Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤੋ ਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ||੧|| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹ ਭਗਵਾਨਾਤ੍ਰੇਯਃ||੨||
अथातो ग्रहणीदोषचिकित्सितं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
ਅਰ੍ਸ਼ਃਕਾਰ੍ਯਤ੍ਵਾਦ੍ਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸਸ੍ਯ ਅਰ੍ਸ਼ਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਨੁ ਗ੍ਰਹਣੀਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਬ੍ਰੂਤੇ| ਗ੍ਰਹਣੀਮਾਸ਼੍ਰਿਤੋਗ੍ਨਿਦੋਸੋ ਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸਃ, ਏਵਂ ਚਾਸ਼੍ਰਯਾਸ਼੍ਰਯਿਣੋਰਭੇਦੋਪਚਾਰਾਦ੍ ਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਗ੍ਰਹਣ੍ਯਾਸ਼੍ਰਿਤੋਗ੍ਨਿਦੋਸੋਪਿ ਗਹ੍ਯਤੇ||੧-੨||
Adhikarana 2 (3-4) · Śloka 4
ਆਯੁਰ੍ਵਰ੍ਣੋ ਬਲਂ ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਮੁਤ੍ਸਾਹੋਪਚਯੌ ਪ੍ਰਭਾ| ਓਜਸ੍ਤੇਜੋਗ੍ਨਯਃ ਪ੍ਰਾਣਾਸ਼੍ਚੋਕ੍ਤਾ ਦੇਹਾਗ੍ਨਿਹੇਤੁਕਾਃ||੩|| ਸ਼ਾਨ੍ਤੇਗ੍ਨੌ ਮ੍ਰਿਯਤੇ, ਯੁਕ੍ਤੇ ਚਿਰਂ ਜੀਵਤ੍ਯਨਾਮਯਃ| ਰੋਗੀ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਿਕਤੇ, ਮੂਲਮਗ੍ਨਿਸ੍ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨਿਰੁਚ੍ਯਤੇ||੪||
आयुर्वर्णो बलं स्वास्थ्यमुत्साहोपचयौ प्रभा| ओजस्तेजोऽग्नयः प्राणाश्चोक्ता देहाग्निहेतुकाः||३|| शान्तेऽग्नौ म्रियते, युक्ते चिरं जीवत्यनामयः| रोगी स्याद्विकृते, मूलमग्निस्तस्मान्निरुच्यते||४||
🔊 Audio coming soon
ਤਤ੍ਰ ਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਾਗ੍ਨਿਦੋਸੇ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯੇ ਪ੍ਰਕਤਿਜ੍ਞਾਨਾਨਨ੍ਤਰਤ੍ਵਾਦ੍ਵਿਕਤਿਜ੍ਞਾਨਸ੍ਯ ਪ੍ਰਥਮਂ ਤਾਵਦਵਿਕਤਸ੍ਯਾਗ੍ਨੇ ਰੂਪਮਾਹ- ਆਯੁਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਯੁਃ ਚੇਤਨਾਨੁਵਤ੍ਤਿਃ| ਵਰ੍ਣਃ ਗੌਰਾਦਿਃ| ਬਲਂ ਸ਼ਕ੍ਤਿਃ ਵ੍ਯਾਯਾਮਾਦ੍ਯਨੁਮੇਯਾ| ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਸ਼ਬ੍ਦੇਨੈਵ ਵਰ੍ਣਾਦਿਗ੍ਰਹਣਂ ਯਦ੍ਯਪਿ ਲਭ੍ਯਤੇ, ਤਥਾਪਿ “ਸ੍ਵਸ੍ਥਸ੍ਯੌਜਸ੍ਕਰਂ ਯਤ੍ਤੁ ਤਦ੍ਵਸ੍ਯਂ ਤਦ੍ਰਸਾਯਨਮ੍” (ਚਿ.ਅ.੧,ਪਾ.੧) ਇਤਿ ; ਤੇਨ ਵਰ੍ਣਾਦੀਨਾਮਵਿਕਾਰਤ੍ਵਂ ਨਾਵਸ਼੍ਯਂ ਸ੍ਵਸ੍ਥੇ ਭਵਤੀਤਿ ਵਰ੍ਣਾਦੀਨਾਂ ਪਥਗੁਪਾਦਾਨਂ ਕਤਮ੍| ਉਤ੍ਸਾਹਃ ਦੁਸ੍ਕਰੇਸ੍ਵਪਿ ਕਾਰ੍ਯੇਸ੍ਵਧ੍ਯਵਸਾਯਃ, ਉਪਚਯਃ ਦੇਹਪੁਸ੍ਟਿਃ| ਓਜਃ ਹਦਯਸ੍ਥਂ ਸਰ੍ਵਧਾਤੁਸਾਰਰੂਪਮ੍| ਤੇਜਃ ਦੇਹੋਸ੍ਮਾ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਵਾ; ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਸ਼ਾਲਾਕ੍ਯੇ- “ਦਸ੍ਟਿਸ੍ਤੇਜੋਮਯੀ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਤੇਜਸ਼੍ਚ ਕੇਵਲਮ੍| ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦਸ੍ਟਿਬਲਾਪੇਕ੍ਸੀ ਤੇਜੋਵਦ੍ਧਿਂ ਸਮਾਚਰੇਤ੍” ਇਤਿ| ਅਗ੍ਨਯ ਇਤਿ ਭੂਤਾਗ੍ਨਯਃ ਪਞ੍ਚ, ਧਾਤ੍ਵਗ੍ਨਯਃ ਸਪ੍ਤ, ਇਤਿ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਗ੍ਨਯਃ| ਪ੍ਰਾਣਾ ਇਤਿ ਪ੍ਰਾਣਾਪਾਨੋਪਲਕ੍ਸਿਤਾਃ ਪਞ੍ਚਾਪਿ ਵਾਯਵਃ; ਕਿਂਵਾ ਪ੍ਰਾਣਵਾਯੁਰੇਵ ‘ਪ੍ਰਾਣਾਃ’ ਇਤਿ ਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਨਿਤ੍ਯਂ ਬਹੁਵਚਨਾਨ੍ਤੇਨੋਚ੍ਯਤੇ; ਯਥਾ- ਅਪ੍ਸਰਸ੍ਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਏਕਾਪਿ ਵਿਦ੍ਯਾਧਰੀ ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਤੇ| ਦੇਹਾਗ੍ਨਿਹੇਤੁਕਾ ਇਤਿ ਦੇਹਪੋਸਕਪ੍ਰਧਾਨਜਾਠਰਾਗ੍ਨਿਕਾਰਣਕਾਃ| ਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਇਤ੍ਯੁਤ੍ਸਨ੍ਨੇ| ਯੁਕ੍ਤੇ ਇਤਿ ਸਮੇ| ਵਿਕਤੇ ਇਤਿ ਮਨ੍ਦੇ ਵਿਸਮੇ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੇ ਵਾ| ਮੂਲਮਗ੍ਨਿਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦਿਤਿ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪ੍ਰਾਸ਼ਸ੍ਤ੍ਯਾਦਨ੍ਵਯਵ੍ਯਤਿਰੇਕਵਿਧਾਨਾਦਾਯੁਰ੍ਵਰ੍ਣਾਦੀਨਾਮਗ੍ਨਿਰ੍ਮੂਲਂ ਪ੍ਰਧਾਨਂ ਕਾਰਣਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਨਿਰੁਚ੍ਯਤੇ ਇਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਯੇਨੋਚ੍ਯਤੇ||੩-੪||
Adhikarana 3 (5) · Śloka 5
ਯਦਨ੍ਨਂ ਦੇਹਧਾਤ੍ਵੋਜੋਬਲਵਰ੍ਣਾਦਿਪੋਸਕਮ੍| ਤਤ੍ਰਾਗ੍ਨਿਰ੍ਹੇਤੁਰਾਹਾਰਾਨ੍ਨ ਹ੍ਯਪਕ੍ਵਾਦ੍ਰਸਾਦਯਃ||੫||
यदन्नं देहधात्वोजोबलवर्णादिपोषकम्| तत्राग्निर्हेतुराहारान्न ह्यपक्वाद्रसादयः||५||
🔊 Audio coming soon
ਸਾਮਾਨ੍ਯਕਾਰਣਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ, ਅਗ੍ਨੇਃ ਸਾਕ੍ਸਾਤ੍ਕਾਰਣਤ੍ਵਂ ਵ੍ਯੁਤ੍ਪਾਦਯਨ੍ਨਾਹ- ਯਦਨ੍ਨਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਬਾਹ੍ਯਾ ਅਪਿ ਗੈਰਿਕਾਦਯੋ ਧਾਤੁਸ਼ਬ੍ਦੇਨੋਚ੍ਯਨ੍ਤੇ ਇਤਿ ਤਦ੍ਵ੍ਯਵਚ੍ਛੇਦਾਰ੍ਥਂ ਧਾਤੋਰ੍ਦੇਹਵਿਸ਼ੇਸਣਮ੍| ਅਥਾਹੋਰਾਤ੍ਰਜਨ੍ਯੇਸੁ ਦੇਹਧਾਤ੍ਵਾਦਿਸੁ ਕਥਮਗ੍ਨੇਃ ਕਾਰਣਤ੍ਵਮਿਤ੍ਯਾਹ- ਆਹਾਰਾਦਿਤਿ- ਏਤੇਨਾਹਾਰਮਪ੍ਯਪੇਕ੍ਸ੍ਯੈਵ ਰਸਾਦੀਞ੍ਜਨਯਤਿ| ਆਦਿਗ੍ਰਹਣੇਨ ਰਕ੍ਤਾਦੀਨਿ ਸਙ੍ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ||੫||
Adhikarana 4 (6-8) · Śloka 8
ਅਨ੍ਨਮਾਦਾਨਕਰ੍ਮਾ ਤੁ ਪ੍ਰਾਣਃ ਕੋਸ੍ਠਂ ਪ੍ਰਕਰ੍ਸਤਿ| ਤਦ੍ਦ੍ਰਵੈਰ੍ਭਿਨ੍ਨਸਙ੍ਘਾਤਂ ਸ੍ਨੇਹੇਨ ਮਦੁਤਾਂ ਗਤਮ੍||੬|| ਸਮਾਨੇਨਾਵਧੂਤੋਗ੍ਨਿਰੁਦਰ੍ਯਃ ਪਵਨੋਦ੍ਵਹਃ| ਕਾਲੇ ਭੁਕ੍ਤਂ ਸਮਂ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਪਚਤ੍ਯਾਯੁਰ੍ਵਿਵਦ੍ਧਯੇ||੭|| ਏਵਂ ਰਸਮਲਾਯਾਨ੍ਨਮਾਸ਼ਯਸ੍ਥਮਧਃ ਸ੍ਥਿਤਃ| ਪਚਤ੍ਯਗ੍ਨਿਰ੍ਯਥਾ ਸ੍ਥਾਲ੍ਯਾਮੋਦਨਾਯਾਮ੍ਬੁਤਣ੍ਡੁਲਮ੍||੮||
अन्नमादानकर्मा तु प्राणः कोष्ठं प्रकर्षति| तद्द्रवैर्भिन्नसङ्घातं स्नेहेन मृदुतां गतम्||६|| समानेनावधूतोऽग्निरुदर्यः पवनोद्वहः| काले भुक्तं समं सम्यक् पचत्यायुर्विवृद्धये||७|| एवं रसमलायान्नमाशयस्थमधः स्थितः| पचत्यग्निर्यथा स्थाल्यामोदनायाम्बुतण्डुलम्||८||
🔊 Audio coming soon
ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਸ੍ਯਾਨ੍ਨਸ੍ਯਾਗ੍ਨਿਨਾ ਯਥਾ ਪਾਕੋ ਭਵਤਿ, ਯਥਾ ਚ ਪਚ੍ਯਮਾਨਮਨ੍ਨਂ ਦੇਹਧਾਤ੍ਵਾਦਿਰੂਪਤਾਮਾਪਦ੍ਯਤੇ, ਤਦਾਹ- ਅਨ੍ਨਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਮੁਖਪ੍ਰਵੇਸ਼ਾਦਾਰਭ੍ਯਾਨ੍ਨਸ੍ਯ ਵ੍ਯਾਪਾਰ ਇਹੋਚ੍ਯਤੇ| ਆਦਾਨਮਾਹਾਰਪ੍ਰਣਯਨਂ ਕਰ੍ਮ ਯਸ੍ਯ ਸ ਤਥਾ, ਪ੍ਰਕਰ੍ਸਤੀਤਿ ਨਯਤਿ| ਦ੍ਰਵੈਰਿਤਿ ਪਾਨੀਯਾਦਿਭਿਃ | ਭਿਨ੍ਨਸਙ੍ਘਾਤਮਿਤਿ ਅਵਯਵਸ਼ੈਥਿਲ੍ਯਮਾਪਨ੍ਨਮ੍| ਕਾਲੇ ਇਤਿ ਬੁਭੁਕ੍ਸਾਕਾਲੇ| ਭੁਕ੍ਤਂ ਸਮਮਿਤਿ ਮਾਤ੍ਰਾਪ੍ਰਕਤ੍ਯਾਦਿਸਮਮ੍| ਸਮਾਨੇਨਾਵਧੂਤ ਇਤਿ ਅਗ੍ਨਿਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ੍ਥਿਤੇਨ ਸਮਾਨੇਨ ਸਨ੍ਧੁਕ੍ਸਿਤਃ, ਅਯਂ ਚ ਸਮਾਨਃ ਪ੍ਰਾਕਤਤ੍ਵਾਦ੍ ਬਾਹ੍ਯੋ ਵਾਯੁਰਿਵ ਅਗ੍ਨੇਃ ਸਨ੍ਧੁਕ੍ਸਣੋ ਭਵਤਿ ਨ ਵੈਸਮ੍ਯਕਰਃ, ਵਿਕਤਸ੍ਤੁ ਵੈਸਮ੍ਯਂ ਕਰੋਤਿ; ਤੇਨ ਵਾਤੇਨ ਵਿਸਮੋਗ੍ਨਿਰ੍ਭਵਤੀਤਿ ਚੋਪਪਨ੍ਨਂ ਭਵਤਿ| ਏਤੇ ਚ ਦ੍ਰਵਾਦਯਃ ਪਾਚਕਸ੍ਯਾਗ੍ਨੇਃ ਸਹਾਯਾ ਭਵਨ੍ਤੀਤ੍ਯਨੇਨ ਗ੍ਰਨ੍ਥੇਨੋਚ੍ਯਤੇ; “ਆਹਾਰਪਰਿਣਾਮਕਰਾਸ੍ਤ੍ਵਿਮੇ ਭਾਵਾ ਭਵਨ੍ਤਿ; ਤਦ੍ਯਥਾ- ਊਸ੍ਮਾ, ਵਾਯੁਃ, ਕ੍ਲੇਦਃ, ਸ੍ਨੇਹਃ, ਕਾਲਃ, ਸਮਯੋਗਸ਼੍ਚ” (ਸ਼ਾ.ਅ.੬) ਇਤਿ| ਉਦਰ੍ਯਃ ਪਾਚਕ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ‘ਪਵਨੋਦ੍ਵਹ’ ਇਤ੍ਯਗ੍ਨਿਵਿਸ਼ੇਸਣਂ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ| ਸਮ੍ਯਗਿਤਿ ਭੁਕ੍ਤਵਿਸ਼ੇਸਣਂ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ; ਤਦਾ ਸਮ੍ਯਗਿਤ੍ਯਨੇਨ ਮਾਤ੍ਰਾਸਾਮ੍ਯਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਸਮ੍ਯਗ੍ਗ੍ਰਹਣੇਨ ਤੁ ਪ੍ਰਕਤ੍ਯਾਦਿਸਮ੍ਪਦੁਚ੍ਯਤੇ| ਆਯੁਰ੍ਵਿਵਦ੍ਧਯੇ ਇਤਿ ਸ਼ਰੀਰੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਤ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ਮਸਂਯੋਗਾਨੁਵਰ੍ਤਨਾਯ ਤਦ੍ਵਿਵਦ੍ਧਯੇ ਚ| ਰਸਮਲਾਯੇਤਿ ਤਾਦਰ੍ਥ੍ਯੇ ਚਤੁਰ੍ਥੀ| ਆਸ਼ਯਸ੍ਥਮਿਤਿ ਆਮਾਸ਼ਯਸ੍ਥਮ੍| ਅਧਃਸ੍ਥਿਤ ਇਤ੍ਯਨੇਨ ਅਗ੍ਨੇਰੂਰ੍ਧ੍ਵਜ੍ਵਲਨਸ੍ਵਭਾਵਤਯਾ ਊਰ੍ਧ੍ਵਸ੍ਥਾਨ੍ਨਪਾਕੇ ਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਂ ਸੂਚਯਤਿ| ਅਤ੍ਰਾਰ੍ਥੇ ਯਥੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਦਸ੍ਟਾਨ੍ਤਮਾਹ||੬-੮||
Adhikarana 5 (9-11) · Śloka 11
ਅਨ੍ਨਸ੍ਯ ਭੁਕ੍ਤਮਾਤ੍ਰਸ੍ਯ ਸਡ੍ਰਸਸ੍ਯ ਪ੍ਰਪਾਕਤਃ| ਮਧੁਰਾਦ੍ਯਾਤ੍ ਕਫੋ ਭਾਵਾਤ੍ ਫੇਨਭੂਤ ਉਦੀਰ੍ਯਤੇ||੯|| ਪਰਂ ਤੁ ਪਚ੍ਯਮਾਨਸ੍ਯ ਵਿਦਗ੍ਧਸ੍ਯਾਮ੍ਲਭਾਵਤਃ| ਆਸ਼ਯਾਚ੍ਚ੍ਯਵਮਾਨਸ੍ਯ ਪਿਤ੍ਤਮਚ੍ਛਮੁਦੀਰ੍ਯਤੇ||੧੦|| ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਂ ਤੁ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸ਼ੋਸ੍ਯਮਾਣਸ੍ਯ ਵਹ੍ਨਿਨਾ| ਪਰਿਪਿਣ੍ਡਿਤਪਕ੍ਵਸ੍ਯ ਵਾਯੁਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਕਟੁਭਾਵਤਃ||੧੧||
अन्नस्य भुक्तमात्रस्य षड्रसस्य प्रपाकतः| मधुराद्यात् कफो भावात् फेनभूत उदीर्यते||९|| परं तु पच्यमानस्य विदग्धस्याम्लभावतः| आशयाच्च्यवमानस्य पित्तमच्छमुदीर्यते||१०|| पक्वाशयं तु प्राप्तस्य शोष्यमाणस्य वह्निना| परिपिण्डितपक्वस्य वायुः स्यात् कटुभावतः||११||
🔊 Audio coming soon
ਏਵਂ ਸ੍ਥੂਲਪਾਕਕ੍ਰਮਮਭਿਧਾਯ, ਅਵਾਨ੍ਤਰਮਣੁਪਾਕਕ੍ਰਮਮਾਹ- ਅਨ੍ਨਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਭੁਕ੍ਤਮਾਤ੍ਰਸ੍ਯੇਤਿ ਭੁਕ੍ਤਾਨਨ੍ਤਰਮੇਵ| ਸਡ੍ਰਸਸ੍ਯੇਤਿ ਪ੍ਰਾਸ਼ਸ੍ਤ੍ਯੇਨਾਭਿਧਾਨਂ, ਕਿਂਵਾ ਸਡ੍ਰਸਸ੍ਯਾਪਿ ਪ੍ਰਥਮਂ ਮਧੁਰਤਾ ਨਿਰੁਕ੍ਤਾ ਭਵਤੀਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਪ੍ਰਪਾਕਤ ਇਤਿ ਪ੍ਰਥਮਪਾਕਤਃ; ਪ੍ਰਸ਼ਬ੍ਦ ਆਦਿਕਰ੍ਮਣਿ| ਮਧੁਰਸ਼੍ਚਾਸੌ ਆਦ੍ਯਸ਼੍ਚੇਤਿ ਮਧੁਰਾਦ੍ਯਃ; ਕਿਂਵਾ ‘ਮਧੁਰਾਤ੍ ਪ੍ਰਾਕ੍ ਕਫੋ ਭਾਵਾਤ੍’ ਇਤਿ ਪਾਠਃ| ਫੇਨਭੂਤ ਇਤਿ ਫੇਨਸਦਸ਼ੋਘਨ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪਰਮਿਤਿ ਆਦ੍ਯਮਧੁਰਪਾਕਾਨਨ੍ਤਰਮ੍| ਵਿਦਗ੍ਧਸ੍ਯੇਤਿ ਪਕ੍ਵਾਪਕ੍ਵਸ੍ਯ| ਅਮ੍ਲਭਾਵਾ ਇਤਿ ਜਾਤਾਮ੍ਲਸ੍ਵਰੂਪਤਃ| ਆਸ਼ਯਾਤ੍ ਆਮਾਸ਼ਯਾਤ੍| ਚ੍ਯਵਮਾਨਸ੍ਯ ਅਧੋਭਾਗਂ ਵਾਯੁਨਾ ਨੀਯਮਾਨਸ੍ਯ, ਅਨੇਨ ਚ ਪਿਤ੍ਤਸ੍ਥਾਨਸਮ੍ਬਨ੍ਧਂ ਵਿਦਗ੍ਧਾਹਾਰਸ੍ਯ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਅਚ੍ਛਮਿਤਿ ਅਘਨਮ੍| ਉਦੀਰ੍ਯਤੇ ਇਤਿ ਪਿਤ੍ਤਮੁਤ੍ਪਦ੍ਯਤੇ; ਅਮ੍ਲਂ ਚ ਪਿਤ੍ਤਮਮ੍ਲਭਾਵਾਦਾਹਾਰਸ੍ਯ ਉਤ੍ਪਦ੍ਯਤ ਇਤਿ ਯੁਕ੍ਤਮੇਵ| ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਂ ਤੁ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਸ੍ਯੇਤਿ ਮਲਰੂਪਤਯਾ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਂ ਗਤਸ੍ਯ| ਸ਼ੋਸ੍ਯਮਾਣਸ੍ਯ ਵਹ੍ਨਿਨੇਤਿ ਯਦ੍ਯਪ੍ਯੂਰ੍ਧ੍ਵਦਾਹਕ੍ਸਮੋ ਵਹ੍ਨਿਃ, ਤਥਾਪ੍ਯਸ੍ਯਾਧੋਗਤਸ੍ਯ ਵਹ੍ਨਿਨਾ ਸ਼ੋਸ੍ਯਮਾਣਤ੍ਵਂ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਗਤਸ੍ਯਾਪ੍ਯੁਪਪਨ੍ਨਮ੍| ਯਤਸ਼੍ਚਾਧੋਗਮਨੇ ਸਮ੍ਯਗ੍ਵਹ੍ਨਿਵ੍ਯਾਪਾਰੋ ਨਾਸ੍ਤਿ, ਅਤਃ ‘ਪਚ੍ਯਮਾਨਸ੍ਯ’ ਇਤਿ ਪਦਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ‘ਸ਼ੋਸ੍ਯਮਾਣਸ੍ਯ’ ਇਤਿ ਕਤਮ੍| ਪਰਿਪਿਣ੍ਡਿਤਪਕ੍ਵਸ੍ਯੇਤਿ ਪਰਿਪਿਣ੍ਡਿਤਰੂਪਤਯਾ ਮਲਰੂਪਤਯਾ ਪਕ੍ਵਸ੍ਯ| ਵਾਯੁਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਕਟੁਭਾਵਤ ਇਤਿ ਪਰਿਪਿਣ੍ਡਿਤਾਵਸ੍ਥੋਦ੍ਭੂਤਕਟੁਤਾ ਵਾਯੋਰੁਤ੍ਪਦ੍ਯਤੇ| ਏਵਮੀਦਸ਼ਃ ਸਡ੍ਰਸਾਹਾਰਸ੍ਯਾਵਸ੍ਥਾਪਾਕੋ ਭਵਤਿ| ਨਨੁ ਯਦ੍ਯਤ੍ਰਾਵਸ੍ਥਾਪਾਕਵਸ਼ਾਤ੍ ਸਣ੍ਣਾਮੇਵ ਰਸਾਨਾਂ ਕਫਾਦਿਕਰ੍ਤਤ੍ਵਮੁਚ੍ਯਤੇ, ਤਦਾ “ਕਟੁਤਿਕ੍ਤਕਸਾਯਾਣਾਂ ਵਿਪਾਕਃ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਃ ਕਟੁਃ” (ਸੂ.ਅ.੨੬) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਯੋ ਵਿਪਾਕ ਉਚ੍ਯਤੇ ਸ ਵਿਰੁਧ੍ਯਤੇ, ਅਵਸ੍ਥਾਪਾਕੇਨੈਵ ਬਾਧਿਤਤ੍ਵਾਤ੍; ਮੈਵਂ, ਨਹ੍ਯਵਸ੍ਥਾਪਾਕੋਯਂ ਰਸਸ੍ਵਭਾਵਂ ਨਿਸ੍ਠਾਪਾਕਂ ਬਾਧਤੇ, ਕਿਨ੍ਤ੍ਵਵਸ੍ਥਾਯਾਂ ਸ੍ਵਕਾਰ੍ਯਂ ਕਰੋਤਿ; ਤੇਨ ਰਸਾਦਯੋਪਿ ਸ੍ਵਕਾਰ੍ਯਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ, ਅਵਸ੍ਥਾਪਾਕੋਪਿ ਸ੍ਵਕੀਯਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਕਰੋਤਿ; ਯਥਾ- ਮਧੁਰਤਿਕ੍ਤਾਦਿਸਡ੍ਰਸੇਨ੍ਨੇ ਉਪਯੁਕ੍ਤੇ ਮਧੁਰੋਪਿ ਸ੍ਵਕਾਰ੍ਯਂ ਕਰੋਤਿ, ਤਿਕ੍ਤਾਦਯਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵਕਾਰ੍ਯਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ; ਅਯਂ ਤੁ ਵਿਸ਼ੇਸਃ- ਯਨ੍ਮਧੁਰਾਖ੍ਯਸ੍ਯਾਵਸ੍ਥਾਪਾਕਸ੍ਯ ਮਧੁਰਾਦਯਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜਨਕਾ ਰਸਾ ਅਨੁਗੁਣਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਤਦਾ ਸ ਬਹੁਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣਂ ਜਨਯਤਿ, ਯਦਾ ਤ੍ਵਵਸ੍ਥਾਪਾਕੋ ਵਿਪਰੀਤਕਟੁਕਾਦਿਪਰਿਗਹੀਤੋ ਭਵਤਿ ਤਦਾ ਸ੍ਤੋਕਮਾਤ੍ਰਂ ਕਫਂ ਜਨਯਤਿ; ਏਵਂ ਪਿਤ੍ਤਜਨਕੇਵਸ੍ਥਾਪਾਕੇਪਿ ਵਾਚ੍ਯਮ੍| “ਕਟੁਤਿਕ੍ਤਕਸਾਯਾਣਾਂ” (ਸੂ.ਅ.੨੬) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨੋਕ੍ਤਸ੍ਤ੍ਰਿਧਾ ਵਿਪਾਕਸ੍ਤੁ ਰਸਮਲਵਿਵੇਕਸਮਕਾਲੋ ਭਿਨ੍ਨਕਾਲ ਏਵਾਵਸ੍ਥਾਪਾਕੈਃ ਸਮਮਿਤਿ ਨ ਵਿਰੋਧਃ| ਸ ਚ ਭਿਨ੍ਨਕਾਲੋਪ੍ਯਵਸ੍ਥਾਪਾਕਕਾਰ੍ਯਦੋਸਾਨੁਗੁਣਤਯਾਨਨੁਗੁਣਤਯਾ ਵਾ ਅਵਸ੍ਥਾਪਾਕਾਹਿਤਦੋਸਾਣਾਂ ਵਰ੍ਧਨਂ ਕ੍ਸਪਣਂ ਵਾ ਕਰੋਤੀਤਿ ਤਸ੍ਯਾਭਿਧਾਨਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇ ਪ੍ਰਯੋਜਨਵਦੇਵ| ਯਦ੍ਯਪਿ ਸਰ੍ਵਮਨ੍ਨਮਵਸ੍ਥਾਯਾਂ ਵਿਦਹ੍ਯਤੇ, ਤਥਾਪਿ ਯੇਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਵਿਦਾਹਿਨਸ੍ਤ ਏਵ ‘ਵਿਦਾਹਿਨਃ’ ਇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਨ੍ਤੇ, ਵਿਸ਼ੇਸਵਿਦਾਹਕਰ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍| ਅਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵਾਹੁਃ- ਨ ਸਡ੍ਰਸਾਦਪ੍ਯਨ੍ਨਾਤ੍ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨਾਵਸ੍ਥਾਪਾਕੇ ਕਫਾਦ੍ਯੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਃ, ਕਿਨ੍ਤੁ ਸਡ੍ਰਸਾਦਪ੍ਯਨ੍ਨਾਤ੍ ਪ੍ਰਥਮੇ ਪਾਕੇ ਮਧੁਰੋਯਮੁਦ੍ਭੂਤੋ ਰਸਃ ਸ ਕਫਂ ਜਨਯਤਿ, ਤਥਾ ਪਿਤ੍ਤਂ ਵਿਦਾਹਾਵਸ੍ਥਾਯਾਮੁਦ੍ਭੂਤਾਦਮ੍ਲਰਸਾਦੁਤ੍ਪਦ੍ਯਤੇ, ਏਵਂ ਵਾਯੁਰਪਿ ਆਹਾਰਕਟੁਤਾਵਸ੍ਥਾਯਾਂ ਭਵਤੀਤਿ| ਅਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵਾਹੁਃ- ਯਤ੍- ਨਾਨ੍ਨਸ੍ਯਾਗ੍ਨਿਸਂਯੋਗਾਨ੍ਮਧੁਰਾਦ੍ਯਾਵਸ੍ਥਿਕਂ ਭਵਤਿ, ਕਿਨ੍ਤੁ ਕਫਾਦਿਸ੍ਥਾਨੇਸੁ ਮਨੁਸ੍ਯਾਣਾਂ ਸ੍ਵਭਾਵਾਦੇਵ ਮਧੁਰਾਦਯੋ ਰਸਾਸ੍ਤਿਸ੍ਠਨ੍ਤਿ, ਤੇ ਚਾਨ੍ਨਂ ਸ੍ਵਸ੍ਵਭਾਵਂ ਨੀਤ੍ਵਾ ਕਫਾਦੀਞ੍ਜਨਯਨ੍ਤਿ| ਉਕ੍ਤਂ ਹਿ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ- “ਮਧੁਰੋ ਹਦਯਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਰਸਃ ਕੋਸ੍ਠੇ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ| ਤਤਃ ਸਂਵਰ੍ਧਤੇ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਸ਼ਰੀਰਬਲਵਰ੍ਧਨਃ|| ਨਾਭੀਹਦਯਮਧ੍ਯੇ ਚ ਰਸਸ੍ਤ੍ਵਮ੍ਲੋ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ| ਸ੍ਵਭਾਵੇਨ ਮਨੁਸ੍ਯਾਣਾਂ ਤਤਃ ਪਿਤ੍ਤਂ ਵਿਵਰ੍ਧਤੇ|| ਅਧੋ ਨਾਭ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਖਲ੍ਵੇਕਃ ਕਟੁਕੋਵਸ੍ਥਿਤੋ ਰਸਃ| ਪ੍ਰਾਯਃ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਤਮਸ੍ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ ਵਰ੍ਧਤੇਨਿਲਃ|| ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵਿਪਾਕਸ੍ਤ੍ਰਿਵਿਧੋ ਰਸਾਨਾਂ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ” ਇਤਿ| ਇਹ ਤੁ ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿਗ੍ਰਨ੍ਥਾਰ੍ਥਾਲੋਚਨਯਾ ਯਥੋਕ੍ਤ ਏਵ ਗ੍ਰਨ੍ਥਾਰ੍ਥੋ ਨ੍ਯਾਯ੍ਯਃ| ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ ਤੁ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪਿਤ੍ਤਗਤਮਧੁਰਾਮ੍ਲਰਸੌ ਵਰ੍ਣਯਨ੍ਤਿ, ਤੇ ਕਫਾਦ੍ਯਧਿਗਤਾ ਰਸਾ ਅਸ੍ਮਾਕਮਪਿ ਪਾਕਸਹਕਾਰਿਤਯਾ ਅਨੁਮਤਾ ਏਵ| ਯਤ੍ਤੁ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜਨਕਾਂਸ਼ਸ੍ਯੈਵਾਵਸ੍ਥਾਪਾਕੇ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਕਰ੍ਤਤ੍ਵਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ, ਤਦਨੁਮਤਮੇਵ; ਏਵਂ ਯਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜਨਕੋਂਸ਼ ਆਹਾਰਗਤਃ ਸ ਸ੍ਥਾਨਮਹਿਮ੍ਨਾ ਤਦਾਹਾਰਸ੍ਯ ਮਧੁਰਤਾਮਾਪਾਦ੍ਯ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣਂ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਜਨਯਤੀਤਿ ਬ੍ਰੂਮਃ| ਯਤ੍ਤੁ, ਅਨੇਨਾਵਸ੍ਥਾਪਾਕੇਨ ਕਫਪਿਤ੍ਤਯੋਰੀਰਣਮਾਤ੍ਰਂ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਨਤੁ ਵਦ੍ਧਿਃ, ਵਦ੍ਧਿਃ ਨਿਸ੍ਠਾਪਾਕੇ ਏਵ ਭਵਤੀਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ, ਤਦੁਪਪਤ੍ਤਿਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਭਾਤਿ; ਕਿਞ੍ਚ, ਅਵਸ੍ਥਾਪਾਕਾਤ੍ ਕਫਪਿਤ੍ਤਯੋਰ੍ਵਦ੍ਧਿਃ, ਤਥਾ ਨਿਸ੍ਠਾਪਾਕਾਚ੍ਚ ਮਲਰੂਪਤਯਾ ਉਤ੍ਪਾਦ ਇਤਿ ਯੁਕ੍ਤਂ ਪਸ਼੍ਯਾਮਃ||੯-੧੧||
Adhikarana 6 (12) · Śloka 12
ਅਨ੍ਨਮਿਸ੍ਟਂ ਹ੍ਯੁਪਹਿਤਮਿਸ੍ਟੈਰ੍ਗਨ੍ਧਾਦਿਭਿਃ ਪਥਕ੍| ਦੇਹੇ ਪ੍ਰੀਣਾਤਿ ਗਨ੍ਧਾਦੀਨ੍ ਘ੍ਰਾਣਾਦੀਨੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਚ||੧੨||
अन्नमिष्टं ह्युपहितमिष्टैर्गन्धादिभिः पृथक्| देहे प्रीणाति गन्धादीन् घ्राणादीनीन्द्रियाणि च||१२||
🔊 Audio coming soon
ਕਰ੍ਮਾਨ੍ਤਰੇਣਾਪ੍ਯਨ੍ਨਸ੍ਯ ਪਾਕਃ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ, ਤਮਾਹ- ਅਨ੍ਨਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਨ੍ਨਮਿਸ੍ਟਂ ਹ੍ਯੁਪਹਿਤਮਿਤਿ ਹਿਸ਼ਬ੍ਦੋਵਧਾਰਣੇ; ਇਸ੍ਟਸ਼ਬ੍ਦੇਨੇਹ ਪ੍ਰਿਯਂ ਹਿਤਂ ਚੋਚ੍ਯਤੇ ਨ ਪ੍ਰਿਯਮਾਤ੍ਰਮ੍, ਅਹਿਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਿਯਮਾਤ੍ਰਸ੍ਯ ਨ ਦੇਹਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਿਃ ਗਨ੍ਧਾਦਿਤਰ੍ਪਕਤ੍ਵਂ ਚ ਭਵਤਿ; ਉਪਹਿਤਮਿਤਿ ਉਪਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਇਸ੍ਟੈਰਿਤਿ ਪ੍ਰਿਯਹਿਤੈਃ ਗਨ੍ਧਰਸਰੂਪਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਸ਼ਬ੍ਦੈਃ| ਅਤ੍ਰ ਯਦ੍ਯਪਿ ਹਿਤਤ੍ਵਮੇਵ ਗਨ੍ਧਾਦੀਨਾਮਾਹਾਰਗਤਾਨਾਂ ਦੇਹਗਤਗਨ੍ਧਾਦਿਪੋਸਣੇ ਪ੍ਰਧਾਨਂ, ਤਥਾਪਿ ਪ੍ਰਿਯਤ੍ਵਮਪ੍ਯਾਹਾਰਗਤਗਨ੍ਧਾਦੀਨਾਂ ਤਦਾਤ੍ਵੋਪਕਾਰਕਤਯਾ ਗ੍ਰਹੀਤੁਂ ਪ੍ਰਿਯਤ੍ਵਹਿਤਤ੍ਵਯੋਰ੍ਦ੍ਵਯੋਰਪ੍ਯੁਪਾਦਾਨਂ ਕਤਮ੍| ਦੇਹੇ ਪ੍ਰੀਣਾਤਿ ਗਨ੍ਧਾਦੀਨਿਤਿ ਦੇਹਸ਼੍ਰਿਤਾਨ੍ ਗਨ੍ਧਾਦੀਨ੍ ਪੋਸਯਤਿ| ਤਥਾ ਘ੍ਰਾਣਾਦੀਨਿ ਚ ਘ੍ਰਾਣਦਰ੍ਸ਼ਨਰਸਨਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਾਣਿ ਇਸ੍ਟੈਰ੍ਗਨ੍ਧਾਦਿਭਿਃ ਪ੍ਰੀਣਾਤਿ ਤਰ੍ਪਯਤਿ, ਪੋਸਯਤੀਤਿ ਯਾਵਤ੍| ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣ੍ਯਪਿ ਹਿ ਪਾਞ੍ਚਭੌਤਿਕਾਨ੍ਯਸ੍ਮਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨੇ; ਤਾਨਿ ਚ ਪ੍ਰਤਿਕ੍ਸਣਂ ਕ੍ਸੀਯਮਾਣਾਨਿ||੧੨||
Adhikarana 7 (13) · Śloka 13
ਭੌਮਾਪ੍ਯਾਗ੍ਨੇਯਵਾਯਵ੍ਯਾਃ ਪਞ੍ਚੋਸ੍ਮਾਣਃ ਸਨਾਭਸਾਃ| ਪਞ੍ਚਾਹਾਰਗੁਣਾਨ੍ਸ੍ਵਾਨ੍ਸ੍ਵਾਨ੍ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਦੀਨ੍ਪਚਨ੍ਤਿ ਹਿ||੧੩||
भौमाप्याग्नेयवायव्याः पञ्चोष्माणः सनाभसाः| पञ्चाहारगुणान्स्वान्स्वान्पार्थिवादीन्पचन्ति हि||१३||
🔊 Audio coming soon
ਭੌਤਿਕਵਹ੍ਨਿਵ੍ਯਾਪਾਰਮਾਹ- ਭੌਮੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਭੌਮਾਦਯਃ ਪਞ੍ਚੋਸ੍ਮਾਣਃ ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਦਿਦ੍ਰਵ੍ਯਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾ ਜਾਠਰਾਗ੍ਨਿਸਨ੍ਧੁਕ੍ਸਿਤਬਲਾ ਅਨ੍ਤਰੀਯਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਪਚਨ੍ਤਃ ਸ੍ਵਾਨ੍ ਸ੍ਵਾਨ੍ ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਦੀਨ੍ ਪੂਰ੍ਵਪਾਰ੍ਥਿਵਗਨ੍ਧਤ੍ਵਾਦ੍ਯਵਿਲਕ੍ਸਣਾਨ੍ ਗੁਣਾਨ੍ ਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤਯਨ੍ਤਿ| ਏਤਦੇਵ “ਵਿਵਿਧਮਸ਼ਿਤਪੀਤਲੀਢਖਾਦਿਤਂ ਜਨ੍ਤੋਰ੍ਹਿਤਮਨ੍ਤਰਗ੍ਨਿਸਨ੍ਧੁਕ੍ਸਿਤਬਲੇਨ ਯਥਾਸ੍ਵੇਨੋਸ੍ਮਣਾ ਸਮ੍ਯਗ੍ਵਿਪਚ੍ਯਮਾਨਂ” (ਸੂ.ਅ.੨੮) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸੂਤ੍ਰਾਸ੍ਥਾਨੇਪ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਯਦ੍ਯਪਿ ਭੂਤਾਗ੍ਨਿਨਾ ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਦਿਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਪਚ੍ਯਤੇ, ਤਥਾਪਿ ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਦਿਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਪਾਕੇਨੈਤਦੇਵ ਜਨਨਂ ਯਦ੍ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਗੁਣਯੁਕ੍ਤਤ੍ਵਂ, ਤੇਨ ਪਾਕੇਨ ਜਨ੍ਯਮਾਨੇਪਿ ਦ੍ਰਵ੍ਯੇ ਗੁਣਾ ਏਵ ਜਨ੍ਯਨ੍ਤ ਇਤ੍ਯਭਿਪ੍ਰਾਯੇਣ ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਦੀਨਾਹਾਰਗੁਣਾਞ੍ਜਨਯਨ੍ਤੀਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ| ਅਨੇਨ ਗੁਣਜਨਨਮੇਵਾਗ੍ਨਿਨੋਚ੍ਯਤੇ; ਨ ਦ੍ਰਵ੍ਯਜਨਨਮ੍| ਕਿਂਵਾ ਆਹਾਰਾਸ਼੍ਚ ਗੁਣਾਸ਼੍ਚੇਤਿ ਵਿਗ੍ਰਹਾਦਾਹਾਰਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਆਹਾਰਾਧਿਕਰਣਰੂਪਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਮਪਿ ਗਹ੍ਯਤੇ| ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਦੀਨਿਤਿ ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਪ੍ਯਤੈਜਸਵਾਯਵੀਯਨਾਭਸਾਨ੍| ਤਤ੍ਰ ਜਾਠਰਾਗ੍ਨਿਃ ਸਰ੍ਵਾਨੇਵਾਹਾਰਰਸਮਲਵਿਪਾਕਾਨ੍ ਪਚਤਿ, ਭੌਤਿਕਾਸ੍ਤ੍ਵਗ੍ਨਯਃ ਸ੍ਵਾਨ੍ ਸ੍ਵਾਨ੍ ਗੁਣਾਞ੍ਜਨਯਨ੍ਤਿ| ਉਕ੍ਤਂ ਚ- “ਜਾਠਰੇਣਾਗ੍ਨਿਨਾ ਪੂਰ੍ਵਂ ਕਤੇ ਸਙ੍ਘਾਤਭੇਦੇ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਭੂਤਾਗ੍ਨਯਃ ਪਞ੍ਚ ਸ੍ਵਂ ਸ੍ਵਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਪਚਨ੍ਤਿ” ਇਤਿ| ਅਯਂ ਚ ਭੂਤਾਗ੍ਨਿਵ੍ਯਾਪਾਰੋ ਧਾਤੁਸ੍ਵਪ੍ਯਸ੍ਤਿ, ਯਤੋ ਧਾਤੁਸ੍ਵਪਿ ਪਞ੍ਚਭੂਤਾਨਿ ਸਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਧਾਤ੍ਵਗ੍ਨਿਵ੍ਯਾਪਾਰੋ ਭੂਤਾਗ੍ਨਿਵ੍ਯਾਪਾਰਸ਼੍ਚ ਜਾਠਰਾਗ੍ਨਿਕ੍ਰਮੇਣੈਵੋਕ੍ਤੋ ਜ੍ਞੇਯਃ||੧੩||
Adhikarana 8 (14) · Śloka 14
ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਸ੍ਵਂ ਚ ਪੁਸ੍ਣਨ੍ਤਿ ਦੇਹੇ ਦ੍ਰਵ੍ਯਗੁਣਾਃ ਪਥਕ੍| ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਃ ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਨੇਵ ਸ਼ੇਸਾਃ ਸ਼ੇਸਾਂਸ਼੍ਚ ਕਤ੍ਸ੍ਨਸ਼ਃ||੧੪||
यथास्वं स्वं च पुष्णन्ति देहे द्रव्यगुणाः पृथक्| पार्थिवाः पार्थिवानेव शेषाः शेषांश्च कृत्स्नशः||१४||
🔊 Audio coming soon
ਅਗ੍ਨਿਪਕ੍ਵਾਨਾਹਾਰਗੁਣਾਨਾਹ- ਯਥਾਸ੍ਵਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਥਾਸ੍ਵਮਿਤਿ ਯਦ੍ਯਸ੍ਯਾਤ੍ਮੀਯਂ; ਸਜਾਤੀਯਾ ਦ੍ਰਵ੍ਯਗੁਣਾ ਸਜਾਤੀਯਾਨ੍ ਦ੍ਰਵ੍ਯਗੁਣਾਨ੍ ਪੁਸ੍ਣਨ੍ਤਿ| ਤੇਨ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਦਿਦ੍ਰਵ੍ਯਰੂਪਾਣਿ ਦੇਹਧਾਤੁਦੋਸਮਲਾਖ੍ਯਾਨਿ ਪੁਸ੍ਣਨ੍ਤਿ, ਗੁਣਾਸ੍ਤੁ ਪਾਕਸ੍ਥਿਤਗਨ੍ਧਸ੍ਨੇਹੌਸ੍ਣ੍ਯਗੌਰਵਾਦਯਃ ਦੇਹਗਨ੍ਧਸ੍ਨੇਹੌਸ੍ਣ੍ਯਗੌਰਵਾਦੀਨ੍ ਪੁਸ੍ਣਨ੍ਤਿ| ਯਥਾਸ੍ਵਮਿਤ੍ਯਾਦਿਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਂ ਸ੍ਫੋਰਯਤਿ- ਪਾਰ੍ਥਿਵਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਾਰ੍ਥਿਵਾ ਆਹਾਰਦ੍ਰਵ੍ਯਗੁਣਾ ਦੇਹਗਤਾਨ੍ ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਨੇਵ ਦ੍ਰਵ੍ਯਗੁਣਾਨ੍ ਪੁਸ੍ਣਨ੍ਤਿ| ਆਹਾਰਦ੍ਰਵ੍ਯਗੁਣਾ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਦ੍ਰਵ੍ਯਗਤਗੁਣਾ ਏਵ ਉਚ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਦ੍ਰਵ੍ਯਪੋਸਣਂ ਤੁ ਗੁਣਪੋਸਣੇਨ ਲਭ੍ਯਤੇ, ਗੁਣਪੋਸਣਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਪੋਸਣਮਨ੍ਤਰਾ ਕਰ੍ਤੁਮਸ਼ਕ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍||੧੪||
Adhikarana 9 (15) · Śloka 15
ਸਪ੍ਤਭਿਰ੍ਦੇਹਧਾਤਾਰੋ ਧਾਤਵੋ ਦ੍ਵਿਵਿਧਂ ਪੁਨਃ| ਯਥਾਸ੍ਵਮਗ੍ਨਿਭਿਃ ਪਾਕਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਕਿਟ੍ਟਪ੍ਰਸਾਦਵਤ੍ ||੧੫||
सप्तभिर्देहधातारो धातवो द्विविधं पुनः| यथास्वमग्निभिः पाकं यान्ति किट्टप्रसादवत् ||१५||
🔊 Audio coming soon
ਭੂਤਾਗ੍ਨਿਵ੍ਯਾਪਾਰਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਿਤ੍ਵਾ ਧਾਤ੍ਵਗ੍ਨਿਵ੍ਯਾਪਾਰਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਸਪ੍ਤਭਿਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਦੇਹਧਾਤਾਰ ਇਤਿ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਦੇਹਧਾਰਕਾਃ| ਦ੍ਵਿਵਿਧਮਿਤਿ ਦ੍ਵਿਪ੍ਰਕਾਰਂ ਪਾਕਮ੍| ਤਦੇਵ ਪ੍ਰਕਾਰਦ੍ਵਯਮਾਹ- ਕਿਟ੍ਟਪ੍ਰਸਾਦਵਦਿਤਿ; ਕਿਟ੍ਟਪ੍ਰਸਾਦਰੂਪਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਯ ਯਦ੍ਯਪਿ ਕਿਟ੍ਟਵਾਨ੍ ਪਾਕੋ ਨ ਭਵਤਿ, ਤਥਾਪਿ ਬਹੂਨਾਂ ਕਿਟ੍ਟਵਤ੍ਤ੍ਵਾਦ੍ ਦ੍ਵਿਵਿਧਮਿਤਿ ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਸ਼੍ਛਤ੍ਰਿਣੋ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੀਤਿ ਨ੍ਯਾਯਾਜ੍ਜ੍ਞੇਯਃ| ਪੁਨਰਿਤਿ ਜਾਠਰਾਗ੍ਨਿਪਾਕਾਨਨ੍ਤਰਮ੍||੧੫||
Adhikarana 10 (16) · Śloka 16
ਰਸਾਦ੍ਰਕ੍ਤਂ ਤਤੋ ਮਾਂਸਂ ਮਾਂਸਾਨ੍ਮੇਦਸ੍ਤਤੋਸ੍ਥਿ ਚ| ਅਸ੍ਥ੍ਨੋ ਮਜ੍ਜਾ ਤਤਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਦ੍ਗਰ੍ਭਃ ਪ੍ਰਸਾਦਜਃ||੧੬||
रसाद्रक्तं ततो मांसं मांसान्मेदस्ततोऽस्थि च| अस्थ्नो मज्जा ततः शुक्रं शुक्राद्गर्भः प्रसादजः||१६||
🔊 Audio coming soon
ਪਾਕਜਨ੍ਯਾਨਾਂ ਰਸਾਦੀਨਾਮੁਤ੍ਪਾਦਂ ਕ੍ਰਮੇਣਾਹ- ਰਸਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਰਸਾਦ੍ਰਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਸਾਦਜਂ, ਤਤੋ ਰਕ੍ਤਾਨ੍ਮਾਂਸਂ ਪ੍ਰਸਾਦਜਂ, ਮਾਂਸਾਨ੍ਮੇਦਃ ਪ੍ਰਸਾਦਜਮਿਤ੍ਯਾਦਿ ਯਾਵਚ੍ਛੁਕ੍ਰਾਦ੍ਗਰ੍ਭਃ ਪ੍ਰਸਾਦਜ ਇਤਿ| ਪ੍ਰਸਾਦਜਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਰਸਾਦਿਭ੍ਯਃ ਪ੍ਰਸਾਦਾਂਸ਼ਜਨ੍ਯਾ ਰਕ੍ਤਾਦਯਃ, ਕਿਟ੍ਟਾਂਸ਼ਜਨ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਾਃ ਕਫਾਦਯ ਇਤਿ| ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਤ੍ਤੁ ਨਿਰ੍ਮਲਤਯਾ ਪ੍ਰਸਾਦਜ ਏਵ ਗਰ੍ਭੋ ਭਵਤਿ, ਨਤੁ ਮਲਜਨ੍ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍| ਕੇਚਿਤ੍ਤੁ ਸ਼ੁਕ੍ਰਮਲਤਯਾ ਸ਼੍ਮਸ਼੍ਰੂਣਿ ਵਦਨ੍ਤਿ; ਤਨ੍ਨ, ਤਨ੍ਤ੍ਰੇਨਭਿਧਾਨਾਤ੍| ਤਥਾ ਸ਼ੁਕ੍ਰਮਲਂ ਯਦਿ ਸ਼੍ਮਸ਼੍ਰੂਣਿ ਸ੍ਯੁਸ੍ਤਦਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਮਪਿ ਸਸ਼ੁਕ੍ਰਤਯਾ ਸ਼੍ਮਸ਼੍ਰੂਣਿ ਭਵੇਯੁਃ; ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਸ਼੍ਚ ਸਸ਼ੁਕ੍ਰਾ ਏਵ, ਪਰਂ ਤਾਸਾਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਗਰ੍ਭਾਰਮ੍ਭਕਂ ਨ ਭਵਤੀਤ੍ਯਾਦਿ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਿਤਂ ਪ੍ਰਾਕ੍| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਗਰ੍ਭਪ੍ਰਸਾਦਜਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਨਪੁਂਸਕੇਨ ਓਜੋਭਿਦਧਤਿ| ਪ੍ਰਸਾਦਜ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਜਾਤਸ਼ਬ੍ਦਃ ਪੋਸਣ ਏਵ ਵਰ੍ਤਤੇ, ਨਾਪੂਰ੍ਵੋਤ੍ਪਾਦੇ; ਰਕ੍ਤਾਦਯੋ ਹਿ ਗਰ੍ਭਾਤ੍ਪ੍ਰਭਤ੍ਯੇਵੋਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਰਸਾਦਿਭਿਃ ਪੋਸ੍ਯਨ੍ਤੇ; ਰਕ੍ਤਾਦਯੋ ਹਿ ਗਰ੍ਭਪ੍ਰਭਤ੍ਯੇਵ ਪੋਸ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਤਤ੍ਰ ਚ ਤ੍ਰਿਧਾਤੂਤ੍ਪਾਦੇ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਾਰੋ ਵਰ੍ਣਯਨ੍ਤਿ- ਤਤ੍ਰ ਰਸਃ ਸ੍ਵਾਗ੍ਨਿਪਚ੍ਯਮਾਨੋ ਰਕ੍ਤਤਾਂ ਯਾਤਿ, ਰਕ੍ਤਂ ਮਾਂਸਤਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ ਪੂਰ੍ਵਪੂਰ੍ਵਧਾਤੁਪਰਿਣਾਮਾਦੁਤ੍ਤਰੋਤ੍ਤਰਧਾਤੂਤ੍ਪਾਦਃ; ਯਥਾ ਕ੍ਸੀਰਾਦ੍ਦਧਿ ਭਵਤਿ, ਦਧ੍ਨੋ ਨਵਨੀਤਂ, ਨਵਨੀਤਾਦ੍ਘਤਂ, ਘਤਾਦ੍ ਘਤਮਣ੍ਡਃ, ਇਤ੍ਯੇਕਃ ਪਕ੍ਸਃ| ਕਿਂਵਾ ਰਸ ਏਵ ਰਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਥਮਂ ਪ੍ਲਾਵਯਤਿ, ਤਤ੍ਰ ਚ ਰਕ੍ਤਸ੍ਥਾਨਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾਦ੍ਰਕ੍ਤਸਾਦਸ਼੍ਯਮਨੁਭਵਤਿ, ਰਕ੍ਤਂ ਚ ਰਕ੍ਤਸਮਾਨੇਨਾਂਸ਼ੇਨ ਪੋਸਯਤਿ; ਤਤੋ ਰਕ੍ਤਮਾਪ੍ਲਾਵ੍ਯ ਮਾਂਸਮਾਪ੍ਲਾਵਯਤਿ, ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਮਾਂਸਪੋਸਣਂ ਕਰੋਤਿ, ਮਾਂਸਸਾਦਸ਼੍ਯਤਾਮਨੁਭਵਤਿ; ਏਵਂ ਉਤ੍ਤਰੋਤ੍ਤਰਧਾਤੂਨ੍ ਰਸ ਏਵਾਪ੍ਲਾਵਯਤਿ ਵਰ੍ਧਯਤਿ ਚ; ਯਥਾ ਕੇਦਾਰਨਿਸਿਕ੍ਤਂ ਕੁਲ੍ਯਾਜਲਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਸਨ੍ਨਾਂ ਕੇਦਾਰੀਂ ਤਰ੍ਪਯਿਤ੍ਵਾ ਕ੍ਰਮੇਣ ਕੇਦਾਰਿਕਾਨ੍ਤਰਾਣਿ ਆਪ੍ਲਾਵਯਤਿ| ਕਿਂਵਾ ਆਹਾਰਰਸਸ੍ਯ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨੋ ਭਿਨ੍ਨੈਰੇਵ ਮਾਰ੍ਗੈ ਰਸਰੁਧਿਰਾਦੀਨਿ ਸਮਾਨੇਨਾਂਸ਼ੇਨ ਤਰ੍ਪਯਤਿ, ਤਤ੍ਰ ਚ ਯਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਸਨ੍ਨੋ ਧਾਤੁਸ੍ਤਤ੍ਪੋਸਕੋ ਧਾਤੁਭਾਗਸ੍ਤਂ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਪੁਸ੍ਣਾਤਿ, ਯਸ੍ਤੁ ਵਿਦੂਰੋ ਧਾਤੁਸ੍ਤਸ੍ਯ ਵਿਦੂਰਮਾਰ੍ਗਤਯਾ ਚਿਰੇਣ ਪੋਸਣਂ ਭਵਤਿ, ਏਵਂ ਭਿਨ੍ਨੈਰੇਵ ਮਾਰ੍ਗੈਰ੍ਧਾਤੂਨਾਂ ਪੋਸਣਂ ਭਵਤਿ; ਯਥਾ ਖਲੇ ਉਤ੍ਪਤਿਤਾਨਾਂ ਕਪੋਤਾਨਾਂ ਭਿਨ੍ਨਦਿਗ੍ਗਾਮਿਨਾਂ ਸ੍ਵੀਯਸ੍ਵੀਯਮਾਰ੍ਗੇਣੈਵ ਗਚ੍ਛਤਾਂ ਗਮ੍ਯਦੇਸ਼ਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਸਨ੍ਨਵਿਪ੍ਰਕਸ੍ਟਤ੍ਵਾਦਿਭੇਦੇਨ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਚਿਰੇਣ ਚ ਗਮਨਂ ਭਵਤਿ, ਤਦ੍ਵਤ੍| ਇਤਿ ਕ੍ਸੀਰਦਧਿਨ੍ਯਾਯ-ਕੇਦਾਰੀਕੁਲ੍ਯਾਨ੍ਯਾਯ-ਖਲੇਕਪੋਤਨ੍ਯਾਯਾਤ੍ਤ੍ਰੇਧਾ ਧਾਤੁਪੋਸਣਕ੍ਰਮਃ| ਤਤ੍ਰੇਹ ਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਪਰ੍ਯਾਲੋਚਨਯਾ ਕੇਦਾਰੀਕੁਲ੍ਯਾਨ੍ਯਾਯਃ ਕ੍ਸੀਰਦਧਿਨ੍ਯਾਯੋ ਵਾ ਸਙ੍ਗਤ ਏਵਃ, ਖਲੇਕਪੋਤਨ੍ਯਾਯਸ੍ਤੁ ਮਨਾਗ੍ਦੁਰ੍ਘਟਃ| ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਹਿ ਪਕ੍ਸੇ ਰਸਾਦ੍ਰਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਸਾਦਜਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਵ੍ਯੁਤ੍ਪਾਦਨਂ ਦੁਃਸ਼ਕਂ, ਪ੍ਰਪਞ੍ਚਿਤਂ ਚੈਤਦ੍ਵਿਵਿਧਾਸ਼ਿਤਪੀਤੀਯੇ, ਤਤ੍ਰੈਵਾਨੁਸਰਣੀਯਃ ਪ੍ਰਪਞ੍ਚਃ| ਨਨੁ, ਵਿਵਿਧਾਸ਼ਿਤਪੀਤੀਯੇ ਆਹਾਰਰਸਾਦ੍ਰਸਾਦਿਪੁਸ੍ਟਿਰੁਕ੍ਤਾ “ਪੁਸ੍ਯਨ੍ਤਿ ਤ੍ਵਾਹਾਰਰਸਾਦ੍ਰਸਰੁਧਿਰ” (ਸੂ.ਅ.੨੮) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ; ਤਤ੍ਰ ਰਸਦ੍ਵਯਂ ਸ੍ਵੀਕਤਮ੍, ਇਹ ਤ੍ਵੇਕ ਏਵ ਰਕ੍ਤਪੋਸਕੋ ਰਸ ਇਤਿ ਕਥਂ ਨ ਵਿਰੋਧਃ? ਮੈਵਂ, ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਆਹਾਰਰਸਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਆਹਾਰਜਃ ਪ੍ਰਸਾਦੋਭਿਧੀਯਤੇ, ਸ ਚ ਰਸਗ੍ਰਹਣਗਹੀਤ ਏਵ| ਯਤੋ ਦ੍ਵਿਵਿਧੋ ਰਸਃ- ਸ੍ਥਾਯੀ, ਪੋਸਕਸ਼੍ਚੇਤਿ; ਤੇਨ ਤਤ੍ਰ ਧਾਤੁਪੋਸਕਪੋਸ੍ਯਰਸਾਂਸ਼ਯੋਰ੍ਭੇਦਵਿਵਕ੍ਸਯਾ ਭੇਦ ਉਕ੍ਤਃ; ਇਹ ਸ੍ਥਾਯੀਪੋਸਕਰਸਾਂਸ਼ਾਵਪ੍ਯੇਕਤਯਾ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟੌ, ਸ੍ਥਾਯਿਰਸਪੋਸਕਰਸਭਾਗਯੋਃ ਸ੍ਥਾਨਭੇਦਾਦ੍ਯਭਾਵਾਦੇਕਤ੍ਵਮ੍; ਏਵਂ ਕਤ੍ਵਾ ਸਪ੍ਤਧਾਤੁਕਂ ਸ਼ਰੀਰਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਏਤਦਪਿ ਵਿਵਿਧਾਸ਼ਿਤਪੀਤੀਯੇ ਏਵ ਪ੍ਰਪਞ੍ਚਿਤਮ੍||੧੬||
Adhikarana 11 (17) · Śloka 17
ਰਸਾਤ੍ ਸ੍ਤਨ੍ਯਂ ਤਤੋ ਰਕ੍ਤਮਸਜਃ ਕਣ੍ਡਰਾਃ ਸਿਰਾਃ| ਮਾਂਸਾਦ੍ਵਸਾ ਤ੍ਵਚਃ ਸਟ੍ ਚ ਮੇਦਸਃ ਸ੍ਨਾਯੁਸਮ੍ਭਵਃ ||੧੭||
रसात् स्तन्यं ततो रक्तमसृजः कण्डराः सिराः| मांसाद्वसा त्वचः षट् च मेदसः स्नायुसम्भवः ||१७||
🔊 Audio coming soon
ਧਾਤੂਨਾਂ ਪੋਸਣਮਭਿਧਾਯੋਪਧਾਤੁਪੋਸਣਮਾਹ- ਰਸਾਤ੍ ਸ੍ਤਨ੍ਯਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਰਸਾਤ੍ ਸ੍ਤਨ੍ਯਂ ਪ੍ਰਸਾਦਜਂ, ਤਥਾ ਰਕ੍ਤਮਪਿ ਰਜਃਸਞ੍ਜ੍ਞਂ ਰਸਾਦੇਵ ਪ੍ਰਸਾਦਭਾਗਜਨ੍ਯਮ੍; ਉਕ੍ਤਂ ਚ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇ- “ਰਸਾਦੇਵ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾ ਰਕ੍ਤਂ ਰਜਃਸਞ੍ਜ੍ਞਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ” (ਸੁ.ਸੂ.ਅ.੧੪) ਇਤਿ| ਏਤਚ੍ਚ ਰਜੋ ਰਸਜਨ੍ਯਮਪਿ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਤਯਾ ਚਿਰੇਣੈਵ ਜਾਯਤੇ; ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇ- “ਏਵਂ ਮਾਸੇਨ ਰਸਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਭਵਤਿ, ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਚਾਰ੍ਤਵਮ੍” (ਸੁ.ਸੂ.ਅ.੧੪) ਇਤਿ| ਅਸ੍ਰਜਃ ਕਣ੍ਡਰਾਃ ਸ੍ਥੂਲ ਸ੍ਨਾਯਵਃ, ਮੇਦਸਸ੍ਤੁ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਸ੍ਨਾਯੁਪੋਸਣਂ ‘ਮੇਦਸਃ ਸ੍ਨਾਯੁਸਮ੍ਭਵਃ’ ਇਤ੍ਯਨੇਨ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਮ੍| ਇਹ ਹਿ ਕਣ੍ਡਰਾਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਸ੍ਥੂਲਸ੍ਨਾਯੁਰੁਚ੍ਯਤੇ, ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇ ਤੁ ਸ੍ਥੂਲਸਿਰਾ| ਤੇ ਚ ਸ੍ਤਨ੍ਯਾਦਯੋ ਧਾਤ੍ਵਨ੍ਤਰਾਪੋਸਣਾਚ੍ਛਰੀਰਪੋਸਕਾ ਅਪ੍ਯੁਪਧਾਤੁਸ਼ਬ੍ਦੇਨੋਚ੍ਯਨ੍ਤੇ, ਰਸਾਦਯਸ੍ਤੁ ਸ਼ਰੀਰਧਾਰਕਤਯਾ ਧਾਤ੍ਵਨ੍ਤਰਪੋਸਕਤਯਾ ਚ ਧਾਤੁਸ਼ਬ੍ਦੇਨੋਚ੍ਯਨ੍ਤੇ; ਉਕ੍ਤਂ ਚ ਭੋਜੇ- “ਸਿਰਾਸ੍ਨਾਯੁਰਜਃਸ੍ਤਨ੍ਯਤ੍ਵਚੋ ਗਤਿਵਿਵਰ੍ਜਿਤਾਃ| ਧਾਤੁਭ੍ਯਸ਼੍ਚੋਪਜਾਯਨ੍ਤੇ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤ ਉਪਧਾਤਵਃ” ਇਤਿ| ਅਤ੍ਰਾਪਿ ਹਿ ‘ਧਾਤੁਭ੍ਯਸ਼੍ਚੋਪਜਾਯਨ੍ਤੇ’ ਇਤ੍ਯਨੇਨ ਜਾਯਨ੍ਤ ਏਵ, ਪਰਂ ਨ ਜਨਯਨ੍ਤੀਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਤੁ ਓਜੋਜਨਕਤ੍ਵਾਦ੍ ਧਾਤ੍ਵਨ੍ਤਰ੍ਗਤਮੇਵ| ਓਜਸ੍ਤੁ ਇਹ ਨ ਧਾਤੁਸੁ ਨਾਪ੍ਯੁਪਧਾਤੁਸੁ ਪਠਿਤਂ, ਤਸ੍ਯ ਸਪ੍ਤਧਾਤੁਸਾਰਰੂਪਤਯਾ ਸਪ੍ਤਧਾਤ੍ਵਨ੍ਤਰਗਤਤ੍ਵਾਦੇਵ, ਅਤ ਏਵ ਤਸ੍ਯਾਗ੍ਨਿਰਪਿ ਪਥਙ੍ਨੋਕ੍ਤਃ||੧੭||
Adhikarana 12 (18-19) · Śloka 20
ਕਿਟ੍ਟਮਨ੍ਨਸ੍ਯ ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਂ, ਰਸਸ੍ਯ ਤੁ ਕਫੋਸਜਃ| ਪਿਤ੍ਤਂ, ਮਾਂਸਸ੍ਯ ਖਮਲਾ, ਮਲਃ ਸ੍ਵੇਦਸ੍ਤੁ ਮੇਦਸਃ||੧੮|| ਸ੍ਯਾਤ੍ਕਿਟ੍ਟਂ ਕੇਸ਼ਲੋਮਾਸ੍ਥ੍ਨੋ, ਮਜ੍ਜ੍ਞਃ ਸ੍ਨੇਹੋਕ੍ਸਿਵਿਟ੍ਤ੍ਵਚਾਮ੍| ਪ੍ਰਸਾਦਕਿਟ੍ਟੇ ਧਾਤੂਨਾਂ ਪਾਕਾਦੇਵਂਵਿਧਰ੍ਚ੍ਛਤਃ ||੧੯|| ਪਰਸ੍ਪਰੋਪਸਂਸ੍ਤਬ੍ਧਾ ਧਾਤੁਸ੍ਨੇਹਪਰਮ੍ਪਰਾ |੨੦|
किट्टमन्नस्य विण्मूत्रं, रसस्य तु कफोऽसृजः| पित्तं, मांसस्य खमला, मलः स्वेदस्तु मेदसः||१८|| स्यात्किट्टं केशलोमास्थ्नो, मज्ज्ञः स्नेहोऽक्षिविट्त्वचाम्| प्रसादकिट्टे धातूनां पाकादेवंविधर्च्छतः ||१९|| परस्परोपसंस्तब्धा धातुस्नेहपरम्परा |२०|
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਰਸਾਦਭਾਗੋਤ੍ਪਾਦਮਭਿਧਾਯ ਮਲਭਾਗੋਤ੍ਪਾਦਮਾਹ- ਕਿਟ੍ਟਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਰਸਸ੍ਯ ਕਫ ਇਤਿ ਰਸੇ ਪਚ੍ਯਮਾਨੇ ਕਿਟ੍ਟਂ ਕਫੋ ਭਵਤਿ, ਪ੍ਰਸਾਦਸ਼੍ਚ ਰਕ੍ਤਂ; ਏਵਂ ਰਕ੍ਤਾਦਿਮਲੇਪਿ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਮਾਂਸਸ੍ਯ ਖਮਲਾ ਇਤਿ ਕਰ੍ਣਾਕ੍ਸਿਨਾਸਾਸ੍ਯਪ੍ਰਜਨਨਮਲਾਃ| ਮਲਃ ਸ੍ਵੇਦਸ੍ਤੁ ਮੇਦਸ ਇਤਿ ਸ੍ਵੇਦੋ ਯਦ੍ਯਪਿ ਉਦਕਵਿਸ਼ੇਸ ਏਵ ਉਕ੍ਤਸ੍ਤਥਾਪਿ ਤਸ੍ਯ ਮੇਦੋਮਲਤ੍ਵੇਨੈਵੋਤ੍ਪਤਿਃ; ਕਿਂਵਾ, ਉਦਕਾਦਪਿ ਸ੍ਵੇਦੋ ਭਵਤਿ ਮੇਦੋਮਲਤਯਾ ਚ ਭਵਤਿ, ਯਥਾ- ਕਫੋਵਸ੍ਥਾਪਾਕਾਦ੍ ਰਸਮਲਤਯਾ ਚ ਭਵਤਿ| ਅਸ੍ਥਿਮਲਂ ਨਖੋਪਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਪ੍ਰਾਮਾਣ੍ਯਾਦੁਨ੍ਨੇਯਃ| ਤਤ੍ਰ ਹਿ “ਨਖਲੋਮ ਚ” (ਸੁ.ਸੂ.ਅ.੪੬) ਇਤ੍ਯਨੇਨਾਸ੍ਥਿਮਲਤ੍ਵਂ ਨਖਸ੍ਯੋਕ੍ਤਮ੍| ਉਕ੍ਤਂ ਚ ਵਿਵਿਧਾਸ਼ਿਤਪੀਤੀਯੇ- “ਕਿਟ੍ਟਾਤ੍ ਕੇਸ਼ਨਖਾਦਯਃ ਪੁਸ੍ਯਨ੍ਤਿ” (ਸੂ.ਅ.੨੮) ਇਤਿ; ਕਿਨ੍ਤੁ ਸ਼ਾਰੀਰੇਸ੍ਥਿਗਣਨਾਯਾਂ “ਵਿਂਸ਼ਤਿਰ੍ਨਖਾ” (ਸ਼ਾ.ਅ.੭) ਇਤ੍ਯਨੇਨਾਸ੍ਥਿਤ੍ਵੇਨ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਃ| ਏਵਮੁਕ੍ਤੇਨ ਕ੍ਰਮੇਣ ਪ੍ਰਸਾਦਕਿਟ੍ਟੇ ਦ੍ਵਿਧਾ ਚ੍ਛਤੋ ਭਵਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਪੋਸ੍ਯੇਣਾਪਿ ਰਕ੍ਤੇਨ ਰਸਸ੍ਯਾਪ੍ਯਾਯਨਂ ਕ੍ਰਿਯਤੇ, ਤਥਾ ਮਾਂਸੇਨਾਪਿ ਰਕ੍ਤਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ ਪਰਸ੍ਪਰਂ ਧਾਤੂਨਾਮੁਤ੍ਪਾਦਕਤ੍ਵਮਾਹ- ਪਰਸ੍ਪਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਧਾਤੁਸ੍ਨੇਹਪਰਮ੍ਪਰਾ ਪਰਸ੍ਪਰੋਪਸਂਸ੍ਤਬ੍ਧੇਤਿ ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਮੁਪਸ੍ਨੇਹੇਨ ਸਂਸ੍ਤਬ੍ਧਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਿਤੇਤਿ ਯਾਵਤ੍||੧੮-੧੯||-
Adhikarana 13 (20-35) · Śloka 35
ਵਸ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ੍ਤੁ ਪੁਸ੍ਣਾਤਿ ਬਲਮਾਸ਼ੁ ਹਿ||੨੦|| ਸਡ੍ਭਿਃ ਕੇਚਿਦਹੋਰਾਤ੍ਰੈਰਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਪਰਿਵਰ੍ਤਨਮ੍| ਸਨ੍ਤਤ੍ਯਾ ਭੋਜ੍ਯਧਾਤੂਨਾਂ ਪਰਿਵਤ੍ਤਿਸ੍ਤੁ ਚਕ੍ਰਵਤ੍||੨੧|| (ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਵਨ੍ਤਮਾਚਾਰ੍ਯਂ ਸ਼ਿਸ੍ਯਸ੍ਤ੍ਵਿਦਮਚੋਦਯਤ੍| ਰਸਾਦ੍ਰਕ੍ਤਂ ਵਿਸਦਸ਼ਾਤ੍ ਕਥਂ ਦੇਹੇਭਿਜਾਯਤੇ||੨੨|| ਰਸਸ੍ਯ ਚ ਨ ਰਾਗੋਸ੍ਤਿ ਸ ਕਥਂ ਯਾਤਿ ਰਕ੍ਤਤਾਮ੍| ਦ੍ਰਵਾਦ੍ਰਕ੍ਤਾਤ੍ਸ੍ਥਿਰਂ ਮਾਂਸਂ ਕਥਂ ਤਜ੍ਜਾਯਤੇ ਨਣਾਮ੍||੨੩|| ਦ੍ਰਵਧਾਤੋਃ ਸ੍ਥਿਰਾਨ੍ਮਾਂਸਾਨ੍ਮੇਦਸਃ ਸਮ੍ਭਵਃ ਕਥਮ੍| ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਾਭ੍ਯਾਂ ਮਾਂਸਮੇਦੋਭ੍ਯਾਂ ਖਰਤ੍ਵਂ ਕਥਮਸ੍ਥਿਸੁ||੨੪|| ਖਰੇਸ੍ਵਸ੍ਥਿਸੁ ਮਜ੍ਜਾ ਚ ਕੇਨ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋ ਮਦੁਸ੍ਤਥਾ| ਮਜ੍ਜ੍ਞਸ਼੍ਚ ਪਰਿਣਾਮੇਨ ਯਦਿ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ||੨੫|| ਸਰ੍ਵਦੇਹਗਤਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਪ੍ਰਵਦਨ੍ਤਿ ਮਨੀਸਿਣਃ| ਤਥਾਸ੍ਥਿਮਧ੍ਯਮਜ੍ਜ੍ਞਸ਼੍ਚ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਭਵਤਿ ਦੇਹਿਨਾਮ੍||੨੬|| ਛਿਦ੍ਰਂ ਨ ਦਸ਼੍ਯਤੇਸ੍ਥ੍ਨਾਂ ਚ ਤਨ੍ਨਿਃਸਰਤਿ ਵਾ ਕਥਮ੍| ਏਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਸ਼ਿਸ੍ਯੇਣ ਗੁਰੁਃ ਪ੍ਰਾਹੇਦਮੁਤ੍ਤਰਮ੍||੨੭|| ਤੇਜੋ ਰਸਾਨਾਂ ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ ਮਨੁਜਾਨਾਂ ਯਦੁਚ੍ਯਤੇ| ਪਿਤ੍ਤੋਸ੍ਮਣਃ ਸ ਰਾਗੇਣ ਰਸੋ ਰਕ੍ਤਤ੍ਵਮਚ੍ਛਤਿ||੨੮|| ਵਾਯ੍ਵਮ੍ਬੁਤੇਜਸਾ ਰਕ੍ਤਮੂਸ੍ਮਣਾ ਚਾਭਿਸਂਯੁਤਮ੍| ਸ੍ਥਿਰਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਮਾਂਸਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਸ੍ਵੋਸ੍ਮਣਾ ਪਕ੍ਵਮੇਵ ਤਤ੍ ||੨੯|| ਸ੍ਵਤੇਜੋਮ੍ਬੁਗੁਣਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਦ੍ਰਿਕ੍ਤਂ ਮੇਦੋਭਿਜਾਯਤੇ| ਪਥਿਵ੍ਯਗ੍ਨ੍ਯਨਿਲਾਦੀਨਾਂ ਸਙ੍ਘਾਤਃ ਸ੍ਵੋਸ੍ਮਣਾ ਕਤਃ||੩੦|| ਖਰਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਕਰੋਤ੍ਯਸ੍ਯ ਜਾਯਤੇਸ੍ਥਿ ਤਤੋ ਨਣਾਮ੍| ਕਰੋਤਿ ਤਤ੍ਰ ਸੌਸਿਰ੍ਯਮਸ੍ਥ੍ਨਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਸਮੀਰਣਃ||੩੧|| ਮੇਦਸਸ੍ਤਾਨਿ ਪੂਰ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸ੍ਨੇਹੋ ਮਜ੍ਜਾ ਤਤਃ ਸ੍ਮਤਃ| ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮਜ੍ਜ੍ਞਸ੍ਤੁ ਯਃ ਸ੍ਨੇਹਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਸਞ੍ਜਾਯਤੇ ਤਤਃ||੩੨|| ਵਾਯ੍ਵਾਕਾਸ਼ਾਦਿਭਿਰ੍ਭਾਵੈਃ ਸੌਸਿਰ੍ਯਂ ਜਾਯਤੇਸ੍ਥਿਸੁ| ਤੇਨ ਸ੍ਰਵਤਿ ਤਚ੍ਛੁਕ੍ਰਂ ਨਵਾਤ੍ ਕੁਮ੍ਭਾਦਿਵੋਦਕਮ੍||੩੩|| ਸ੍ਰੋਤੋਭਿਃ ਸ੍ਯਨ੍ਦਤੇ ਦੇਹਾਤ੍ ਸਮਨ੍ਤਾਚ੍ਛੁਕ੍ਰਵਾਹਿਭਿਃ | ਹਰ੍ਸੇਣੋਦੀਰਿਤਂ ਵੇਗਾਤ੍ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਚ੍ਚ ਮਨੋਭਵਾਤ੍||੩੪|| ਵਿਲੀਨਂ ਘਤਵਦ੍ਵ੍ਯਾਯਾਮੋਸ੍ਮਣਾ ਸ੍ਥਾਨਵਿਚ੍ਯੁਤਮ੍| ਬਸ੍ਤੌ ਸਮ੍ਭਤ੍ਯ ਨਿਰ੍ਯਾਤਿ ਸ੍ਥਲਾਨ੍ਨਿਮ੍ਨਾਦਿਵੋਦਕਮ੍)||੩੫||
वृष्यादीनां प्रभावस्तु पुष्णाति बलमाशु हि||२०|| षड्भिः केचिदहोरात्रैरिच्छन्ति परिवर्तनम्| सन्तत्या भोज्यधातूनां परिवृत्तिस्तु चक्रवत्||२१|| (इत्युक्तवन्तमाचार्यं शिष्यस्त्विदमचोदयत्| रसाद्रक्तं विसदृशात् कथं देहेऽभिजायते||२२|| रसस्य च न रागोऽस्ति स कथं याति रक्तताम्| द्रवाद्रक्तात्स्थिरं मांसं कथं तज्जायते नृणाम्||२३|| द्रवधातोः स्थिरान्मांसान्मेदसः सम्भवः कथम्| श्लक्ष्णाभ्यां मांसमेदोभ्यां खरत्वं कथमस्थिषु||२४|| खरेष्वस्थिषु मज्जा च केन स्निग्धो मृदुस्तथा| मज्ज्ञश्च परिणामेन यदि शुक्रं प्रवर्तते||२५|| सर्वदेहगतं शुक्रं प्रवदन्ति मनीषिणः| तथाऽस्थिमध्यमज्ज्ञश्च शुक्रं भवति देहिनाम्||२६|| छिद्रं न दृश्यतेऽस्थ्नां च तन्निःसरति वा कथम्| एवमुक्तस्तु शिष्येण गुरुः प्राहेदमुत्तरम्||२७|| तेजो रसानां सर्वेषां मनुजानां यदुच्यते| पित्तोष्मणः स रागेण रसो रक्तत्वमृच्छति||२८|| वाय्वम्बुतेजसा रक्तमूष्मणा चाभिसंयुतम्| स्थिरतां प्राप्य मांसं स्यात् स्वोष्मणा पक्वमेव तत् ||२९|| स्वतेजोऽम्बुगुणस्निग्धोद्रिक्तं मेदोऽभिजायते| पृथिव्यग्न्यनिलादीनां सङ्घातः स्वोष्मणा कृतः||३०|| खरत्वं प्रकरोत्यस्य जायतेऽस्थि ततो नृणाम्| करोति तत्र सौषिर्यमस्थ्नां मध्ये समीरणः||३१|| मेदसस्तानि पूर्यन्ते स्नेहो मज्जा ततः स्मृतः| तस्मान्मज्ज्ञस्तु यः स्नेहः शुक्रं सञ्जायते ततः||३२|| वाय्वाकाशादिभिर्भावैः सौषिर्यं जायतेऽस्थिषु| तेन स्रवति तच्छुक्रं नवात् कुम्भादिवोदकम्||३३|| स्रोतोभिः स्यन्दते देहात् समन्ताच्छुक्रवाहिभिः | हर्षेणोदीरितं वेगात् सङ्कल्पाच्च मनोभवात्||३४|| विलीनं घृतवद्व्यायामोष्मणा स्थानविच्युतम्| बस्तौ सम्भृत्य निर्याति स्थलान्निम्नादिवोदकम्)||३५||
🔊 Audio coming soon
ਵਸ੍ਯਾਦਿਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਧਾਤੁਪਰਮ੍ਪਰਾਕ੍ਰਮੇਣ ਸ਼ੁਕ੍ਰਜਨਨਾਦਿਕਾਰ੍ਯਂ ਨਿਸੇਧਯਨ੍ਨਾਹ- ਵਸ੍ਯਾਦੀਨਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਬਲ੍ਯਭੇਦਨਾਦੀਨਿ ਗ੍ਰਾਹਯਤਿ| ਵਸ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਕ੍ਸੀਰਾਦਿਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵੋ ਬਲਂ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਪੁਸ੍ਣਾਤਿ, ਤਤਸ੍ਤੇ ਕ੍ਸੀਰਾਦਯਃ ਪ੍ਰਭਾਵਵਰ੍ਧਿਤਬਲਾਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮੇਵਾਨ੍ਨਕਾਰ੍ਯਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਜਨਨਾਦਿ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ, ਨ ਯਥੋਕ੍ਤਧਾਤੁਕ੍ਰਮੇਣੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕਿਂਵਾ ਵਸ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਕ੍ਸੀਰਾਦਿਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਯਃ ਪ੍ਰਭਾਵਃ ਸ ਆਸ਼ੁ ਬਲਂ ਪੁਸ੍ਣਾਤਿ ਸ੍ਵਜਨ੍ਯਾਨਾਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਦੀਨਾਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਹਿਸ਼ਬ੍ਦੋਵਧਾਰਣੇ; ਏਵਂ ਵਸ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਾਚ੍ਛੁਕ੍ਰਾਦ੍ਯੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਭਵਤਿ| ਅਥੋਤ੍ਸਰ੍ਗਤਃ ਕਿਯਤਾ ਕਾਲੇਨ ਧਾਤੁਪਰਿਵਤ੍ਤਿਰ੍ਭਵਤੀਤ੍ਯਾਹ- ਸਡ੍ਭਿਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਡ੍ਭਿਰਹੋਰਾਤ੍ਰੈ ਰਸਸ੍ਯ ਸ਼ੁਕ੍ਰਰੂਪਤਯਾ ਪਰਿਵਰ੍ਤਨਂ ਭਵਤੀਤਿ ਕੇਚਿਦਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ| ਤਤ੍ਰੋਤ੍ਪਨ੍ਨੋ ਰਸੋ ਰਕ੍ਤਮੇਕੇਨਾਹੋਰਾਤ੍ਰੇਣ ਯਾਤਿ, ਏਵਂ ਰਸੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਦਿਨਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਸਡਹੇਨ ਸ਼ੁਕ੍ਰਤਾ ਭਵਤਿ; ਯਦਾ ਤੁ ਰਸੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਦਿਨਮਪਿ ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪ੍ਯਤੇ ਤਦਾ ਸਡ੍ਭਿਰ੍ਦਿਨੈਰਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤੈਃ ਸਪ੍ਤਮੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰਭਾਵਤਯਾ ਪਰਿਵਰ੍ਤਨਂ ਭਵਤੀਤਿ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਉਕ੍ਤਂ ਹਿ ਪਰਾਸ਼ਰੇ- “ਆਹਾਰੋਦ੍ਯਤਨਃ ਸ਼੍ਵੋ ਹਿ ਰਸਤ੍ਵਂ ਗਚ੍ਛਤਿ ਨਣਾਮ੍| ਸ਼ੋਣਿਤਤ੍ਵਂ ਤਤੀਯੇਹ੍ਨਿ, ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਮਾਂਸਤਾਮਪਿ|| ਮੇਦਸ੍ਤ੍ਵਂ ਪਞ੍ਚਮੇ, ਸਸ੍ਠੇ ਤ੍ਵਸ੍ਥਿਤ੍ਵਂ, ਸਪ੍ਤਮੇ ਤ੍ਵਿਯਾਤ੍| ਮਜ੍ਜਤਾਂ, ਸ਼ੁਕ੍ਰਤਾਂ ਯਾਤਿ ਨਿਯਮਾਦਸ੍ਟਮੇ ਨਣਾਮ੍” ਇਤਿ| ਏਵਦਪ੍ਯੁਪਯੋਗਦਿਨਂ ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯੈਵ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਵ੍ਯਮਿਤ੍ਯਾਹੁਃ| ਕਿਞ੍ਚ ਰਸਧਾਤੋਃ ਰਕ੍ਤਧਾਤੁਰੂਪਤਯਾ ਚ ਪਰਿਣਮਨਂ ਯਤ੍ਤਦਪਿ ਸਸ੍ਠਦਿਨਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤ੍ਯਮੇਵੇਤਿ| ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇ- “ਸ ਖਲ੍ਵਾਪ੍ਯੋ ਰਸ ਏਕੈਕਸ੍ਮਿਨ੍ ਧਾਤੌ ਤ੍ਰੀਣਿ ਤ੍ਰੀਣਿ ਕਲਾਸਹ ਸ੍ਰਾਣ੍ਯਵਤਿਸ੍ਠਤਿ ਦਸ਼ ਚ ਕਲਾਃ, ਏਵਂ ਮਾਸੇਨ ਰਸਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰੀਭਵਤਿ” (ਸੁ.ਸੂ.ਅ.੧੪) ਇਤਿ| ਤੇਨੈਤਤ੍ਪਕ੍ਸਦ੍ਵਯਮਪਿ ਕੇਚਿਦਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਸ੍ਵਮਤਮਾਹ- ਸਨ੍ਤਤ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਭੋਜ੍ਯੇ ਉਪਯੁਕ੍ਤੇ ਸਤਿ ਧਾਤੂਨਾਂ ਰਸਾਦੀਨਾਂ ਚਕ੍ਰਵਤ੍ ਪਰਿਵਤ੍ਤਿਰ੍ਭਵਤਿ ਅਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਾ ਸਮੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰ੍ਧਾਤੂਨਾਂ ਭਵਤਿ| ਚਕ੍ਰਦਸ੍ਟਾਨ੍ਤੇਨ ਤੁ ਪਰਿਵਤ੍ਤਿਕਾਲਾਨਿਯਮਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ; ਯਥਾ ਚਕ੍ਰਂ ਪਾਨੀਯੋਦ੍ਧਾਰਣਾਰ੍ਥਂ ਨਿਯੁਕ੍ਤਂ ਬਾਹ੍ਯਮਾਨਂ ਬਾਹੁਬਲਪ੍ਰਕਰ੍ਸਾਤ੍ ਕਦਾਚਿਦਾਸ਼੍ਵੇਵ ਪਰਿਵਰ੍ਤਤੇ, ਕਦਾਚਿਦ੍ ਬਾਹੁਬਲਮਾਨ੍ਦ੍ਯਾਚ੍ਚਿਰੇਣ; ਏਵਂ ਧਾਤਵੋਪਿ ਅਗ੍ਨ੍ਯਾਦਿਸੌਸ੍ਠਵਾਚ੍ਛੀਘ੍ਰਮੇਵ ਪਰਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ, ਅਗ੍ਨ੍ਯਾਦਿਵੈਗੁਣ੍ਯੇ ਚਿਰੇਣ ਪਰਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਇਤਿ; ਏਵਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇਨਾਪਿ “ਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਚਿਰ੍ਜਲਸਨ੍ਤਾਨਵਦਣੁਨਾ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣਾਨੁਧਾਵਤ੍ਯੇਵ ਸ਼ਰੀਰਂ ਕੇਵਲਮ੍” (ਸੁ.ਸੂ.ਅ.੧੪) ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਦਸ੍ਟਾਨ੍ਤਤ੍ਰਯੇਣ ਰਸਪਰਿਣਾਮੋਪਿ ਅਗ੍ਨ੍ਯਾਦਿਭੇਦੇਨ ਪ੍ਰਕਸ੍ਟਾਪ੍ਰਕਸ੍ਟਕਾਲਜ ਉਕ੍ਤ ਏਵ| ਤਤ੍ਰ ਹਿ ਜਲਸਨ੍ਤਾਨਦਸ੍ਟਾਨ੍ਤੇਨ ਚਿਰੇਣ ਮਾਸਪਰ੍ਯਨ੍ਤੇਨ ਸ਼ੁਕ੍ਰਤਾਪਤ੍ਤੀ ਰਸਸ੍ਯੋਕ੍ਤਾ, ਸ਼ਬ੍ਦਸਨ੍ਤਾਨਦਸ੍ਟਾਨ੍ਤੇਨ ਤੁ ਨਾਤਿਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਨਾਤਿਚਿਰਾਚ੍ਚ ਸ਼ੁਕ੍ਰੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰੁਕ੍ਤਾ, ਅਰ੍ਚਿਃਸਨ੍ਤਾਨਦਸ੍ਟਾਨ੍ਤੇਨ ਤ੍ਵਤਿਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰੁਕ੍ਤਾ| ਤਥਾਨ੍ਯਤ੍ਰਾਪ੍ਯੁਕ੍ਤਂ- “ਕੇਚਿਦਾਹੁਰਹੋਰਾਤ੍ਰਾਤ੍, ਸਡ੍ਰਾਤ੍ਰਾਦਪਰੇ, ਪਰੇ| ਮਾਸੇਨ ਯਾਤਿ ਸ਼ੁਕ੍ਰਤ੍ਵਮਨ੍ਨਂ ਪਾਕਕ੍ਰਮਾਦਿਤਿ”| ਤਦੇਤਤ੍ ਸਕਲਂ ਚਕ੍ਰਦਸ੍ਟਾਨ੍ਤੇਨ ਗਹੀਤਂ ਜ੍ਞੇਯਮ੍||੨੦-੩੫||
Adhikarana 14 (36-37) · Śloka 38
ਵ੍ਯਾਨੇਨ ਰਸਧਾਤੁਰ੍ਹਿ ਵਿਕ੍ਸੇਪੋਚਿਤਕਰ੍ਮਣਾ| ਯੁਗਪਤ੍ ਸਰ੍ਵਤੋਜਸ੍ਰਂ ਦੇਹੇ ਵਿਕ੍ਸਿਪ੍ਯਤੇ ਸਦਾ||੩੬|| ਕ੍ਸਿਪ੍ਯਮਾਣਃ ਖਵੈਗੁਣ੍ਯਾਦ੍ਰਸਃ ਸਜ੍ਜਤਿ ਯਤ੍ਰ ਸਃ| ਕਰੋਤਿ ਵਿਕਤਿਂ ਤਤ੍ਰ ਖੇ ਵਰ੍ਸਮਿਵ ਤੋਯਦਃ||੩੭|| ਦੋਸਾਣਾਮਪਿ ਚੈਵਂ ਸ੍ਯਾਦੇਕਦੇਸ਼ਪ੍ਰਕੋਪਣਮ੍ |੩੮|
व्यानेन रसधातुर्हि विक्षेपोचितकर्मणा| युगपत् सर्वतोऽजस्रं देहे विक्षिप्यते सदा||३६|| क्षिप्यमाणः खवैगुण्याद्रसः सज्जति यत्र सः| करोति विकृतिं तत्र खे वर्षमिव तोयदः||३७|| दोषाणामपि चैवं स्यादेकदेशप्रकोपणम् |३८|
🔊 Audio coming soon
ਅਥ ਕੋਨ੍ਨਰਸਂ ਰਕ੍ਤਾਦਿਧਾਤੁਪੋਸਕਂ ਪ੍ਰੇਰਯਤਿ; ਯੇਨ ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ਰਸਃ ਸਰ੍ਪਤੀਤ੍ਯਾਹ- ਵ੍ਯਾਨੇਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਰਸਰੂਪੋ ਧਾਤੁਃ, ਕਿਂਵਾ ਰਸਤੀਤਿ ਰਸੋ ਦ੍ਰਵਧਾਤੁਰੁਚ੍ਯਤੇ, ਤੇਨ ਰੁਧਿਰਾਦੀਨਾਮਪਿ ਦ੍ਰਵਾਣਾਂ ਗ੍ਰਹਣਂ ਭਵਤਿ; ਵਿਕ੍ਸੇਪਃ ਉਚਿਤਂ ਪ੍ਰਾਕਤਂ ਕਰ੍ਮ ਯਸ੍ਯ ਸ ਵਿਕ੍ਸੇਪੋਚਿਤਕਰ੍ਮਾ; ਤੇਨ ਵ੍ਯਾਨੇਨ, ਯੁਗਪਦਿਤਿ ਏਕਕਾਲਂ, ਸਰ੍ਵਤ ਇਤਿ ਸਰ੍ਵਸ੍ਮਿਨ੍ ਦੇਹੇ, ਵਿਕ੍ਸਿਪ੍ਯਤੇ ਇਤਿ ਨੀਯਤੇ, ਅਜਸ੍ਰਮਿਤਿ ਅਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਵਿਕ੍ਸਿਪ੍ਯਤੇ, ਸਦੇਤਿ ਸਰ੍ਵਕਾਲਮ੍| ਨਨ੍ਵੇਵਂ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਰਸਵਿਕ੍ਸੇਪੇ ਕਥਮੇਕਦੇਸ਼ੇ ਰਸਾਦੌ ਵਿਕਾਰਾਸ਼੍ਰਯੋ ਦਸ਼੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਾਹ- ਕ੍ਸਿਪ੍ਯਮਾਣ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਖਵੈਗੁਣ੍ਯਾਦਿਤਿ ਸ੍ਰੋਤੋਵੈਗੁਣ੍ਯਾਤ੍| ਸਜ੍ਜਤੀਤਿ ਤਿਸ੍ਠਤਿ| ਵਿਕਾਰਂ ਕੁਰੁਤੇ ਇਤਿ ਰਸਾਸ਼੍ਰਯਿਵਿਕਾਰਂ ਕੁਰੁਤੇ; ਰਸੋਪਿ ਹਿ ਵਿਕਾਰਕਰਣੇ ਆਸ਼੍ਰਯਤਯਾ ਵ੍ਯਾਪ੍ਰਿਯਤੇ, ਤੇਨੇਹ ਤਸ੍ਯ ਕਰ੍ਤਤ੍ਵਂ ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਖੇ ਵਰ੍ਸਮਿਵ ਤੋਯਦ ਇਤਿ ਯਥਾ ਚਣ੍ਡੇਨ ਵਾਯੁਨਾ ਨੀਯਮਾਨੋ ਮੇਘੋ ਯਤ੍ਰ ਸਕ੍ਤੋ ਭਵਤਿ ਤਤ੍ਰੈਵ ਵਰ੍ਸਂ ਕਰੋਤਿ, ਤਥਾ ਰਸੋਪੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਯਥਾ ਰਸ ਏਕਦੇਸ਼ੇ ਵਿਕਾਰਂ ਕਰੋਤਿ, ਏਵਂ ਦੋਸਾ ਅਪ੍ਯੇਕਦੇਸ਼ਵਿਕਾਰਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤੀਤ੍ਯਾਹ- ਦੋਸਾਣਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੋਪ੍ਯਾਹ- “ਕੁਪਿਤਾਨਾਂ ਹਿ ਦੋਸਾਣਾਂ ਸ਼ਰੀਰੇ ਪਰਿਧਾਵਤਾਮ੍| ਯਤ੍ਰ ਸਙ੍ਗਃ ਖਵੈਗੁਣ੍ਯਾਦ੍ਵ੍ਯਾਧਿਸ੍ਤਤ੍ਰੋਪਜਾਯਤੇ” (ਸੁ.ਸੂ.ਅ.੨੪) ਇਤਿ||੩੬-੩੭||-
Adhikarana 15 (38-41) · Śloka 41
ਇਤਿ ਭੌਤਿਕਧਾਤ੍ਵਨ੍ਨਪਕ੍ਤਣਾਂ ਕਰ੍ਮ ਭਾਸਿਤਮ੍||੩੮|| ਅਨ੍ਨਸ੍ਯ ਪਕ੍ਤਾ ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ ਪਕ੍ਤਣਾਮਧਿਪੋ ਮਤਃ| ਤਨ੍ਮੂਲਾਸ੍ਤੇ ਹਿ ਤਦ੍ਵਦ੍ਧਿਕ੍ਸਯਵਦ੍ਧਿਕ੍ਸਯਾਤ੍ਮਕਾਃ||੩੯|| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਂ ਵਿਧਿਵਦ੍ਯੁਕ੍ਤੈਰਨ੍ਨਪਾਨੇਨ੍ਧਨੈਰ੍ਹਿਤੈਃ| ਪਾਲਯੇਤ੍ ਪ੍ਰਯਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਥਿਤੌ ਹ੍ਯਯੁਰ੍ਬਲਸ੍ਥਿਤਿਃ||੪੦|| ਯੋ ਹਿ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਵਿਧਿਂ ਤ੍ਯਾਕ੍ਤ੍ਵਾ ਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸਜਾਨ੍ ਗਦਾਨ੍| ਸ ਲੌਲ੍ਯਾਲ੍ਲਭਤੇ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ, ਵਕ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤੇਤਃ ਪਰਂ ਤੁ ਤੇ||੪੧||
इति भौतिकधात्वन्नपक्तॄणां कर्म भाषितम्||३८|| अन्नस्य पक्ता सर्वेषां पक्तॄणामधिपो मतः| तन्मूलास्ते हि तद्वृद्धिक्षयवृद्धिक्षयात्मकाः||३९|| तस्मात्तं विधिवद्युक्तैरन्नपानेन्धनैर्हितैः| पालयेत् प्रयतस्तस्य स्थितौ ह्ययुर्बलस्थितिः||४०|| यो हि भुङ्क्ते विधिं त्याक्त्वा ग्रहणीदोषजान् गदान्| स लौल्याल्लभते शीघ्रं, वक्ष्यन्तेऽतः परं तु ते||४१||
🔊 Audio coming soon
ਉਕ੍ਤਮਗ੍ਨੀਨਾਂ ਕਰ੍ਮ ਉਪਸਂਹਰਤਿ- ਇਤਿ ਭੌਤਿਕੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਭੌਤਿਕਾਃ ਪਞ੍ਚ, ਧਾਤ੍ਵਗ੍ਨਯਃ ਸਪ੍ਤ, ਅਨ੍ਨਪਕ੍ਤੈਕਃ| ਅਤ੍ਰ ਚ ਯਾਨ੍ਯਗ੍ਨ੍ਯਨ੍ਤਰਾਣਿ ਉਪਧਾਤੁਮਲਾਦਿਗਤਾਨਿ ਤਾਨ੍ਯਪ੍ਯਵਰੁਦ੍ਧਾਨਿ ਭੂਤਾਗ੍ਨਿਸ੍ਵੇਵ; ਕਿਂਵਾ, ਅਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਾਦਨ੍ਯਾਨ੍ਯਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਕਰਾਣਿ ਨੋਕ੍ਤਾਨਿ| ਸਰ੍ਵਾਗ੍ਨਿਸੁ ਜਾਠਰਾਗ੍ਨੇਃ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਮਾਹ- ਅਨ੍ਨਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯੇ ਹੇਤੁਮਾਹ- ਤਨ੍ਮੂਲਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਨ੍ਮੂਲਤ੍ਵੇ ਹੇਤੁਗਰ੍ਭਵਿਸ਼ੇਸਣਮਾਹ- ਤਦ੍ਵਦ੍ਧੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਸ੍ਯ ਜਾਠਰਾਗ੍ਨੇਃ ਵਦ੍ਧ੍ਯਾ ਵਦ੍ਧ੍ਯਾਤ੍ਮਕਾਃ ਕ੍ਸਯੇਣ ਚ ਕ੍ਸਯਾਤ੍ਮਕਾ ਯਸ੍ਮਾਦਿਹਾਗ੍ਨਯਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦਨ੍ਵਯਵ੍ਯਤਿਰੇਕਾਰ੍ਥਵਿਧਾਯਿਤ੍ਵਾਤ੍ਤਨ੍ਮੂਲਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਯਤਸ਼੍ਚਾਯਮਨ੍ਤਰਗ੍ਨਿਰ੍ਮੂਲਂ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਂ ਪਾਲਯੇਦਿਤਿ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਵਿਧਿਵਦ੍ਯੁਕ੍ਤੈਰਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਆਹਾਰਵਿਧਿਯੋਗਾਦੁਪਯੁਕ੍ਤੈਃ| ਆਯੁਰ੍ਬਲਸ੍ਥਿਤਿਰਿਤਿ ਅਨ੍ਨਪਾਚਕਾਗ੍ਨਿਸ੍ਥਿਤੌ ਆਯੁਰ੍ਬਲਸ੍ਥਿਤ੍ਯਾ ਅਨ੍ਯੇਪ੍ਯਤਿਪ੍ਰੇਯਾ ਵਰ੍ਣਾਦਯੋ ਲਕ੍ਸਣੀਯਾਃ| ਵਿਪਰ੍ਯਯੇ ਦੋਸਮਾਹ- ਯੋ ਹੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸਜਾਨਿਤਿ ਗ੍ਰਹਣ੍ਯਾਸ਼੍ਰਿਤਦੋਸਜਾਨ੍| ਏਤੇਨ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਲਕ੍ਸਣਾਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਗ੍ਰਹਣੀਵਿਕਾਰਾ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸਸ਼ਬ੍ਦਵਾਚ੍ਯਾ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ, ਤਥਾਗ੍ਨਿਮਾਨ੍ਦ੍ਯਾਜੀਰ੍ਣਾਦਯਸ਼੍ਚ ਗ੍ਰਹਣ੍ਯਾਸ਼੍ਰਿਤਾ ਰੋਗਾ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਅਗ੍ਨਿਮਾਨ੍ਦ੍ਯਾਜੀਰ੍ਣਾਦਯਸ੍ਤੁ ਯਦ੍ਯਪਿ ਗ੍ਰਹਣ੍ਯਾਸ਼੍ਰਿਤਤ੍ਵੇਨ ਗ੍ਰਹਣੀਰੋਗਾ ਏਵ, ਤਥਾਪੀਹ ਗ੍ਰਹਣੀਰੂਪਨਾਡੀਵ੍ਯਾਪਾਰਵੈਪਰੀਤ੍ਯੇਨ ਯੇ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਤ ਏਵ ਮੁਖ੍ਯਗ੍ਰਹਣੀਸ਼ਬ੍ਦਵਾਚ੍ਯਾਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਰੋਗਾਃ| ਯਤੋ ‘ਅਧਸ੍ਤੁ ਪਕ੍ਵਮਾਮਂ ਵਾ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਗ੍ਰਹਣੀਗਦਸਾਮਾਨ੍ਯਲਕ੍ਸਣਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਮੇਵ ਗ੍ਰਹਣੀਗਦਂ ਗ੍ਰਹਣੀਪ੍ਰਾਕਤਵ੍ਯਾਪਾਰੋਪਮਰ੍ਦੇਨ ਜਾਯਮਾਨਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ| ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ ਚ ਗ੍ਰਹਣ੍ਯਾ ਦੁਸ੍ਟਮਦੁਸ੍ਟਂ ਚ ਰੂਪਂ “ਅਪਕ੍ਵਂ ਧਾਰਯਤ੍ਯਨ੍ਨਂ ਪਕ੍ਵਂ ਸਜਤਿ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਤਃ| ਸਾ ਦੁਸ੍ਟਾ ਬਹੁਸ਼ੋ ਭੁਕ੍ਤਮਾਮਮੇਵ ਵਿਮੁਞ੍ਚਤਿ” ਇਤਿ| ਨ ਚੇਯਂ ਪਕ੍ਵਾਨ੍ਨਵਿਮੋਕ੍ਸਲਕ੍ਸਣਾ ਦੁਸ੍ਟਿਰਗ੍ਨਿਦੋਸੇ ਆਮਾਦ੍ਯਜੀਰ੍ਣੇ ਵਾ| ਅਨੇਨ ਵਿਸ਼ੇਸਾਭਿਧੇਯਗ੍ਰਹਣੀਸ਼ਬ੍ਦਤ੍ਵਂ ਗ੍ਰਹਣ੍ਯਾਸ਼੍ਰਿਤਦੋਸਜਨ੍ਯਗ੍ਰਹਣੀਗਦਸ੍ਯੈਵੇਹੋਚ੍ਯਤੇ; ਅਗ੍ਨਿਦੋਸਾਣਾਂ ਨ ਵਿਸ਼ੇਸਾਦ੍ਗ੍ਰਹਣੀਗਦਤ੍ਵਮ੍; ਅਤਿਸਾਰੇ ਯਦ੍ਯਪਿ ਪਕ੍ਵਾਨ੍ਨਮੁਞ੍ਚਨਮਸ੍ਤਿ, ਤਥਾਪਿ ਤਸ੍ਯ ਭਿਨ੍ਨਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਕਤ੍ਵਾਤ੍ ਤਥਾ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਭੇਦਾਦ੍ ਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸਾਦਨ੍ਯਤ੍ਵਮੁਕ੍ਤਮ੍||੩੮-੪੧||
Adhikarana 16 (42-44) · Śloka 44
ਅਭੋਜਨਾਦਜੀਰ੍ਣਾਤਿਭੋਜਨਾਦ੍ਵਿਸਮਾਸ਼ਨਾਤ੍| ਅਸਾਤ੍ਮ੍ਯਗੁਰੁਸ਼ੀਤਾਤਿਰੂਕ੍ਸਸਨ੍ਦੁਸ੍ਟਭੋਜਨਾਤ੍||੪੨|| ਵਿਰੇਕਵਮਨਸ੍ਨੇਹਵਿਭ੍ਰਮਾਦ੍ਵ੍ਯਾਧਿਕਰ੍ਸਣਾਤ੍| ਦੇਸ਼ਕਾਲਰ੍ਤੁਵੈਸਮ੍ਯਾਦ੍ਵੇਗਾਨਾਂ ਚ ਵਿਧਾਰਣਾਤ੍||੪੩|| ਦੁਸ੍ਯਤ੍ਯਗ੍ਨਿਃ, ਸ ਦੁਸ੍ਟੋਨ੍ਨਂ ਨ ਤਤ੍ ਪਚਤਿ ਲਘ੍ਵਪਿ| ਅਪਚ੍ਯਮਾਨਂ ਸ਼ੁਕ੍ਤਤ੍ਵਂ ਯਾਤ੍ਯਨ੍ਨਂ ਵਿਸਰੂਪਤਾਮ੍ ||੪੪||
अभोजनादजीर्णातिभोजनाद्विषमाशनात्| असात्म्यगुरुशीतातिरूक्षसन्दुष्टभोजनात्||४२|| विरेकवमनस्नेहविभ्रमाद्व्याधिकर्षणात्| देशकालर्तुवैषम्याद्वेगानां च विधारणात्||४३|| दुष्यत्यग्निः, स दुष्टोऽन्नं न तत् पचति लघ्वपि| अपच्यमानं शुक्तत्वं यात्यन्नं विषरूपताम् ||४४||
🔊 Audio coming soon
ਏਵਂ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤੇ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨ ਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸਵਿਕਾਰਣਾਂ ਹੇਤ੍ਵਾਦੀਨ੍ਯਾਹ- ਅਭੋਜਨਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਾਲਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਚ ਸਂਵਤ੍ਸਰਾਤ੍ਮਕਃ ਕਾਲ ਉਚ੍ਯਤੇ| ਦੇਸ਼ਵੈਸਮ੍ਯਂ ਦੇਸ਼ਵ੍ਯਾਪਤ੍; ਸਾ ਚ ਜਨਪਦੋਦ੍ਧ੍ਵਂਸਨੀਯੇ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ| ਤੁਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਤੁ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਾਦ੍ਯਤੁਃ| ਕਾਲਵੈਸਮ੍ਯੇਣ ਸਰ੍ਵੇਸਾਮਤੂਨਾਂ ਵੈਸਮ੍ਯਂ ਗਹ੍ਯਤੇ, ਤੁਵੈਸਮ੍ਯੇਣ ਦ੍ਵ੍ਯੇਕਰ੍ਤੁਵੈਸਮ੍ਯਮਿਤਿ ਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਸ਼ੁਕ੍ਤਤ੍ਵਮਿਤਿ ਅਮ੍ਲਤਾਮ੍| ਵਿਸਰੂਪਤਾਮਿਤਿ ਯਥਾ ਵਿਸਂ ਬਹੁਵਿਕਾਰਕਾਰਿ ਭਵਤਿ ਤਥਾ ਤਦ੍ਰੂਪਤਾਮ੍, ਅਨੇਨ ਸਰ੍ਵ ਏਵਾਜੀਰ੍ਣਭੇਦਾ ਅਵਰੁਦ੍ਧਾ ਜ੍ਞੇਯਾਃ, ਯੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ “ਆਮਂ ਵਿਦਗ੍ਧਂ ਵਿਸ੍ਟਬ੍ਧਂ ਕਫਪਿਤ੍ਤਾਨਿਲੈਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍| ਅਜੀਰ੍ਣਂ ਕੇਚਿਦਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਚਤੁਰ੍ਥਂ ਰਸਸ਼ੇਸਤਃ” (ਸੁ.ਸੂ.ਅ.੪੬) ਇਤ੍ਯਨੇਨੋਕ੍ਤਾਃ||੪੨-੪੪||
Adhikarana 17 (45-49) · Śloka 49
ਤਸ੍ਯ ਲਿਙ੍ਗਮਜੀਰ੍ਣਸ੍ਯ ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਃ ਸਦਨਂ ਤਥਾ| ਸ਼ਿਰਸੋ ਰੁਕ੍ ਚ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਚ ਭ੍ਰਮਃ ਪਸ੍ਠਕਟਿਗ੍ਰਹਃ||੪੫|| ਜਮ੍ਭਾਙ੍ਗਮਰ੍ਦਸ੍ਤਸ੍ਣਾ ਚ ਜ੍ਵਰਸ਼੍ਛਰ੍ਦਿਃ ਪ੍ਰਵਾਹਣਮ੍| ਅਰੋਚਕੋਵਿਪਾਕਸ਼੍ਚ, ਘੋਰਮਨ੍ਨਵਿਸਂ ਚ ਤਤ੍||੪੬|| ਸਂਸਜ੍ਯਮਾਨਂ ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਦਾਹਂ ਤਸ੍ਣਾਂ ਮੁਖਾਮਯਾਨ੍| ਜਨਯਤ੍ਯਮ੍ਲਪਿਤ੍ਤਂ ਚ ਪਿਤ੍ਤਜਾਂਸ਼੍ਚਾਪਰਾਨ੍ ਗਦਾਨ੍||੪੭|| ਯਕ੍ਸ੍ਮਪੀਨਸਮੇਹਾਦੀਨ੍ ਕਫਜਾਨ੍ ਕਫਸਙ੍ਗਤਮ੍| ਕਰੋਤਿ ਵਾਤਸਂਸਸ੍ਟਂ ਵਾਤਜਾਂਸ਼੍ਚ ਗਦਾਨ੍ ਬਹੂਨ੍||੪੮|| ਮੂਤ੍ਰਰੋਗਾਂਸ਼੍ਚ ਮੂਤ੍ਰਸ੍ਥਂ ਕੁਕ੍ਸਿਰੋਗਾਨ੍ ਸ਼ਕਦ੍ਗਤਮ੍| ਰਸਾਦਿਭਿਸ਼੍ਚ ਸਂਸਸ੍ਟਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਰੋਗਾਨ੍ ਰਸਾਦਿਜਾਨ੍||੪੯||
तस्य लिङ्गमजीर्णस्य विष्टम्भः सदनं तथा| शिरसो रुक् च मूर्च्छा च भ्रमः पृष्ठकटिग्रहः||४५|| जृम्भाऽङ्गमर्दस्तृष्णा च ज्वरश्छर्दिः प्रवाहणम्| अरोचकोऽविपाकश्च, घोरमन्नविषं च तत्||४६|| संसृज्यमानं पित्तेन दाहं तृष्णां मुखामयान्| जनयत्यम्लपित्तं च पित्तजांश्चापरान् गदान्||४७|| यक्ष्मपीनसमेहादीन् कफजान् कफसङ्गतम्| करोति वातसंसृष्टं वातजांश्च गदान् बहून्||४८|| मूत्ररोगांश्च मूत्रस्थं कुक्षिरोगान् शकृद्गतम्| रसादिभिश्च संसृष्टं कुर्याद्रोगान् रसादिजान्||४९||
🔊 Audio coming soon
ਤਸ੍ਯੇਤਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯਾਜੀਰ੍ਣਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭ ਇਤਿ ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭੋਪ੍ਰਚਲਨਰੂਪਤਯਾਵਸ੍ਥਾਨਮ੍| ਘੋਰਮਨ੍ਨਵਿਸਂ ਚ ਤਤ੍ ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਸਂਸਜ੍ਯਮਾਨਮਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਪਿਤ੍ਤਾਦਿਦੁਸ੍ਟਸ੍ਯਾਜੀਰ੍ਣਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮਾਹ| ਏਤਚ੍ਚ ਪਿਤ੍ਤਾਦਿਸਂਸਰ੍ਗਕਤਂ ਲਕ੍ਸਣਮ੍, ਅਜੀਰ੍ਣਸ੍ਯ ਕੋਸ੍ਠਮਾਤ੍ਰਗਤਤ੍ਵੇਨ ਯਕ੍ਸ੍ਮਾਦਿਵਿਕਾਰਕਰਣੇਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯੋਪਲਬ੍ਧੇਃ| ਅਮ੍ਲਪਿਤ੍ਤਂ ਚੇਤਿ ਅਮ੍ਲਗੁਣੋਦ੍ਰਿਕ੍ਤਂ ਪਿਤ੍ਤਮ੍| ਅਸ੍ਯ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ ਲਕ੍ਸਣਮੁਕ੍ਤਂ- “ਅਵਿਪਾਕਕ੍ਲਮੋਤ੍ਕ੍ਲੇਦਤਿਕ੍ਤਾਮ੍ਲੋਦ੍ਗਾਰਗੌਰਵੈਃ| ਹਤ੍ਕਣ੍ਠਦਾਹਾਰੁਚਿਭਿਸ਼੍ਚਾਮ੍ਲਪਿਤ੍ਤਂ ਵਿਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍” ਇਤਿ| ਯਕ੍ਸ੍ਮਣਸ੍ਤ੍ਰਿਦੋਸਜਤ੍ਵੇਪਿ ਸ੍ਰੋਤੋਵਰੋਧੇ ਕਫਵ੍ਯਾਪਾਰਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਾਦਿਹ ਕਫਜਤ੍ਵਮੁਕ੍ਤਮ੍| ਕਿਟ੍ਟਧਾਤੁਯੋਗੇਨ ਰਸਸ਼ੇਸਾਨ੍ਨਸ੍ਯ ਗਦਾਨਾਹ- ਮੂਤ੍ਰਰੋਗਾਂਸ਼੍ਚੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਰਸਾਦਿਜਾਨਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਯੇ ਰਸਾਦਿਜਾ ਅਰੁਚ੍ਯਾਦਯ ਉਕ੍ਤਾਸ੍ਤੇ ਭਵਨ੍ਤੀਤਿ ਜ੍ਞੇਯਮ੍||੪੫-੪੯||
Adhikarana 18 (50) · Śloka 50
ਵਿਸਮੋ ਧਾਤੁਵੈਸਮ੍ਯਂ ਕਰੋਤਿ ਵਿਸਮਂ ਪਚਨ੍| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋ ਮਨ੍ਦੇਨ੍ਧਨੋ ਧਾਤੂਨ੍ ਵਿਸ਼ੋਸਯਤਿ ਪਾਵਕਃ||੫੦||
विषमो धातुवैषम्यं करोति विषमं पचन्| तीक्ष्णो मन्देन्धनो धातून् विशोषयति पावकः||५०||
🔊 Audio coming soon
ਅਜੀਰ੍ਣਲਕ੍ਸਣਮਭਿਧਾਯ ਅਗ੍ਨਿਦੋਸਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਵਿਸਮ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਗ੍ਨਿਕਾਰ੍ਯਮਾਹ- ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਤ੍ਰ ਮਨ੍ਦੇਨ੍ਧਨ ਇਤ੍ਯਨੇਨ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਪਿ ਯਦਿ ਸ਼ੁਚੀਨ੍ਧਨੋ ਭਵਤਿ ਤਦਾ ਧਾਤੁਪੋਸਣਂ ਭਵਤੀਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ||੫੦||
Adhikarana 19 (51) · Śloka 51
ਯੁਕ੍ਤਂ ਭੁਕ੍ਤਵਤੋ ਯੁਕ੍ਤੋ ਧਾਤੁਸਾਮ੍ਯਂ ਸਮਂ ਪਚਨ੍|੫੧|
युक्तं भुक्तवतो युक्तो धातुसाम्यं समं पचन्|५१|
🔊 Audio coming soon
ਅਗ੍ਨਿਪ੍ਰਸਙ੍ਗਾਤ੍ ਸਮਾਗ੍ਨੇਃ ਕਾਰ੍ਯਮਾਹ- ਯੁਕ੍ਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਯੁਕ੍ਤ ਇਤਿ ਸਮਃ| ਯੁਕ੍ਤਮਨ੍ਨਂ ਪਚਨ੍ ਧਾਤੁਸਾਮ੍ਯਂ ਕਰੋਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸਮਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਸਮਾਨੋ ਵਾਯੁਰਗ੍ਨਿਸਹਾਯੋ ਗਹ੍ਯਤੇ| ਕਿਂਵਾ ਯੁਕ੍ਤਵਾਯੁਤਯਾ ਧਾਤੁਸਾਮ੍ਯਂ ਕਰੋਤਿ, ਯੁਕ੍ਤਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਚ ਕਫਪਿਤ੍ਤਸਾਮ੍ਯਮਗ੍ਨੌ ਗਹ੍ਯਤੇ| ਯਤਃ “ਸਮਃ ਸਮੈਃ” (ਵਾ.ਸੂ.ਅ.੧) ਇਤਿ ਵਚਨੇਨ ਦੋਸਾਣਾਂ ਸਮਤ੍ਵੇਨੈਵ ਸਮਾਗ੍ਨਿਤ੍ਵਮੁਕ੍ਤਮ੍|੫੧|
Adhikarana 20 (51-54) · Śloka 54
ਦੁਰ੍ਬਲੋ ਵਿਦਹਤ੍ਯਨ੍ਨਂ ਤਦ੍ਯਾਤ੍ਯੂਰ੍ਧ੍ਵਮਧੋਪਿ ਵਾ||੫੧|| ਅਧਸ੍ਤੁ ਪਕ੍ਵਮਾਮਂ ਵਾ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਂ ਗ੍ਰਹਣੀਗਦਃ| ਉਚ੍ਯਤੇ ਸਰ੍ਵਮੇਵਾਨ੍ਨਂ ਪ੍ਰਾਯੋ ਹ੍ਯਸ੍ਯ ਵਿਦਹ੍ਯਤੇ||੫੨|| ਅਤਿਸਸ੍ਟਂ ਵਿਬਦ੍ਧਂ ਵਾ ਦ੍ਰਵਂ ਤਦੁਪਦਿਸ਼੍ਯਤੇ| ਤਸ੍ਣਾਰੋਚਕਵੈਰਸ੍ਯਪ੍ਰਸੇਕਤਮਕਾਨ੍ਵਿਤਃ||੫੩|| ਸ਼ੂਨਪਾਦਕਰਃ ਸਾਸ੍ਥਿਪਰ੍ਵਰੁਕ੍ ਛਰ੍ਦਨਂ ਜ੍ਵਰਃ| ਲੋਹਾਮਗਨ੍ਧਿਸ੍ਤਿਕ੍ਤਾਮ੍ਲ ਉਦ੍ਗਾਰਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯ ਜਾਯਤੇ||੫੪||
दुर्बलो विदहत्यन्नं तद्यात्यूर्ध्वमधोऽपि वा||५१|| अधस्तु पक्वमामं वा प्रवृत्तं ग्रहणीगदः| उच्यते सर्वमेवान्नं प्रायो ह्यस्य विदह्यते||५२|| अतिसृष्टं विबद्धं वा द्रवं तदुपदिश्यते| तृष्णारोचकवैरस्यप्रसेकतमकान्वितः||५३|| शूनपादकरः सास्थिपर्वरुक् छर्दनं ज्वरः| लोहामगन्धिस्तिक्ताम्ल उद्गारश्चास्य जायते||५४||
🔊 Audio coming soon
ਮਨ੍ਦਾਗ੍ਨਿਵ੍ਯਾਪਾਰਮਾਹ- ਦੁਰ੍ਬਲ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਕ੍ਤਵਿਕਾਰੇਸੁ ਪ੍ਰਧਾਨਤ੍ਵੇਨ ਅਧ੍ਯਾਯਪ੍ਰਕਤਂ ਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸਵਿਕਾਰਂ ਨਿਰ੍ਧਾਰਯਨ੍ਨਾਹ- ਅਧਸ੍ਤ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਕ੍ਵਮਾਮਂ ਵੇਤਿ ਵਾਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸਮੁਚ੍ਚਯੇ; ਤੇਨ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਪਕ੍ਵਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦਪਕ੍ਵਂ ਚ| ਕੁਤਃ ਪਕ੍ਵਾਪਕ੍ਵਂ ਸਜਤੀਤ੍ਯਾਹ- ਸਰ੍ਵਮੇਵਾਨ੍ਨਂ ਪ੍ਰਯੋ ਹ੍ਯਸ੍ਯ ਵਿਦਹ੍ਯਤੇ ਇਤਿ; ਪਕ੍ਵਾਪਕ੍ਵਂ ਭਵਤਿ| ਅਤਿਸਸ੍ਟਮਿਤਿ ਵਿਮੁਕ੍ਤਮ੍| ਤਮ ਏਵ ਤਮਕਃ||੫੧-੫੪||
Adhikarana 21 (55) · Śloka 55
ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਂ ਤੁ ਤਸ੍ਯੇਦਂ ਤਸ੍ਣਾਲਸ੍ਯਂ ਬਲਕ੍ਸਯਃ| ਵਿਦਾਹੋਨ੍ਨਸ੍ਯ ਪਾਕਸ਼੍ਚ ਚਿਰਾਤ੍ ਕਾਯਸ੍ਯ ਗੌਰਵਮ੍||੫੫||
पूर्वरूपं तु तस्येदं तृष्णाऽऽलस्यं बलक्षयः| विदाहोऽन्नस्य पाकश्च चिरात् कायस्य गौरवम्||५५||
🔊 Audio coming soon
ਪੂਰ੍ਵਰੂਪੇ ਵਿਦਾਹੋਨ੍ਨਸ੍ਯੇਤਿ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟੋ ਦਾਹੋ ਵਿਦਾਹਃ||੫੫||
Adhikarana 22 (56-57) · Śloka 57
ਅਗ੍ਨ੍ਯਧਿਸ੍ਠਾਨਮਨ੍ਨਸ੍ਯ ਗ੍ਰਹਣਾਦ੍ਗ੍ਰਹਣੀ ਮਤਾ| ਨਾਭੇਰੁਪਰ੍ਯਹ੍ਯਗ੍ਨਿਬਲੇਨੋਪਸ੍ਟਬ੍ਧੋਪਬਂਹਿਤਾ ||੫੬|| ਅਪਕ੍ਵਂ ਧਾਰਤ੍ਯਨ੍ਨਂ ਪਕ੍ਵਂ ਸਜਤਿ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਤਃ| ਦੁਰ੍ਬਲਾਗ੍ਨਿਬਲਾ ਦੁਸ੍ਟਾ ਤ੍ਵਾਮਮੇਵ ਵਿਮੁਞ੍ਚਤਿ||੫੭||
अग्न्यधिष्ठानमन्नस्य ग्रहणाद्ग्रहणी मता| नाभेरुपर्यह्यग्निबलेनोपष्टब्धोपबृंहिता ||५६|| अपक्वं धारत्यन्नं पक्वं सृजति पार्श्वतः| दुर्बलाग्निबला दुष्टा त्वाममेव विमुञ्चति||५७||
🔊 Audio coming soon
ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸਸ੍ਯ ਸੁਖਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਗ੍ਰਹਣ੍ਯਾਃ ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਪ੍ਰਾਕਤਂ ਕਰ੍ਮ ਚਾਹ- ਅਗ੍ਨ੍ਯਧਿਸ੍ਠਾਨਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਗ੍ਨ੍ਯਧਿਸ੍ਠਾਨਮ੍ ਅਗ੍ਨੇਰਾਸ਼੍ਰਯ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਗ੍ਰਹਣੀਸਞ੍ਜ੍ਞਾਨਿਮਿਤ੍ਤਮਾਹ- ਅਨ੍ਨਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਗ੍ਰਹਣਾਦਿਤਿ ਧਾਰਣਾਤ੍, ਨਾਭੇਰੁਪਰ੍ਯਨ੍ਨਸ੍ਯ ਧਾਰਣਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕਿਂਵਾ ਨਾਭੇਰੁਪਰਿ ਅਗ੍ਨੇਰੂਰ੍ਧ੍ਵਜ੍ਵਲਨੇਨ ਬਲੇਨੋਪਸ੍ਤਮ੍ਭਿਤਾ ਉਪਬਂਹਿਤਾ ਚ ਸਤਿ ਅਪਕ੍ਵਮਨ੍ਨਂ ਧਾਰਯਤਿ, ਪਕ੍ਵਂ ਚ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਤਃ ਸਜਤੀਤਿ ਵਾਮਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਤਃ ਸਜਤਿ; ਯਤਃ ਗ੍ਰਹਣੀਗੁਦੌ ਵਾਮਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਸ਼੍ਰਯੌ, ਤੇਨ ਵਾਮੇ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਪਕ੍ਵਂ ਸਜਤੀਤਿ ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਉਪਸ੍ਤਮ੍ਭਿਤਾ ਇਤਿ ਅਗ੍ਨਿਨਾ ਪਿਤ੍ਤਵ੍ਯਾਪਾਰਕਰਣੇਨ ਅਨੁਕੂਲਿਤਾ, ਉਪਬਂਹਿਤੇਤਿ ਅਗ੍ਨਿਨਾ ਬਂਹਣਵ੍ਯਾਪਾਰਕਰਣੇਨ ਸਸ਼ਕ੍ਤੀਕਤਾ; ਕਿਂਵਾ ਉਪਸ੍ਤਮ੍ਭਤ੍ਵੇਨ ਉਪਬਂਹਿਤਾ, ਅਤ੍ਰ ਪਕ੍ਸੇ ਉਪਸ੍ਤਮ੍ਭਸਾਧਾਰਣ੍ਯਂ ਗ੍ਰਹਣ੍ਯਾ ਆਹ| ਗ੍ਰਹਣ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਾਕਤਂ ਕਰ੍ਮਾਭਿਧਾਯ ਵੈਕਤਂ ਕਰ੍ਮਾਹ- ਦੁਰ੍ਬਲੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਦੁਰ੍ਬਲਾਗ੍ਨਿਸ਼੍ਚ ਅਬਲਾ ਚੇਤਿ, ਕਿਂਵਾ ਦੁਰ੍ਬਲਮਗ੍ਨਿਬਲਂ ਯਸ੍ਯਾਃ ਸਾ ਦੁਰ੍ਬਲਾਗ੍ਨਿਬਲਾ| ਦੁਸ੍ਟਾ ਇਤਿ ਦੋਸਦੁਸ੍ਟਾ| ਆਮਂ ਵਿਮੁਞ੍ਚਤੀਤਿ ਅਪਕ੍ਵਮੇਵਾਨ੍ਨਂ ਵਿਮੁਞ੍ਚਤਿ| ਪੂਰ੍ਵਰੂਪੇ ਪਕ੍ਵਮਾਮਂ ਵਾ ਵਿਮੁਞ੍ਚਤੀਤ੍ਯਨੇਨ ਵਿਦਗ੍ਧਰੂਪਮਾਮਮੇਵੋਕ੍ਤਮ੍, ਇਹ ਤ੍ਵਾਮਂ ਨਿਯਮੇਨ ਵਿਮੁਞ੍ਚਤੀਤਿ ਨ ਵਿਰੋਧਃ||੫੬-੫੭||
Adhikarana 23 (58-72) · Śloka 72
ਵਾਤਾਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਾਤ੍ ਕਫਾਚ੍ਚ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਦ੍ਰੋਗਸ੍ਤ੍ਰਿਭ੍ਯ ਏਵ ਚ| ਹੇਤੁਂ ਲਿਙ੍ਗਂ ਰੂਪਭੇਦਾਞ੍ ਸ਼ਣੁ ਤਸ੍ਯ ਪਥਕ੍ ਪਥਕ੍||੫੮|| ਕਟੁਤਿਕ੍ਤਕਸਾਯਾਤਿਰੂਕ੍ਸਸ਼ੀਤਲਭੋਜਨੈਃ| ਪ੍ਰਮਿਤਾਨਸ਼ਨਾਤ੍ਯਧ੍ਵਵੇਗਨਿਗ੍ਰਹਮੈਥੁਨੈਃ||੫੯|| ਕਰੋਤਿ ਕੁਪਿਤੋ ਮਨ੍ਦਮਗ੍ਨਿਂ ਸਞ੍ਛਾਦ੍ਯ ਮਾਰੁਤਃ | ਤਸ੍ਯਾਨ੍ਨਂ ਪਚ੍ਯਤੇ ਦੁਃਖਂ ਸ਼ੁਕ੍ਤਪਾਕਂ ਖਰਾਙ੍ਗਤਾ||੬੦|| ਕਣ੍ਠਾਸ੍ਯਸ਼ੋਸਃ ਕ੍ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਣਾ ਤਿਮਿਰਂ ਕਰ੍ਣਯੋਃ ਸ੍ਵਨਃ| ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੋਰੁਵਙ੍ਕ੍ਸਣਗ੍ਰੀਵਾਰੁਜੋਭੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਵਿਸੂਚਿਕਾ||੬੧|| ਹਤ੍ਪੀਡਾ ਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਂ ਵੈਰਸ੍ਯਂ ਪਰਿਕਰ੍ਤਿਕਾ| ਗਦ੍ਧਿਃ ਸਰ੍ਵਰਸਾਨਾਂ ਚ ਮਨਸਃ ਸਦਨਂ ਤਥਾ||੬੨|| ਜੀਰ੍ਣੇ ਜੀਰ੍ਯਤਿ ਚਾਧ੍ਮਾਨਂ ਭੁਕ੍ਤੇ ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਮੁਪੈਤਿ ਚ| ਸ ਵਾਤਗੁਲ੍ਮਹਦ੍ਰੋਗਪ੍ਲੀਹਾਸ਼ਙ੍ਕੀ ਚ ਮਾਨਵਃ||੬੩|| ਚਿਰਾਦੁਃਖਂ ਦ੍ਰਵਂ ਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਤਨ੍ਵਾਮਂ ਸ਼ਬ੍ਦਫੇਨਵਤ੍| ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ ਸਜੇਦ੍ਵਰ੍ਚਃ ਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਾਰ੍ਦਿਤੋਨਿਲਾਤ੍||੬੪|| ਕਟ੍ਵਜੀਰ੍ਣਵਿਦਾਹ੍ਯਮ੍ਲਕ੍ਸਾਰਾਦ੍ਯੈਃ ਪਿਤ੍ਤਮੁਲ੍ਬਣਮ੍| ਅਗ੍ਨਿਮਾਪ੍ਲਾਵਯਦ੍ਧਨ੍ਤਿ ਜਲਂ ਤਪ੍ਤਮਿਵਾਨਲਮ੍||੬੫|| ਸੋਜੀਰ੍ਣਂ ਨੀਲਪੀਤਾਭਂ ਪੀਤਾਭਃ ਸਾਰ੍ਯਤੇ ਦ੍ਰਵਮ੍| ਪੂਤ੍ਯਮ੍ਲੋਦ੍ਗਾਰਹਤ੍ਕਣ੍ਠਦਾਹਾਰੁਚਿਤਡਰ੍ਦਿਤਃ||੬੬|| ਗੁਰ੍ਵਤਿਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ਼ੀਤਾਦਿਭੋਜਨਾਦਤਿਭੋਜਨਾਤ੍| ਭੁਕ੍ਤਮਾਤ੍ਰਸ੍ਯ ਚ ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਦ੍ਧਨ੍ਤ੍ਯਗ੍ਨਿਂ ਕੁਪਿਤਃ ਕਫਃ||੬੭|| ਤਸ੍ਯਾਨ੍ਨਂ ਪਚ੍ਯਤੇ ਦੁਃਖਂ ਹਲ੍ਲਾਸਚ੍ਛਰ੍ਦ੍ਯਰੋਚਕਾਃ| ਆਸ੍ਯੋਪਦੇਹਮਾਧੁਰ੍ਯਕਾਸਸ੍ਠੀਵਨਪੀਨਸਾਃ||੬੮|| ਹਦਯਂ ਮਨ੍ਯਤੇ ਸ੍ਤ੍ਯਾਨਮੁਦਰਂ ਸ੍ਤਿਮਿਤਂ ਗੁਰੁ| ਦੁਸ੍ਟੋ ਮਧੁਰ ਉਦ੍ਗਾਰਃ ਸਦਨਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀਸ੍ਵਹਰ੍ਸਣਮ੍||੬੯|| ਭਿਨ੍ਨਾਮਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਸਂਸਸ੍ਟਗੁਰੁਵਰ੍ਚਃਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨਮ੍| ਅਕਸ਼ਸ੍ਯਾਪਿ ਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਮਾਲਸ੍ਯਂ ਚ ਕਫਾਤ੍ਮਕੇ||੭੦|| ਯਸ਼੍ਚਾਗ੍ਨਿਃ ਪੂਰ੍ਵਮੁਦ੍ਦਿਸ੍ਟੋ ਰੋਗਾਨੀਕੇ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਃ| ਤਂ ਚਾਪਿ ਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸਂ ਸਮਵਰ੍ਜਂ ਪ੍ਰਚਕ੍ਸ੍ਮਹੇ||੭੧|| ਪਥਗ੍ਵਾਤਾਦਿਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਹੇਤੁਲਿਙ੍ਗਸਮਾਗਮੇ| ਤ੍ਰਿਦੋਸਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍ਤੇਸਾਂ ਭੇਸਜਂ ਸ਼ਣ੍ਵਤਃ ਪਰਮ੍||੭੨||
वातात् पित्तात् कफाच्च स्यात्तद्रोगस्त्रिभ्य एव च| हेतुं लिङ्गं रूपभेदाञ् शृणु तस्य पृथक् पृथक्||५८|| कटुतिक्तकषायातिरूक्षशीतलभोजनैः| प्रमितानशनात्यध्ववेगनिग्रहमैथुनैः||५९|| करोति कुपितो मन्दमग्निं सञ्छाद्य मारुतः | तस्यान्नं पच्यते दुःखं शुक्तपाकं खराङ्गता||६०|| कण्ठास्यशोषः क्षुत्तृष्णा तिमिरं कर्णयोः स्वनः| पार्श्वोरुवङ्क्षणग्रीवारुजोऽभीक्ष्णं विसूचिका||६१|| हृत्पीडा कार्श्यदौर्बल्यं वैरस्यं परिकर्तिका| गृद्धिः सर्वरसानां च मनसः सदनं तथा||६२|| जीर्णे जीर्यति चाध्मानं भुक्ते स्वास्थ्यमुपैति च| स वातगुल्महृद्रोगप्लीहाशङ्की च मानवः||६३|| चिरादुःखं द्रवं शुष्कं तन्वामं शब्दफेनवत्| पुनः पुनः सृजेद्वर्चः कासश्वासार्दितोऽनिलात्||६४|| कट्वजीर्णविदाह्यम्लक्षाराद्यैः पित्तमुल्बणम्| अग्निमाप्लावयद्धन्ति जलं तप्तमिवानलम्||६५|| सोऽजीर्णं नीलपीताभं पीताभः सार्यते द्रवम्| पूत्यम्लोद्गारहृत्कण्ठदाहारुचितृडर्दितः||६६|| गुर्वतिस्निग्धशीतादिभोजनादतिभोजनात्| भुक्तमात्रस्य च स्वप्नाद्धन्त्यग्निं कुपितः कफः||६७|| तस्यान्नं पच्यते दुःखं हृल्लासच्छर्द्यरोचकाः| आस्योपदेहमाधुर्यकासष्ठीवनपीनसाः||६८|| हृदयं मन्यते स्त्यानमुदरं स्तिमितं गुरु| दुष्टो मधुर उद्गारः सदनं स्त्रीष्वहर्षणम्||६९|| भिन्नामश्लेष्मसंसृष्टगुरुवर्चःप्रवर्तनम्| अकृशस्यापि दौर्बल्यमालस्यं च कफात्मके||७०|| यश्चाग्निः पूर्वमुद्दिष्टो रोगानीके चतुर्विधः| तं चापि ग्रहणीदोषं समवर्जं प्रचक्ष्महे||७१|| पृथग्वातादिनिर्दिष्टहेतुलिङ्गसमागमे| त्रिदोषं निर्दिशेत्तेषां भेषजं शृण्वतः परम्||७२||
🔊 Audio coming soon
ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜਾਨ੍ ਗ੍ਰਹਣੀਭੇਦਾਨ੍ ਤੇਸਾਂ ਪਥਗ੍ਘੇਤ੍ਵਾਦੀਂਸ਼੍ਚਾਹ- ਵਾਤਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤ੍ਰਿਭ੍ਯ ਇਤਿ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਾਤ੍| ਰੂਪਭੇਦਾਨਿਤਿ ਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸਲਿਙ੍ਗਤ੍ਵੇਨ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਾਨ੍| ਸ਼ੁਕ੍ਤਮਿਵਾਨ੍ਨਸ੍ਯ ਪਾਕਃ ਸ਼ੁਕ੍ਤਪਾਕਃ| ਗਦ੍ਧਿਃ ਸਰ੍ਵਰਸਾਨਾਮਿਤਿ ਸਪ੍ਤਮ੍ਯਰ੍ਥੇ ਸਸ੍ਠੀ| ਜੀਰ੍ਣੇ ਜੀਰ੍ਯਤਿ ‘ਅਨ੍ਨੇ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਗੁਲ੍ਮਾਦਿਸ਼ਙ੍ਕਿਤ੍ਵਂ ਗੁਲ੍ਮਾਦਿਸਦਸ਼ਪੀਡਾਯੁਕ੍ਤਤ੍ਵੇਨ ਭਵਤਿ| ਪੈਤ੍ਤਿਕਗ੍ਰਹਣ੍ਯਾਂ ਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯਾਗ੍ਨਿਸਮਾਨਤਯਾ ਵਰ੍ਧਨਮੇਵ ਯੁਕ੍ਤਮਿਤ੍ਯਾਸ਼ਙ੍ਕ੍ਯ ਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਦ੍ਰਵਤ੍ਵੇਨਾਗ੍ਨਿਹਨਨਂ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਇਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਆਪ੍ਲਾਵਯਦ੍ਧਨ੍ਤ੍ਯਨਲਮਿਤਿ; ਆਪ੍ਲਾਵਨਂ ਦ੍ਰਵੇਣਾਰ੍ਦ੍ਰੀਕਰਣਮ੍| ਉਸ੍ਣਸ੍ਯਾਪਿ ਦ੍ਰਵਤਯਾ ਅਗ੍ਨਿਨਿਰ੍ਵਾਪਣੇ ਦਸ੍ਟਾਨ੍ਤਮਾਹ- ਜਲਂ ਤਪ੍ਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਂ ਬਲਹਾਨਿਃ| ਯਸ਼੍ਚਾਗ੍ਨਿਰਿਤ੍ਯਾਦਿਸ਼੍ਲੋਕਂ ਕੇਚਿਦ੍ਵੈਸ਼ੇਸਿਕਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤਾਗ੍ਨਿਦੋਸਤ੍ਰਯਸ੍ਯ ਗ੍ਰਹਣੀਰੋਗਾਨ੍ਤਰ੍ਨਿਵੇਸ਼ਨਮਸਙ੍ਗਤਮਿਤਿ ਕਤ੍ਵਾਨਾਰ੍ਸਂ ਵਦਨ੍ਤਿ, ਕਿਨ੍ਤੁ ਤਂ ਚਾਪੀਤਿਪਦੇਨਾਗ੍ਨਿਮਾਨ੍ਦ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਪ੍ਰਾਕਤਾਨਾਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸਾਬਾਧੇ ਸਤਿ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਵਿਰੋਧਂ ਪਸ਼੍ਯਾਮਃ; ਸਾਮਾਨ੍ਯਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸੇਪਿ ਅਗ੍ਨਿਮਾਨ੍ਦ੍ਯਾਦਯ ਉਕ੍ਤਾ ਏਵੇਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਮੇਵ| ਸਮਵਰ੍ਜਮਿਤਿ ਸਮਪ੍ਰਕਤਿਪੁਰੁਸਗਤਤ੍ਵੇਨੋਕ੍ਤਾਗ੍ਨਿਵਰ੍ਜਮ੍||੫੮-੭੨||
Adhikarana 24 (73-81) · Śloka 81
ਗ੍ਰਹਣੀਮਾਸ਼੍ਰਿਤਂ ਦੋਸਂ ਵਿਦਗ੍ਧਾਹਾਰਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਮ੍| ਸਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਪ੍ਰਸੇਕਾਰ੍ਤਿਵਿਦਾਹਾਰੁਚਿਗੌਰਵੈਃ||੭੩|| ਆਮਲਿਙ੍ਗਾਨ੍ਵਿਤਂ ਦਸ੍ਟ੍ਵਾ ਸੁਖੋਸ੍ਣੇਨਾਮ੍ਬੁਨੋਦ੍ਧਰੇਤ੍| ਫਲਾਨਾਂ ਵਾ ਕਸਾਯੇਣ ਪਿਪ੍ਪਲੀਸਰ੍ਸਪੈਸ੍ਤਥਾ||੭੪|| ਲੀਨਂ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਸ੍ਥਂ ਵਾਪ੍ਯਾਮਂ ਸ੍ਰਾਵ੍ਯਂ ਸਦੀਪਨੈਃ| ਸ਼ਰੀਰਾਨੁਗਤੇ ਸਾਮੇ ਰਸੇ ਲਙ੍ਘਨਪਾਚਨਮ੍||੭੫|| ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਾਮਾਸ਼ਯਾਯਾਸ੍ਮੈ ਪਞ੍ਚਕੋਲਾਦਿਭਿਃ ਸ਼ਤਮ੍| ਦਦ੍ਯਾਤ੍ ਪੇਯਾਦਿ ਲਘ੍ਵਨ੍ਨਂ ਪੁਨਰ੍ਯੋਗਾਂਸ਼੍ਚ ਦੀਪਨਾਨ੍||੭੬|| ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਤੁ ਪਰਿਪਕ੍ਵਾਮਂ ਮਾਰੁਤਗ੍ਰਹਣੀਗਦਮ੍| ਦੀਪਨੀਯਯੁਤਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਪਾਯਯੇਤਾਲ੍ਪਸ਼ੋ ਭਿਸਕ੍||੭੭|| ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਸਨ੍ਧੁਕ੍ਸਿਤੇ ਤ੍ਵਗ੍ਨੌ ਸਕ੍ਤਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਮਾਰੁਤਮ੍| ਦ੍ਵ੍ਯਹਂ ਤ੍ਰ੍ਯਹਂ ਵਾ ਸਂਸ੍ਨੇਹ੍ਯ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਾਭ੍ਯਕ੍ਤਂ ਨਿਰੂਹਯੇਤ੍||੭੮|| ਤਤ ਏਰਣ੍ਡਤੈਲੇਨ ਸਰ੍ਪਿਸਾ ਤੈਲ੍ਵਕੇਨ ਵਾ| ਸਕ੍ਸਾਰੇਣਾਨਿਲੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਸ੍ਰਸ੍ਤਦੋਸਂ ਵਿਰੇਚਯੇਤ੍||੭੯|| ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਰੂਕ੍ਸਾਸ਼ਯਂ ਬਦ੍ਧਵਰ੍ਚਸਂ ਚਾਨੁਵਾਸਯੇਤ੍| ਦੀਪਨੀਯਾਮ੍ਲਵਾਤਘ੍ਨਸਿਦ੍ਧਾਤੈਲੇਨ ਮਾਤ੍ਰਯਾ||੮੦|| ਨਿਰੂਢਂ ਚ ਵਿਰਿਕ੍ਤਂ ਚ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਚੈਵਾਨੁਵਾਸਿਤਮ੍| ਲਘ੍ਵਨ੍ਨਂ ਪ੍ਰਤਿਸਮ੍ਭੁਕ੍ਤਂ ਸਰ੍ਪਿਰਭ੍ਯਾਸਯੇਤ੍ ਪੁਨਃ||੮੧||
ग्रहणीमाश्रितं दोषं विदग्धाहारमूर्च्छितम्| सविष्टम्भप्रसेकार्तिविदाहारुचिगौरवैः||७३|| आमलिङ्गान्वितं दृष्ट्वा सुखोष्णेनाम्बुनोद्धरेत्| फलानां वा कषायेण पिप्पलीसर्षपैस्तथा||७४|| लीनं पक्वाशयस्थं वाऽऽप्यामं स्राव्यं सदीपनैः| शरीरानुगते सामे रसे लङ्घनपाचनम्||७५|| विशुद्धामाशयायास्मै पञ्चकोलादिभिः शृतम्| दद्यात् पेयादि लघ्वन्नं पुनर्योगांश्च दीपनान्||७६|| ज्ञात्वा तु परिपक्वामं मारुतग्रहणीगदम्| दीपनीययुतं सर्पिः पाययेताल्पशो भिषक्||७७|| किञ्चित्सन्धुक्षिते त्वग्नौ सक्तविण्मूत्रमारुतम्| द्व्यहं त्र्यहं वा संस्नेह्य स्विन्नाभ्यक्तं निरूहयेत्||७८|| तत एरण्डतैलेन सर्पिषा तैल्वकेन वा| सक्षारेणानिले शान्ते स्रस्तदोषं विरेचयेत्||७९|| शुद्धं रूक्षाशयं बद्धवर्चसं चानुवासयेत्| दीपनीयाम्लवातघ्नसिद्धातैलेन मात्रया||८०|| निरूढं च विरिक्तं च सम्यक् चैवानुवासितम्| लघ्वन्नं प्रतिसम्भुक्तं सर्पिरभ्यासयेत् पुनः||८१||
🔊 Audio coming soon
ਗ੍ਰਹਣੀਮਾਸ਼੍ਰਿਤਮਿਤ੍ਯਾਦੌ ਦੋਸਮਿਤਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯਵਚਨਾਦ੍ਵਾਤਾਦੀਨਾਂ ਤ੍ਰਯਾਣਾਮਪਿ ਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਆਮਸ੍ਯਾਪਕ੍ਵਸ੍ਯ ਲਿਙ੍ਗੈਰਨ੍ਵਿਤਮਿਤਿ ਆਮਲਿਙ੍ਗਾਨ੍ਵਿਤਮ੍| ਉਦ੍ਧਰੇਦਿਤਿ ਵਮੇਤ੍| ਫਲਾਨਾਮਿਤਿ ਮਦਨਫਲਾਨਾਮ੍| ਲੀਨਮਿਤਿ ਅਨੁਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਮ੍| ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਸ੍ਥਮਿਤਿ ਅਧੋਗਤਤ੍ਵੇਨ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਸਮੀਪਗਤਮ੍| ਸ੍ਰਾਵ੍ਯਮਿਤਿ ਵਿਰੇਚਨੀਯਮ੍| ਸਦੀਪਨੈਰਿਤਿ ਦੀਪਨਦ੍ਰਵ੍ਯਸਂਯੁਕ੍ਤੈਰ੍ਵਿਰੇਚਨਪ੍ਰਯੋਗੈਃ| ਸ਼ਰੀਰਾਨੁਗਤੇ ਇਤਿ ਸ਼ਰੀਰਵ੍ਯਾਪਕੇ| ਸਾਮੇ ਰਸੇ ਇਤਿ ਅਪਕ੍ਵੇ ਰਸੇ; ਆਮਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰਾਪਕ੍ਵਰਸਰੂਪ ਏਵੇਸ੍ਟਃ, ਆਹਾਰਰਸਸ੍ਯ ਰਸਸਮ੍ਬਨ੍ਧੇਨ ਸ਼ਰੀਰਵ੍ਯਾਪਕਤਯਾ ਦੁਰ੍ਘਟਤ੍ਵਾਤ੍| ਲਙ੍ਘਨਮ੍ ਅਨਸ਼ਨਂ, ਪਾਚਨਂ ਯਵਾਗ੍ਵਾਦਿ| ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਾਮਾਸ਼ਯੇ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਿਰ੍ਹਿ ਵਿਰੇਚਨਲਙ੍ਘਨੈਰ੍ਯਥਾਯੋਗ੍ਯਤਯਾ ਜ੍ਞੇਯਾ| ਦੀਪਨੀਯਯੁਤਮਿਤਿ ਸਡ੍ਵਿਰੇਚਨਸ਼ਤਾਸ਼੍ਰਿਤੀਯੋਕ੍ਤਦੀਪਨੀਯਗਣਸਾਧਿਤਮ੍| ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਾਭ੍ਯਕ੍ਤਮਿਤਿ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਚਾਭ੍ਯਕ੍ਤਂ ਚੇਤਿ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਾਭ੍ਯਕ੍ਤਮ੍| ਸ੍ਰਸ੍ਤਦੋਸਮਿਤਿ ਨਿਰੂਹੇਣ ਸ੍ਰਸ੍ਤਦੋਸਮ੍||੭੩-੮੧||
Adhikarana 25 (82-86) · Śloka 86
ਦ੍ਵੇ ਪਞ੍ਚਮੂਲੇ ਸਰਲਂ ਦੇਵਦਾਰੁ ਸਨਾਗਰਮ੍| ਪਿਪ੍ਪਲੀਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਂ ਚਿਤ੍ਰਕਂ ਹਸ੍ਤਿਪਿਪ੍ਪਲੀਮ੍||੮੨|| ਸ਼ਣਬੀਜਂ ਯਵਾਨ੍ ਕੋਲਨ੍ ਕੁਲਤ੍ਥਾਨ੍ ਸੁਸਵੀਂ ਤਥਾ | ਪਾਚਯੇਦਾਰਨਾਲੇਨ ਦਧ੍ਨਾ ਸੌਵੀਰਕੇਣ ਵਾ||੮੩|| ਚਤੁਰ੍ਭਾਗਾਵਸ਼ੇਸੇਣ ਪਚੇਤ੍ਤੇਨ ਘਤਾਢਕਮ੍| ਸ੍ਵਰ੍ਜਿਕਾਯਾਵਸ਼ੂਕਾਖ੍ਯੌ ਕ੍ਸਾਰੌ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਚ ਯੁਕ੍ਤਿਤਃ||੮੪|| ਸੈਨ੍ਧਵੌਦ੍ਭਿਦਸਾਮੁਦ੍ਰਬਿਡਾਨਾਂ ਰੋਮਕਸ੍ਯ ਚ| ਸਸੌਵਰ੍ਚਲਪਾਕ੍ਯਾਨਾਂ ਭਾਗਾਨ੍ਦ੍ਵਿਪਲਿਕਾਨ੍ ਪਥਕ੍||੮੫|| ਵਿਨੀਯ ਚੂਰ੍ਣਿਤਾਨ੍ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪਾਯਯੇਤ੍ ਪ੍ਰਸਤਂ ਬੁਧਃ| ਕਰੋਤ੍ਯਗ੍ਨਿਂ ਬਲਂ ਵਰ੍ਣਂ ਵਾਤਘ੍ਨਂ ਭੁਕ੍ਤਪਾਚਨਮ੍||੮੬|| ਇਤਿ ਦਸ਼ਮੂਲਾਦ੍ਯਂ ਘਤਮ੍|
द्वे पञ्चमूले सरलं देवदारु सनागरम्| पिप्पलीं पिप्पलीमूलं चित्रकं हस्तिपिप्पलीम्||८२|| शणबीजं यवान् कोलन् कुलत्थान् सुषवीं तथा | पाचयेदारनालेन दध्ना सौवीरकेण वा||८३|| चतुर्भागावशेषेण पचेत्तेन घृताढकम्| स्वर्जिकायावशूकाख्यौ क्षारौ दत्त्वा च युक्तितः||८४|| सैन्धवौद्भिदसामुद्रबिडानां रोमकस्य च| ससौवर्चलपाक्यानां भागान्द्विपलिकान् पृथक्||८५|| विनीय चूर्णितान् तस्मात् पाययेत् प्रसृतं बुधः| करोत्यग्निं बलं वर्णं वातघ्नं भुक्तपाचनम्||८६|| इति दशमूलाद्यं घृतम्|
🔊 Audio coming soon
ਦ੍ਵੇ ਪਞ੍ਚਮੂਲੇ ਇਤ੍ਯਾਦੌ ਸੁਸਵੀਸ੍ਵਰਸੋ ਜਲਸ੍ਥਾਨੀਯਃ, ਆਰਨਾਲਾਦਿ ਕ੍ਵਾਥ੍ਯਂ ਚ ਮਿਲਿਤ੍ਵਾ ਦ੍ਰੋਣਂ ਮਾਨਂ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਮ੍| ਕ੍ਸਾਰੌ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਚ ਯੁਕ੍ਤਿਤ ਇਤ੍ਯਨੇਨ ਕ੍ਸਾਰਯੋਰਲ੍ਪਮਾਨਤ੍ਵਮੁਚ੍ਯਤੇ, ਕਿਨ੍ਤੁ ਪ੍ਰਕ੍ਸੇਪ੍ਯਾਨ੍ਯਤਮਲਵਣਮਾਨੇਨ ਪਥਕ੍ ਕ੍ਸਾਰੌ ਦੇਯੌ; ਯੁਕ੍ਤਿਤ ਇਤ੍ਯਨੇਨ ਤੁ ਯੋਗ੍ਯੇ ਕਾਲੇ ਕ੍ਸਾਰਯੋਗਮਾਹ, ਸ ਚ ਯੋਗ੍ਯਕਾਲੋਤ੍ਰ ਘਤਾਵਤਾਰਣਕਾਲ ਏਵ| ਯਦਾਹ ਜਤੂਕਰ੍ਣਃ- “ਦਸ਼ਮੂਲਂ ਪਞ੍ਚਕੋਲਂ ਕੁਲਤ੍ਥਂ ਸੁਰਭਿਂ ਯਵਮ੍| ਦੇਵਦਾਰੁਂ ਚ ਸਰਲਂ ਸ਼ਣਬੀਜਂ ਚ ਸਾਧਯੇਤ੍|| ਦਧ੍ਨਾ ਸੌਵੀਰਕੇਣੈਵ ਤੇਨ ਪਕ੍ਵੇ ਘਤਾਢਕੇ| ਦ੍ਵੌ ਕ੍ਸਾਰੌ ਸਪ੍ਤਲਵਣਾਨ੍ਯਾਵਪੇਦ੍ ਦ੍ਵਿਪਲਾਨਿ ਤੁ” ਇਤਿ| ਔਦ੍ਭਿਦਮ੍ ਉਤ੍ਕਾਰਿਕਾਲਵਣਮ੍| ਰੋਮਕਂ ਰੁਮਾਹਦ੍ਭਵਮ੍| ਪਾਕ੍ਯਂ ਪਾਕਜਮ੍||੮੨-੮੬||
Adhikarana 26 (87) · Śloka 87
ਤ੍ਰ੍ਯੂਸਣਤ੍ਰਿਫਲਾਕਲ੍ਕੇ ਬਿਲ੍ਵਮਾਤ੍ਰੇ ਗੁਡਾਤ੍ ਪਲੇ| ਸਰ੍ਪਿਸੋਸ੍ਟਪਲਂ ਪਕ੍ਤ੍ਵਾ ਮਾਤ੍ਰਾਂ ਮਨ੍ਦਾਨਲਃ ਪਿਬੇਤ੍||੮੭|| ਇਤਿ ਤ੍ਰ੍ਯੂਸਣਾਦ੍ਯਂ ਘਤਮ੍|
त्र्यूषणत्रिफलाकल्के बिल्वमात्रे गुडात् पले| सर्पिषोऽष्टपलं पक्त्वा मात्रां मन्दानलः पिबेत्||८७|| इति त्र्यूषणाद्यं घृतम्|
🔊 Audio coming soon
ਬਿਲ੍ਵਮਾਤ੍ਰੇ ਇਤਿ ਪਲਮਾਨੇ ਕਲ੍ਕੇ, ਅਸ੍ਟਪਲਮਾਨਮੇਵਾਤ੍ਰ ਸਰ੍ਪਿਃ ਪਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਮਹਰ੍ਸਿਵਚਨੇਨ ਫਲਦਾਯਿਤ੍ਵਾਤ੍||੮੭||
Adhikarana 27 (88-93) · Śloka 93
ਪਞ੍ਚਮੂਲਾਭਯਾਵ੍ਯੋਸਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਸੈਨ੍ਧਵੈਃ| ਰਾਸ੍ਨਾਕ੍ਸਾਰਦ੍ਵਯਾਜਾਜੀਵਿਡਙ੍ਗਸ਼ਟਿਭਿਰ੍ਘਤਮ੍||੮੮|| ਸ਼ੁਕ੍ਤੇਨ ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਸ੍ਯ ਸ੍ਵਰਸੇਨਾਰ੍ਦ੍ਰਕਸ੍ਯ ਚ| ਸ਼ੁਸ੍ਕਮੂਲਕਕੋਲਾਮ੍ਬੁਚੁਕ੍ਰਿਕਾਦਾਡਿਮਸ੍ਯ ਚ||੮੯|| ਤਕ੍ਰਮਸ੍ਤੁਸੁਰਾਮਣ੍ਡਸੌਵੀਰਕਤੁਸੋਦਕੈਃ| ਕਾਞ੍ਜਿਕੇਨ ਚ ਤਤ੍ ਪਕ੍ਵਮਗ੍ਨਿਦੀਪ੍ਤਿਕਰਂ ਪਰਮ੍||੯੦|| ਸ਼ੂਲਗੁਲ੍ਮੋਦਰਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਾਨਿਲਕਫਾਪਹਮ੍| ਸਬੀਜਪੂਰਕਰਸਂ ਸਿਦ੍ਧਂ ਵਾ ਪਾਯਯੇਦ੍ਘਤਮ੍||੯੧|| ਸਿਦ੍ਧਮਭ੍ਯਞ੍ਜਨਾਰ੍ਥਂ ਚ ਤੈਲਮੇਤੈਃ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍| ਏਤੇਸਾਮੌਸਧਾਨਾਂ ਵਾ ਪਿਬੇਚ੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਸੁਖਾਮ੍ਬੁਨਾ||੯੨|| ਵਾਤੇ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਵਤੇ ਸਾਮੇ ਕਫੇ ਵਾ ਵਾਯੁਨੋਦ੍ਧਤੇ| ਦਦ੍ਯਾਚ੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਪਾਚਨਾਰ੍ਥਮਗ੍ਨਿਸਨ੍ਦੀਪਨਂ ਪਰਮ੍||੯੩|| ਇਤਿ ਪਞ੍ਚਮੂਲਾਦ੍ਯਂ ਘਤਂ ਚੂਰ੍ਣਂ ਚ|
पञ्चमूलाभयाव्योषपिप्पलीमूलसैन्धवैः| रास्नाक्षारद्वयाजाजीविडङ्गशटिभिर्घृतम्||८८|| शुक्तेन मातुलुङ्गस्य स्वरसेनार्द्रकस्य च| शुष्कमूलककोलाम्बुचुक्रिकादाडिमस्य च||८९|| तक्रमस्तुसुरामण्डसौवीरकतुषोदकैः| काञ्जिकेन च तत् पक्वमग्निदीप्तिकरं परम्||९०|| शूलगुल्मोदरश्वासकासानिलकफापहम्| सबीजपूरकरसं सिद्धं वा पाययेद्घृतम्||९१|| सिद्धमभ्यञ्जनार्थं च तैलमेतैः प्रयोजयेत्| एतेषामौषधानां वा पिबेच्चूर्णं सुखाम्बुना||९२|| वाते श्लेष्मावृते सामे कफे वा वायुनोद्धते| दद्याच्चूर्णं पाचनार्थमग्निसन्दीपनं परम्||९३|| इति पञ्चमूलाद्यं घृतं चूर्णं च|
🔊 Audio coming soon
ਪਞ੍ਚਮੂਲਾਦ੍ਯੇ ਸ਼ੁਕ੍ਤਾਦਿਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ਦ੍ਰਵਾਣਾਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸ੍ਨੇਹਸਮਤ੍ਵਮ੍| ਸਬੀਜਪੂਰਕਰਸਮਿਤ੍ਯਤ੍ਰਾਪਿ ਪਞ੍ਚਮੂਲ੍ਯਾਦੀਨਿ ਕਲ੍ਕਤ੍ਵੇਨੇਚ੍ਛਨ੍ਤਿ; ਕਿਂਵਾ ਪੂਰ੍ਵਮੇਵ ਘਤਂ ਬੀਜਪੁਰਰਸਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਪੇਯਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤੈਲਮਿਤ੍ਯਾਦੌ ਏਤੈਃ ਪਞ੍ਚਮੂਲ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਸਿਦ੍ਧਂ ਤੈਲਮਭ੍ਯਙ੍ਗਾਰ੍ਥਂ ਯੋਜ੍ਯਂ, ਤਥਾ ਏਤੇਸਾਮੇਵ ਕਲ੍ਕੋਕ੍ਤਾਨਾਂ ਪਞ੍ਚਮੂਲ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਚੂਰ੍ਣਂ ਸੁਖਾਮ੍ਬੁਨਾ ਪੇਯਮ੍| ਚੂਰ੍ਣਵਿਸਯਮਾਹ- ਵਾਤੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਵਤੇ ਗ੍ਰਹਣੀਗਦੇ ਤਥਾ ਸਾਮੇ ਗ੍ਰਹਣੀਗਦੇ; ਕੇਚਿਤ੍ “ਸਾਮੇ ਪੁਰੀਸੇ” ਇਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ; ਆਮਂ ਚਾਨੇਕਵਿਧਮਾਹੁਃ, ਯਦੁਚ੍ਯਤੇ- “ਆਮਮਨ੍ਨਰਸਂ ਕੇਚਿਤ੍ ਕੇਚਿਤ੍ਤੁ ਮਲਸਞ੍ਚਯਮ੍| ਪ੍ਰਥਮਾਂ ਦੋਸਦੁਸ੍ਟਿਂ ਚ ਕੇਚਿਦਾਮਂ ਪ੍ਰਚਕ੍ਸਤੇ” ਇਤਿ| ਭੋਜੋਪ੍ਯਾਹ- “ਆਮਾਸ਼ਯਸ੍ਥਃ ਕਾਯਾਗ੍ਨੇਰ੍ਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਾਦਵਿਪਾਚਿਤਃ| ਆਦ੍ਯ ਆਹਾਰਧਾਤੁਰ੍ਯਃ ਸ ਆਮ ਇਤਿ ਸਞ੍ਜ੍ਞਿਤਃ” ਇਤਿ| ਈਸ਼੍ਵਰਸੇਨੋਪ੍ਯਾਹ- “ਏਵਮਾਮਾਸ਼ਯੇਪ੍ਯਨ੍ਨਂ ਬਹੁ ਸਮ੍ਯਙ੍ਨ ਜੀਰ੍ਯਤਿ| ਚੀਯਮਾਨਂ ਤਦੇਵਾਨ੍ਨਂ ਕਾਲੇਨਾਮਤ੍ਵਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍” ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਦਿਹਾਪਿ ਤਦ੍ਵਚਨਪ੍ਰਾਮਾਣ੍ਯਾਦਾਮਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾ||੮੮-੯੩||
Adhikarana 28 (94-95) · Śloka 95
ਮਜ੍ਜਤ੍ਯਾਮਾ ਗੁਰੁਤ੍ਵਾਦ੍ਵਿਟ੍ ਪਕ੍ਵਾ ਤੂਤ੍ਪ੍ਲਵਤੇ ਜਲੇ| ਵਿਨਾਤਿਦ੍ਰਵਸਙ੍ਘਾਤਸ਼ੈਤ੍ਯਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪ੍ਰਦੂਸਣਾਤ੍||੯੪|| ਪਰੀਕ੍ਸ੍ਯੈਵਂ ਪੁਰਾ ਸਾਮਂ ਨਿਰਾਮਂ ਚਾਮਦੋਸਿਣਮ੍| ਵਿਧਿਨੋਪਾਚਰੇਤ੍ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਪਾਚਨੇਨੇਤਰੇਣ ਵਾ||੯੫||
मज्जत्यामा गुरुत्वाद्विट् पक्वा तूत्प्लवते जले| विनाऽतिद्रवसङ्घातशैत्यश्लेष्मप्रदूषणात्||९४|| परीक्ष्यैवं पुरा सामं निरामं चामदोषिणम्| विधिनोपाचरेत् सम्यक् पाचनेनेतरेण वा||९५||
🔊 Audio coming soon
ਸਾਮਨਿਰਾਮਗ੍ਰਹਣੀਗਦਜ੍ਞਾਨਾਰ੍ਥਂ ਸਾਮਨਿਰਾਮਵਿਡ੍ਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਮਜ੍ਜਤੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਮੇਤਿ ਆਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾ| ਗੁਰੁਤ੍ਵਾਦਿਤਿ ਆਮਾਹਿਤਗੁਰੁਤ੍ਵਾਤ੍| ਪਕ੍ਵੇਤਿ ਨਿਰਾਮਾ; ਉਪਸਂਹਰਿਸ੍ਯਤ੍ਯਾਮਪਕ੍ਵਲਕ੍ਸਣਾਨ੍ਤੇ ‘ਪਰੀਕ੍ਸ੍ਯੈਵਂ ਪੁਰਾ ਸਾਮਂ ਨਿਰਾਮਂ ਵਾ’ ਇਤਿ| ਦ੍ਵਯੋਰਪਿ ਆਮਪਕ੍ਵਲਕ੍ਸਣਯੋਰਪਵਾਦਮਾਹ- ਵਿਨਾਤਿਦ੍ਰਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਤਿਦ੍ਰਵਤ੍ਵਾਦਾਮਾਪਿ ਪ੍ਲਵਤੇ, ਅਤਿਸਂਹਤਾ ਤੁ ਪਕ੍ਵਾਪਿ ਅਤਿਸਙ੍ਘਾਤਾਦੇਵ ਮਜ੍ਜਤਿ, ਸ਼ੈਤ੍ਯਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪ੍ਰਦੂਸਣਾਚ੍ਚ ਕਫਯੋਗਾਹਿਤਗੌਰਵਾ ਪਕ੍ਵਾਪਿ ਮਜ੍ਜਤਿ ਗੁਰੁਤ੍ਵਾਦੇਵ ਨ ਪ੍ਲਵਤੇ| ਨਨੁ ਸਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਪ੍ਰਸੇਕਾਰ੍ਤੀਤ੍ਯਾਦਿਨੈਵ ਸਾਮਸ੍ਯੋਕ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਕਿਮਨੇਨ ਸਾਮਤਾਲਕ੍ਸਣੇਨ ਪੁਨਰੁਕ੍ਤੇਨ? ਉਚ੍ਯਤੇ- ਵਾਤਕਫਾਧਿਕਾਰਾਤ੍ਤਦੁਕ੍ਤਮ੍, ਇਦਂ ਤੁ ਵਿਡਾਮਤਾਜ੍ਞਾਨਾਰ੍ਥਮੁਕ੍ਤਮਿਤਿ ਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਪਰੀਕ੍ਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦੌ ਨਿਰਾਮਂ ਚਾਮਦੋਸਿਣਮਿਤਿ ਕਥਂ, ਯਾਵਤਾ ਨ ਨਿਰਾਮਤਾਯਾਮਾਮਦੋਸਤ੍ਵਮਸ੍ਤਿ? ਨ, ਆਮਦੋਸਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸਿਣੋਭਿਪ੍ਰੇਤਤ੍ਵਾਤ੍| ਇਤਰੇਣੇਤਿ ਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸਸ਼ਮਨੇਨ||੯੪-੯੫||
Adhikarana 29 (96-97) · Śloka 97
ਚਿਤ੍ਰਕਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਂ ਦ੍ਵੌ ਕ੍ਸਾਰੌ ਲਵਣਾਨਿ ਚ| ਵ੍ਯੋਸਂ ਹਿਙ੍ਗ੍ਵਜਮੋਦਾਂ ਚ ਚਵ੍ਯਂ ਚੈਕਤ੍ਰ ਚੂਰ੍ਣਯੇਤ੍||੯੬|| ਗੁਟਿਕਾ ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਸ੍ਯ ਦਾਡਿਮਸ੍ਯ ਰਸੇਨ ਵਾ| ਕਤਾ ਵਿਪਾਚਯਤ੍ਯਾਮਂ ਦੀਪਯਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਚਾਲਨਮ੍||੯੭|| ਇਤਿ ਚਿਤ੍ਰਕਾਦ੍ਯਾ ਗੁਟਿਕਾ|
चित्रकं पिप्पलीमूलं द्वौ क्षारौ लवणानि च| व्योषं हिङ्ग्वजमोदां च चव्यं चैकत्र चूर्णयेत्||९६|| गुटिका मातुलुङ्गस्य दाडिमस्य रसेन वा| कृता विपाचयत्यामं दीपयत्याशु चालनम्||९७|| इति चित्रकाद्या गुटिका|
🔊 Audio coming soon
ਚਿਤ੍ਰਕੇਤ੍ਯਾਦੌ ਲਵਣਾਨਿ ਚੇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਕਪਿਞ੍ਜਲਾਧਿਕਰਣਨ੍ਯਾਯੇਨ ਲਵਣਤ੍ਰਯਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ; ਕਿਨ੍ਤ੍ਵਨਿਯਤੇ ਸ ਨ੍ਯਾਯੋ ਭਵਤਿ, ਇਹ ਤੁ ਪਞ੍ਚਲਵਣਾਨਾਂ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯੇਨ ਦੀਰ੍ਘਞ੍ਜੀਵਿਤੀਯੇ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਤ੍ਵਾਤ੍ ਪਞ੍ਚਲਵਣਸ੍ਯ ਚ ਸ਼ਕ੍ਯੋਪਾਦਾਨਤ੍ਵਾਤ੍ ਪਞ੍ਚੈਵ ਲਵਣਾਨਿ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਾਣਿ||੯੬-੯੭||
Adhikarana 30 (98-110) · Śloka 110
ਨਾਗਰਾਤਿਵਿਸਾਮੁਸ੍ਤਕ੍ਵਾਥਃ ਸ੍ਯਾਦਾਮਪਾਚਨਃ| ਮੁਸ੍ਤਾਨ੍ਤਕਲ੍ਕਃ ਪਥ੍ਯਾ ਵਾ ਨਾਗਰਂ ਚੋਸ੍ਣਵਾਰਿਣਾ||੯੮|| ਦੇਵਦਾਰੁਵਚਾਮੁਸ੍ਤਨਾਗਰਾਤਿਵਿਸਾਭਯਾਃ| ਵਾਰੁਣ੍ਯਾਮਾਸੁਤਾਸ੍ਤੋਯੇ ਕੋਸ੍ਣੇ ਵਾਲਵਣਾਃ ਪਿਬੇਤ੍||੯੯|| ਵਰ੍ਚਸ੍ਯਾਮੇ ਸਸ਼ੂਲੇ ਚ ਪਿਬੇਦ੍ਵਾ ਦਾਡਿਮਾਮ੍ਬੁਨਾ| ਵਿਡੇਨ ਲਵਣਂ ਪਿਸ੍ਟਂ ਬਿਲ੍ਵਂ ਚਿਤ੍ਰਕਨਾਗਰਮ੍||੧੦੦|| ਸਾਮੇ ਵਾ ਸਕਫੇ ਵਾਤੇ ਕੋਸ੍ਠਸ਼ੂਲਕਰੇ ਪਿਬੇਤ੍| ਕਲਿਙ੍ਗਹਿਙ੍ਗ੍ਵਤਿਵਿਸਾਵਚਾਸੌਵਰ੍ਚਲਾਭਯਾਃ||੧੦੧|| ਛਰ੍ਦ੍ਯਰ੍ਸ਼ੋਗ੍ਰਨ੍ਥਿਸ਼ੂਲੇਸੁ ਪਿਬੇਦੁਸ੍ਣੇਨ ਵਾਰਿਣਾ| ਪਥ੍ਯਾਸੌਵਰ੍ਚਲਾਜਾਜੀਚੂਰ੍ਣਂ ਮਰਿਚਸਂਯੁਤਮ੍||੧੦੨|| ਅਭਯਾਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਂ ਵਚਾਂ ਕਟੁਕਰੋਹਿਣੀਮ੍| ਪਾਠਾਂ ਵਤ੍ਸਕਬੀਜਾਨਿ ਚਿਤ੍ਰਕਂ ਵਿਸ਼੍ਵਭੇਸਜਮ੍||੧੦੩|| ਪਿਬੇਨ੍ਨਿਸ੍ਕ੍ਵਾਥ੍ਯ ਚੂਰ੍ਣਂ ਵਾ ਕਤ੍ਵਾ ਕੋਸ੍ਣੇਨ ਵਾਰਿਣਾ| ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਭਿਭਤਾਯਾਂ ਗ੍ਰਹਣ੍ਯਾਂ ਸ਼ੂਲਨੁਦ੍ਧਿਤਮ੍||੧੦੪|| ਸਾਮੇ ਸਾਤਿਵਿਸਂ ਵ੍ਯੋਸਂ ਲਵਣਕ੍ਸਾਰਹਿਙ੍ਗੁ ਚ| ਨਿਃਕ੍ਵਾਥ੍ਯ ਪਾਯਯੇਚ੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਵਾ ਕੋਸ੍ਣਵਾਰਿਣਾ||੧੦੫|| ਪਿਪ੍ਪਲੀਂ ਨਾਗਰਂ ਪਾਠਾਂ ਸਾਰਿਵਾਂ ਬਹਤੀਦ੍ਵਯਮ੍| ਚਿਤ੍ਰਕਂ ਕੌਟਜਂ ਬੀਜਂ ਲਵਣਾਨ੍ਯਥ ਪਞ੍ਚ ਚ||੧੦੬|| ਤਚ੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਸਯਵਕ੍ਸਾਰਂ ਦਧ੍ਯੁਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਸੁਰਾਦਿਭਿਃ| ਪਿਬੇਦਗ੍ਨਿਵਿਵਦ੍ਧ੍ਯਰ੍ਥਂ ਕੋਸ੍ਠਵਾਤਹਰਂ ਨਰਃ||੧੦੭|| ਮਰਿਚਂ ਕੁਞ੍ਚਿਕਾਮ੍ਬਸ੍ਠਾਵਕ੍ਸਾਮ੍ਲਾਃ ਕੁਡਵਾਃ ਪਥਕ੍| ਪਲਾਨਿ ਦਸ਼ ਚਾਮ੍ਲਸ੍ਯ ਵੇਤਸਸ੍ਯ ਪਲਾਰ੍ਧਿਕਮ੍||੧੦੮|| ਸੌਵਰ੍ਚਲਂ ਬਿਡਂ ਪਾਕ੍ਯਂ ਯਵਕ੍ਸਾਰਃ ਸਸੈਨ੍ਧਵਃ| ਸ਼ਟੀਪੁਸ੍ਕਰਮੂਲਾਨਿ ਹਿਙ੍ਗੁ ਹਿਙ੍ਗੁਸ਼ਿਵਾਟਿਕਾ||੧੦੯|| ਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਮੇਕਤਃ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਂ ਚੂਰ੍ਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍| ਹਿਤਂ ਵਾਤਾਭਿਭੂਤਾਯਾਂ ਗ੍ਰਹਣ੍ਯਾਮਰੁਚੌ ਤਥਾ||੧੧੦|| ਇਤਿ ਮਰਿਚਾਦ੍ਯਂ ਚੂਰ੍ਣਮ੍|
नागरातिविषामुस्तक्वाथः स्यादामपाचनः| मुस्तान्तकल्कः पथ्या वा नागरं चोष्णवारिणा||९८|| देवदारुवचामुस्तनागरातिविषाभयाः| वारुण्यामासुतास्तोये कोष्णे वाऽलवणाः पिबेत्||९९|| वर्चस्यामे सशूले च पिबेद्वा दाडिमाम्बुना| विडेन लवणं पिष्टं बिल्वं चित्रकनागरम्||१००|| सामे वा सकफे वाते कोष्ठशूलकरे पिबेत्| कलिङ्गहिङ्ग्वतिविषावचासौवर्चलाभयाः||१०१|| छर्द्यर्शोग्रन्थिशूलेषु पिबेदुष्णेन वारिणा| पथ्यासौवर्चलाजाजीचूर्णं मरिचसंयुतम्||१०२|| अभयां पिप्पलीमूलं वचां कटुकरोहिणीम्| पाठां वत्सकबीजानि चित्रकं विश्वभेषजम्||१०३|| पिबेन्निष्क्वाथ्य चूर्णं वा कृत्वा कोष्णेन वारिणा| पित्तश्लेष्माभिभृतायां ग्रहण्यां शूलनुद्धितम्||१०४|| सामे सातिविषं व्योषं लवणक्षारहिङ्गु च| निःक्वाथ्य पाययेच्चूर्णं कृत्वा वा कोष्णवारिणा||१०५|| पिप्पलीं नागरं पाठां सारिवां बृहतीद्वयम्| चित्रकं कौटजं बीजं लवणान्यथ पञ्च च||१०६|| तच्चूर्णं सयवक्षारं दध्युष्णाम्बुसुरादिभिः| पिबेदग्निविवृद्ध्यर्थं कोष्ठवातहरं नरः||१०७|| मरिचं कुञ्चिकाम्बष्ठावृक्षाम्लाः कुडवाः पृथक्| पलानि दश चाम्लस्य वेतसस्य पलार्धिकम्||१०८|| सौवर्चलं बिडं पाक्यं यवक्षारः ससैन्धवः| शटीपुष्करमूलानि हिङ्गु हिङ्गुशिवाटिका||१०९|| तत् सर्वमेकतः सूक्ष्मं चूर्णं कृत्वा प्रयोजयेत्| हितं वाताभिभूतायां ग्रहण्यामरुचौ तथा||११०|| इति मरिचाद्यं चूर्णम्|
🔊 Audio coming soon
ਮੁਸ੍ਤਾਨ੍ਤਕਲ੍ਕ ਇਤਿ ਪਸ਼੍ਚਾਦੁਕ੍ਤਨਾਗਰਾਦਿਕਲ੍ਕ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਰ੍ਸ਼ੋਗ੍ਰਨ੍ਥਿਃ ਅਰ੍ਸ਼ੋਨੁਗ੍ਰਥਿਤਵਰ੍ਚਸ੍ਤ੍ਵਮ੍| ਮਰਿਚਸਂਯੁਤਮਿਤਿ ਪਰ੍ਯਨ੍ਤਂ ‘ਚੂਰ੍ਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪਿਬੇਤ੍’ ਇਤ੍ਯਨੁਵਰ੍ਤਤੇ| ਸਾਮੇ ਦੋਸੇ ਸਤਿ ਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਾਦਿਸੁ ਅਤਿਵਿਸਾਦਿ ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪ੍ਯ ਚੂਰ੍ਣਂ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸੁਰਾਦਿਭਿਰਿਤ੍ਯਤ੍ਰਾਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਕਾਞ੍ਜਿਕਸੌਵੀਰਾਦਿਗ੍ਰਹਣਮ੍||੯੮-੧੧੦||
Adhikarana 31 (111) · Śloka 112
ਚਤੁਰ੍ਣਾਂ ਪ੍ਰਸ੍ਥਮਮ੍ਲਾਨਾਂ ਤ੍ਰ੍ਯੂਸਣਸ੍ਯ ਪਲਤ੍ਰਯਮ੍| ਲਵਣਾਨਾਂ ਚ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਯਾਃ ਪਲਾਸ੍ਟਕਮ੍| ਸਞ੍ਚੂਰ੍ਣ੍ਯ ਸ਼ਾਕਸੂਪਾਨ੍ਨਰਾਗਾਦਿਸ੍ਵਵਚਾਰਯੇਤ੍||੧੧੧|| ਕਾਸਾਜੀਰ੍ਣਾਰੁਚਿਸ਼੍ਵਾਸਾਹਤ੍ਪਾਣ੍ਡ੍ਵਾਮਯਸ਼ੂਲਨੁਤ੍|੧੧੨|
चतुर्णां प्रस्थमम्लानां त्र्यूषणस्य पलत्रयम्| लवणानां च चत्वारि शर्करायाः पलाष्टकम्| सञ्चूर्ण्य शाकसूपान्नरागादिष्ववचारयेत्||१११|| कासाजीर्णारुचिश्वासाहृत्पाण्ड्वामयशूलनुत्|११२|
🔊 Audio coming soon
ਚਤੁਰ੍ਣਾਂ ਪ੍ਰਸ੍ਥਮਮ੍ਲਾਨਾਮਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਚਤੁਰਮ੍ਲਂ ਹਦ੍ਯਵਰ੍ਗੇ ਪ੍ਰਥਮੋਕ੍ਤਂ ਵਕ੍ਸਾਮ੍ਲਾਮ੍ਲਵੇਤਸਦਾਡਿਮਬਦਰਰੂਪਮਾਹੁਃ; ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਚਵ੍ਯਤ੍ਵਗਿਤ੍ਯਾਦਿਪ੍ਰਯੋਗਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਕਪਿਤ੍ਥਚੁਕ੍ਰਿਕਾਵਕ੍ਸਾਮ੍ਲਦਾਡਿਮਾਨਾਂ ਗ੍ਰਹਣਮਾਹੁਃ| ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ ਤੁ “ਵਕ੍ਸਾਮ੍ਲਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਾਮ੍ਲਬਦਰਾਮ੍ਲਾਮ੍ਲਵੇਤਸੈਃ| ਚਤੁਰਮ੍ਲਮਿਦਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਪਞ੍ਚਾਮ੍ਲਂ ਤੁ ਸਦਾਡਿਮਮ੍” ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਤ੍ਰ੍ਯੂਸਣਾਚ੍ਚ ਪਲਤ੍ਰਯਮਿਤਿ ਮਿਲਿਤਾਤ੍ ਪਲਤ੍ਰਯਮ੍| ਰਾਗਃ ਕਪਿਤ੍ਥਾਦਿਦ੍ਰਵ੍ਯਕਤੋ ਵ੍ਯਞ੍ਜਨਵਿਸ਼ੇਸਃ||੧੧੧||-
Adhikarana 32 (112-116) · Śloka 117
ਚਵ੍ਯਤ੍ਵਕ੍ਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਧਾਤਕੀਵ੍ਯੋਸਚਿਤ੍ਰਕਾਨ੍||੧੧੨|| ਕਪਿਤ੍ਥਂ ਬਿਲ੍ਵਮਮ੍ਬਸ੍ਠਾਂ ਸ਼ਾਲ੍ਮਲਂ ਹਸ੍ਤਿਪਿਪ੍ਪਲੀਮ੍| ਸ਼ਿਲੋਦ੍ਭੇਦਂ ਤਥਾਜਾਜੀਂ ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਬਦਰਸਮ੍ਮਿਤਮ੍||੧੧੩|| ਪਰਿਭਰ੍ਜ੍ਯ ਘਤੇ ਦਧ੍ਨਾ ਯਵਾਗੂਂ ਸਾਧਯੇਦ੍ਭਿਸਕ੍| ਰਸੈਃ ਕਪਿਤ੍ਥਚੁਕ੍ਰੀਕਾਵਕ੍ਸਾਮ੍ਲੈਰ੍ਦਾਡਿਮਸ੍ਯ ਚ||੧੧੪|| ਸਰ੍ਵਾਤਿਸਾਰਗ੍ਰਹਣੀਗੁਲ੍ਮਾਰ੍ਸ਼ਃਪ੍ਲੀਹਨਾਸ਼ਿਨੀ| ਪਞ੍ਚਕੋਲਕਯੂਸਸ਼੍ਚ ਮੂਲਕਾਨਾਂ ਚ ਸੋਸਣਃ||੧੧੫|| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋ ਦਾਡਿਮਤਕ੍ਰਾਮ੍ਲੋ ਜਾਙ੍ਗਲਃ ਸਂਸ੍ਕਤੋ ਰਸਃ| ਕ੍ਰਵ੍ਯਾਦਸ੍ਵਰਸਃ ਸ਼ਸ੍ਤੋ ਭੋਜਨਾਰ੍ਥੇ ਸਦੀਪਨਃ||੧੧੬|| ਤਕ੍ਰਾਰਨਾਲਮਦ੍ਯਾਨਿ ਪਾਨਾਯਾਰਿਸ੍ਟ ਏਵ ਚ|੧੧੭|
चव्यत्वक्पिप्पलीमूलधातकीव्योषचित्रकान्||११२|| कपित्थं बिल्वमम्बष्ठां शाल्मलं हस्तिपिप्पलीम्| शिलोद्भेदं तथाऽजाजीं पिष्ट्वा बदरसम्मितम्||११३|| परिभर्ज्य घृते दध्ना यवागूं साधयेद्भिषक्| रसैः कपित्थचुक्रीकावृक्षाम्लैर्दाडिमस्य च||११४|| सर्वातिसारग्रहणीगुल्मार्शःप्लीहनाशिनी| पञ्चकोलकयूषश्च मूलकानां च सोषणः||११५|| स्निग्धो दाडिमतक्राम्लो जाङ्गलः संस्कृतो रसः| क्रव्यादस्वरसः शस्तो भोजनार्थे सदीपनः||११६|| तक्रारनालमद्यानि पानायारिष्ट एव च|११७|
🔊 Audio coming soon
ਚਵ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦੌ ਸ਼ਾਲ੍ਮਲਂ ਸ਼ਾਲ੍ਮਲੀਵੇਸ੍ਟਕਮ੍| ਸ਼ਿਲੋਦ੍ਭਵਂ ਸ਼ੈਲਜਮ੍| ਚੁਕ੍ਰਿਕਾ ਚਾਙ੍ਗੇਰੀ| ਸੋਸਣ ਇਤਿ ਸਮਰਿਚਃ||੧੧੨-੧੧੬||-
Adhikarana 33 (118-121) · Śloka 121
ਤਕ੍ਰਂ ਤੁ ਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸੇ ਦੀਪਨਗ੍ਰਾਹਿਲਾਘਵਾਤ੍||੧੧੭|| ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਂ ਮਧੁਰਪਾਕਿਤ੍ਵਾਨ੍ਨ ਚ ਪਿਤ੍ਤਂ ਪ੍ਰਕੋਪਯੇਤ੍| ਕਸਾਯੋਸ੍ਣਵਿਕਾਸ਼ਿਤ੍ਵਾਦ੍ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਾਚ੍ਚੈਵ ਕਫੇ ਹਿਤਮ੍||੧੧੮|| ਵਾਤੇ ਸ੍ਵਾਦ੍ਵਮ੍ਲਸਾਨ੍ਦ੍ਰਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਦ੍ਯਸ੍ਕਮਵਿਦਾਹਿ ਤਤ੍| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਤਕ੍ਰਪ੍ਰਯੋਗਾ ਯੇ ਜਠਰਾਣਾਂ ਤਥਾਰ੍ਸ਼ਸਾਮ੍||੧੧੯|| ਵਿਹਿਤਾ ਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸੇ ਸਰ੍ਵਸ਼ਸ੍ਤਾਨ੍ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍| ਯਵਾਨ੍ਯਾਮਲਕੇ ਪਥ੍ਯਾ ਮਰਿਚਂ ਤ੍ਰਿਪਲਂਸ਼ਿਕਮ੍||੧੨੦|| ਲਵਣਾਨਿ ਪਲਾਂਸ਼ਾਨਿ ਪਞ੍ਚ ਚੈਕਤ੍ਰ ਚੂਰ੍ਣਯੇਤ੍| ਤਕ੍ਰੇ ਤਦਾਸੁਤਂ ਜਾਤਂ ਤਕ੍ਰਾਰਿਸ੍ਟਂ ਪਿਬੇਨ੍ਨਰਃ| ਦੀਪਨਂ ਸ਼ੋਥਗੁਲ੍ਮਾਰ੍ਸ਼ਃਕ੍ਰਿਮਿਮੇਹੋਦਰਾਪਹਮ੍||੧੨੧|| ਇਤਿ ਤਕ੍ਰਾਰਿਸ੍ਟਃ|
तक्रं तु ग्रहणीदोषे दीपनग्राहिलाघवात्||११७|| श्रेष्ठं मधुरपाकित्वान्न च पित्तं प्रकोपयेत्| कषायोष्णविकाशित्वाद्रौक्ष्याच्चैव कफे हितम्||११८|| वाते स्वाद्वम्लसान्द्रत्वात् सद्यस्कमविदाहि तत्| तस्मात् तक्रप्रयोगा ये जठराणां तथाऽर्शसाम्||११९|| विहिता ग्रहणीदोषे सर्वशस्तान् प्रयोजयेत्| यवान्यामलके पथ्या मरिचं त्रिपलंशिकम्||१२०|| लवणानि पलांशानि पञ्च चैकत्र चूर्णयेत्| तक्रे तदासुतं जातं तक्रारिष्टं पिबेन्नरः| दीपनं शोथगुल्मार्शःक्रिमिमेहोदरापहम्||१२१|| इति तक्रारिष्टः|
🔊 Audio coming soon
ਤਕ੍ਰਮਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਤਕ੍ਰਗੁਣਾਭਿਧਾਨਮ੍| ਮਧੁਰਪਾਕਿਤ੍ਵਾਨ੍ਨ ਚ ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਕੋਪਣਮ੍; ਅਮ੍ਲਤ੍ਵਾਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਕੋਪਣੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਮਧੁਰਪਾਕਿਤਯਾ ਪਿਤ੍ਤਂ ਨ ਪ੍ਰਕੋਪਯਤਿ, ਨਾਪਿ ਪਿਤ੍ਤਂ ਪ੍ਰਸ਼ਮਯਤੀਤ੍ਯਾਹੁਃ| ਸਦ੍ਯਸ੍ਕਮਵਿਦਾਹੀਤਿ ਸਦ੍ਯੋ ਮਥਿਤਮੇਵ ਤਕ੍ਰਂ ਪਚ੍ਯਮਾਨਾਵਸ੍ਥਾਯਾਂ ਵਿਦਾਹਕਨ੍ਨ ਭਵਤਿ, ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਕਾਲਸ੍ਥਿਤਂ ਤੁ ਵਿਦਾਹੀ ਭਵਤ੍ਯੇਵ| ਯਵਾਨੀਤ੍ਯਾਦੌ ਤਕ੍ਰੇ ਤਦਾਸੁਤਮਿਤਿ ਤਕ੍ਰਾਢਕੇ ਆਸੁਤਮ੍| ਜਾਤਮਿਤਿ ਅਮ੍ਲਰਸਤਯਾ ਜਾਤਮ੍||੧੧੮-੧੨੧||
Adhikarana 34 (122-124) · Śloka 124
ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨਗਤਮੁਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਮਗ੍ਨਿਨਿਰ੍ਵਾਪਕਂ ਭਿਸਕ੍| ਪਿਤ੍ਤਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਵਿਰੇਕੇਣ ਨਿਰ੍ਹਰੇਦ੍ਵਮਨੇਨ ਵਾ||੧੨੨|| ਅਵਿਦਾਹਿਭਿਰਨ੍ਨੈਸ਼੍ਚ ਲਘੁਭਿਸ੍ਤਿਕ੍ਤਸਂਯੁਤੈਃ| ਜਾਙ੍ਗਲਾਨਾਂ ਰਸੈਰ੍ਯੂਸੈਰ੍ਮੁਦ੍ਗਾਦੀਨਾਂ ਖਡੈਰਪਿ||੧੨੩|| ਦਾਡਿਮਾਮ੍ਲੈਃ ਸਸਰ੍ਪਿਸ੍ਕੈਰ੍ਦੀਪਨਗ੍ਰਾਹਿਸਂਯੁਤੈਃ| ਤਸ੍ਯਾਗ੍ਨਿਂ ਦੀਪਯੇਚ੍ਚੂਰ੍ਣੈਃ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਭਿਸ਼੍ਚਾਪਿ ਤਿਕ੍ਤਕੈਃ||੧੨੪||
स्वस्थानगतमुत्क्लिष्टमग्निनिर्वापकं भिषक्| पित्तं ज्ञात्वा विरेकेण निर्हरेद्वमनेन वा||१२२|| अविदाहिभिरन्नैश्च लघुभिस्तिक्तसंयुतैः| जाङ्गलानां रसैर्यूषैर्मुद्गादीनां खडैरपि||१२३|| दाडिमाम्लैः ससर्पिष्कैर्दीपनग्राहिसंयुतैः| तस्याग्निं दीपयेच्चूर्णैः सर्पिर्भिश्चापि तिक्तकैः||१२४||
🔊 Audio coming soon
ਵਮਨੇਨ ਵੇਤ੍ਯੂਰ੍ਧ੍ਵਗਪਿਤ੍ਤਾਪੇਕ੍ਸਯਾ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਭਿਸ਼੍ਚਾਪਿ ਤਿਕ੍ਤਕੈਰਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਜਾਤ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਬਹੁਵਚਨਂ; ਕਿਂਵਾ ਕੁਸ੍ਠੋਕ੍ਤਂ ਤਿਕ੍ਤਘਤਦ੍ਵਯਮਨ੍ਯਚ੍ਚ ਤਿਕ੍ਤਸਾਧਿਤਂ ਘਤਮਿਤਿ ਬਹੁਵਚਨਂ ਸਾਧੁ||੧੨੨-੧੨੪||
Adhikarana 35 (125-128) · Śloka 128
ਚਨ੍ਦਨਂ ਪਦ੍ਮਕੋਸ਼ੀਰਂ ਪਾਠਾਂ ਮੂਰ੍ਵਾਂ ਕੁਟਨ੍ਨਟਮ੍| ਸਡ੍ਗ੍ਰਨ੍ਥਾਸਾਰਿਵਾਸ੍ਫੋਤਾਸਪ੍ਤਪਰ੍ਣਾਟਰੂਸਕਾਨ੍||੧੨੫|| ਪਟੋਲੋਦੁਮ੍ਬਰਾਸ਼੍ਵਤ੍ਥਵਟਪ੍ਲਕ੍ਸਕਪੀਤਨਾਨ੍| ਕਟੁਕਾਂ ਰੋਹਿਣੀਂ ਮੁਸ੍ਤਂ ਨਿਮ੍ਬਂ ਚ ਦ੍ਵਿਪਲਾਂਸ਼ਿਕਮ੍||੧੨੬|| ਦ੍ਰੋਣੇਪਾਂ ਸਾਧਯੇਤ੍ ਪਾਦਸ਼ੇਸੇ ਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਘਤਾਤ੍ ਪਚੇਤ੍| ਕਿਰਾਤਤਿਕ੍ਤੇਨ੍ਦ੍ਰਯਵਵੀਰਾਮਾਗਧਿਕੋਤ੍ਪਲੈਃ||੧੨੭|| ਕਲ੍ਕੈਰਕ੍ਸਸਮੈਃ ਪੇਯਂ ਤਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਗ੍ਰਹਣੀਗਦੇ| ਤਿਕ੍ਤਕਂ ਯਦ੍ਘਤਂ ਚੋਕ੍ਤਂ ਕੌਸ੍ਠਿਕੇ ਤਚ੍ਚ ਦਾਪਯੇਤ੍||੧੨੮|| ਇਤਿ ਚਨ੍ਦਨਾਦ੍ਯਂ ਘਤਮ੍|
चन्दनं पद्मकोशीरं पाठां मूर्वां कुटन्नटम्| षड्ग्रन्थासारिवास्फोतासप्तपर्णाटरूषकान्||१२५|| पटोलोदुम्बराश्वत्थवटप्लक्षकपीतनान्| कटुकां रोहिणीं मुस्तं निम्बं च द्विपलांशिकम्||१२६|| द्रोणेऽपां साधयेत् पादशेषे प्रस्थं घृतात् पचेत्| किराततिक्तेन्द्रयववीरामागधिकोत्पलैः||१२७|| कल्कैरक्षसमैः पेयं तत् पित्तग्रहणीगदे| तिक्तकं यद्घृतं चोक्तं कौष्ठिके तच्च दापयेत्||१२८|| इति चन्दनाद्यं घृतम्|
🔊 Audio coming soon
ਕੁਟਨ੍ਨਟਂ ਕੈਵਰ੍ਤਮੁਸ੍ਤਕਮ੍| ਸਡ੍ਗ੍ਰਨ੍ਥਾ ਵਚਾ| ਆਸ੍ਫੋਤਾ ‘ਅਸ੍ਫੁਰਮਲ੍ਲਿਕਾ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ ਖ੍ਯਾਤਾ| ਕਪੀਤਨਃ ‘ਗਨ੍ਧਮੁਣ੍ਡ’ ਇਤਿ ਖ੍ਯਾਤਃ||੧੨੫-੧੨੮||
Adhikarana 36 (129-131) · Śloka 131
ਨਾਗਰਾਤਿਵਿਸੇ ਮੁਸ੍ਤਂ ਧਾਤਕੀਂ ਚ ਰਸਾਞ੍ਜਨਮ੍| ਵਤ੍ਸਕਤ੍ਵਕ੍ਫਲਂ ਬਿਲ੍ਵਂ ਪਾਠਾਂ ਕਟੁਕਰੋਹਿਣੀਮ੍||੧੨੯|| ਪਿਬੇਤ੍ ਸਮਾਂਸ਼ਂ ਤਚ੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਤਣ੍ਡੁਲਾਮ੍ਬੁਨਾ| ਪੈਤ੍ਤਿਕੇ ਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸੇ ਰਕ੍ਤਂ ਯਚ੍ਚੋਪਵੇਸ਼੍ਯਤੇ||੧੩੦|| ਅਰ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਚ ਗੁਦੇ ਸ਼ੂਲਂ ਜਯੇਚ੍ਚੈਵ ਪ੍ਰਵਾਹਿਕਾਮ੍| ਨਾਗਰਾਦ੍ਯਮਿਦਂ ਚੂਰ੍ਣਂ ਕਸ੍ਣਾਤ੍ਰੇਯੇਣ ਪੂਜਿਤਮ੍||੧੩੧|| ਇਤਿ ਨਾਗਰਾਦ੍ਯਂ ਚੂਰ੍ਣਮ੍|
नागरातिविषे मुस्तं धातकीं च रसाञ्जनम्| वत्सकत्वक्फलं बिल्वं पाठां कटुकरोहिणीम्||१२९|| पिबेत् समांशं तच्चूर्णं सक्षौद्रं तण्डुलाम्बुना| पैत्तिके ग्रहणीदोषे रक्तं यच्चोपवेश्यते||१३०|| अर्शांसि च गुदे शूलं जयेच्चैव प्रवाहिकाम्| नागराद्यमिदं चूर्णं कृष्णात्रेयेण पूजितम्||१३१|| इति नागराद्यं चूर्णम्|
🔊 Audio coming soon
ਨਾਗਰਾਦ੍ਯੇ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਮਿਤਿ ਮਧੁਪ੍ਰਕ੍ਸੇਪਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਤਣ੍ਡੁਲਾਮ੍ਬੁਨੇਤਿ ਤਣ੍ਡੁਲਧਾਵਨਾਮ੍ਬੁਨਾ; ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਤਣ੍ਡੁਲਾਦ੍ਦ੍ਵਿਗੁਣਮਮ੍ਲਂ ਤਣ੍ਡੁਲੇਨ ਸਮਂ ਚਿਰਂ ਸ੍ਥਿਤਂ ਤਤ੍ਤਣ੍ਡੁਲਾਮ੍ਬੁ ਵਦਨ੍ਤਿ| ਕਸ੍ਣਾਤ੍ਰੇਯੇਣ ਪੂਜਿਤਤ੍ਵੋਪਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦਸ੍ਯ ਸਿਦ੍ਧਯੋਗਤ੍ਵਂ ਦਰ੍ਸ਼੍ਯਤੇ; ਕਸ੍ਣਾਤ੍ਰੇਯਃ ਪੁਨਰ੍ਵਸੋਰਭਿਨ੍ਨ ਏਵੇਤਿ ਵਦ੍ਧਾਃ||੧੨੯-੧੩੧||
Adhikarana 37 (132-133) · Śloka 133
ਭੂਨਿਮ੍ਬਕਟੁਕਾਵ੍ਯੋਸਮੁਸ੍ਤਕੇਨ੍ਦ੍ਰਯਵਾਨ੍ ਸਮਾਨ੍| ਦ੍ਵੌ ਚਿਤ੍ਰਕਾਦ੍ਵਤ੍ਸਕਤ੍ਵਗ੍ਭਾਗਾਨ੍ ਸੋਡਸ਼ ਚੂਰ੍ਣਯੇਤ੍||੧੩੨|| ਗੁਡਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬੁਨਾ ਪੀਤਂ ਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸਗੁਲ੍ਮਨੁਤ੍| ਕਾਮਲਾਜ੍ਵਰਪਾਣ੍ਡੁਤ੍ਵਮੇਹਾਰੁਚ੍ਯਤਿਸਾਰਨੁਤ੍||੧੩੩|| ਇਤਿ ਭੂਨਿਮ੍ਬਾਦ੍ਯਂ ਚੂਰ੍ਣਮ੍|
भूनिम्बकटुकाव्योषमुस्तकेन्द्रयवान् समान्| द्वौ चित्रकाद्वत्सकत्वग्भागान् षोडश चूर्णयेत्||१३२|| गुडशीताम्बुना पीतं ग्रहणीदोषगुल्मनुत्| कामलाज्वरपाण्डुत्वमेहारुच्यतिसारनुत्||१३३|| इति भूनिम्बाद्यं चूर्णम्|
🔊 Audio coming soon
ਭੂਨਿਮ੍ਬਾਦ੍ਯੇ ਗੁਡਯੁਤਂ ਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬੁ ਗੁਡਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬੁ; ਗੁਡਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਗੁਡਵਰ੍ਣਤਾਮਾਧੁਰ੍ਯਾਪਤ੍ਤਿਮਾਤ੍ਰੋ ਦੇਯਃ||੧੩੨-੧੩੩||
Adhikarana 38 (134-140) · Śloka 140
ਵਚਾਮਤਿਵਿਸਾਂ ਪਾਠਾਂ ਸਪ੍ਤਪਰ੍ਣਂ ਰਸਾਞ੍ਜਨਮ੍| ਸ੍ਯੋਨਾਕੋਦੀਚ੍ਯਕਟ੍ਵਙ੍ਗਵਤ੍ਸਕਤ੍ਵਗ੍ਦੁਰਾਲਭਾਃ||੧੩੪|| ਦਾਰ੍ਵੀਂ ਪਰ੍ਪਟਕਂ ਪਾਠਾਂ ਯਵਾਨੀਂ ਮਧੁਸ਼ਿਗ੍ਰੁਕਮ੍| ਪਟੋਲਪਤ੍ਰਂ ਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥਾਨ੍ ਯੂਥਿਕਾਂ ਜਾਤਿਪਲ੍ਲਵਾਨ੍||੧੩੫|| ਜਮ੍ਬ੍ਵਾਮ੍ਰਬਿਲ੍ਵਮਧ੍ਯਾਨਿ ਨਿਮ੍ਬਸ਼ਾਕਫਲਾਨਿ ਚ| ਤਦ੍ਰੋਗਸ਼ਮਮਨ੍ਵਿਚ੍ਛਨ੍ ਭੂਨਿਮ੍ਬਾਦ੍ਯੇਨ ਯੋਜਯੇਤ੍||੧੩੬|| ਕਿਰਾਤਤਿਕ੍ਤਃ ਸਡ੍ਗ੍ਰਨ੍ਥਾ ਤ੍ਰਾਯਮਾਣਾ ਕਟੁਤ੍ਰਿਕਮ੍| ਚਨ੍ਦਨਂ ਪਦ੍ਮਕੋਸ਼ੀਰਂ ਦਾਰ੍ਵੀਤ੍ਵਕ੍ ਕਟੁਰੋਹਿਣੀ||੧੩੭|| ਕੁਟਜਤ੍ਵਕ੍ਫਲਂ ਮੁਸ੍ਤਂ ਯਵਾਨੀ ਦੇਵਦਾਰੁ ਚ| ਪਟੋਲਨਿਮ੍ਬਪਤ੍ਰੈਲਾਸੌਰਾਸ੍ਟ੍ਰਯਤਿਵਿਸਾਤ੍ਵਚਃ||੧੩੮|| ਮਧੁਸ਼ਿਗ੍ਰੋਸ਼੍ਚ ਬੀਜਾਨਿ ਮੂਰ੍ਵਾ ਪਰ੍ਪਟਕਸ੍ਤਥਾ| ਤਚ੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਮਧੁਨਾ ਲੇਹ੍ਯਂ ਪੇਯਂ ਮਦ੍ਯੈਰ੍ਜਲੇਨ ਵਾ||੧੩੯|| ਹਤ੍ਪਾਣ੍ਡੁਗ੍ਰਹਣੀਰੋਗਗੁਲ੍ਮਸ਼ੂਲਾਰੁਚਿਜ੍ਵਰਾਨ੍| ਕਾਮਲਾਂ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਂ ਚ ਮੁਖਰੋਗਾਂਸ਼੍ਚ ਨਾਸ਼ਯੇਤ੍||੧੪੦|| ਇਤਿ ਕਿਰਾਤਾਦ੍ਯਂ ਚੂਰ੍ਣਮ੍|
वचामतिविषां पाठां सप्तपर्णं रसाञ्जनम्| स्योनाकोदीच्यकट्वङ्गवत्सकत्वग्दुरालभाः||१३४|| दार्वीं पर्पटकं पाठां यवानीं मधुशिग्रुकम्| पटोलपत्रं सिद्धार्थान् यूथिकां जातिपल्लवान्||१३५|| जम्ब्वाम्रबिल्वमध्यानि निम्बशाकफलानि च| तद्रोगशममन्विच्छन् भूनिम्बाद्येन योजयेत्||१३६|| किराततिक्तः षड्ग्रन्था त्रायमाणा कटुत्रिकम्| चन्दनं पद्मकोशीरं दार्वीत्वक् कटुरोहिणी||१३७|| कुटजत्वक्फलं मुस्तं यवानी देवदारु च| पटोलनिम्बपत्रैलासौराष्ट्रयतिविषात्वचः||१३८|| मधुशिग्रोश्च बीजानि मूर्वा पर्पटकस्तथा| तच्चूर्णं मधुना लेह्यं पेयं मद्यैर्जलेन वा||१३९|| हृत्पाण्डुग्रहणीरोगगुल्मशूलारुचिज्वरान्| कामलां सन्निपातं च मुखरोगांश्च नाशयेत्||१४०|| इति किराताद्यं चूर्णम्|
🔊 Audio coming soon
ਵਚਾਮਿਤ੍ਯਾਦੌ ਸ੍ਯੋਨਾਕਕਟ੍ਵਙ੍ਗਸ਼ਬ੍ਦਾਭ੍ਯਾਂ ਦ੍ਵਾਵਪਿ ਪਥੁਸ਼ਿਮ੍ਬਾਲ੍ਪਸ਼ਿਮ੍ਬੌ ਸ੍ਯੋਨਾਕੌ ਗਹ੍ਯੇਤੇ| ਤਦ੍ਰੋਗਸ਼ਮਮਨ੍ਵਿਚ੍ਛਨ੍ਨਿਤਿ ਭੂਨਿਮ੍ਬਾਦ੍ਯੁਕ੍ਤਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸਾਦਿਰੋਗਸ਼ਾਨ੍ਤਿਂ ਕਾਙ੍ਕ੍ਸਨ੍| ਭੂਨਿਮ੍ਬਾਦ੍ਯੇਨੇਤਿ ਭੂਨਿਮ੍ਬਾਦ੍ਯੁਕ੍ਤਦ੍ਰਵ੍ਯਗਣੇਨ ਯਥੋਕ੍ਤਮਾਨੇਨ ਯੋਜਯਦ੍ ਵਚਾਦੀਨ੍; ਅਪਰੇ ਤੁ ਭੂਨਿਮ੍ਬਾਦ੍ਯੇਨੇਤਿ ਵਚਨੇਨਾਤ੍ਰ ਭੂਨਿਮ੍ਬਾਦ੍ਯੁਕ੍ਤਗੁਡਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬੁਪੇਯਤਾਮਸ੍ਯਾਪ੍ਯਤਿਦਿਸ਼ਤੀਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ||੧੩੪-੧੪੦||
Adhikarana 39 (141-145) · Śloka 145
ਗ੍ਰਹਣ੍ਯਾਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਦੁਸ੍ਟਾਯਾਂ ਵਮਿਤਸ੍ਯ ਯਥਾਵਿਧਿ| ਕਟ੍ਵਮ੍ਲਲਵਣਕ੍ਸਾਰੈਸ੍ਤਿਕ੍ਤੈਸ਼੍ਚਾਗ੍ਨਿਂ ਵਿਵਰ੍ਧਯੇਤ੍||੧੪੧|| ਪਲਾਸ਼ਂ ਚਿਤ੍ਰਕਂ ਚਵ੍ਯਂ ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਂ ਹਰੀਤਕੀਮ੍| ਪਿਪ੍ਪਲੀਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਂ ਪਾਠਾਂ ਨਾਗਰਧਾਨ੍ਯਕਮ੍||੧੪੨|| ਕਾਰ੍ਸਿਕਾਣ੍ਯੁਦਕਪ੍ਰਸ੍ਥੇ ਪਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪਾਦਾਵਸ਼ੇਸਿਤਮ੍| ਪਾਨੀਯਾਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ ਯਵਾਗੂਂ ਤੈਸ਼੍ਚ ਸਾਧਯੇਤ੍||੧੪੩|| ਸ਼ੁਸ੍ਕਮੂਲਕਯੂਸੇਣ ਕੌਲਤ੍ਥੇਨਾਥਵਾ ਪੁਨਃ| ਕਟ੍ਵਮ੍ਲਕ੍ਸਾਰਪਟੁਨਾ ਲਘੂਨ੍ਯਨ੍ਨਾਨਿ ਭੋਜਯੇਤ੍||੧੪੪|| ਅਮ੍ਲਂ ਚਾਨੁ ਪਿਬੇਤ੍ਤਕ੍ਰਂ ਤਕ੍ਰਾਰਿਸ੍ਟਮਥਾਪਿ ਵਾ| ਮਦਿਰਾਂ ਮਧ੍ਵਰਿਸ੍ਟਂ ਵਾ ਨਿਗਦਂ ਸੀਧੁਮੇਵ ਵਾ||੧੪੫||
ग्रहण्यां श्लेष्मदुष्टायां वमितस्य यथाविधि| कट्वम्ललवणक्षारैस्तिक्तैश्चाग्निं विवर्धयेत्||१४१|| पलाशं चित्रकं चव्यं मातुलुङ्गं हरीतकीम्| पिप्पलीं पिप्पलीमूलं पाठां नागरधान्यकम्||१४२|| कार्षिकाण्युदकप्रस्थे पक्त्वा पादावशेषितम्| पानीयार्थं प्रयुञ्जीत यवागूं तैश्च साधयेत्||१४३|| शुष्कमूलकयूषेण कौलत्थेनाथवा पुनः| कट्वम्लक्षारपटुना लघून्यन्नानि भोजयेत्||१४४|| अम्लं चानु पिबेत्तक्रं तक्रारिष्टमथापि वा| मदिरां मध्वरिष्टं वा निगदं सीधुमेव वा||१४५||
🔊 Audio coming soon
ਪਾਨੀਯਾਰ੍ਥਂ ਪਾਨਾਯ| ਕਟ੍ਵਮ੍ਲਕ੍ਸਾਰਪਟੁਨੇਤਿ ਕਟ੍ਵਾਦਿਯੋਗਾਤ੍ ਪਟੁਨਾ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੋਤ੍ਤੇਜਕੇਨੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕਫਗ੍ਰਹਣ੍ਯਾਂ ਸਦ੍ਯਸ੍ਕਮੇਵ ਯਦ੍ਯਪਿ ਕਸਾਯਤ੍ਵਾਤ੍ਤਕ੍ਰਮੁਚਿਤਂ, ਤਥਾਪਿ ਅਗ੍ਨਿਦੀਪਨਤਯਾ ਅਮ੍ਲਮੇਵ ਤਕ੍ਰਂ ‘ਅਮ੍ਲਂ ਚਾਨੁਪਿਬੇਤ੍’ ਇਤ੍ਯਨੇਨੈਵੋਕ੍ਤਮ੍| ਨਿਗਦਂ ਸੀਧੁਮਿਤਿ ਨਿਰ੍ਦੋਸਂ ਸੀਧੁਮ੍||੧੪੧-੧੪੫||
Adhikarana 40 (146-151) · Śloka 151
ਦ੍ਰੋਣਂ ਮਧੂਕਪੁਸ੍ਪਾਣਾਂ ਵਿਡਙ੍ਗਾਨਾਂ ਤਤੋਰ੍ਧਤਃ| ਚਿਤ੍ਰਕਸ੍ਯ ਤਤੋਰ੍ਧਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਥਾ ਭਲ੍ਲਾਤਕਾਢਕਮ੍||੧੪੬|| ਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਸ੍ਟਪਲਂ ਚੈਵ ਤ੍ਰਿਦ੍ਰੋਣੇਪਾਂ ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍| ਦ੍ਰੋਣਸ਼ੇਸਂ ਤੁ ਤਚ੍ਛੀਤਂ ਮਧ੍ਵਰ੍ਧਾਢਕਸਂਯੁਤਮ੍||੧੪੭|| ਏਲਾਮਣਾਲਾਗੁਰੁਭਿਸ਼੍ਚਨ੍ਦਨੇਨ ਚ ਰੂਸਿਤੇ| ਕੁਮ੍ਭੇ ਮਾਸਸ੍ਥਿਤਂ ਜਾਤਮਾਸਵਂ ਤਂ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍||੧੪੮|| ਗ੍ਰਹਣੀਂ ਦੀਪਯਤ੍ਯੇਵ ਬਂਹਣਃ ਕਫਪਿਤ੍ਤਜਿਤ੍| ਸ਼ੋਥਂ ਕੁਸ੍ਠਂ ਕਿਲਾਸਂ ਚ ਪ੍ਰਮੇਹਾਂਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਣਾਸ਼ਯੇਤ੍||੧੪੯|| ਇਤਿ ਮਧੂਕਾਸਵਃ| ਮਧੂਕਪੁਸ੍ਪਸ੍ਵਰਸਂ ਸ਼ਤਮਰ੍ਧਕ੍ਸਯੀਕਤਮ੍| ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਪਾਦਯੁਤਂ ਸ਼ੀਤਂ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ ਸਨ੍ਨਿਧਾਪਯੇਤ੍||੧੫੦|| ਤਂ ਪਿਬਨ੍ ਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸਾਞ੍ਜਯੇਤ੍ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਹਿਤਾਸ਼ਨਃ| ਤਦ੍ਵਦ੍ਦ੍ਰਾਕ੍ਸੇਕ੍ਸੁਖਰ੍ਜੂਰਸ੍ਵਰਸਾਨਾਸੁਤਾਨ੍ ਪਿਬੇਤ੍||੧੫੧||
द्रोणं मधूकपुष्पाणां विडङ्गानां ततोऽर्धतः| चित्रकस्य ततोऽर्धं स्यात्तथा भल्लातकाढकम्||१४६|| मञ्जिष्ठाष्टपलं चैव त्रिद्रोणेऽपां विपाचयेत्| द्रोणशेषं तु तच्छीतं मध्वर्धाढकसंयुतम्||१४७|| एलामृणालागुरुभिश्चन्दनेन च रूषिते| कुम्भे मासस्थितं जातमासवं तं प्रयोजयेत्||१४८|| ग्रहणीं दीपयत्येव बृंहणः कफपित्तजित्| शोथं कुष्ठं किलासं च प्रमेहांश्च प्रणाशयेत्||१४९|| इति मधूकासवः| मधूकपुष्पस्वरसं शृतमर्धक्षयीकृतम्| क्षौद्रपादयुतं शीतं पूर्ववत् सन्निधापयेत्||१५०|| तं पिबन् ग्रहणीदोषाञ्जयेत् सर्वान् हिताशनः| तद्वद्द्राक्षेक्षुखर्जूरस्वरसानासुतान् पिबेत्||१५१||
🔊 Audio coming soon
ਅਰ੍ਧਕ੍ਸਯੀਕਤਮਿਤਿ ਪਾਕਾਦਰ੍ਧਾਵਸ਼ਿਸ੍ਟਂ ਕਤਮ੍| ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ਸਨ੍ਨਿਧਾਪਯੇਦਿਤਿ ਏਲਾਦਿਲਿਪ੍ਤੇ ਕੁਮ੍ਭੇ ਸਂਸ੍ਥਾਪਯੇਤ੍||੧੪੬-੧੫੧||
Adhikarana 41 (152-159) · Śloka 159
ਪ੍ਰਸ੍ਥੌ ਦੁਰਾਲਭਾਯਾ ਦ੍ਵੌ ਪਸ੍ਥਮਾਮਲਕਸ੍ਯ ਚ| ਦਨ੍ਤੀਚਿਤ੍ਰਕਮੁਸ੍ਟੀ ਦ੍ਵੇ ਪ੍ਰਤ੍ਯਗ੍ਰਂ ਚਾਭਯਾਸ਼ਤਮ੍||੧੫੨|| ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਰੋਣੇਮ੍ਭਸਃ ਪਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ਼ੀਤਂ ਦ੍ਰੋਣਾਵਸ਼ੇਸਿਤਮ੍| ਸਗੁਡਦ੍ਵਿਸ਼ਤਂ ਪੂਤਂ ਮਧੁਨਃ ਕੁਡਵਾਯੁਤਮ੍||੧੫੩|| ਤਦ੍ਵਤ੍ ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੋਃ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾ ਵਿਡਙ੍ਗਾਨਾਂ ਚ ਚੂਰ੍ਣਿਤੈਃ| ਕੁਡਵੈਰ੍ਘਤਕੁਮ੍ਭਸ੍ਥਂ ਪਕ੍ਸਾਜ੍ਜਾਤਂ ਤਤਃ ਪਿਬੇਤ੍||੧੫੪|| ਗ੍ਰਹਣੀਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਾਰ੍ਸ਼ਃਕੁਸ੍ਠਵੀਸਰ੍ਪਮੇਹਨੁਤ੍| ਸ੍ਵਰਵਰ੍ਣਕਰਸ਼੍ਚੈਸ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਕਫਾਪਹਃ||੧੫੫|| ਇਤਿ ਦੁਰਾਲਭਾਸਵਃ| ਹਰਿਦ੍ਰਾ ਪਞ੍ਚਮੂਲੇ ਦ੍ਵੇ ਵੀਰਰ੍ਸਭਕਜੀਵਕਮ੍| ਏਸਾਂ ਪਞ੍ਚਪਲਾਨ੍ ਭਾਗਾਂਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਰੋਣੇਮ੍ਭਸਃ ਪਚੇਤ੍||੧੫੬|| ਦ੍ਰੋਣਸ਼ੇਸੇ ਰਸੇ ਪੂਤੇ ਗੁਡਸ੍ਯ ਦ੍ਵਿਸ਼ਤਂ ਭਿਸਕ੍| ਚੂਰ੍ਣਿਤਾਨ੍ ਕੁਡਵਾਰ੍ਧਾਂਸ਼ਾਨ੍ ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪੇਚ੍ਚ ਸਮਾਕ੍ਸਿਕਾਨ੍||੧੫੭|| ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਮੁਸ੍ਤਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਵਿਡਙ੍ਗਮਧੁਕਪ੍ਲਵਾਨ੍| ਲੋਧ੍ਰਂ ਸ਼ਾਬਰਕਂ ਚੈਵ ਮਾਸਾਰ੍ਧਸ੍ਥਂ ਪਿਬੇਤ੍ਤੁ ਤਮ੍||੧੫੮|| ਏਸ ਮੂਲਾਸਵਃ ਸਿਦ੍ਧੋ ਦੀਪਨੋ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਜਿਤ੍| ਆਨਾਹਕਫਹਦ੍ਰੋਗਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਾਙ੍ਗਸਾਦਨੁਤ੍||੧੫੯|| ਇਤਿ ਮੂਲਾਸਵਃ|
प्रस्थौ दुरालभाया द्वौ पस्थमामलकस्य च| दन्तीचित्रकमुष्टी द्वे प्रत्यग्रं चाभयाशतम्||१५२|| चतुर्द्रोणेऽम्भसः पक्त्वा शीतं द्रोणावशेषितम्| सगुडद्विशतं पूतं मधुनः कुडवायुतम्||१५३|| तद्वत् प्रियङ्गोः पिप्पल्या विडङ्गानां च चूर्णितैः| कुडवैर्घृतकुम्भस्थं पक्षाज्जातं ततः पिबेत्||१५४|| ग्रहणीपाण्डुरोगार्शःकुष्ठवीसर्पमेहनुत्| स्वरवर्णकरश्चैष रक्तपित्तकफापहः||१५५|| इति दुरालभासवः| हरिद्रा पञ्चमूले द्वे वीरर्षभकजीवकम्| एषां पञ्चपलान् भागांश्चतुर्द्रोणेऽम्भसः पचेत्||१५६|| द्रोणशेषे रसे पूते गुडस्य द्विशतं भिषक्| चूर्णितान् कुडवार्धांशान् प्रक्षिपेच्च समाक्षिकान्||१५७|| प्रियङ्गुमुस्तमञ्जिष्ठाविडङ्गमधुकप्लवान्| लोध्रं शाबरकं चैव मासार्धस्थं पिबेत्तु तम्||१५८|| एष मूलासवः सिद्धो दीपनो रक्तपित्तजित्| आनाहकफहृद्रोगपाण्डुरोगाङ्गसादनुत्||१५९|| इति मूलासवः|
🔊 Audio coming soon
ਦਨ੍ਤੀਚਿਤ੍ਰਕਮੁਸ੍ਟੀ ਦ੍ਵੇ ਇਤਿ ਚਿਤ੍ਰਕਦਨ੍ਤ੍ਯੋਰ੍ਮਿਲਿਤ੍ਵਾ ਦ੍ਵਿਪਲਮ੍| ਤਦ੍ਵਦਿਤਿ ਏਲਾਦਿਨਾ ਲਿਪ੍ਤਬਹਤ੍ਕੁਮ੍ਭਸ੍ਥਮ੍||੧੫੨-੧੫੯||
Adhikarana 42 (160-162) · Śloka 162
ਪ੍ਰਾਸ੍ਥਿਕਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀਂ ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਗੁਡਂ ਮਧ੍ਯਂ ਬਿਭੀਤਕਾਤ੍| ਉਦਕਪ੍ਰਸ੍ਥਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਯਵਪਲ੍ਲੇ ਨਿਧਾਪਯੇਤ੍||੧੬੦|| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪਲਂ ਸੁਜਾਤਾਤ੍ਤੁ ਸਲਿਲਾਞ੍ਜਲਿਸਂਯੁਤਮ੍| ਪਿਬੇਤ੍ਪਿਣ੍ਡਾਸਵੋ ਹ੍ਯੇਸ ਰੋਗਾਨੀਕਵਿਨਾਸ਼ਨਃ||੧੬੧|| ਸ੍ਵਸ੍ਥੋਪ੍ਯੇਨਂ ਪਿਬੇਨ੍ਮਾਸਂ ਨਰਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਰਸਾਸ਼ਨਃ | ਇਚ੍ਛਂਸ੍ਤੇਸਾਮਨੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਰੋਗਾਣਾਂ ਯੇਤ੍ਰ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ||੧੬੨|| ਇਤਿ ਪਿਣ੍ਡਾਸਵਃ|
प्रास्थिकं पिप्पलीं पिष्ट्वा गुडं मध्यं बिभीतकात्| उदकप्रस्थसंयुक्तं यवपल्ले निधापयेत्||१६०|| तस्मात् पलं सुजातात्तु सलिलाञ्जलिसंयुतम्| पिबेत्पिण्डासवो ह्येष रोगानीकविनाशनः||१६१|| स्वस्थोऽप्येनं पिबेन्मासं नरः स्निग्धरसाशनः | इच्छंस्तेषामनुत्पत्तिं रोगाणां येऽत्र कीर्तिताः||१६२|| इति पिण्डासवः|
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਰਾਸ੍ਥਿਕਮਿਤ੍ਯਾਦੌ ਪਿਪ੍ਪਲੀਗੁਡਬਿਭੀਤਕਮਜ੍ਜਾਨਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਪ੍ਰਸ੍ਥਮਾਨਾਃ| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਰਸਾਸ਼ਨ ਇਤਿ ਸ੍ਨੇਹਵਨ੍ਮਾਂਸਰਸਭੋਜਨਃ||੧੬੦-੧੬੨||
Adhikarana 43 (163-167) · Śloka 167
ਨਵੇ ਪਿਪ੍ਪਲਿਮਧ੍ਵਾਕ੍ਤੇ ਕਲਸੇਗੁਰੁਧੂਪਿਤੇ| ਮਧ੍ਵਾਢਕਂ ਜਲਸਮਂ ਚੂਰ੍ਣਾਨੀਮਾਨਿ ਦਾਪਯੇਤ੍||੧੬੩|| ਕੁਡਵਾਰ੍ਧਂ ਵਿਡਙ੍ਗਾਨਾਂ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਃ ਕੁਡਵਂ ਤਥਾ| ਚਤੁਰ੍ਥਿਕਾਂਸ਼ਾਂ ਤ੍ਵਕ੍ਕ੍ਸੀਰੀਂ ਕੇਸ਼ਰਂ ਮਰਿਚਾਨਿ ਚ||੧੬੪|| ਤ੍ਵਗੇਲਾਪਤ੍ਰਕਸ਼ਟੀਕ੍ਰਮੁਕਾਤਿਵਿਸਾਘਨਾਨ੍| ਹਰੇਣ੍ਵੇਲ੍ਵਾਲੁਤੇਜੋਹ੍ਵਾਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਚਿਤ੍ਰਕਾਨ੍||੧੬੫|| ਕਾਰ੍ਸਿਕਾਂਸ੍ਤਤ੍ ਸ੍ਥਿਤਂ ਮਾਸਮਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍| ਮਨ੍ਦਂ ਸਨ੍ਦਪਯਤ੍ਯਗ੍ਨਿਂ ਕਰੋਤਿ ਵਿਸਮਂ ਸਮਮ੍||੧੬੬|| ਹਤ੍ਪਾਣ੍ਡੁਗ੍ਰਹਣੀਰੋਗਕੁਸ੍ਠਾਰ੍ਸ਼ਃਸ਼੍ਵਯਥੁਜ੍ਵਰਾਨ੍| ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਮਯਾਂਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯਾਨ੍ਮਧ੍ਵਰਿਸ੍ਟੋ ਵ੍ਯਪੋਹਤਿ||੧੬੭|| ਇਤਿ ਮਧ੍ਵਰਿਸ੍ਟਃ|
नवे पिप्पलिमध्वाक्ते कलसेऽगुरुधूपिते| मध्वाढकं जलसमं चूर्णानीमानि दापयेत्||१६३|| कुडवार्धं विडङ्गानां पिप्पल्याः कुडवं तथा| चतुर्थिकांशां त्वक्क्षीरीं केशरं मरिचानि च||१६४|| त्वगेलापत्रकशटीक्रमुकातिविषाघनान्| हरेण्वेल्वालुतेजोह्वापिप्पलीमूलचित्रकान्||१६५|| कार्षिकांस्तत् स्थितं मासमत ऊर्ध्वं प्रयोजयेत्| मन्दं सन्दपयत्यग्निं करोति विषमं समम्||१६६|| हृत्पाण्डुग्रहणीरोगकुष्ठार्शःश्वयथुज्वरान्| वातश्लेष्मामयांश्चान्यान्मध्वरिष्टो व्यपोहति||१६७|| इति मध्वरिष्टः|
🔊 Audio coming soon
ਨਵੇ ਇਤ੍ਯਾਦੌ ਤ੍ਵਗੇਲਾਦੀਨਾਂ ਕਾਰ੍ਸਿਕਤ੍ਵਮ੍||੧੬੩-੧੬੭||
Adhikarana 44 (168-170) · Śloka 170
ਸਮੂਲਾਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀਂ ਕ੍ਸਾਰੌ ਦ੍ਵੌ ਪਞ੍ਚ ਲਵਣਾਨਿ ਚ| ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਾਭਯਾਰਾਸ੍ਨਾਸ਼ਟੀਮਰਿਚਨਾਗਰਮ੍||੧੬੮|| ਕਤ੍ਵਾ ਸਮਾਂਸ਼ਂ ਤਚ੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਪਿਬੇਤ੍ ਪ੍ਰਾਤਃ ਸੁਖਾਮ੍ਬੁਨਾ| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਿਕੇ ਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸੇ ਬਲਵਰ੍ਣਾਗ੍ਨਿਵਰ੍ਧਨਮ੍||੧੬੯|| ਏਤੈਰੇਵੌਸਧੈਃ ਸਿਦ੍ਧਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਪੇਯਂ ਸਮਾਰੁਤੇ| ਗੌਲ੍ਮਿਕੇ ਸਟ੍ਪਲਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਭਲ੍ਲਾਤਕਘਤਂ ਚ ਯਤ੍||੧੭੦||
समूलां पिप्पलीं क्षारौ द्वौ पञ्च लवणानि च| मातुलुङ्गाभयारास्नाशटीमरिचनागरम्||१६८|| कृत्वा समांशं तच्चूर्णं पिबेत् प्रातः सुखाम्बुना| श्लेष्मिके ग्रहणीदोषे बलवर्णाग्निवर्धनम्||१६९|| एतैरेवौषधैः सिद्धं सर्पिः पेयं समारुते| गौल्मिके षट्पलं प्रोक्तं भल्लातकघृतं च यत्||१७०||
🔊 Audio coming soon
ਸਮੂਲਾਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀਮਿਤਿ ਪਿਪ੍ਪਲੀਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਂ ਚ| ਭਲ੍ਲਾਤਕਘਤਂ ਚ ਗੁਲ੍ਮੋਕ੍ਤਮਿਤਿ ਜ੍ਞੇਯਮ੍||੧੬੮-੧੭੦||
Adhikarana 45 (171-178) · Śloka 178
ਬਿਡਂ ਕਾਲੋਤ੍ਥਲਵਣਂ ਸਰ੍ਜਿਕਾਯਵਸ਼ੂਕਜਮ੍| ਸਪ੍ਤਲਾਂ ਕਣ੍ਟਕਾਰੀਂ ਚ ਚਿਤ੍ਰਕਂ ਚੇਤਿ ਦਾਹਯੇਤ੍||੧੭੧|| ਸਪ੍ਤਕਤ੍ਵਃ ਸ੍ਰੁਤਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਕ੍ਸਾਰਸ੍ਯ ਦ੍ਵ੍ਯਾਢਕੇਨ ਤੁ| ਆਢਕਂ ਸਰ੍ਪਿਸਃ ਪਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪਿਬੇਦਗ੍ਨਿਵਿਵਰ੍ਧਨਮ੍||੧੭੨|| ਇਤਿ ਕ੍ਸਾਰਘਤਮ੍| ਸਮੂਲਾਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀਂ ਪਾਠਾਂ ਚਵ੍ਯੇਨ੍ਦ੍ਰਯਵਨਾਗਰਮ੍| ਚਿਤ੍ਰਕਾਤਿਵਿਸੇ ਹਿਙ੍ਗੁ ਸ਼੍ਵਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਂ ਕਟੁਰੋਹਿਣੀਮ੍||੧੭੩|| ਵਚਾਂ ਚ ਕਾਰ੍ਸਿਕਂ ਪਞ੍ਚਲਵਣਾਨਾਂ ਪਲਾਨਿ ਚ| ਦਧ੍ਨਃ ਪ੍ਰਸ੍ਥਦ੍ਵਯੇ ਤੈਲਸਰ੍ਪਿਸੋਃ ਕੁਡਵਦ੍ਵਯੇ||੧੭੪|| ਖਣ੍ਡੀਕਤਾਨਿ ਨਿਸ੍ਕ੍ਵਾਥ੍ਯ ਸ਼ਨੈਰਨ੍ਤਰ੍ਗਤੇ ਰਸੇ| ਅਨ੍ਤਰ੍ਧੂਮਂ ਤਤੋ ਦਗ੍ਧਵਾ ਚੂਰ੍ਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਘਤਾਪ੍ਲੁਤਮ੍||੧੭੫|| ਪਿਬੇਤ੍ ਪਾਣਿਤਲਂ ਤਸ੍ਮਿਞ੍ਜੀਰ੍ਣੇ ਸ੍ਯਾਨ੍ਮਧੁਰਾਸ਼ਨਃ| ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਮਯਾਨ੍ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਹਨ੍ਯਾਦ੍ਵਿਸਗਰਾਂਸ਼੍ਚ ਸਃ||੧੭੬|| ਭਲ੍ਲਾਤਕਂ ਤ੍ਰਿਕਟੁਕਂ ਤ੍ਰਿਫਲਾਂ ਲਵਣਤ੍ਰਯਮ੍| ਅਨ੍ਤਰ੍ਧੂਮਂ ਦ੍ਵਿਪਲਿਕਂ ਗੋਪੁਰੀਸਾਗ੍ਨਿਨਾ ਦਹੇਤ੍||੧੭੭|| ਸ ਕ੍ਸਾਰਃ ਸਰ੍ਪਿਸਾ ਪੀਤੋ ਭੋਜ੍ਯੇ ਵਾਪ੍ਯਵਚੂਰ੍ਣਿਤਃ| ਹਤ੍ਪਾਣ੍ਡੁਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸਗੁਲ੍ਮੋਦਾਵਰ੍ਤਸ਼ੂਲਨੁਤ੍||੧੭੮||
बिडं कालोत्थलवणं सर्जिकायवशूकजम्| सप्तलां कण्टकारीं च चित्रकं चेति दाहयेत्||१७१|| सप्तकृत्वः स्रुतस्यास्य क्षारस्य द्व्याढकेन तु| आढकं सर्पिषः पक्त्वा पिबेदग्निविवर्धनम्||१७२|| इति क्षारघृतम्| समूलां पिप्पलीं पाठां चव्येन्द्रयवनागरम्| चित्रकातिविषे हिङ्गु श्वदंष्ट्रां कटुरोहिणीम्||१७३|| वचां च कार्षिकं पञ्चलवणानां पलानि च| दध्नः प्रस्थद्वये तैलसर्पिषोः कुडवद्वये||१७४|| खण्डीकृतानि निष्क्वाथ्य शनैरन्तर्गते रसे| अन्तर्धूमं ततो दग्धवा चूर्णं कृत्वा घृताप्लुतम्||१७५|| पिबेत् पाणितलं तस्मिञ्जीर्णे स्यान्मधुराशनः| वातश्लेष्मामयान्सर्वान्हन्याद्विषगरांश्च सः||१७६|| भल्लातकं त्रिकटुकं त्रिफलां लवणत्रयम्| अन्तर्धूमं द्विपलिकं गोपुरीषाग्निना दहेत्||१७७|| स क्षारः सर्पिषा पीतो भोज्ये वाऽप्यवचूर्णितः| हृत्पाण्डुग्रहणीदोषगुल्मोदावर्तशूलनुत्||१७८||
🔊 Audio coming soon
ਬਿਡਂ ਕਾਲੋਤ੍ਥਲਵਣਮਿਤਿ ਬਿਡਂ ਬਿਡਲਵਣਂ, ਕਾਲਲਵਣਂ ਤੁ ਸੌਵਰ੍ਚਲਲਵਣਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਖਣ੍ਡੀਕਤਾਨੀਤਿ ਖਣ੍ਡਂ ਖਣ੍ਡਂ ਕਤਾਨਿ| ਅਨੁਗਤੇ ਰਸੇ ਇਤਿ ਨਿਪੀਤੇ ਦ੍ਰਵੇ| ਪਾਣਿਤਲਮਿਤਿ ਕਰ੍ਸਃ| ਮਧੁਰਾਸ਼ਨਤ੍ਵਮਿਹ ਕ੍ਸਾਰਪ੍ਰਯੋਗਾਭਿਚ੍ਛੇਦਕਤ੍ਵਹਨ੍ਤਤਯਾ ਯੌਗਿਕਤ੍ਵਾਜ੍ਜ੍ਞੇਯਮ੍||੧੭੧-੧੭੮||
Adhikarana 46 (179-180) · Śloka 180
ਦੁਰਾਲਭਾਂ ਕਰਞ੍ਜੌ ਦ੍ਵੌ ਸਪ੍ਤਪਰ੍ਣਂ ਸਵਤ੍ਸਕਮ੍| ਸਡ੍ਗ੍ਰਨ੍ਥਾਂ ਮਦਨਂ ਮੂਰ੍ਵਾਂ ਪਾਠਾਮਾਰਗ੍ਵਧਂ ਤਥਾ||੧੭੯|| ਗੋਮੂਤ੍ਰੇਣ ਸਮਾਂਸ਼ਾਨਿ ਕਤ੍ਵਾ ਚੂਰ੍ਣਾਨਿ ਦਾਹਯੇਤ੍| ਦਗ੍ਧ੍ਵਾ ਚ ਤਂ ਪਿਬੇਤ੍ ਕ੍ਸਾਰਂ ਗ੍ਰਹਣੀਬਲਵਰ੍ਧਨਮ੍||੧੮੦||
दुरालभां करञ्जौ द्वौ सप्तपर्णं सवत्सकम्| षड्ग्रन्थां मदनं मूर्वां पाठामारग्वधं तथा||१७९|| गोमूत्रेण समांशानि कृत्वा चूर्णानि दाहयेत्| दग्ध्वा च तं पिबेत् क्षारं ग्रहणीबलवर्धनम्||१८०||
🔊 Audio coming soon
ਗੋਮੂਤ੍ਰੇਣ ਸਮਾਂਸ਼ਾਨੀਤਿ ਗੋਮੂਤ੍ਰੇਣ ਮਿਲਿਤਂ ਚੂਰ੍ਣਂ ਤੁਲ੍ਯਮ੍| ਅਸ੍ਯ ਚ ਪਾਨਂ ਪੂਰ੍ਵਕ੍ਸਾਰਵਤ੍ ਸਰ੍ਪਿਸਾ ਜ੍ਞੇਯਮ੍||੧੭੯-੧੮੦||
Adhikarana 47 (181-182) · Śloka 182
ਭੂਨਿਮ੍ਬਂ ਰੋਹਿਣੀਂ ਤਿਕ੍ਤਾਂ ਪਟੋਲਂ ਨਿਮ੍ਬਪਰ੍ਪਟਮ੍| ਦਹੇਨ੍ਮਾਹਿਸਮੂਤ੍ਰੇਣ ਕ੍ਸਾਰ ਏਸੋਗ੍ਨਿਵਰ੍ਧਨਃ||੧੮੧|| ਦ੍ਵੇ ਹਰਿਦ੍ਰੇ ਵਚਾ ਕੁਸ੍ਠਂ ਚਿਤ੍ਰਕਃ ਕਟੁਰੋਹਿਣੀ| ਮੁਸ੍ਤਂ ਚ ਬਸ੍ਤਮੂਤ੍ਰੇਣ ਦਹੇਤ੍ ਕ੍ਸਾਰੋਗ੍ਨਿਵਰ੍ਧਨਃ||੧੮੨||
भूनिम्बं रोहिणीं तिक्तां पटोलं निम्बपर्पटम्| दहेन्माहिषमूत्रेण क्षार एषोऽग्निवर्धनः||१८१|| द्वे हरिद्रे वचा कुष्ठं चित्रकः कटुरोहिणी| मुस्तं च बस्तमूत्रेण दहेत् क्षारोऽग्निवर्धनः||१८२||
🔊 Audio coming soon
ਮਾਹਿਸਮੂਤ੍ਰੇਣੇਤ੍ਯਾਦੌ ਚੂਰ੍ਣਸਮਤ੍ਵਂ ਮਾਹਿਸਮੂਤ੍ਰਸ੍ਯ, ਪੂਰ੍ਵਪ੍ਰਯੋਗਦਸ੍ਟਤ੍ਵਾਤ੍||੧੮੧-੧੮੨||
Adhikarana 48 (183-187) · Śloka 187
ਚਤੁਸ੍ਪਲਂ ਸੁਧਾਕਾਣ੍ਡਾਤ੍ਤ੍ਰਿਪਲਂ ਲਵਣਤ੍ਰਯਾਤ੍| ਵਾਰ੍ਤਾਕੀਕੁਡਵਂ ਚਾਰ੍ਕਾਦਸ੍ਟੌ ਦ੍ਵੇ ਚਿਤ੍ਰਕਾਤ੍ ਪਲੇ||੧੮੩|| ਦਗ੍ਧਾਨਿ ਵਾਰ੍ਤਾਕੁਰਸੇ ਗੁਟਿਕਾ ਭੋਜਨੋਤ੍ਤਰਾਃ| ਭੁਕ੍ਤਂ ਭੁਕ੍ਤਂ ਪਚਨ੍ਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਾਰ੍ਸ਼ਸਾਂ ਹਿਤਾਃ||੧੮੪|| ਵਿਸੂਚਿਕਾਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਹਦ੍ਰੋਗਸ਼ਮਨਾਸ਼੍ਚ ਤਾਃ| ਇਤ੍ਯੇਸਾ ਕ੍ਸਾਰਗੁਟਿਕਾ ਕਸ੍ਣਾਤ੍ਰੇਯੇਣ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾ||੧੮੫|| ਇਤਿ ਕ੍ਸਾਰਗੁਡਿਕਾ| ਵਤ੍ਸਕਾਤਿਵਿਸੇ ਪਾਠਾਂ ਦੁਃਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਂ ਹਿਙ੍ਗੁ ਚਿਤ੍ਰਕਮ੍| ਚੂਰ੍ਣੀਕਤ੍ਯ ਪਲਾਸ਼ਾਗ੍ਰਕ੍ਸਾਰੇ ਮੂਤ੍ਰਸ੍ਰੁਤੇ ਪਚੇਤ੍||੧੮੬|| ਆਯਸੇ ਭਾਜਨੇ ਸਾਨ੍ਦ੍ਰਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਕੋਲਂ ਸੁਖਾਮ੍ਬੁਨਾ| ਮਦ੍ਯੈਰ੍ਵਾ ਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸਸ਼ੋਥਾਰ੍ਸ਼ਃਪਾਣ੍ਡੁਮਾਨ੍ ਪਿਬੇਤ੍||੧੮੭|| ਇਤਿ ਚਤੁਰ੍ਥਕ੍ਸਾਰਃ|
चतुष्पलं सुधाकाण्डात्त्रिपलं लवणत्रयात्| वार्ताकीकुडवं चार्कादष्टौ द्वे चित्रकात् पले||१८३|| दग्धानि वार्ताकुरसे गुटिका भोजनोत्तराः| भुक्तं भुक्तं पचन्त्याशु कासश्वासार्शसां हिताः||१८४|| विसूचिकाप्रतिश्यायहृद्रोगशमनाश्च ताः| इत्येषा क्षारगुटिका कृष्णात्रेयेण कीर्तिता||१८५|| इति क्षारगुडिका| वत्सकातिविषे पाठां दुःस्पर्शां हिङ्गु चित्रकम्| चूर्णीकृत्य पलाशाग्रक्षारे मूत्रस्रुते पचेत्||१८६|| आयसे भाजने सान्द्रात्तस्मात् कोलं सुखाम्बुना| मद्यैर्वा ग्रहणीदोषशोथार्शःपाण्डुमान् पिबेत्||१८७|| इति चतुर्थक्षारः|
🔊 Audio coming soon
ਚਤੁਸ੍ਪਲਮਿਤ੍ਯਾਦੌ, ‘ਚਤੁਸ੍ਪਲਂ ਸੁਧਾਕਾਣ੍ਡਾਤ੍ਤ੍ਰਿਫਲਾਲਵਣਾਨਿ ਚ’ ਇਤਿ ਯੇ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਤੇ ਤ੍ਰਿਫਲਾਲਵਣੈਰ੍ਮਿਲਿਤ੍ਵਾ ਚਤੁਸ੍ਪਲਂ ਵਦਨ੍ਤਿ| ਦਗ੍ਧਾਨਿ ਵਾਰ੍ਤਾਕੁਰਸੇ ਇਤਿ ਕ੍ਸਾਰੀਭੂਤਾਨਿ ਪੁਨਰ੍ਵਾਰ੍ਤਾਕੁਰਸੇ ਗੁਟਿਕਾਃ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾਃ||੧੮੩-੧੮੭||
Adhikarana 49 (188-193) · Śloka 193
ਤ੍ਰਿਫਲਾਂ ਕਟਭੀਂ ਚਵ੍ਯਂ ਬਿਲ੍ਵਮਧ੍ਯਮਯੋਰਜਃ| ਰੋਹਿਣੀਂ ਕਟੁਕਾਂ ਮੁਸ੍ਤਂ ਕੁਸ੍ਠਂ ਪਾਠਾਂ ਚ ਹਿਙ੍ਗੁ ਚ||੧੮੮|| ਮਧੁਕਂ ਮੁਸ੍ਕਕਯਵਕ੍ਸਾਰੌ ਤ੍ਰਿਕਟੁਕਂ ਵਚਾਮ੍| ਵਿਡਙ੍ਗਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਂ ਸ੍ਵਰ੍ਜਿਕਾਂ ਨਿਮ੍ਬਚਿਤ੍ਰਕੌ||੧੮੯|| ਮੂਰ੍ਵਾਜਮੋਦੇਨ੍ਦ੍ਰਯਵਾਨ੍ ਗੁਡੂਚੀਂ ਦੇਵਦਾਰੁ ਚ| ਕਾਰ੍ਸਿਕਂ ਲਵਣਾਨਾਂ ਚ ਪਞ੍ਚਾਨਾਂ ਪਲਿਕਾਨ੍ਪਥਕ੍||੧੯੦|| ਭਾਗਾਨ੍ ਦਧ੍ਨਿ ਤ੍ਰਿਕੁਡਵੇ ਘਤਤੈਲੇਨ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਮ੍| ਅਨ੍ਤਰ੍ਧੂਮਂ ਸ਼ਨੈਰ੍ਦਗ੍ਧ੍ਵਾ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪਾਣਿਤਲਂ ਪਿਬੇਤ੍||੧੯੧|| ਸਰ੍ਪਿਸਾ ਕਫਵਾਤਾਰ੍ਸ਼ੋਗ੍ਰਹਣੀਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਵਾਨ੍| ਪ੍ਲੀਹਮੂਤ੍ਰਗ੍ਰਹਸ਼੍ਵਾਸਹਿਕ੍ਕਾਕਾਸਕ੍ਰਿਮਿਜ੍ਵਰਾਨ੍||੧੯੨|| ਸ਼ੋਸਾਤਿਸਾਰੌ ਸ਼੍ਵਯਥੁਂ ਪ੍ਰਮੇਹਾਨਾਹਹਦ੍ਗ੍ਰਹਾਨ੍| ਹਨ੍ਯਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਵਿਸਂ ਚੈਵ ਕ੍ਸਾਰੋਗ੍ਨਿਜਨਨੋ ਵਰਃ||੧੯੩|| ਜੀਰ੍ਣੇ ਰਸੈਰ੍ਵਾ ਮਧੁਰੈਰਸ਼੍ਨੀਯਾਤ੍ ਪਯਸਾਪਿ ਵਾ| ਇਤਿ ਪਞ੍ਚਮਕ੍ਸਾਰਃ|
त्रिफलां कटभीं चव्यं बिल्वमध्यमयोरजः| रोहिणीं कटुकां मुस्तं कुष्ठं पाठां च हिङ्गु च||१८८|| मधुकं मुष्ककयवक्षारौ त्रिकटुकं वचाम्| विडङ्गं पिप्पलीमूलं स्वर्जिकां निम्बचित्रकौ||१८९|| मूर्वाजमोदेन्द्रयवान् गुडूचीं देवदारु च| कार्षिकं लवणानां च पञ्चानां पलिकान्पृथक्||१९०|| भागान् दध्नि त्रिकुडवे घृततैलेन मूर्च्छितम्| अन्तर्धूमं शनैर्दग्ध्वा तस्मात् पाणितलं पिबेत्||१९१|| सर्पिषा कफवातार्शोग्रहणीपाण्डुरोगवान्| प्लीहमूत्रग्रहश्वासहिक्काकासक्रिमिज्वरान्||१९२|| शोषातिसारौ श्वयथुं प्रमेहानाहहृद्ग्रहान्| हन्यात् सर्वविषं चैव क्षारोऽग्निजननो वरः||१९३|| जीर्णे रसैर्वा मधुरैरश्नीयात् पयसाऽपि वा| इति पञ्चमक्षारः|
🔊 Audio coming soon
ਤ੍ਰਿਫਲਾਮਿਤ੍ਯਾਦੌ ਮੁਸ੍ਕਕਂ ਘਣ੍ਟਾਪਾਟਲਕਮ੍| ਘਤਤੈਲੇਨੇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਦਧਿਸਾਹਚਰ੍ਯਾਦ੍ਘਤਤੈਲਸ੍ਯਾਪਿ ਮਿਲਿਤਸ੍ਯ ਕੁਡਵਤ੍ਰਯਮ੍||੧੮੮-੧੯੩||-
Adhikarana 50 (194-195) · Śloka 196
ਤ੍ਰਿਦੋਸੇ ਵਿਧਿਵਿਦ੍ਵੈਦ੍ਯਃ ਪਞ੍ਚ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਕਾਰਯੇਤ੍||੧੯੪|| ਘਤਕ੍ਸਾਰਾਸਵਾਰਿਸ੍ਟਾਨ੍ ਦਦ੍ਯਾਚ੍ਚਾਗ੍ਨਿਵਿਵਰ੍ਧਨਾਨ੍| ਕ੍ਰਿਯਾ ਯਾ ਚਾਨਿਲਾਦੀਨਾਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਾ ਗ੍ਰਹਣੀਂ ਪ੍ਰਤਿ||੧੯੫|| ਵ੍ਯਤ੍ਯਾਸਾਤ੍ਤਾਂ ਸਮਸ੍ਤਾਂ ਵਾ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਦੋਸਵਿਸ਼ੇਸਵਿਤ੍|੧੯੬|
त्रिदोषे विधिविद्वैद्यः पञ्च कर्माणि कारयेत्||१९४|| घृतक्षारासवारिष्टान् दद्याच्चाग्निविवर्धनान्| क्रिया या चानिलादीनां निर्दिष्टा ग्रहणीं प्रति||१९५|| व्यत्यासात्तां समस्तां वा कुर्याद्दोषविशेषवित्|१९६|
🔊 Audio coming soon
ਤ੍ਰਿਦੋਸੇ ਪਞ੍ਚਕਰ੍ਮਾਣੀਤ੍ਯਤ੍ਰ ਸ਼ਿਰੋਵਿਰੇਚਨਸ੍ਯਾਯੌਗਿਕਤ੍ਵੇਪ੍ਯਤ੍ਰ ਭੂਯਸਾਂ ਕਰ੍ਮਣਾਂ ਯੌਗਿਕਤ੍ਵਾਤ੍ ਪਞ੍ਚਕਰ੍ਮਾਣੀਤਿ ਕਤਂ, ਕਿਂਵਾ ਸ਼ਿਰੋਰੋਗਾਦਿਸਦ੍ਭਾਵੇ ਸ਼ਿਰੋਵਿਰੇਚਨਮਪ੍ਯਤ੍ਰ ਦੇਯਮੇਵ| ਵ੍ਯਤ੍ਯਾਸਾਤ੍ਤਾਂ ਸਮਸ੍ਤਾਂ ਚੇਤਿ ਉਕ੍ਤਵਾਤਾਦਿਕ੍ਰਿਯਾਂ ਵ੍ਯਤ੍ਯਾਸਾਦੇਕੈਕਦੋਸਕ੍ਰਿਯਾਪਰਿਵਰ੍ਤਨੇਨ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍, ਕਿਂਵਾ ਮਿਲਿਤੈਰਪਿ ਕ੍ਰਿਯਾ ਏਕਕਾਲਂ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾ; ਕ੍ਰਿਯਾਮੇਲਨਂ ਚ ਵਾਤਾਦਿਦ੍ਰਵ੍ਯਮੇਲਨਾਦੇਵ ਭਵਤਿ||੧੯੪-੧੯੫||-
Adhikarana 51 (196-197) · Śloka 198
ਸ੍ਨੇਹਨਂ ਸ੍ਵੇਦਨਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਰ੍ਲਙ੍ਘਨਂ ਦੀਪਨਂ ਚ ਯਤ੍||੧੯੬|| ਚੂਰ੍ਣਾਨਿ ਲਵਣਕ੍ਸਾਰਮਧ੍ਵਰਿਸ੍ਟਸੁਰਾਸਵਾਃ| ਵਿਵਿਧਾਸ੍ਤਕ੍ਰਯੋਗਾਸ਼੍ਚ ਦੀਪਨਾਨਾਂ ਚ ਸਰ੍ਪਿਸਾਮ੍||੧੯੭|| ਗ੍ਰਹਣੀਰੋਗਿਭਿਃ ਸੇਵ੍ਯਾਃ, ...|੧੯੮|
स्नेहनं स्वेदनं शुद्धिर्लङ्घनं दीपनं च यत्||१९६|| चूर्णानि लवणक्षारमध्वरिष्टसुरासवाः| विविधास्तक्रयोगाश्च दीपनानां च सर्पिषाम्||१९७|| ग्रहणीरोगिभिः सेव्याः, ...|१९८|
🔊 Audio coming soon
ਸ੍ਨੇਹਨਮਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸਭੇਸਜਂ ਸਙ੍ਕਲਯ੍ਯਾਹ||੧੯੬-੧੯੭||-
Adhikarana 52 (198-200) · Śloka 201
... ਕ੍ਰਿਯਾਂ ਚਾਵਸ੍ਥਿਕੀਂ ਸ਼ਣੁ| ਸ੍ਠੀਵਨਂ ਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਿਕੇ ਰੂਕ੍ਸਂ ਦੀਪਨਂ ਤਿਕ੍ਤਸਂਯੁਤਮ੍||੧੯੮|| ਸਕਦ੍ਰੂਕ੍ਸਂ ਸਕਤ੍ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਕਸ਼ੇ ਬਹੁਕਫੇ ਹਿਤਮ੍| ਪਰੀਕ੍ਸ੍ਯਾਮਂ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਦੀਪਨਂ ਸ੍ਨੇਹਸਂਯੁਤਮ੍||੧੯੯|| ਦੀਪਨਂ ਬਹੁਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਤਿਕ੍ਤਂ ਮਧੁਰਸਂਯੁਤਮ੍| ਬਹੁਵਾਤਸ੍ਯ ਤੁ ਸ੍ਨੇਹਲਵਣਾਮ੍ਲਯੁਤਂ ਹਿਤਮ੍||੨੦੦|| ਸਨ੍ਧੁਕ੍ਸਤਿ ਤਥਾ ਵਹ੍ਨਿਰੇਸਾਂ ਵਿਧਿਵਦਿਨ੍ਧਨੈਃ|੨੦੧|
... क्रियां चावस्थिकीं शृणु| ष्ठीवनं श्लैष्मिके रूक्षं दीपनं तिक्तसंयुतम्||१९८|| सकृद्रूक्षं सकृत्स्निग्धं कृशे बहुकफे हितम्| परीक्ष्यामं शरीरस्य दीपनं स्नेहसंयुतम्||१९९|| दीपनं बहुपित्तस्य तिक्तं मधुरसंयुतम्| बहुवातस्य तु स्नेहलवणाम्लयुतं हितम्||२००|| सन्धुक्षति तथा वह्निरेषां विधिवदिन्धनैः|२०१|
🔊 Audio coming soon
ਕ੍ਰਿਯਾਂ ਚਾਵਸ੍ਥਿਕੀਮਿਤਿ ਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸ ਏਵ ਅਵਸ੍ਥਾਵਿਸ਼ੇਸੇ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾਂ ਕ੍ਰਿਯਾਂ ਸ਼ਣੁ| ਸਕਦ੍ਰੂਕ੍ਸਂ ਸਕਤ੍ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਕਸ਼ ਇਤਿ ਯਦਿ ਰੂਕ੍ਸਮੇਵ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਤਦਾ ਕਸ਼ਸ੍ਯ ਬਲਹਾਨਿਃ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਅਥ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮੇਵ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਤਦਾ ਬਹੁਕਫੇ ਕਫਵਦ੍ਧਿਃ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਤੇਨੋਭਯਾਪੇਕ੍ਸਯਾ ਅਨ੍ਤਰਾ ਰੂਕ੍ਸਮਨ੍ਤਰਾ ਚ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸ੍ਨੇਹਲਵਣਾਮ੍ਲਯੁਤਮਿਤਿ ਦੀਪਨਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸਨ੍ਧੁਕ੍ਸਤਿ ਵਿਧਿਵਦਿਨ੍ਧਨੈਰਿਤਿ ਯਥਾਵਿਧਾਨਦੀਪਿਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੧੯੮-੨੦੦||-
Adhikarana 53 (201-205) · Śloka 205
ਸ੍ਨੇਹਮੇਵ ਪਰਂ ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਦੁਰ੍ਬਲਾਨਲਦੀਪਨਮ੍||੨੦੧|| ਨਾਲਂ ਸ੍ਨੇਹਸਮਿਦ੍ਧਸ੍ਯ ਸ਼ਮਾਯਾਨ੍ਨਂ ਸੁਗੁਰ੍ਵਪਿ| ਮਨ੍ਦਾਗ੍ਨਿਰਵਿਪਕ੍ਵਂ ਤੁ ਪੁਰੀਸਂ ਯੋਤਿਸਾਰ੍ਯਤੇ||੨੦੨|| ਦੀਪਨੀਯੌਸਧੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਾਂ ਘਤਮਾਤ੍ਰਾਂ ਪਿਬੇਤ੍ਤੁ ਸਃ| ਤਯਾ ਸਮਾਨਃ ਪਵਨਃ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨੋ ਮਾਰ੍ਗਮਾਸ੍ਥਿਤਃ||੨੦੩|| ਅਗ੍ਨੇਃ ਸਮੀਪਚਾਰਿਤ੍ਵਾਦਾਸ਼ੁ ਪ੍ਰਕੁਰੁਤੇ ਬਲਮ੍| ਕਾਠਿਨ੍ਯਾਦ੍ਯਃ ਪੁਰੀਸਂ ਤੁ ਕਚ੍ਛ੍ਰਾਨ੍ਮੁਞ੍ਚਤਿ ਮਾਨਵਃ||੨੦੪|| ਸਘਤਂ ਲਵਣੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਨਰੋਨ੍ਨਾਵਗ੍ਰਹਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਾਨ੍ਮਨ੍ਦੇ ਪਿਬੇਤ੍ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਤੈਲਂ ਵਾ ਦੀਪਨੈਰ੍ਯੁਤਮ੍||੨੦੫||
स्नेहमेव परं विद्याद्दुर्बलानलदीपनम्||२०१|| नालं स्नेहसमिद्धस्य शमायान्नं सुगुर्वपि| मन्दाग्निरविपक्वं तु पुरीषं योऽतिसार्यते||२०२|| दीपनीयौषधैर्युक्तां घृतमात्रां पिबेत्तु सः| तया समानः पवनः प्रसन्नो मार्गमास्थितः||२०३|| अग्नेः समीपचारित्वादाशु प्रकुरुते बलम्| काठिन्याद्यः पुरीषं तु कृच्छ्रान्मुञ्चति मानवः||२०४|| सघृतं लवणैर्युक्तं नरोऽन्नावग्रहं पिबेत्| रौक्ष्यान्मन्दे पिबेत्सर्पिस्तैलं वा दीपनैर्युतम्||२०५||
🔊 Audio coming soon
ਉਕ੍ਤਾਨੁਕ੍ਤਸ੍ਨੇਹਫਲਮਵਧਾਰਯਨ੍ਨਾਹ- ਸ੍ਨੇਹਮੇਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਰਮਿਤਿ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਮ੍| ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯ ਦੀਪਨਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਤ੍ਵੇ ਹੇਤੁਮਾਹ- ਨਾਲਮਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ| ਨਾਲਮਿਤਿ ਨ ਸਮਰ੍ਥਮ੍| ਸ੍ਨੇਹਸਮਿਦ੍ਧਸ੍ਯੇਤਿ ਸ੍ਨੇਹਦੀਪ੍ਤਸ੍ਯ| ਸ੍ਨੇਹਸ਼ਬ੍ਦੇਨਾਤ੍ਰ ਸਾਮਾਨ੍ਯਵਾਚਿਨਾ ਸਰ੍ਪਿਰੇਵੋਚ੍ਯਤੇ, ਸਰ੍ਪਿਸ ਏਵਾਤ੍ਰਾਧਿਕਾਰਾਤ੍| ਮਨ੍ਦਾਗ੍ਨਿਰਿਤ੍ਯਾਦੌ ਅਵਿਪਕ੍ਵਮਿਤਿ ਪੁਰੀਸਵਿਸ਼ੇਸਣਂ; ਤੇਨਾਵਿਪਕ੍ਵਸ਼ਬ੍ਦੇਨੇਹ ਰਸਾਮਸ੍ਯ ਗ੍ਰਹਣਂ ਨ ਭਵਤਿ, ਰਸਾਮੇ “ਜਠਰਾਮਗਰਾਰ੍ਦਿਤਾਃ” (ਸੂ.ਅ.੧੩) ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਸ੍ਨੇਹੋ ਨਿਸਿਦ੍ਧਃ, ਸ੍ਨੇਹਾਪਕ੍ਵਪੁਰੀਸਂ ਪ੍ਰਤਿ ਸ੍ਨੇਹਪ੍ਰਯੋਗੋ ਵਿਰੁਦ੍ਧ ਏਵ; ਕਿਞ੍ਚ ਦੀਪਨੀਯੌਸਧਸਂਸ੍ਕਾਰਾਦਪਿ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯ ਸਂਸ੍ਕਾਰਗੁਣਾਵਿਘਾਤਾਦੇਵ ਅਪਕ੍ਵਪੁਰੀਸਂ ਪ੍ਰਤਿ ਹਿਤਤ੍ਵਂ ਭਵਤਿ; ਸ੍ਨੇਹਾਂਸ਼ਸ੍ਤੁ ਵਾਤਪ੍ਰਗੁਣਤਾਕਰਣਤ੍ਵੇਨ ਸਹਾਯਤਯਾ ਉਪਾਦੀਯਤੇ, ਅਤ ਏਵੋਕ੍ਤਂ- ਤਯਾ ਸਮਾਨ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਸਨ੍ਨ ਇਤਿ ਦੁਸ੍ਟਿਵਿਰਹਤਃ| ਮਾਰ੍ਗਮਾਸ੍ਥਿਤ ਇਤਿ ਸ੍ਵਾਭਾਵਿਕਮਾਰ੍ਗਮਾਪਨ੍ਨਃ| ਸਮੀਪਚਾਰਿਤ੍ਵਾਦਿਤਿ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਤ੍ਵਾਦਿਗੁਣਯੋਗੇ ਸਤਿ ਅਗ੍ਨਿਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ੍ਥਿਤਤ੍ਵਾਦ੍ਬਲਮੇਵ ਵਹ੍ਨੇਃ ਕਰੋਤਿ ਨ ਵੈਸਮ੍ਯਮ੍, ਅਗ੍ਨਿਦੀਪ੍ਤਿਕਰਤ੍ਵਸ੍ਵਭਾਵਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਨ੍ਨਾਵਗ੍ਰਹਮਿਤਿ ਅਨ੍ਨੇਨਾਵਗ੍ਰਹੋਸ੍ਯੇਤਿ ਅਨ੍ਨਾਵਗ੍ਰਹਃ; ਅਨ੍ਨਮਧ੍ਯਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੨੦੧-੨੦੫||
Adhikarana 54 (206-210) · Śloka 211
ਅਤਿਸ੍ਨੇਹਾਤ੍ਤੁ ਮਨ੍ਦੇਗ੍ਨੌ ਚੂਰ੍ਣਾਰਿਸ੍ਟਾਸਵਾ ਹਿਤਾਃ| ਭਿਨ੍ਨੇ ਗੁਦੋਪਲੇਪਾਤ੍ਤੁ ਮਲੇ ਤੈਲਸੁਰਾਸਵਾਃ||੨੦੬|| ਉਦਾਵਰ੍ਤਾਤ੍ਤੁ ਮਨ੍ਦੇਗ੍ਨੌ ਨਿਰੂਹਾਃ ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਯਃ| ਦੋਸਵਦ੍ਧ੍ਯਾ ਤੁ ਮਨ੍ਦੇਗ੍ਨੌ ਸ਼ੁਦ੍ਧੋ ਦੋਸਵਿਧਿਂ ਚਰੇਤ੍||੨੦੭|| ਵ੍ਯਾਧਿਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਮਨ੍ਦੇ ਤੁ ਸਰ੍ਪਿਰੇਵਾਗ੍ਨਿਦੀਪਨਮ੍| ਉਪਵਾਸਾਚ੍ਚ ਮਨ੍ਦੇਗ੍ਨੌ ਯਵਾਗੂਭਿਃ ਪਿਬੇਦ੍ਘਤਮ੍||੨੦੮|| ਅਨ੍ਨਾਵਪੀਡਿਤਂ ਬਲ੍ਯਂ ਦੀਪਨਂ ਬਂਹਣਂ ਚ ਤਤ੍| ਦੀਰ੍ਘਕਾਲਪ੍ਰਸਙ੍ਗਾਤ੍ਤੁ ਕ੍ਸਾਮਕ੍ਸੀਣਕਸ਼ਾਨ੍ਨਰਾਨ੍||੨੦੯|| ਪ੍ਰਸਹਾਨਾਂ ਰਸੈਃ ਸਾਮ੍ਲੈਰ੍ਭੋਜਯੇਤ੍ ਪਿਸ਼ਿਤਾਸ਼ਿਨਾਮ੍| ਲਘੁ, ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਸ਼ੋਧਿਤ੍ਵਾਦ੍ਦੀਪਯਨ੍ਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਤੇਨਲਮ੍||੨੧੦|| ਮਾਂਸੋਪਚਿਤਮਾਂਸਤ੍ਵਾਤ੍ਤਥਾਸ਼ੁਤਰਬਂਹਣਾਃ|੨੧੧|
अतिस्नेहात्तु मन्देऽग्नौ चूर्णारिष्टासवा हिताः| भिन्ने गुदोपलेपात्तु मले तैलसुरासवाः||२०६|| उदावर्तात्तु मन्देऽग्नौ निरूहाः स्नेहबस्तयः| दोषवृद्ध्या तु मन्देऽग्नौ शुद्धो दोषविधिं चरेत्||२०७|| व्याधियुक्तस्य मन्दे तु सर्पिरेवाग्निदीपनम्| उपवासाच्च मन्देऽग्नौ यवागूभिः पिबेद्घृतम्||२०८|| अन्नावपीडितं बल्यं दीपनं बृंहणं च तत्| दीर्घकालप्रसङ्गात्तु क्षामक्षीणकृशान्नरान्||२०९|| प्रसहानां रसैः साम्लैर्भोजयेत् पिशिताशिनाम्| लघु, तीक्ष्णोष्णशोधित्वाद्दीपयन्त्याशु तेऽनलम्||२१०|| मांसोपचितमांसत्वात्तथाऽऽशुतरबृंहणाः|२११|
🔊 Audio coming soon
ਅਤਿਸ੍ਨੇਹਾਨ੍ਮਨ੍ਦੇਗ੍ਨੌ ਸਤਿ ਚੂਰ੍ਣਾਰਿਸ੍ਟਾਦੀਨਿ ਯੋਜ੍ਯਾਨਿ| ਭਿਨ੍ਨੇ ਇਤਿ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਗੁਦੋਪਲੇਪਾਦਗ੍ਨੌ ਮਨ੍ਦੇ, ਤੈਲਸੁਰਾਸਵਾ ਦੇਯਾ ਇਤਿ ਵਾਕ੍ਯਾਰ੍ਥਃ| ਦੋਸਵਿਧਿਂ ਚਰੇਦਿਤਿ ਅਗ੍ਨਿਮਾਨ੍ਦ੍ਯਕਾਰਕਦੋਸੌਸਧਵਿਧਿਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਅਨ੍ਨਾਵਪੀਡਿਤਂ ਯਥਾ ਭਵਤਿ ਤਥਾ ਯਵਾਗੂਭਿਰ੍ਘਤਂ ਪਿਬੇਤ੍; ਅਨ੍ਨਾਵਪੀਡਿਤਂ ਚ ਮਧ੍ਯਭੋਜਨਪੀਤਂ ਘਤਂ ਭਵਤਿ| ਦੀਰ੍ਘਕਾਲੇਤ੍ਯਾਦੌ ਕ੍ਸਾਮੋ ਵ੍ਯਵਸਾਯਸ਼ੂਨ੍ਯਃ , ਕ੍ਸੀਣੋ ਦੁਰ੍ਬਲਃ, ਕਸ਼ੋ ਹੀਨਮਾਂਸਃ| ਪ੍ਰਸਹਾਨਾਂ ਦ੍ਵੈਵਿਧ੍ਯਾਨ੍ਮਾਂਸਾਸ਼ਿਨਾਮਿਤਿ ਵਿਸ਼ੇਸਣਂ, ਤੇਨ ਤਣਾਦਪ੍ਰਸਹਾਨਾਂ ਗਵਾਦੀਨਾਂ ਨਿਸੇਧਃ| ਨਨੁ ਪ੍ਰਸਹਾਃ “ਗੁਰੂਸ੍ਣਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਧੁਰਾ” (ਸੂ.ਅ.੨੭) ਇਤ੍ਯਨ੍ਨਪਾਨੇ ਉਕ੍ਤਂ, ਇਹ ਤੁ ਲਘੁਤੀਕ੍ਸ੍ਣੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਕਥਂ ਲਾਘਵਮੁਚ੍ਯਤੇ ਤੇਸਾਂ? ਮੈਵਂ, ਭੋਜਯੇਲ੍ਲਘ੍ਵਿਤਿ ਯੋਜਨਾਤ੍; ਤੇਨ ਪ੍ਰਸਹਾਨਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਯੇ ਲਘਵਸ੍ਤੇਸਾਂ ਰਸੇਨਾਤ੍ਰ ਲਘ੍ਵਨ੍ਨਂ ਭੋਜਯੇਤ੍| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਪ੍ਰਸਹਗੁਣਾਭਿਧਾਨਮ੍| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਪ੍ਰਸਹਾਨ੍ਤਰਾਪੇਕ੍ਸਯਾ ਯੇ ਪ੍ਰਸਹਾ ਲਘਵਸ੍ਤੇਸਮਿਹ ਲਘੁਸ਼ਬ੍ਦੇਨੋਪਾਦਾਨਮ੍, ਤਥਾਨ੍ਯੇ ਅਮ੍ਲਾਦਿਯੋਗਾਤ੍ ਸਂਸ੍ਕਾਰੇਣੇਹ ਲਾਘਵਂ ਸਾਧਯਨ੍ਤਿ; ਏਤੇਨ ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੇਪਿ ਪ੍ਰਸਹਗੁਣਾਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਲਘੁਤ੍ਵਾਦਯ ਉਕ੍ਤਾਸ੍ਤੇ ਨ੍ਯਾਯ੍ਯਾ ਏਵ||੨੦੬-੨੧੦||-
Adhikarana 55 (211-216) · Śloka 217
ਨਾਭੋਜਨੇਨ ਕਾਯਾਗ੍ਨਿਰ੍ਦੀਪ੍ਯਤੇ ਨਾਤਿਭੋਜਨਾਤ੍||੨੧੧|| ਯਥਾ ਨਿਰਿਨ੍ਧਨੋ ਵਹ੍ਨਿਰਲ੍ਪੋ ਵਾਤੀਨ੍ਧਨਾਵਤਃ| ਸ੍ਨੇਹਾਨ੍ਨਵਿਧਿਭਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰੈਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਾਰਿਸ੍ਟਸੁਰਾਸਵੈਃ ||੨੧੨|| ਸਮ੍ਯਕ੍ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤੈਰ੍ਭਿਸਜਾ ਬਲਮਗ੍ਨੇਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਧਤੇ| ਯਥਾ ਹਿ ਸਾਰਦਾਰ੍ਵਗ੍ਨਿਃ ਸ੍ਥਿਰਃ ਸਨ੍ਤਿਸ੍ਠਤੇ ਚਿਰਮ੍||੨੧੩|| ਸ੍ਨੇਹਾਨ੍ਨਵਿਧਿਭਿਸ੍ਤਦ੍ਵਦਨ੍ਤਰਗ੍ਨਿਰ੍ਭਵੇਤ੍ ਸ੍ਥਿਰਃ| ਹਿਤਂ ਜੀਰ੍ਣੇ ਮਿਤਂ ਚਾਸ਼੍ਨਂਸ਼੍ਚਿਰਮਾਰੋਗ੍ਯਮਸ਼੍ਨੁਤੇ||੨੧੪|| ਅਵੈਸਮ੍ਯੇਣ ਧਾਤੂਨਾਮਗ੍ਨਿਵਦ੍ਧੌ ਯਤੇਤ ਨਾ| ਸਮੈਰ੍ਦੋਸੈਃ ਸਮੋ ਮਧ੍ਯੇ ਦੇਹਸ੍ਯੋਸ੍ਮਾਗ੍ਨਿਸਂਸ੍ਥਿਤਃ||੨੧੫|| ਪਚਤ੍ਯਨ੍ਨਂ ਤਦਾਰੋਗ੍ਯਪੁਸ੍ਟ੍ਯਾਯੁਰ੍ਬਲਵਦ੍ਧਯੇ| ਦੋਸੈਰ੍ਮਨ੍ਦੋਤਿਵਦ੍ਧੋ ਵਾ ਵਿਸਮੈਰ੍ਜਨਯੇਦ੍ਗਦਾਨ੍||੨੧੬|| ਵਾਚ੍ਯਂ ਮਨ੍ਦਸ੍ਯ ਤਤ੍ਰੋਕ੍ਤਮਤਿਵਦ੍ਧਸ੍ਯ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ|੨੧੭|
नाभोजनेन कायाग्निर्दीप्यते नातिभोजनात्||२११|| यथा निरिन्धनो वह्निरल्पो वाऽतीन्धनावृतः| स्नेहान्नविधिभिश्चित्रैश्चूर्णारिष्टसुरासवैः ||२१२|| सम्यक्प्रयुक्तैर्भिषजा बलमग्नेः प्रवर्धते| यथा हि सारदार्वग्निः स्थिरः सन्तिष्ठते चिरम्||२१३|| स्नेहान्नविधिभिस्तद्वदन्तरग्निर्भवेत् स्थिरः| हितं जीर्णे मितं चाश्नंश्चिरमारोग्यमश्नुते||२१४|| अवैषम्येण धातूनामग्निवृद्धौ यतेत ना| समैर्दोषैः समो मध्ये देहस्योष्माऽग्निसंस्थितः||२१५|| पचत्यन्नं तदारोग्यपुष्ट्यायुर्बलवृद्धये| दोषैर्मन्दोऽतिवृद्धो वा विषमैर्जनयेद्गदान्||२१६|| वाच्यं मन्दस्य तत्रोक्तमतिवृद्धस्य वक्ष्यते|२१७|
🔊 Audio coming soon
ਨਾਭੋਜਨੇਨੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਅਭੋਜਨਾਤਿਭੋਜਨਨਿਰਾਸਂ ਕਤ੍ਵਾਨ੍ਨਸਮ੍ਯਕ੍ਪ੍ਰਯੋਗਸ੍ਯਾਗ੍ਨਿਜਨਕਤਾਮਾਹ| ਅਭੋਜਨੇਨੇਤ੍ਯਨੇਨਾਭੋਜਨਮਲ੍ਪਭੋਜਨਂ ਚ ਗਹ੍ਯਤੇ| ਅਲ੍ਪੋ ਵਾ ਅਤੀਨ੍ਧਨਾਵਤੋ ਵਾ ਨ ਦੀਪ੍ਯਤੇ ਇਤਿ ਯੋਜਨਾ| ਸਾਰਦਾਰ੍ਵਗ੍ਨਿਰਿਤਿ ਸਾਰਦਾਰ੍ਵਾਸ਼੍ਰਯੋਗ੍ਨਿਃ ਸਾਰਦਾਰ੍ਵਗ੍ਨਿਃ| ਸ੍ਨੇਹਵਦਨ੍ਨਂ ਸ੍ਨੇਹਾਨ੍ਨਮ੍| ਮਿਤਮਿਤਿ ਮਾਤ੍ਰਾਵਤ੍, ਯਦ੍ਯਪਿ ਚ ਹਿਤਮਿਤਾਸ਼ਿਨੋਪਿ ਕਾਲਵਿਪਰ੍ਯਯਾਦਿਨਾ ਰੋਗਾ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯੇਵ, ਤਥਾਪਿ ਹਿਤਮਿਤਾਸ਼ਿਨਾਂ ਨਾਹਾਰਜਰੋਗੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰ੍ਭਵਤੀਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਚਿਰਮਾਰੋਗ੍ਯਮਸ਼੍ਨੁਤੇ ਇਤਿ ਆਹਾਰਜਰੋਗਂ ਨ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤੀਤਿ ਭਾਵਃ| ਅਵੈਸਮ੍ਯੇਣ ਧਾਤੂਨਾਮਿਤਿ ਧਾਤੁਸਾਮ੍ਯੇਨ ਕ੍ਰਿਯਮਾਣਾਯਾਮਗ੍ਨਿਵਦ੍ਧੌ ਯਤੇਤ; ਏਤੇਨ ਦੋਸਵੈਸਮ੍ਯੇਣ ਪਿਤ੍ਤੋਦ੍ਰੇਕਰੂਪੇਣ ਯਾਗ੍ਨਿਵਦ੍ਧਿਰਤ੍ਯਗ੍ਨਿਰੂਪਾ, ਤਾਂ ਨਿਸੇਧਯਤਿ| ਸਮੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾਗ੍ਨਿਭੇਦਾਨ੍ ਸਮਾਗ੍ਨਿਪਰਿਪਾਲਨਾਰ੍ਥਮਾਹ| ਮਧ੍ਯੇ ਇਤਿ ਨਾਤਿਸਮੀਪੇ| ਅਗ੍ਨਿਸਞ੍ਜ੍ਞਿਤ ਇਤਿ ਭਾਸਯਾ ਊਸ੍ਮਾਰੂਪੇ ਜਾਠਰਾਗ੍ਨੌ ਬਾਹ੍ਯਾਗ੍ਨਿਨਾ ਸਾਮ੍ਯਂ ਨਿਸੇਧਯਤਿ| ਦੋਸੈਰਿਤਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯੋਕ੍ਤੇਪਿ ਯੋਗ੍ਯਤਯਾ ਕਫਪਿਤ੍ਤਵਾਤੈਰ੍ਯਥਾਕ੍ਰਮਮੇਵ ਮਨ੍ਦਤੀਕ੍ਸ੍ਣਵਿਸਮਤ੍ਵਾਨਿ ਜ੍ਞੇਯਾਨਿ| ਵਾਚ੍ਯਮਿਤਿ ਪ੍ਰਤਿਕ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥਂ ਵਚਨੀਯਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਿਤਿ ਯਾਵਤ੍||੨੧੧-੨੧੬||-
Adhikarana 56 (217-234) · Śloka 235
ਨਰੇ ਕ੍ਸੀਣਕਫੇ ਪਿਤ੍ਤਂ ਕੁਪਿਤਂ ਮਾਰੁਤਾਨੁਗਮ੍||੨੧੭|| ਸ੍ਵੋਸ੍ਮਣਾ ਪਾਵਕਸ੍ਥਾਨੇ ਬਲਮਗ੍ਨੇਃ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਤਿ| ਤਦਾ ਲਬ੍ਧਬਲੋ ਦੇਹੇ ਵਿਰੂਕ੍ਸੇ ਸਾਨਿਲੋਨਲਃ||੨੧੮|| ਪਰਿਭੂਯ ਪਚਤ੍ਯਨ੍ਨਂ ਤੈਕ੍ਸ੍ਣ੍ਯਾਦਾਸ਼ੁ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਃ| ਪਕ੍ਤ੍ਵਾਨ੍ਨਂ ਸ ਤਤੋ ਧਾਤੂਞ੍ਛੋਣਿਤਾਦੀਨ੍ ਪਚਤ੍ਯਪਿ||੨੧੯|| ਤਤੋ ਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਮਾਤਙ੍ਕਾਨ੍ਮਤ੍ਯੁਂ ਚੋਪਨਯੇਨ੍ਨਰਮ੍| ਭੁਕ੍ਤੇਨ੍ਨੇ ਲਭਤੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਂ ਜੀਰ੍ਣਮਾਤ੍ਰੇ ਪ੍ਰਤਾਮ੍ਯਤਿ||੨੨੦|| ਤਟ੍ਸ਼੍ਵਾਸਦਾਹਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਦ੍ਯਾ ਵ੍ਯਾਧਯੋਤ੍ਯਗ੍ਨਿਸਮ੍ਭਵਾਃ| ਤਮਤ੍ਯਗ੍ਨਿਂ ਗੁਰੁਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ਼ੀਤੈਰ੍ਮਧੁਰਵਿਜ੍ਜਲੈਃ||੨੨੧|| ਅਨ੍ਨਪਾਨੈਰ੍ਨਯੇਚ੍ਛਾਨ੍ਤਿਂ ਦੀਪ੍ਤਮਗ੍ਨਿਮਿਵਾਮ੍ਬੁਭਿਃ| ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਰਜੀਰ੍ਣੇਪਿ ਭੋਜ੍ਯਾਨ੍ਯਸ੍ਯੋਪਹਾਰਯੇਤ੍||੨੨੨|| ਨਿਰਿਨ੍ਧਨੋਨ੍ਤਰਂ ਲਬ੍ਧ੍ਵਾ ਯਥੈਨਂ ਨ ਵਿਪਾਦਯੇਤ੍| ਪਾਯਸਂ ਕਸ਼ਰਾਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਪੈਸ੍ਟਿਕਂ ਗੁਡਵੈਕਤਮ੍||੨੨੩|| ਅਦ੍ਯਾਤ੍ਤਥੌਦਕਾਨੂਪਪਿਸ਼ਿਤਾਨਿ ਭਤਾਨਿ ਚ| ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਨ੍ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਾਨ੍ਸ੍ਥਿਰਤੋਯਚਰਾਂਸ੍ਤਥਾ||੨੨੪|| ਆਵਿਕਂ ਚ ਭਤਂ ਮਾਂਸਮਦ੍ਯਾਦਤ੍ਯਗ੍ਨਿਨਾਸ਼ਨਮ੍ | ਯਵਾਗੂਂ ਸਮਧੂਚ੍ਛਿਸ੍ਟਾਂ ਘਤਂ ਵਾ ਕ੍ਸੁਧਿਤਃ ਪਿਬੇਤ੍||੨੨੫|| ਗੋਧੂਮਚੂਰ੍ਣਮਨ੍ਥਂ ਵਾ ਵ੍ਯਧਯਿਤ੍ਵਾ ਸਿਰਾਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਪਯੋ ਵਾ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਸਰ੍ਪਿਰ੍ਜੀਵਨੀਯੌਸਧੈਃ ਸ਼ਤਮ੍||੨੨੬|| ਫਲਾਨਾਂ ਤੈਲਯੋਨੀਨਾਮੁਤ੍ਕ੍ਰੁਞ੍ਚਾਸ਼੍ਚ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਾਃ| ਮਾਰ੍ਦਵਂ ਜਨਯਨ੍ਤ੍ਯਗ੍ਨੇਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਮਾਂਸਰਸਾਸ੍ਤਥਾ||੨੨੭|| ਪਿਬੇਚ੍ਛੀਤਾਮ੍ਬੁਨਾ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਮਧੂਚ੍ਛਿਸ੍ਟੇਨ ਸਂਯੁਤਮ੍| ਗੋਧੂਮਚੂਰ੍ਣਂ ਪਯਸਾ ਸਸਰ੍ਪਿਸ੍ਕਂ ਪਿਬੇਨ੍ਨਰਃ||੨੨੮|| ਆਨੂਪਰਸਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ ਵਾ ਤ੍ਰੀਨ੍ ਸ੍ਨੇਹਾਂਸ੍ਤੈਲਵਰ੍ਜਿਤਾਨ੍| ਪਯਸਾ ਸਮ੍ਮਿਤਂ ਚਾਪਿ ਘਨਂ ਤ੍ਰਿਸ੍ਨੇਹਸਂਯੁਤਮ੍||੨੨੯|| ਨਾਰਿਸ੍ਤਨ੍ਯੇਨ ਸਂਯੁਕ੍ਤਾਂ ਪਿਬੇਦੌਦੁਮ੍ਬਰੀਂ ਤ੍ਵਚਮ੍| ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਵਾ ਪਾਯਸਂ ਸਿਦ੍ਧਮਦ੍ਯਾਦਤ੍ਯਗ੍ਨਿਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ||੨੩੦|| ਸ਼੍ਯਾਮਾਤ੍ਰਿਵਦ੍ਵਿਪਕ੍ਵਂ ਵਾ ਪਯੋ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਵਿਰੇਚਨਮ੍| ਅਸਕਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਸ਼ਾਨ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਪਾਯਸਪ੍ਰਤਿਭੋਜਨਮ੍||੨੩੧|| ਪ੍ਰਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯ ਭਿਸਕ੍ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਸ੍ਤਸ੍ਮੈ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਵਿਧਾਨਵਿਤ੍| ਯਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ਮਧੁਰਂ ਮੇਦ੍ਯਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਲਂ ਗੁਰੁਭੋਜਨਮ੍||੨੩੨|| ਸਰ੍ਵਂ ਤਦਤ੍ਯਗ੍ਨਿਹਿਤਂ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਸ੍ਵਪਨਂ ਦਿਵਾ| ਮੇਦ੍ਯਾਨ੍ਯਨ੍ਨਾਨਿ ਯੋਤ੍ਯਗ੍ਨਾਵਪ੍ਰਤਾਨ੍ਤਃ ਸਮਸ਼੍ਨੁਤੇ||੨੩੩|| ਨ ਤਨ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਵ੍ਯਸਨਂ ਲਭਤੇ ਪੁਸ੍ਟਿਮੇਵ ਚ| ਕਫੇ ਵਦ੍ਧੇ ਜਿਤੇ ਪਿਤ੍ਤੇ ਮਾਰੁਤੇ ਚਾਨਲਃ ਸਮਃ||੨੩੪|| ਸਮਧਾਤੋਃ ਪਚਤ੍ਯਨ੍ਨਂ ਪੁਸ੍ਟ੍ਯਾਯੁਰ੍ਬਲਵਦ੍ਧਯੇ|੨੩੫|
नरे क्षीणकफे पित्तं कुपितं मारुतानुगम्||२१७|| स्वोष्मणा पावकस्थाने बलमग्नेः प्रयच्छति| तदा लब्धबलो देहे विरूक्षे सानिलोऽनलः||२१८|| परिभूय पचत्यन्नं तैक्ष्ण्यादाशु मुहुर्मुहुः| पक्त्वाऽन्नं स ततो धातूञ्छोणितादीन् पचत्यपि||२१९|| ततो दौर्बल्यमातङ्कान्मृत्युं चोपनयेन्नरम्| भुक्तेऽन्ने लभते शान्तिं जीर्णमात्रे प्रताम्यति||२२०|| तृट्श्वासदाहमूर्च्छाद्या व्याधयोऽत्यग्निसम्भवाः| तमत्यग्निं गुरुस्निग्धशीतैर्मधुरविज्जलैः||२२१|| अन्नपानैर्नयेच्छान्तिं दीप्तमग्निमिवाम्बुभिः| मुहुर्मुहुरजीर्णेऽपि भोज्यान्यस्योपहारयेत्||२२२|| निरिन्धनोऽन्तरं लब्ध्वा यथैनं न विपादयेत्| पायसं कृशरां स्निग्धं पैष्टिकं गुडवैकृतम्||२२३|| अद्यात्तथौदकानूपपिशितानि भृतानि च| मत्स्यान्विशेषतः श्लक्ष्णान्स्थिरतोयचरांस्तथा||२२४|| आविकं च भृतं मांसमद्यादत्यग्निनाशनम् | यवागूं समधूच्छिष्टां घृतं वा क्षुधितः पिबेत्||२२५|| गोधूमचूर्णमन्थं वा व्यधयित्वा सिरां पिबेत्| पयो वा शर्करासर्पिर्जीवनीयौषधैः शृतम्||२२६|| फलानां तैलयोनीनामुत्क्रुञ्चाश्च सशर्कराः| मार्दवं जनयन्त्यग्नेः स्निग्धा मांसरसास्तथा||२२७|| पिबेच्छीताम्बुना सर्पिर्मधूच्छिष्टेन संयुतम्| गोधूमचूर्णं पयसा ससर्पिष्कं पिबेन्नरः||२२८|| आनूपरससिद्धान् वा त्रीन् स्नेहांस्तैलवर्जितान्| पयसा सम्मितं चापि घनं त्रिस्नेहसंयुतम्||२२९|| नारिस्तन्येन संयुक्तां पिबेदौदुम्बरीं त्वचम्| ताभ्यां वा पायसं सिद्धमद्यादत्यग्निशान्तये||२३०|| श्यामात्रिवृद्विपक्वं वा पयो दद्याद्विरेचनम्| असकृत् पित्तशान्त्यर्थं पायसप्रतिभोजनम्||२३१|| प्रसमीक्ष्य भिषक् प्राज्ञस्तस्मै दद्याद्विधानवित्| यत्किञ्चिन्मधुरं मेद्यं श्लेष्मलं गुरुभोजनम्||२३२|| सर्वं तदत्यग्निहितं भुक्त्वा प्रस्वपनं दिवा| मेद्यान्यन्नानि योऽत्यग्नावप्रतान्तः समश्नुते||२३३|| न तन्निमित्तं व्यसनं लभते पुष्टिमेव च| कफे वृद्धे जिते पित्ते मारुते चानलः समः||२३४|| समधातोः पचत्यन्नं पुष्ट्यायुर्बलवृद्धये|२३५|
🔊 Audio coming soon
ਪਿਤ੍ਤਂ ਪਾਵਕਸ੍ਥਾਨੇ ਕੁਪਿਤਮਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਤਚ੍ਚ ਪਿਤ੍ਤਂ ਮਾਰੁਤਾਨੁਗਤਤ੍ਵਾਦਤ੍ਯਗ੍ਨਿਕਰਂ ਭਵਤਿ; ਏਵਂ ਧਰ੍ਮਭੇਦਾਦ੍ਵਿਰੁਦ੍ਧਕਾਰ੍ਯਕਰਂ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਪਿਤ੍ਤੋਸ੍ਮਰੂਪਸ੍ਯਾਪਿ ਚ ਬਹ੍ਨੇਃ ਪ੍ਰਾਦੇਸ਼ਿਕਪਿਤ੍ਤੋਸ੍ਮਣੋ ਹਾਨਿਜਨਕਤ੍ਵਂ ਜਨ੍ਯਜਨਕਯੋਰ੍ਭੇਦਤ੍ਵਾਦੁਪਪਨ੍ਨਮੇਵ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਸ੍ਥਿਰਤੋਯਚਰਾਨਿਤ੍ਯਨੇਨ ਸ੍ਥਿਰਤੋਯਚਾਰਿਣਾਂ ਨਿਸ੍ਕ੍ਰਿਯਤਯਾ ਗੌਰਵਾਤਿਸ਼ਯਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਤਿਲਵਾਤਾਮਾਦੀਨਾਂ ਦਸਦਿ ਪਿਸ੍ਟਾਨਾਮੁਸ੍ਣੋਦਕਮਦਿਤਾ ਪਿਣ੍ਡਾ ਉਤ੍ਕ੍ਰੁਞ੍ਚਾ ਉਚ੍ਯਨ੍ਤੇ, ‘ਉਤ੍ਕਾਰਿਕਾ’ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ| ਘਨਂ ਤ੍ਰਿਸ੍ਨੇਹਸਂਯੁਤਮਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਘਨਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਦਧ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ| ਪਾਯਸੇਨ ਪ੍ਰਤਿਭੋਜਨਂ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਪਿਤ੍ਤਹਰਣੇ ਤਤ੍ ਪਾਯਸਪ੍ਰਤਿਭੋਜਨਮ੍| ਮੇਦ੍ਯਮਿਤਿ ਮੇਦੁਰਂ ਮੇਦੋਜਨਕਂ ਵਾ| ਅਪ੍ਰਤਾਨ੍ਤ ਇਤਿ ਅਬੁਭੁਕ੍ਸਿਤਃ| ਵ੍ਯਸਨਂ ਮਰਣਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ | ਪੁਸ੍ਟਿਮੇਵ ਚ ਲਭਤੇ ਇਤਿ ਯੋਜ੍ਯਮ੍||੨੧੭-੨੩੪||-
Adhikarana 57 (235-243) · Śloka 243
ਭਵਨ੍ਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਪਥ੍ਯਾਪਥ੍ਯਮਿਹੈਕਤ੍ਰ ਭੁਕ੍ਤਂ ਸਮਸ਼ਨਂ ਮਤਮ੍||੨੩੫|| ਵਿਸਮਂ ਬਹੁ ਵਾਲ੍ਪਂ ਵਾਪ੍ਯਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਤੀਤਕਾਲਯੋਃ| ਭੁਕ੍ਤਂ ਪੂਰ੍ਵਾਨ੍ਨਸ਼ੇਸੇ ਤੁ ਪੁਨਰਧ੍ਯਸ਼ਨਂ ਮਤਮ੍||੨੩੬|| ਤ੍ਰੀਣ੍ਯਪ੍ਯੇਤਾਨਿ ਮਤ੍ਯੁਂ ਵਾ ਘੋਰਾਨ੍ ਵ੍ਯਾਧੀਨ੍ਸਜਨ੍ਤਿ ਵਾ| ਪ੍ਰਾਤਰਾਸ਼ੇ ਤ੍ਵਜੀਰ੍ਣੇਪਿ ਸਾਯਮਾਸ਼ੋ ਨ ਦੁਸ੍ਯਤਿ||੨੩੭|| ਦਿਵਾ ਪ੍ਰਬੁਧ੍ਯਤੇਰ੍ਕੇਣ ਹਦਯਂ ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਵਤ੍| ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਵਿਬੁਦ੍ਧੇ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਸ੍ਫੁਟਤ੍ਵਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ||੨੩੮|| ਵ੍ਯਾਯਾਮਾਚ੍ਚ ਵਿਹਾਰਾਚ੍ਚ ਵਿਕ੍ਸਿਪ੍ਤਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਚੇਤਸਃ| ਨ ਕ੍ਲੇਦਮੁਪਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਦਿਵਾ ਤੇਨਾਸ੍ਯ ਧਾਤਵਃ||੨੩੯|| ਅਕ੍ਲਿਨ੍ਨੇਸ੍ਵਨ੍ਨਮਾਸਿਕ੍ਤਮਨ੍ਯਤ੍ਤੇਸੁ ਨ ਦੁਸ੍ਯਤਿ| ਅਵਿਦਗ੍ਧ ਇਵ ਕ੍ਸੀਰੇ ਕ੍ਸੀਰਮਨ੍ਯਦ੍ਵਿਮਿਸ਼੍ਰਿਤਮ੍||੨੪੦|| ਨੈਵ ਦੂਸ੍ਯਤਿ ਤੇਨੈਵ ਸਮਂ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਯਥਾ| ਰਾਤ੍ਰੌ ਤੁ ਹਦਯੇ ਮ੍ਲਾਨੇ ਸਂਵਤੇਸ੍ਵਯਨੇਸੁ ਚ| ਯਾਨ੍ਤਿ ਕੋਸ੍ਠੇ ਪਰਿਕ੍ਲੇਦਂ ਸਂਵਤੇ ਦੇਹਧਾਤਵਃ||੨੪੧|| ਕ੍ਲਿਨ੍ਨੇਸ੍ਵਨ੍ਯਦਪਕ੍ਵੇਸੁ ਤੇਸ੍ਵਾਸਿਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਦੁਸ੍ਯਤਿ| ਵਿਦਗ੍ਧੇਸੁ ਪਯਃਸ੍ਵਨ੍ਯਤ੍ ਪਯਸ੍ਤਪ੍ਤਮਿਵਾਰ੍ਪਿਤਮ੍||੨੪੨|| ਨੈਸ਼ੇਸ੍ਵਾਹਾਰਜਾਤੇਸੁ ਨਾਵਿਪਕ੍ਵੇਸੁ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍| ਤਸ੍ਮਾਦਨ੍ਯਤ੍ਸਮਸ਼੍ਨੀਯਾਤ੍ਪਾਲਯਿਸ੍ਯਨ੍ਬਲਾਯੁਸੀ||੨੪੩||
भवन्ति चात्र- पथ्यापथ्यमिहैकत्र भुक्तं समशनं मतम्||२३५|| विषमं बहु वाऽल्पं वाऽप्यप्राप्तातीतकालयोः| भुक्तं पूर्वान्नशेषे तु पुनरध्यशनं मतम्||२३६|| त्रीण्यप्येतानि मृत्युं वा घोरान् व्याधीन्सृजन्ति वा| प्रातराशे त्वजीर्णेऽपि सायमाशो न दुष्यति||२३७|| दिवा प्रबुध्यतेऽर्केण हृदयं पुण्डरीकवत्| तस्मिन्विबुद्धे स्रोतांसि स्फुटत्वं यान्ति सर्वशः||२३८|| व्यायामाच्च विहाराच्च विक्षिप्तत्वाच्च चेतसः| न क्लेदमुपगच्छन्ति दिवा तेनास्य धातवः||२३९|| अक्लिन्नेष्वन्नमासिक्तमन्यत्तेषु न दुष्यति| अविदग्ध इव क्षीरे क्षीरमन्यद्विमिश्रितम्||२४०|| नैव दूष्यति तेनैव समं सम्पद्यते यथा| रात्रौ तु हृदये म्लाने संवृतेष्वयनेषु च| यान्ति कोष्ठे परिक्लेदं संवृते देहधातवः||२४१|| क्लिन्नेष्वन्यदपक्वेषु तेष्वासिक्तं प्रदुष्यति| विदग्धेषु पयःस्वन्यत् पयस्तप्तमिवार्पितम्||२४२|| नैशेष्वाहारजातेषु नाविपक्वेषु बुद्धिमान्| तस्मादन्यत्समश्नीयात्पालयिष्यन्बलायुषी||२४३||
🔊 Audio coming soon
ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਪ੍ਰਾਗੁਕ੍ਤਸਮਸ਼ਨਾਦਿਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਪਥ੍ਯਾਪਥ੍ਯਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਥ੍ਯਾਪਥ੍ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦੇਕਤ੍ਰ ਮਿਲਿਤਂ, ਯਥਾ- ਰਕ੍ਤਸ਼ਾਲ੍ਯਨ੍ਨਂ ਯਵਕਾਨ੍ਨਂ ਚ ਮਿਲਿਤਮ੍| ਬਹੁਭੁਕ੍ਤਮਲ੍ਪਭੁਕ੍ਤਂ ਵਾ ਤਥਾਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮਤੀਤਕਾਲਂ ਚ ਭੁਕ੍ਤਂ ਵਿਸਮਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਪੂਰ੍ਵਾਨ੍ਨੇਤ੍ਯਾਦਿ ਦਿਵਾ ਭੁਕ੍ਤਸ੍ਯੋਪਰਿ ਤਦਹਰੇਵ ਪੁਨਰ੍ਭੁਜ੍ਯਤੇ ਤਦਧ੍ਯਸ਼ਨਂ; ਤਨ੍ਨਿਸੇਧਯਨ੍ਨਾਹ- ਪ੍ਰਾਤਰਾਸ਼ੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਸ਼ਨਮਾਸ਼ੋ ਭੋਜਨਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕਸ੍ਮਾਨ੍ਨ ਦੂਸ੍ਯਤੀਤ੍ਯਾਹ- ਦਿਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਫੁਟਤ੍ਵਮਿਤਿ ਵਿਵਤਤ੍ਵਂ, ਵਿਵਤਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਸ੍ਰੋਤੋਭਿਰ੍ਵਹਨੇਨ ਰਸੋਵ੍ਯਾਹਤਗਤਿਰ੍ਭਵਤਿ, ਤਤਸ਼੍ਚ ਨ ਕ੍ਲੇਦਂ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਯਾਨ੍ਤਿ; ਤਥਾ ਵ੍ਯਾਯਾਮਾਦਿਭਿਸ਼੍ਚ ਸ਼ੋਸ੍ਯਮਾਣਾਨਿ ਨ ਕ੍ਲੇਦਮੁਪਯਾਨ੍ਤਿ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ| ਵ੍ਯਾਯਾਮੋ ਗਮਨਾਦਿਃ, ਵਿਹਾਰਃ ਅਙ੍ਗਕ੍ਸੇਪਣਾਦਿਕਾ ਚੇਸ੍ਟਾ| ਸ੍ਰੋਤੋਕ੍ਲੇਦੇ ਕਿਂ ਭਵਤੀਤ੍ਯਾਹ- ਅਕ੍ਲਿਨ੍ਨੇਸ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਸਿਕ੍ਤਮਿਤਿ ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪ੍ਤਮ੍| ਅਵਿਦਗ੍ਧੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾਤ੍ਰ ਦਸ੍ਟਾਨ੍ਤਮਾਹ| ਮ੍ਲਾਨੇ ਇਤਿ ਸਙ੍ਕੁਚਿਤੇ| ਅਪਕ੍ਵੇਸ੍ਵਿਤਿ ਅਨ੍ਯੇਸੁ| ਉਪਸਂਹਰਤਿ- ਨੈਸ਼ੇਸ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ| ਨਾਨ੍ਯਤ੍ ਸਮਸ਼੍ਨੀਯਾਦਿਤਿ ਯੋਜਨਾ||੨੩੫-੨੪੩||
Adhikarana 58 (244-249) · Śloka 249
ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਲੋਕਾਃ- ਅਨ੍ਤਰਗ੍ਨਿਗੁਣਾ ਦੇਹਂ ਯਥਾ ਧਾਰਯਤੇ ਚ ਸਃ| ਯਥਾਨ੍ਨਂ ਪਚ੍ਯਤੇ ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਯਥਾਹਾਰਃ ਕਰੋਤ੍ਯਪਿ||੨੪੪|| ਯੇਗ੍ਨਯੋ ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਪੁਸ੍ਯਨ੍ਤਿ ਯਾਵਨ੍ਤੋ ਯੇ ਪਚਨ੍ਤਿ ਯਾਨ੍| ਰਸਾਦੀਨਾਂ ਕ੍ਰਮੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰ੍ਮਲਾਨਾਂ ਤੇਭ੍ਯ ਏਵ ਚ||੨੪੫|| ਵਸ੍ਯਾਣਾਮਾਸ਼ੁਕਦ੍ਧੇਤੁਰ੍ਧਾਤੁਕਾਲੋਦ੍ਭਵਕ੍ਰਮਃ| ਰੋਗੈਕਦੇਸ਼ਕਦ੍ਧੇਤੁਰਨ੍ਤਰਗ੍ਨਿਰ੍ਯਥਾਧਿਕਃ||੨੪੬|| ਪ੍ਰਦੁਸ੍ਯਤਿ ਯਥਾ ਦੁਸ੍ਟੋ ਯਾਨ੍ ਰੋਗਾਞ੍ਜਨਯਤ੍ਯਪਿ| ਗ੍ਰਹਣੀ ਯਾ ਯਥਾ ਯਚ੍ਚ ਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸਲਕ੍ਸਣਮ੍||੨੪੭|| ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਂ ਪਥਕ੍ ਚੈਵ ਵ੍ਯਞ੍ਜਨਂ ਸਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍| ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਸ੍ਯ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਂ ਤਥਾ ਚਾਵਸ੍ਥਿਕੀ ਕ੍ਰਿਯਾ||੨੪੮|| ਜਾਯਤੇ ਚ ਯਥਾਤ੍ਯਗ੍ਨਿਰ੍ਯਚ੍ਚ ਤਸ੍ਯ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍| ਉਕ੍ਤਵਾਨਿਹ ਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸਕੇ ਮੁਨਿਃ||੨੪੯||
तत्र श्लोकाः- अन्तरग्निगुणा देहं यथा धारयते च सः| यथाऽन्नं पच्यते यांश्च यथाऽऽहारः करोत्यपि||२४४|| येऽग्नयो यांश्च पुष्यन्ति यावन्तो ये पचन्ति यान्| रसादीनां क्रमोत्पत्तिर्मलानां तेभ्य एव च||२४५|| वृष्याणामाशुकृद्धेतुर्धातुकालोद्भवक्रमः| रोगैकदेशकृद्धेतुरन्तरग्निर्यथाऽधिकः||२४६|| प्रदुष्यति यथा दुष्टो यान् रोगाञ्जनयत्यपि| ग्रहणी या यथा यच्च ग्रहणीदोषलक्षणम्||२४७|| पूर्वरूपं पृथक् चैव व्यञ्जनं सचिकित्सितम्| चतुर्विधस्य निर्दिष्टं तथा चावस्थिकी क्रिया||२४८|| जायते च यथाऽत्यग्निर्यच्च तस्य चिकित्सितम्| उक्तवानिह तत् सर्वं ग्रहणीदोषके मुनिः||२४९||
🔊 Audio coming soon
ਅਨ੍ਤਰਗ੍ਨਿਰਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਅਧ੍ਯਾਯਸਙ੍ਗ੍ਰਹਂ ਬ੍ਰੂਤੇ| ਯੇਗ੍ਨਯ ਇਤਿ ‘ਭੌਮਾਪ੍ਯਾਗ੍ਨੇਯ ...’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨੋਕ੍ਤਾਃ| ਯਾਂਸ਼੍ਚੇਤਿ ‘ਪਞ੍ਚਾਹਾਰਗੁਣਾਨ੍’ ਇਤ੍ਯਾਦ੍ਯੁਕ੍ਤਮਰ੍ਥਂ ਸਙ੍ਗਹ੍ਣਾਤਿ| ਪੁਸ੍ਯਨ੍ਤਿ ਯਾਵਨ੍ਤ ਇਤਿ ‘ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਸ੍ਵਂ’ ਇਤ੍ਯਾਦ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਸਙ੍ਗਹ੍ਣਾਤਿ| ਯੇ ਪਚਨ੍ਤਿ ਯਾਨਿਤਿ ‘ਸਪ੍ਤਭਿਰ੍ਦੇਹਧਾਤਾਰਃ’ ਇਤ੍ਯਾਦ੍ਯੁਕ੍ਤਸਙ੍ਗ੍ਰਹਃ| ਆਸ਼ੁਕਾਰਿਤ੍ਵੇਨ ਹੇਤੁਨਾ ਆਸ਼ੁਕਦ੍ਧੇਤੁਃ| ਸ਼ੇਸਂ ਵ੍ਯਕ੍ਤਮ੍||੨੪੪-੨੪੯||
Adhikarana puShpikA · Śloka 15
ਇਤ੍ਯਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਕਤੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਦਢਬਲਸਮ੍ਪੂਰਿਤੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸ੍ਥਾਨੇ ਗ੍ਰਹਣੀਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਾਮ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੧੫||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रेऽप्राप्ते दृढबलसम्पूरिते चिकित्सास्थाने ग्रहणीचिकित्सितं नाम पञ्चदशोऽध्यायः||१५||
🔊 Audio coming soon
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਚਕ੍ਰਪਾਣਿਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਚਰਕਤਾਤ੍ਪਰ੍ਯਟੀਕਾਯਾਮਾਯੁਰ੍ਵੇਦਦੀਪਕਾਯਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸ੍ਥਾਨੇ ਗ੍ਰਹਣੀਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਾਮ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੧੫||