवरागलेहाः||४२|| यूषा रसाः काम्बलिका खडाश्च मांसानि धाना विविधाश्च भक्ष्याः| फलानि मूलानि च गन्धवर्णरसैरुपेतानि वमिं जयन्ति||४३|| गन्धं रसं स्पर्शमथापि शब्दं रूपं च यद्यत् प्रियमप्यसात्म्यम्| तदेव दद्यात् प्रशमाय तस्यास्तज्जो हि रोगः सुख एव जेतुम्||४४||
🔊 Audio coming soon
ಮನೋಭಿಧಾತೇ ಇತಿ ಮನೋವಿಘಾತಜಚ್ಛರ್ದ್ಯಾಮ್| ಲೋಕಪ್ರಸಿದ್ಧಾಃ ಶ್ರುತಯ ಇತಿ ಲೌಕಿಕಾರ್ಥಾನುಗತಾ ಆಖ್ಯಾಯಿಕೇತಿಹಾಸಾಃ| ವಿಹಾರಾಃ ಕ್ರೀಡಾಃ| ಲೇಹಾ ಇತಿ ವ್ಯಞ್ಜನರೂಪಾ ಲೇಹಾಃ| ರಾಗಾದೀನಾಂ ಲಕ್ಷಣಮಸಕೃದುಕ್ತಮ್| ಗನ್ಧವರ್ಣರಸೈರುಪೇತಾನೀತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಗನ್ಧಾದಿಯುತಾನಿ| ಗನ್ಧಮಿತ್ಯಾದಿನಾ ಆತ್ಯಯಿಕಚ್ಛರ್ದಿಪ್ರಶಮಾರ್ಥಮಸಾತ್ಮ್ಯದಾನಮಪ್ಯಭಿಧತ್ತೇ| ಪ್ರಶಮೇ ಹಿ ತಸ್ಯಾ ಇತಿ ಗನ್ಧಾದೀನಾಂ ಪ್ರಿಯಾಣಾಮುಪಯೋಗೇನ ಛರ್ದ್ಯಾಃ ಪ್ರಶಮೇ ಸತಿ, ತಜ್ಜೋ ಹಿ ರೋಗ ಇತಿ ಗನ್ಧಾದೀನಾಮಸಾತ್ಮ್ಯಜನಿತರೋಗೋ ಜೇತುಂ ಸುಖ ಏವ ಸುಖೋಪಾಯ ಏವ ಭವತಿ, ಮೂಲವ್ಯಾಧೇರ್ಮಹಾತ್ಯಯಸ್ಯ ಜಿತತ್ವಾದಿತ್ಯಭಿಪ್ರಾಯಃ| ‘ಸುಖಮೇವ ಜೇತುಮ್’ ಇತಿ ಪಾಠೇ ಸುಖಂ ಯಥಾ ಭವತಿ ತಥಾ ಜೇತುಂ ‘ಪಾರ್ಯತೇ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ||೪೧-೪೪||
Adhikarana 19 (45) · Śloka 45
ಛರ್ದ್ಯುತ್ಥಿತಾನಾಂ ಚ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಾತ್ ಸ್ವಾಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ಕಾರ್ಯಮುಪದ್ರವಾಣಾಮ್| ಅತಿಪ್ರವೃತ್ತಾಸು ವಿರೇಚನಸ್ಯ ಕರ್ಮಾತಿಯೋಗೇ ವಿಹಿತಂ ವಿಧೇಯಮ್||೪೫||
छर्द्युत्थितानां च चिकित्सितात् स्वाच्चिकित्सितं कार्यमुपद्रवाणाम्| अतिप्रवृत्तासु विरेचनस्य कर्मातियोगे विहितं विधेयम्||४५||
🔊 Audio coming soon
ಅತಿಪ್ರವೃತ್ತಾಸ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಅತಿಪ್ರವೃತ್ತಾಸು ಛರ್ದಿಷು ವಿರೇಚನಸ್ಯಾತಿಯೋಗೇ ಯತ್ಕರ್ಮ ವಿಹಿತಂ ಸಂಶೋಧನವ್ಯಾಪತ್ತಿಸಿದ್ಧೌ (ಸಿ.ಅ.೬) ತದಿಹ ವಿಧೇಯಮಿತ್ಯರ್ಥಃ||೪೫||
Adhikarana 20 (46-47) · Śloka 47
ವಮಿಪ್ರಸಙ್ಗಾತ್ ಪವನೋಽಪ್ಯವಶ್ಯಂ ಧಾತುಕ್ಷಯಾದ್ಧೃದ್ಧಿಮುಪೈತಿ ತಸ್ಮಾತ್| ಚಿರಪ್ರವೃತ್ತಾಸ್ವನಿಲಾಪಹಾನಿ ಕಾರ್ಯಾಣ್ಯುಪಸ್ತಮ್ಭನಬೃಂಹಣಾನಿ||೪೬|| ಸರ್ಪಿರ್ಗುಡಾಃ ಕ್ಷೀರವಿಧಿರ್ಘೃತಾನಿ ಕಲ್ಯಾಣಕತ್ರ್ಯೂಷಣಜೀವನಾನಿ| ವೃಷ್ಯಾಸ್ತಥಾ ಮಾಂಸರಸಾಃ ಸಲೇಹಾಶ್ಚಿರಪ್ರಸಕ್ತಾಂ ಚ ವಮಿಂ ಜಯನ್ತಿ||೪೭||
वमिप्रसङ्गात् पवनोऽप्यवश्यं धातुक्षयाद्धृद्धिमुपैति तस्मात्| चिरप्रवृत्तास्वनिलापहानि कार्याण्युपस्तम्भनबृंहणानि||४६|| सर्पिर्गुडाः क्षीरविधिर्घृतानि कल्याणकत्र्यूषणजीवनानि| वृष्यास्तथा मांसरसाः सलेहाश्चिरप्रसक्तां च वमिं जयन्ति||४७||
🔊 Audio coming soon
ವಮಿಪ್ರಸಙ್ಗಾತ್ ಛರ್ದ್ಯನುಬನ್ಧಾತ್ ಪವನಸ್ಯ ವೃದ್ಧಿರ್ಭವತಿ; ತತ್ರೋಪಸ್ತಮ್ಭನಂ ಛರ್ದೀನಾಂ ಪವನಸ್ಯ ವಾ, ಬೃಂಹಣಂ ಧಾತೂನಾಮ್| ಲೇಹಾಃ ಚ್ಯವನಪ್ರಾಶಾದಯಃ||೪೬-೪೭||
Adhikarana 21 (48) · Śloka 48
ತತ್ರ ಶ್ಲೋಕಃ- ಹೇತುಂ ಸಙ್ಖ್ಯಾಂ ಲಕ್ಷಣಮುಪದ್ರವಾನ್ ಸಾಧ್ಯತಾಂ ನ ಯೋಗಾಂಶ್ಚ| ಛರ್ದೀನಾಂ ಪ್ರಶಮಾರ್ಥಂ ಪ್ರಾಹ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ಮುನಿವರ್ಯಃ||೪೮||
तत्र श्लोकः- हेतुं सङ्ख्यां लक्षणमुपद्रवान् साध्यतां न योगांश्च| छर्दीनां प्रशमार्थं प्राह चिकित्सितं मुनिवर्यः||४८||
🔊 Audio coming soon
ಹೇತುಮಿತ್ಯಾದಿನಾ ಸಙ್ಗ್ರಹಃ| ಉಪದ್ರವಾನಿತಿ ವಿಟ್ಸ್ವೇದೇತ್ಯಾದಿನೋಕ್ತಾನುಪದ್ರವಾನ್| ಮುನಿವರ್ಯ ಇತಿ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠಃ||೪೮||
Adhikarana puShpikA · Śloka 20
ಇತ್ಯಗ್ನಿವೇಶಕೃತೇ ತನ್ತ್ರೇ ಚರಕಪ್ರತಿಸಂಸ್ಕೃತೇಽಪ್ರಾಪ್ತೇ ದೃಢಬಲಸಮ್ಪೂರಿತೇ ಚಿಕಿತ್ಸಾಸ್ಥಾನೇ ಛರ್ದಿಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮ ವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೨೦||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृतेऽप्राप्ते दृढबलसम्पूरिते चिकित्सास्थाने छर्दिचिकित्सितं नाम विंशोऽध्यायः||२०||
🔊 Audio coming soon
ಇತಿ ಶ್ರೀಚಕ್ರಪಾಣಿದತ್ತವಿರಚಿತಾಯಾಂ ಚರಕತಾತ್ಪರ್ಯಟೀಕಾಯಾಮಾಯುರ್ವೇದದೀಪಿಕಾಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಸ್ಥಾನೇ ಛರ್ದಿಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮ ವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೨೦||