Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤੋ ਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ||੧|| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹ ਭਗਵਾਨਾਤ੍ਰੇਯਃ||੨||
View original
अथातो ग्रहणीदोषचिकित्सितं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤੋ ਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ||੧|| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹ ਭਗਵਾਨਾਤ੍ਰੇਯਃ||੨||
अथातो ग्रहणीदोषचिकित्सितं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 2 (3-4) · Śloka 4
ਆਯੁਰ੍ਵਰ੍ਣੋ ਬਲਂ ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਮੁਤ੍ਸਾਹੋਪਚਯੌ ਪ੍ਰਭਾ| ਓਜਸ੍ਤੇਜੋਗ੍ਨਯਃ ਪ੍ਰਾਣਾਸ਼੍ਚੋਕ੍ਤਾ ਦੇਹਾਗ੍ਨਿਹੇਤੁਕਾਃ||੩|| ਸ਼ਾਨ੍ਤੇਗ੍ਨੌ ਮ੍ਰਿਯਤੇ, ਯੁਕ੍ਤੇ ਚਿਰਂ ਜੀਵਤ੍ਯਨਾਮਯਃ| ਰੋਗੀ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਿਕਤੇ, ਮੂਲਮਗ੍ਨਿਸ੍ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨਿਰੁਚ੍ਯਤੇ||੪||
आयुर्वर्णो बलं स्वास्थ्यमुत्साहोपचयौ प्रभा| ओजस्तेजोऽग्नयः प्राणाश्चोक्ता देहाग्निहेतुकाः||३|| शान्तेऽग्नौ म्रियते, युक्ते चिरं जीवत्यनामयः| रोगी स्याद्विकृते, मूलमग्निस्तस्मान्निरुच्यते||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (5) · Śloka 5
ਯਦਨ੍ਨਂ ਦੇਹਧਾਤ੍ਵੋਜੋਬਲਵਰ੍ਣਾਦਿਪੋਸਕਮ੍| ਤਤ੍ਰਾਗ੍ਨਿਰ੍ਹੇਤੁਰਾਹਾਰਾਨ੍ਨ ਹ੍ਯਪਕ੍ਵਾਦ੍ਰਸਾਦਯਃ||੫||
यदन्नं देहधात्वोजोबलवर्णादिपोषकम्| तत्राग्निर्हेतुराहारान्न ह्यपक्वाद्रसादयः||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (6-8) · Śloka 8
ਅਨ੍ਨਮਾਦਾਨਕਰ੍ਮਾ ਤੁ ਪ੍ਰਾਣਃ ਕੋਸ੍ਠਂ ਪ੍ਰਕਰ੍ਸਤਿ| ਤਦ੍ਦ੍ਰਵੈਰ੍ਭਿਨ੍ਨਸਙ੍ਘਾਤਂ ਸ੍ਨੇਹੇਨ ਮਦੁਤਾਂ ਗਤਮ੍||੬|| ਸਮਾਨੇਨਾਵਧੂਤੋਗ੍ਨਿਰੁਦਰ੍ਯਃ ਪਵਨੋਦ੍ਵਹਃ| ਕਾਲੇ ਭੁਕ੍ਤਂ ਸਮਂ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਪਚਤ੍ਯਾਯੁਰ੍ਵਿਵਦ੍ਧਯੇ||੭|| ਏਵਂ ਰਸਮਲਾਯਾਨ੍ਨਮਾਸ਼ਯਸ੍ਥਮਧਃ ਸ੍ਥਿਤਃ| ਪਚਤ੍ਯਗ੍ਨਿਰ੍ਯਥਾ ਸ੍ਥਾਲ੍ਯਾਮੋਦਨਾਯਾਮ੍ਬੁਤਣ੍ਡੁਲਮ੍||੮||
अन्नमादानकर्मा तु प्राणः कोष्ठं प्रकर्षति| तद्द्रवैर्भिन्नसङ्घातं स्नेहेन मृदुतां गतम्||६|| समानेनावधूतोऽग्निरुदर्यः पवनोद्वहः| काले भुक्तं समं सम्यक् पचत्यायुर्विवृद्धये||७|| एवं रसमलायान्नमाशयस्थमधः स्थितः| पचत्यग्निर्यथा स्थाल्यामोदनायाम्बुतण्डुलम्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (9-11) · Śloka 11
ਅਨ੍ਨਸ੍ਯ ਭੁਕ੍ਤਮਾਤ੍ਰਸ੍ਯ ਸਡ੍ਰਸਸ੍ਯ ਪ੍ਰਪਾਕਤਃ| ਮਧੁਰਾਦ੍ਯਾਤ੍ ਕਫੋ ਭਾਵਾਤ੍ ਫੇਨਭੂਤ ਉਦੀਰ੍ਯਤੇ||੯|| ਪਰਂ ਤੁ ਪਚ੍ਯਮਾਨਸ੍ਯ ਵਿਦਗ੍ਧਸ੍ਯਾਮ੍ਲਭਾਵਤਃ| ਆਸ਼ਯਾਚ੍ਚ੍ਯਵਮਾਨਸ੍ਯ ਪਿਤ੍ਤਮਚ੍ਛਮੁਦੀਰ੍ਯਤੇ||੧੦|| ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਂ ਤੁ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸ਼ੋਸ੍ਯਮਾਣਸ੍ਯ ਵਹ੍ਨਿਨਾ| ਪਰਿਪਿਣ੍ਡਿਤਪਕ੍ਵਸ੍ਯ ਵਾਯੁਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਕਟੁਭਾਵਤਃ||੧੧||
अन्नस्य भुक्तमात्रस्य षड्रसस्य प्रपाकतः| मधुराद्यात् कफो भावात् फेनभूत उदीर्यते||९|| परं तु पच्यमानस्य विदग्धस्याम्लभावतः| आशयाच्च्यवमानस्य पित्तमच्छमुदीर्यते||१०|| पक्वाशयं तु प्राप्तस्य शोष्यमाणस्य वह्निना| परिपिण्डितपक्वस्य वायुः स्यात् कटुभावतः||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (12) · Śloka 12
ਅਨ੍ਨਮਿਸ੍ਟਂ ਹ੍ਯੁਪਹਿਤਮਿਸ੍ਟੈਰ੍ਗਨ੍ਧਾਦਿਭਿਃ ਪਥਕ੍| ਦੇਹੇ ਪ੍ਰੀਣਾਤਿ ਗਨ੍ਧਾਦੀਨ੍ ਘ੍ਰਾਣਾਦੀਨੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਚ||੧੨||
अन्नमिष्टं ह्युपहितमिष्टैर्गन्धादिभिः पृथक्| देहे प्रीणाति गन्धादीन् घ्राणादीनीन्द्रियाणि च||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (13) · Śloka 13
ਭੌਮਾਪ੍ਯਾਗ੍ਨੇਯਵਾਯਵ੍ਯਾਃ ਪਞ੍ਚੋਸ੍ਮਾਣਃ ਸਨਾਭਸਾਃ| ਪਞ੍ਚਾਹਾਰਗੁਣਾਨ੍ਸ੍ਵਾਨ੍ਸ੍ਵਾਨ੍ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਦੀਨ੍ਪਚਨ੍ਤਿ ਹਿ||੧੩||
भौमाप्याग्नेयवायव्याः पञ्चोष्माणः सनाभसाः| पञ्चाहारगुणान्स्वान्स्वान्पार्थिवादीन्पचन्ति हि||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (14) · Śloka 14
ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਸ੍ਵਂ ਚ ਪੁਸ੍ਣਨ੍ਤਿ ਦੇਹੇ ਦ੍ਰਵ੍ਯਗੁਣਾਃ ਪਥਕ੍| ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਃ ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਨੇਵ ਸ਼ੇਸਾਃ ਸ਼ੇਸਾਂਸ਼੍ਚ ਕਤ੍ਸ੍ਨਸ਼ਃ||੧੪||
यथास्वं स्वं च पुष्णन्ति देहे द्रव्यगुणाः पृथक्| पार्थिवाः पार्थिवानेव शेषाः शेषांश्च कृत्स्नशः||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (15) · Śloka 15
ਸਪ੍ਤਭਿਰ੍ਦੇਹਧਾਤਾਰੋ ਧਾਤਵੋ ਦ੍ਵਿਵਿਧਂ ਪੁਨਃ| ਯਥਾਸ੍ਵਮਗ੍ਨਿਭਿਃ ਪਾਕਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਕਿਟ੍ਟਪ੍ਰਸਾਦਵਤ੍ ||੧੫||
सप्तभिर्देहधातारो धातवो द्विविधं पुनः| यथास्वमग्निभिः पाकं यान्ति किट्टप्रसादवत् ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (16) · Śloka 16
ਰਸਾਦ੍ਰਕ੍ਤਂ ਤਤੋ ਮਾਂਸਂ ਮਾਂਸਾਨ੍ਮੇਦਸ੍ਤਤੋਸ੍ਥਿ ਚ| ਅਸ੍ਥ੍ਨੋ ਮਜ੍ਜਾ ਤਤਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਦ੍ਗਰ੍ਭਃ ਪ੍ਰਸਾਦਜਃ||੧੬||
रसाद्रक्तं ततो मांसं मांसान्मेदस्ततोऽस्थि च| अस्थ्नो मज्जा ततः शुक्रं शुक्राद्गर्भः प्रसादजः||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (17) · Śloka 17
ਰਸਾਤ੍ ਸ੍ਤਨ੍ਯਂ ਤਤੋ ਰਕ੍ਤਮਸਜਃ ਕਣ੍ਡਰਾਃ ਸਿਰਾਃ| ਮਾਂਸਾਦ੍ਵਸਾ ਤ੍ਵਚਃ ਸਟ੍ ਚ ਮੇਦਸਃ ਸ੍ਨਾਯੁਸਮ੍ਭਵਃ ||੧੭||
रसात् स्तन्यं ततो रक्तमसृजः कण्डराः सिराः| मांसाद्वसा त्वचः षट् च मेदसः स्नायुसम्भवः ||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (18-19) · Śloka 20
ਕਿਟ੍ਟਮਨ੍ਨਸ੍ਯ ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਂ, ਰਸਸ੍ਯ ਤੁ ਕਫੋਸਜਃ| ਪਿਤ੍ਤਂ, ਮਾਂਸਸ੍ਯ ਖਮਲਾ, ਮਲਃ ਸ੍ਵੇਦਸ੍ਤੁ ਮੇਦਸਃ||੧੮|| ਸ੍ਯਾਤ੍ਕਿਟ੍ਟਂ ਕੇਸ਼ਲੋਮਾਸ੍ਥ੍ਨੋ, ਮਜ੍ਜ੍ਞਃ ਸ੍ਨੇਹੋਕ੍ਸਿਵਿਟ੍ਤ੍ਵਚਾਮ੍| ਪ੍ਰਸਾਦਕਿਟ੍ਟੇ ਧਾਤੂਨਾਂ ਪਾਕਾਦੇਵਂਵਿਧਰ੍ਚ੍ਛਤਃ ||੧੯|| ਪਰਸ੍ਪਰੋਪਸਂਸ੍ਤਬ੍ਧਾ ਧਾਤੁਸ੍ਨੇਹਪਰਮ੍ਪਰਾ |੨੦|
किट्टमन्नस्य विण्मूत्रं, रसस्य तु कफोऽसृजः| पित्तं, मांसस्य खमला, मलः स्वेदस्तु मेदसः||१८|| स्यात्किट्टं केशलोमास्थ्नो, मज्ज्ञः स्नेहोऽक्षिविट्त्वचाम्| प्रसादकिट्टे धातूनां पाकादेवंविधर्च्छतः ||१९|| परस्परोपसंस्तब्धा धातुस्नेहपरम्परा |२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (20-35) · Śloka 35
ਵਸ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ੍ਤੁ ਪੁਸ੍ਣਾਤਿ ਬਲਮਾਸ਼ੁ ਹਿ||੨੦|| ਸਡ੍ਭਿਃ ਕੇਚਿਦਹੋਰਾਤ੍ਰੈਰਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਪਰਿਵਰ੍ਤਨਮ੍| ਸਨ੍ਤਤ੍ਯਾ ਭੋਜ੍ਯਧਾਤੂਨਾਂ ਪਰਿਵਤ੍ਤਿਸ੍ਤੁ ਚਕ੍ਰਵਤ੍||੨੧|| (ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਵਨ੍ਤਮਾਚਾਰ੍ਯਂ ਸ਼ਿਸ੍ਯਸ੍ਤ੍ਵਿਦਮਚੋਦਯਤ੍| ਰਸਾਦ੍ਰਕ੍ਤਂ ਵਿਸਦਸ਼ਾਤ੍ ਕਥਂ ਦੇਹੇਭਿਜਾਯਤੇ||੨੨|| ਰਸਸ੍ਯ ਚ ਨ ਰਾਗੋਸ੍ਤਿ ਸ ਕਥਂ ਯਾਤਿ ਰਕ੍ਤਤਾਮ੍| ਦ੍ਰਵਾਦ੍ਰਕ੍ਤਾਤ੍ਸ੍ਥਿਰਂ ਮਾਂਸਂ ਕਥਂ ਤਜ੍ਜਾਯਤੇ ਨਣਾਮ੍||੨੩|| ਦ੍ਰਵਧਾਤੋਃ ਸ੍ਥਿਰਾਨ੍ਮਾਂਸਾਨ੍ਮੇਦਸਃ ਸਮ੍ਭਵਃ ਕਥਮ੍| ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਾਭ੍ਯਾਂ ਮਾਂਸਮੇਦੋਭ੍ਯਾਂ ਖਰਤ੍ਵਂ ਕਥਮਸ੍ਥਿਸੁ||੨੪|| ਖਰੇਸ੍ਵਸ੍ਥਿਸੁ ਮਜ੍ਜਾ ਚ ਕੇਨ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋ ਮਦੁਸ੍ਤਥਾ| ਮਜ੍ਜ੍ਞਸ਼੍ਚ ਪਰਿਣਾਮੇਨ ਯਦਿ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ||੨੫|| ਸਰ੍ਵਦੇਹਗਤਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਪ੍ਰਵਦਨ੍ਤਿ ਮਨੀਸਿਣਃ| ਤਥਾਸ੍ਥਿਮਧ੍ਯਮਜ੍ਜ੍ਞਸ਼੍ਚ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਭਵਤਿ ਦੇਹਿਨਾਮ੍||੨੬|| ਛਿਦ੍ਰਂ ਨ ਦਸ਼੍ਯਤੇਸ੍ਥ੍ਨਾਂ ਚ ਤਨ੍ਨਿਃਸਰਤਿ ਵਾ ਕਥਮ੍| ਏਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਸ਼ਿਸ੍ਯੇਣ ਗੁਰੁਃ ਪ੍ਰਾਹੇਦਮੁਤ੍ਤਰਮ੍||੨੭|| ਤੇਜੋ ਰਸਾਨਾਂ ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ ਮਨੁਜਾਨਾਂ ਯਦੁਚ੍ਯਤੇ| ਪਿਤ੍ਤੋਸ੍ਮਣਃ ਸ ਰਾਗੇਣ ਰਸੋ ਰਕ੍ਤਤ੍ਵਮਚ੍ਛਤਿ||੨੮|| ਵਾਯ੍ਵਮ੍ਬੁਤੇਜਸਾ ਰਕ੍ਤਮੂਸ੍ਮਣਾ ਚਾਭਿਸਂਯੁਤਮ੍| ਸ੍ਥਿਰਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਮਾਂਸਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਸ੍ਵੋਸ੍ਮਣਾ ਪਕ੍ਵਮੇਵ ਤਤ੍ ||੨੯|| ਸ੍ਵਤੇਜੋਮ੍ਬੁਗੁਣਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਦ੍ਰਿਕ੍ਤਂ ਮੇਦੋਭਿਜਾਯਤੇ| ਪਥਿਵ੍ਯਗ੍ਨ੍ਯਨਿਲਾਦੀਨਾਂ ਸਙ੍ਘਾਤਃ ਸ੍ਵੋਸ੍ਮਣਾ ਕਤਃ||੩੦|| ਖਰਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਕਰੋਤ੍ਯਸ੍ਯ ਜਾਯਤੇਸ੍ਥਿ ਤਤੋ ਨਣਾਮ੍| ਕਰੋਤਿ ਤਤ੍ਰ ਸੌਸਿਰ੍ਯਮਸ੍ਥ੍ਨਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਸਮੀਰਣਃ||੩੧|| ਮੇਦਸਸ੍ਤਾਨਿ ਪੂਰ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸ੍ਨੇਹੋ ਮਜ੍ਜਾ ਤਤਃ ਸ੍ਮਤਃ| ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮਜ੍ਜ੍ਞਸ੍ਤੁ ਯਃ ਸ੍ਨੇਹਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਸਞ੍ਜਾਯਤੇ ਤਤਃ||੩੨|| ਵਾਯ੍ਵਾਕਾਸ਼ਾਦਿਭਿਰ੍ਭਾਵੈਃ ਸੌਸਿਰ੍ਯਂ ਜਾਯਤੇਸ੍ਥਿਸੁ| ਤੇਨ ਸ੍ਰਵਤਿ ਤਚ੍ਛੁਕ੍ਰਂ ਨਵਾਤ੍ ਕੁਮ੍ਭਾਦਿਵੋਦਕਮ੍||੩੩|| ਸ੍ਰੋਤੋਭਿਃ ਸ੍ਯਨ੍ਦਤੇ ਦੇਹਾਤ੍ ਸਮਨ੍ਤਾਚ੍ਛੁਕ੍ਰਵਾਹਿਭਿਃ | ਹਰ੍ਸੇਣੋਦੀਰਿਤਂ ਵੇਗਾਤ੍ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਚ੍ਚ ਮਨੋਭਵਾਤ੍||੩੪|| ਵਿਲੀਨਂ ਘਤਵਦ੍ਵ੍ਯਾਯਾਮੋਸ੍ਮਣਾ ਸ੍ਥਾਨਵਿਚ੍ਯੁਤਮ੍| ਬਸ੍ਤੌ ਸਮ੍ਭਤ੍ਯ ਨਿਰ੍ਯਾਤਿ ਸ੍ਥਲਾਨ੍ਨਿਮ੍ਨਾਦਿਵੋਦਕਮ੍)||੩੫||
वृष्यादीनां प्रभावस्तु पुष्णाति बलमाशु हि||२०|| षड्भिः केचिदहोरात्रैरिच्छन्ति परिवर्तनम्| सन्तत्या भोज्यधातूनां परिवृत्तिस्तु चक्रवत्||२१|| (इत्युक्तवन्तमाचार्यं शिष्यस्त्विदमचोदयत्| रसाद्रक्तं विसदृशात् कथं देहेऽभिजायते||२२|| रसस्य च न रागोऽस्ति स कथं याति रक्तताम्| द्रवाद्रक्तात्स्थिरं मांसं कथं तज्जायते नृणाम्||२३|| द्रवधातोः स्थिरान्मांसान्मेदसः सम्भवः कथम्| श्लक्ष्णाभ्यां मांसमेदोभ्यां खरत्वं कथमस्थिषु||२४|| खरेष्वस्थिषु मज्जा च केन स्निग्धो मृदुस्तथा| मज्ज्ञश्च परिणामेन यदि शुक्रं प्रवर्तते||२५|| सर्वदेहगतं शुक्रं प्रवदन्ति मनीषिणः| तथाऽस्थिमध्यमज्ज्ञश्च शुक्रं भवति देहिनाम्||२६|| छिद्रं न दृश्यतेऽस्थ्नां च तन्निःसरति वा कथम्| एवमुक्तस्तु शिष्येण गुरुः प्राहेदमुत्तरम्||२७|| तेजो रसानां सर्वेषां मनुजानां यदुच्यते| पित्तोष्मणः स रागेण रसो रक्तत्वमृच्छति||२८|| वाय्वम्बुतेजसा रक्तमूष्मणा चाभिसंयुतम्| स्थिरतां प्राप्य मांसं स्यात् स्वोष्मणा पक्वमेव तत् ||२९|| स्वतेजोऽम्बुगुणस्निग्धोद्रिक्तं मेदोऽभिजायते| पृथिव्यग्न्यनिलादीनां सङ्घातः स्वोष्मणा कृतः||३०|| खरत्वं प्रकरोत्यस्य जायतेऽस्थि ततो नृणाम्| करोति तत्र सौषिर्यमस्थ्नां मध्ये समीरणः||३१|| मेदसस्तानि पूर्यन्ते स्नेहो मज्जा ततः स्मृतः| तस्मान्मज्ज्ञस्तु यः स्नेहः शुक्रं सञ्जायते ततः||३२|| वाय्वाकाशादिभिर्भावैः सौषिर्यं जायतेऽस्थिषु| तेन स्रवति तच्छुक्रं नवात् कुम्भादिवोदकम्||३३|| स्रोतोभिः स्यन्दते देहात् समन्ताच्छुक्रवाहिभिः | हर्षेणोदीरितं वेगात् सङ्कल्पाच्च मनोभवात्||३४|| विलीनं घृतवद्व्यायामोष्मणा स्थानविच्युतम्| बस्तौ सम्भृत्य निर्याति स्थलान्निम्नादिवोदकम्)||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (36-37) · Śloka 38
ਵ੍ਯਾਨੇਨ ਰਸਧਾਤੁਰ੍ਹਿ ਵਿਕ੍ਸੇਪੋਚਿਤਕਰ੍ਮਣਾ| ਯੁਗਪਤ੍ ਸਰ੍ਵਤੋਜਸ੍ਰਂ ਦੇਹੇ ਵਿਕ੍ਸਿਪ੍ਯਤੇ ਸਦਾ||੩੬|| ਕ੍ਸਿਪ੍ਯਮਾਣਃ ਖਵੈਗੁਣ੍ਯਾਦ੍ਰਸਃ ਸਜ੍ਜਤਿ ਯਤ੍ਰ ਸਃ| ਕਰੋਤਿ ਵਿਕਤਿਂ ਤਤ੍ਰ ਖੇ ਵਰ੍ਸਮਿਵ ਤੋਯਦਃ||੩੭|| ਦੋਸਾਣਾਮਪਿ ਚੈਵਂ ਸ੍ਯਾਦੇਕਦੇਸ਼ਪ੍ਰਕੋਪਣਮ੍ |੩੮|
व्यानेन रसधातुर्हि विक्षेपोचितकर्मणा| युगपत् सर्वतोऽजस्रं देहे विक्षिप्यते सदा||३६|| क्षिप्यमाणः खवैगुण्याद्रसः सज्जति यत्र सः| करोति विकृतिं तत्र खे वर्षमिव तोयदः||३७|| दोषाणामपि चैवं स्यादेकदेशप्रकोपणम् |३८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (38-41) · Śloka 41
ਇਤਿ ਭੌਤਿਕਧਾਤ੍ਵਨ੍ਨਪਕ੍ਤਣਾਂ ਕਰ੍ਮ ਭਾਸਿਤਮ੍||੩੮|| ਅਨ੍ਨਸ੍ਯ ਪਕ੍ਤਾ ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ ਪਕ੍ਤਣਾਮਧਿਪੋ ਮਤਃ| ਤਨ੍ਮੂਲਾਸ੍ਤੇ ਹਿ ਤਦ੍ਵਦ੍ਧਿਕ੍ਸਯਵਦ੍ਧਿਕ੍ਸਯਾਤ੍ਮਕਾਃ||੩੯|| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਂ ਵਿਧਿਵਦ੍ਯੁਕ੍ਤੈਰਨ੍ਨਪਾਨੇਨ੍ਧਨੈਰ੍ਹਿਤੈਃ| ਪਾਲਯੇਤ੍ ਪ੍ਰਯਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਥਿਤੌ ਹ੍ਯਯੁਰ੍ਬਲਸ੍ਥਿਤਿਃ||੪੦|| ਯੋ ਹਿ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਵਿਧਿਂ ਤ੍ਯਾਕ੍ਤ੍ਵਾ ਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸਜਾਨ੍ ਗਦਾਨ੍| ਸ ਲੌਲ੍ਯਾਲ੍ਲਭਤੇ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ, ਵਕ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤੇਤਃ ਪਰਂ ਤੁ ਤੇ||੪੧||
इति भौतिकधात्वन्नपक्तॄणां कर्म भाषितम्||३८|| अन्नस्य पक्ता सर्वेषां पक्तॄणामधिपो मतः| तन्मूलास्ते हि तद्वृद्धिक्षयवृद्धिक्षयात्मकाः||३९|| तस्मात्तं विधिवद्युक्तैरन्नपानेन्धनैर्हितैः| पालयेत् प्रयतस्तस्य स्थितौ ह्ययुर्बलस्थितिः||४०|| यो हि भुङ्क्ते विधिं त्याक्त्वा ग्रहणीदोषजान् गदान्| स लौल्याल्लभते शीघ्रं, वक्ष्यन्तेऽतः परं तु ते||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (42-44) · Śloka 44
ਅਭੋਜਨਾਦਜੀਰ੍ਣਾਤਿਭੋਜਨਾਦ੍ਵਿਸਮਾਸ਼ਨਾਤ੍| ਅਸਾਤ੍ਮ੍ਯਗੁਰੁਸ਼ੀਤਾਤਿਰੂਕ੍ਸਸਨ੍ਦੁਸ੍ਟਭੋਜਨਾਤ੍||੪੨|| ਵਿਰੇਕਵਮਨਸ੍ਨੇਹਵਿਭ੍ਰਮਾਦ੍ਵ੍ਯਾਧਿਕਰ੍ਸਣਾਤ੍| ਦੇਸ਼ਕਾਲਰ੍ਤੁਵੈਸਮ੍ਯਾਦ੍ਵੇਗਾਨਾਂ ਚ ਵਿਧਾਰਣਾਤ੍||੪੩|| ਦੁਸ੍ਯਤ੍ਯਗ੍ਨਿਃ, ਸ ਦੁਸ੍ਟੋਨ੍ਨਂ ਨ ਤਤ੍ ਪਚਤਿ ਲਘ੍ਵਪਿ| ਅਪਚ੍ਯਮਾਨਂ ਸ਼ੁਕ੍ਤਤ੍ਵਂ ਯਾਤ੍ਯਨ੍ਨਂ ਵਿਸਰੂਪਤਾਮ੍ ||੪੪||
अभोजनादजीर्णातिभोजनाद्विषमाशनात्| असात्म्यगुरुशीतातिरूक्षसन्दुष्टभोजनात्||४२|| विरेकवमनस्नेहविभ्रमाद्व्याधिकर्षणात्| देशकालर्तुवैषम्याद्वेगानां च विधारणात्||४३|| दुष्यत्यग्निः, स दुष्टोऽन्नं न तत् पचति लघ्वपि| अपच्यमानं शुक्तत्वं यात्यन्नं विषरूपताम् ||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (45-49) · Śloka 49
ਤਸ੍ਯ ਲਿਙ੍ਗਮਜੀਰ੍ਣਸ੍ਯ ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਃ ਸਦਨਂ ਤਥਾ| ਸ਼ਿਰਸੋ ਰੁਕ੍ ਚ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਚ ਭ੍ਰਮਃ ਪਸ੍ਠਕਟਿਗ੍ਰਹਃ||੪੫|| ਜਮ੍ਭਾਙ੍ਗਮਰ੍ਦਸ੍ਤਸ੍ਣਾ ਚ ਜ੍ਵਰਸ਼੍ਛਰ੍ਦਿਃ ਪ੍ਰਵਾਹਣਮ੍| ਅਰੋਚਕੋਵਿਪਾਕਸ਼੍ਚ, ਘੋਰਮਨ੍ਨਵਿਸਂ ਚ ਤਤ੍||੪੬|| ਸਂਸਜ੍ਯਮਾਨਂ ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਦਾਹਂ ਤਸ੍ਣਾਂ ਮੁਖਾਮਯਾਨ੍| ਜਨਯਤ੍ਯਮ੍ਲਪਿਤ੍ਤਂ ਚ ਪਿਤ੍ਤਜਾਂਸ਼੍ਚਾਪਰਾਨ੍ ਗਦਾਨ੍||੪੭|| ਯਕ੍ਸ੍ਮਪੀਨਸਮੇਹਾਦੀਨ੍ ਕਫਜਾਨ੍ ਕਫਸਙ੍ਗਤਮ੍| ਕਰੋਤਿ ਵਾਤਸਂਸਸ੍ਟਂ ਵਾਤਜਾਂਸ਼੍ਚ ਗਦਾਨ੍ ਬਹੂਨ੍||੪੮|| ਮੂਤ੍ਰਰੋਗਾਂਸ਼੍ਚ ਮੂਤ੍ਰਸ੍ਥਂ ਕੁਕ੍ਸਿਰੋਗਾਨ੍ ਸ਼ਕਦ੍ਗਤਮ੍| ਰਸਾਦਿਭਿਸ਼੍ਚ ਸਂਸਸ੍ਟਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਰੋਗਾਨ੍ ਰਸਾਦਿਜਾਨ੍||੪੯||
तस्य लिङ्गमजीर्णस्य विष्टम्भः सदनं तथा| शिरसो रुक् च मूर्च्छा च भ्रमः पृष्ठकटिग्रहः||४५|| जृम्भाऽङ्गमर्दस्तृष्णा च ज्वरश्छर्दिः प्रवाहणम्| अरोचकोऽविपाकश्च, घोरमन्नविषं च तत्||४६|| संसृज्यमानं पित्तेन दाहं तृष्णां मुखामयान्| जनयत्यम्लपित्तं च पित्तजांश्चापरान् गदान्||४७|| यक्ष्मपीनसमेहादीन् कफजान् कफसङ्गतम्| करोति वातसंसृष्टं वातजांश्च गदान् बहून्||४८|| मूत्ररोगांश्च मूत्रस्थं कुक्षिरोगान् शकृद्गतम्| रसादिभिश्च संसृष्टं कुर्याद्रोगान् रसादिजान्||४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (50) · Śloka 50
ਵਿਸਮੋ ਧਾਤੁਵੈਸਮ੍ਯਂ ਕਰੋਤਿ ਵਿਸਮਂ ਪਚਨ੍| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋ ਮਨ੍ਦੇਨ੍ਧਨੋ ਧਾਤੂਨ੍ ਵਿਸ਼ੋਸਯਤਿ ਪਾਵਕਃ||੫੦||
विषमो धातुवैषम्यं करोति विषमं पचन्| तीक्ष्णो मन्देन्धनो धातून् विशोषयति पावकः||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (51) · Śloka 51
ਯੁਕ੍ਤਂ ਭੁਕ੍ਤਵਤੋ ਯੁਕ੍ਤੋ ਧਾਤੁਸਾਮ੍ਯਂ ਸਮਂ ਪਚਨ੍|੫੧|
युक्तं भुक्तवतो युक्तो धातुसाम्यं समं पचन्|५१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (51-54) · Śloka 54
ਦੁਰ੍ਬਲੋ ਵਿਦਹਤ੍ਯਨ੍ਨਂ ਤਦ੍ਯਾਤ੍ਯੂਰ੍ਧ੍ਵਮਧੋਪਿ ਵਾ||੫੧|| ਅਧਸ੍ਤੁ ਪਕ੍ਵਮਾਮਂ ਵਾ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਂ ਗ੍ਰਹਣੀਗਦਃ| ਉਚ੍ਯਤੇ ਸਰ੍ਵਮੇਵਾਨ੍ਨਂ ਪ੍ਰਾਯੋ ਹ੍ਯਸ੍ਯ ਵਿਦਹ੍ਯਤੇ||੫੨|| ਅਤਿਸਸ੍ਟਂ ਵਿਬਦ੍ਧਂ ਵਾ ਦ੍ਰਵਂ ਤਦੁਪਦਿਸ਼੍ਯਤੇ| ਤਸ੍ਣਾਰੋਚਕਵੈਰਸ੍ਯਪ੍ਰਸੇਕਤਮਕਾਨ੍ਵਿਤਃ||੫੩|| ਸ਼ੂਨਪਾਦਕਰਃ ਸਾਸ੍ਥਿਪਰ੍ਵਰੁਕ੍ ਛਰ੍ਦਨਂ ਜ੍ਵਰਃ| ਲੋਹਾਮਗਨ੍ਧਿਸ੍ਤਿਕ੍ਤਾਮ੍ਲ ਉਦ੍ਗਾਰਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯ ਜਾਯਤੇ||੫੪||
दुर्बलो विदहत्यन्नं तद्यात्यूर्ध्वमधोऽपि वा||५१|| अधस्तु पक्वमामं वा प्रवृत्तं ग्रहणीगदः| उच्यते सर्वमेवान्नं प्रायो ह्यस्य विदह्यते||५२|| अतिसृष्टं विबद्धं वा द्रवं तदुपदिश्यते| तृष्णारोचकवैरस्यप्रसेकतमकान्वितः||५३|| शूनपादकरः सास्थिपर्वरुक् छर्दनं ज्वरः| लोहामगन्धिस्तिक्ताम्ल उद्गारश्चास्य जायते||५४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (55) · Śloka 55
ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਂ ਤੁ ਤਸ੍ਯੇਦਂ ਤਸ੍ਣਾਲਸ੍ਯਂ ਬਲਕ੍ਸਯਃ| ਵਿਦਾਹੋਨ੍ਨਸ੍ਯ ਪਾਕਸ਼੍ਚ ਚਿਰਾਤ੍ ਕਾਯਸ੍ਯ ਗੌਰਵਮ੍||੫੫||
पूर्वरूपं तु तस्येदं तृष्णाऽऽलस्यं बलक्षयः| विदाहोऽन्नस्य पाकश्च चिरात् कायस्य गौरवम्||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (56-57) · Śloka 57
ਅਗ੍ਨ੍ਯਧਿਸ੍ਠਾਨਮਨ੍ਨਸ੍ਯ ਗ੍ਰਹਣਾਦ੍ਗ੍ਰਹਣੀ ਮਤਾ| ਨਾਭੇਰੁਪਰ੍ਯਹ੍ਯਗ੍ਨਿਬਲੇਨੋਪਸ੍ਟਬ੍ਧੋਪਬਂਹਿਤਾ ||੫੬|| ਅਪਕ੍ਵਂ ਧਾਰਤ੍ਯਨ੍ਨਂ ਪਕ੍ਵਂ ਸਜਤਿ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਤਃ| ਦੁਰ੍ਬਲਾਗ੍ਨਿਬਲਾ ਦੁਸ੍ਟਾ ਤ੍ਵਾਮਮੇਵ ਵਿਮੁਞ੍ਚਤਿ||੫੭||
अग्न्यधिष्ठानमन्नस्य ग्रहणाद्ग्रहणी मता| नाभेरुपर्यह्यग्निबलेनोपष्टब्धोपबृंहिता ||५६|| अपक्वं धारत्यन्नं पक्वं सृजति पार्श्वतः| दुर्बलाग्निबला दुष्टा त्वाममेव विमुञ्चति||५७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (58-72) · Śloka 72
ਵਾਤਾਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਾਤ੍ ਕਫਾਚ੍ਚ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਦ੍ਰੋਗਸ੍ਤ੍ਰਿਭ੍ਯ ਏਵ ਚ| ਹੇਤੁਂ ਲਿਙ੍ਗਂ ਰੂਪਭੇਦਾਞ੍ ਸ਼ਣੁ ਤਸ੍ਯ ਪਥਕ੍ ਪਥਕ੍||੫੮|| ਕਟੁਤਿਕ੍ਤਕਸਾਯਾਤਿਰੂਕ੍ਸਸ਼ੀਤਲਭੋਜਨੈਃ| ਪ੍ਰਮਿਤਾਨਸ਼ਨਾਤ੍ਯਧ੍ਵਵੇਗਨਿਗ੍ਰਹਮੈਥੁਨੈਃ||੫੯|| ਕਰੋਤਿ ਕੁਪਿਤੋ ਮਨ੍ਦਮਗ੍ਨਿਂ ਸਞ੍ਛਾਦ੍ਯ ਮਾਰੁਤਃ | ਤਸ੍ਯਾਨ੍ਨਂ ਪਚ੍ਯਤੇ ਦੁਃਖਂ ਸ਼ੁਕ੍ਤਪਾਕਂ ਖਰਾਙ੍ਗਤਾ||੬੦|| ਕਣ੍ਠਾਸ੍ਯਸ਼ੋਸਃ ਕ੍ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਣਾ ਤਿਮਿਰਂ ਕਰ੍ਣਯੋਃ ਸ੍ਵਨਃ| ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੋਰੁਵਙ੍ਕ੍ਸਣਗ੍ਰੀਵਾਰੁਜੋਭੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਵਿਸੂਚਿਕਾ||੬੧|| ਹਤ੍ਪੀਡਾ ਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਂ ਵੈਰਸ੍ਯਂ ਪਰਿਕਰ੍ਤਿਕਾ| ਗਦ੍ਧਿਃ ਸਰ੍ਵਰਸਾਨਾਂ ਚ ਮਨਸਃ ਸਦਨਂ ਤਥਾ||੬੨|| ਜੀਰ੍ਣੇ ਜੀਰ੍ਯਤਿ ਚਾਧ੍ਮਾਨਂ ਭੁਕ੍ਤੇ ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਮੁਪੈਤਿ ਚ| ਸ ਵਾਤਗੁਲ੍ਮਹਦ੍ਰੋਗਪ੍ਲੀਹਾਸ਼ਙ੍ਕੀ ਚ ਮਾਨਵਃ||੬੩|| ਚਿਰਾਦੁਃਖਂ ਦ੍ਰਵਂ ਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਤਨ੍ਵਾਮਂ ਸ਼ਬ੍ਦਫੇਨਵਤ੍| ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ ਸਜੇਦ੍ਵਰ੍ਚਃ ਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਾਰ੍ਦਿਤੋਨਿਲਾਤ੍||੬੪|| ਕਟ੍ਵਜੀਰ੍ਣਵਿਦਾਹ੍ਯਮ੍ਲਕ੍ਸਾਰਾਦ੍ਯੈਃ ਪਿਤ੍ਤਮੁਲ੍ਬਣਮ੍| ਅਗ੍ਨਿਮਾਪ੍ਲਾਵਯਦ੍ਧਨ੍ਤਿ ਜਲਂ ਤਪ੍ਤਮਿਵਾਨਲਮ੍||੬੫|| ਸੋਜੀਰ੍ਣਂ ਨੀਲਪੀਤਾਭਂ ਪੀਤਾਭਃ ਸਾਰ੍ਯਤੇ ਦ੍ਰਵਮ੍| ਪੂਤ੍ਯਮ੍ਲੋਦ੍ਗਾਰਹਤ੍ਕਣ੍ਠਦਾਹਾਰੁਚਿਤਡਰ੍ਦਿਤਃ||੬੬|| ਗੁਰ੍ਵਤਿਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ਼ੀਤਾਦਿਭੋਜਨਾਦਤਿਭੋਜਨਾਤ੍| ਭੁਕ੍ਤਮਾਤ੍ਰਸ੍ਯ ਚ ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਦ੍ਧਨ੍ਤ੍ਯਗ੍ਨਿਂ ਕੁਪਿਤਃ ਕਫਃ||੬੭|| ਤਸ੍ਯਾਨ੍ਨਂ ਪਚ੍ਯਤੇ ਦੁਃਖਂ ਹਲ੍ਲਾਸਚ੍ਛਰ੍ਦ੍ਯਰੋਚਕਾਃ| ਆਸ੍ਯੋਪਦੇਹਮਾਧੁਰ੍ਯਕਾਸਸ੍ਠੀਵਨਪੀਨਸਾਃ||੬੮|| ਹਦਯਂ ਮਨ੍ਯਤੇ ਸ੍ਤ੍ਯਾਨਮੁਦਰਂ ਸ੍ਤਿਮਿਤਂ ਗੁਰੁ| ਦੁਸ੍ਟੋ ਮਧੁਰ ਉਦ੍ਗਾਰਃ ਸਦਨਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀਸ੍ਵਹਰ੍ਸਣਮ੍||੬੯|| ਭਿਨ੍ਨਾਮਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਸਂਸਸ੍ਟਗੁਰੁਵਰ੍ਚਃਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨਮ੍| ਅਕਸ਼ਸ੍ਯਾਪਿ ਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਮਾਲਸ੍ਯਂ ਚ ਕਫਾਤ੍ਮਕੇ||੭੦|| ਯਸ਼੍ਚਾਗ੍ਨਿਃ ਪੂਰ੍ਵਮੁਦ੍ਦਿਸ੍ਟੋ ਰੋਗਾਨੀਕੇ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਃ| ਤਂ ਚਾਪਿ ਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸਂ ਸਮਵਰ੍ਜਂ ਪ੍ਰਚਕ੍ਸ੍ਮਹੇ||੭੧|| ਪਥਗ੍ਵਾਤਾਦਿਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਹੇਤੁਲਿਙ੍ਗਸਮਾਗਮੇ| ਤ੍ਰਿਦੋਸਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍ਤੇਸਾਂ ਭੇਸਜਂ ਸ਼ਣ੍ਵਤਃ ਪਰਮ੍||੭੨||
वातात् पित्तात् कफाच्च स्यात्तद्रोगस्त्रिभ्य एव च| हेतुं लिङ्गं रूपभेदाञ् शृणु तस्य पृथक् पृथक्||५८|| कटुतिक्तकषायातिरूक्षशीतलभोजनैः| प्रमितानशनात्यध्ववेगनिग्रहमैथुनैः||५९|| करोति कुपितो मन्दमग्निं सञ्छाद्य मारुतः | तस्यान्नं पच्यते दुःखं शुक्तपाकं खराङ्गता||६०|| कण्ठास्यशोषः क्षुत्तृष्णा तिमिरं कर्णयोः स्वनः| पार्श्वोरुवङ्क्षणग्रीवारुजोऽभीक्ष्णं विसूचिका||६१|| हृत्पीडा कार्श्यदौर्बल्यं वैरस्यं परिकर्तिका| गृद्धिः सर्वरसानां च मनसः सदनं तथा||६२|| जीर्णे जीर्यति चाध्मानं भुक्ते स्वास्थ्यमुपैति च| स वातगुल्महृद्रोगप्लीहाशङ्की च मानवः||६३|| चिरादुःखं द्रवं शुष्कं तन्वामं शब्दफेनवत्| पुनः पुनः सृजेद्वर्चः कासश्वासार्दितोऽनिलात्||६४|| कट्वजीर्णविदाह्यम्लक्षाराद्यैः पित्तमुल्बणम्| अग्निमाप्लावयद्धन्ति जलं तप्तमिवानलम्||६५|| सोऽजीर्णं नीलपीताभं पीताभः सार्यते द्रवम्| पूत्यम्लोद्गारहृत्कण्ठदाहारुचितृडर्दितः||६६|| गुर्वतिस्निग्धशीतादिभोजनादतिभोजनात्| भुक्तमात्रस्य च स्वप्नाद्धन्त्यग्निं कुपितः कफः||६७|| तस्यान्नं पच्यते दुःखं हृल्लासच्छर्द्यरोचकाः| आस्योपदेहमाधुर्यकासष्ठीवनपीनसाः||६८|| हृदयं मन्यते स्त्यानमुदरं स्तिमितं गुरु| दुष्टो मधुर उद्गारः सदनं स्त्रीष्वहर्षणम्||६९|| भिन्नामश्लेष्मसंसृष्टगुरुवर्चःप्रवर्तनम्| अकृशस्यापि दौर्बल्यमालस्यं च कफात्मके||७०|| यश्चाग्निः पूर्वमुद्दिष्टो रोगानीके चतुर्विधः| तं चापि ग्रहणीदोषं समवर्जं प्रचक्ष्महे||७१|| पृथग्वातादिनिर्दिष्टहेतुलिङ्गसमागमे| त्रिदोषं निर्दिशेत्तेषां भेषजं शृण्वतः परम्||७२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (73-81) · Śloka 81
ਗ੍ਰਹਣੀਮਾਸ਼੍ਰਿਤਂ ਦੋਸਂ ਵਿਦਗ੍ਧਾਹਾਰਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਮ੍| ਸਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਪ੍ਰਸੇਕਾਰ੍ਤਿਵਿਦਾਹਾਰੁਚਿਗੌਰਵੈਃ||੭੩|| ਆਮਲਿਙ੍ਗਾਨ੍ਵਿਤਂ ਦਸ੍ਟ੍ਵਾ ਸੁਖੋਸ੍ਣੇਨਾਮ੍ਬੁਨੋਦ੍ਧਰੇਤ੍| ਫਲਾਨਾਂ ਵਾ ਕਸਾਯੇਣ ਪਿਪ੍ਪਲੀਸਰ੍ਸਪੈਸ੍ਤਥਾ||੭੪|| ਲੀਨਂ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਸ੍ਥਂ ਵਾਪ੍ਯਾਮਂ ਸ੍ਰਾਵ੍ਯਂ ਸਦੀਪਨੈਃ| ਸ਼ਰੀਰਾਨੁਗਤੇ ਸਾਮੇ ਰਸੇ ਲਙ੍ਘਨਪਾਚਨਮ੍||੭੫|| ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਾਮਾਸ਼ਯਾਯਾਸ੍ਮੈ ਪਞ੍ਚਕੋਲਾਦਿਭਿਃ ਸ਼ਤਮ੍| ਦਦ੍ਯਾਤ੍ ਪੇਯਾਦਿ ਲਘ੍ਵਨ੍ਨਂ ਪੁਨਰ੍ਯੋਗਾਂਸ਼੍ਚ ਦੀਪਨਾਨ੍||੭੬|| ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਤੁ ਪਰਿਪਕ੍ਵਾਮਂ ਮਾਰੁਤਗ੍ਰਹਣੀਗਦਮ੍| ਦੀਪਨੀਯਯੁਤਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਪਾਯਯੇਤਾਲ੍ਪਸ਼ੋ ਭਿਸਕ੍||੭੭|| ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਸਨ੍ਧੁਕ੍ਸਿਤੇ ਤ੍ਵਗ੍ਨੌ ਸਕ੍ਤਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਮਾਰੁਤਮ੍| ਦ੍ਵ੍ਯਹਂ ਤ੍ਰ੍ਯਹਂ ਵਾ ਸਂਸ੍ਨੇਹ੍ਯ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਾਭ੍ਯਕ੍ਤਂ ਨਿਰੂਹਯੇਤ੍||੭੮|| ਤਤ ਏਰਣ੍ਡਤੈਲੇਨ ਸਰ੍ਪਿਸਾ ਤੈਲ੍ਵਕੇਨ ਵਾ| ਸਕ੍ਸਾਰੇਣਾਨਿਲੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਸ੍ਰਸ੍ਤਦੋਸਂ ਵਿਰੇਚਯੇਤ੍||੭੯|| ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਰੂਕ੍ਸਾਸ਼ਯਂ ਬਦ੍ਧਵਰ੍ਚਸਂ ਚਾਨੁਵਾਸਯੇਤ੍| ਦੀਪਨੀਯਾਮ੍ਲਵਾਤਘ੍ਨਸਿਦ੍ਧਾਤੈਲੇਨ ਮਾਤ੍ਰਯਾ||੮੦|| ਨਿਰੂਢਂ ਚ ਵਿਰਿਕ੍ਤਂ ਚ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਚੈਵਾਨੁਵਾਸਿਤਮ੍| ਲਘ੍ਵਨ੍ਨਂ ਪ੍ਰਤਿਸਮ੍ਭੁਕ੍ਤਂ ਸਰ੍ਪਿਰਭ੍ਯਾਸਯੇਤ੍ ਪੁਨਃ||੮੧||
ग्रहणीमाश्रितं दोषं विदग्धाहारमूर्च्छितम्| सविष्टम्भप्रसेकार्तिविदाहारुचिगौरवैः||७३|| आमलिङ्गान्वितं दृष्ट्वा सुखोष्णेनाम्बुनोद्धरेत्| फलानां वा कषायेण पिप्पलीसर्षपैस्तथा||७४|| लीनं पक्वाशयस्थं वाऽऽप्यामं स्राव्यं सदीपनैः| शरीरानुगते सामे रसे लङ्घनपाचनम्||७५|| विशुद्धामाशयायास्मै पञ्चकोलादिभिः शृतम्| दद्यात् पेयादि लघ्वन्नं पुनर्योगांश्च दीपनान्||७६|| ज्ञात्वा तु परिपक्वामं मारुतग्रहणीगदम्| दीपनीययुतं सर्पिः पाययेताल्पशो भिषक्||७७|| किञ्चित्सन्धुक्षिते त्वग्नौ सक्तविण्मूत्रमारुतम्| द्व्यहं त्र्यहं वा संस्नेह्य स्विन्नाभ्यक्तं निरूहयेत्||७८|| तत एरण्डतैलेन सर्पिषा तैल्वकेन वा| सक्षारेणानिले शान्ते स्रस्तदोषं विरेचयेत्||७९|| शुद्धं रूक्षाशयं बद्धवर्चसं चानुवासयेत्| दीपनीयाम्लवातघ्नसिद्धातैलेन मात्रया||८०|| निरूढं च विरिक्तं च सम्यक् चैवानुवासितम्| लघ्वन्नं प्रतिसम्भुक्तं सर्पिरभ्यासयेत् पुनः||८१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (82-86) · Śloka 86
ਦ੍ਵੇ ਪਞ੍ਚਮੂਲੇ ਸਰਲਂ ਦੇਵਦਾਰੁ ਸਨਾਗਰਮ੍| ਪਿਪ੍ਪਲੀਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਂ ਚਿਤ੍ਰਕਂ ਹਸ੍ਤਿਪਿਪ੍ਪਲੀਮ੍||੮੨|| ਸ਼ਣਬੀਜਂ ਯਵਾਨ੍ ਕੋਲਨ੍ ਕੁਲਤ੍ਥਾਨ੍ ਸੁਸਵੀਂ ਤਥਾ | ਪਾਚਯੇਦਾਰਨਾਲੇਨ ਦਧ੍ਨਾ ਸੌਵੀਰਕੇਣ ਵਾ||੮੩|| ਚਤੁਰ੍ਭਾਗਾਵਸ਼ੇਸੇਣ ਪਚੇਤ੍ਤੇਨ ਘਤਾਢਕਮ੍| ਸ੍ਵਰ੍ਜਿਕਾਯਾਵਸ਼ੂਕਾਖ੍ਯੌ ਕ੍ਸਾਰੌ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਚ ਯੁਕ੍ਤਿਤਃ||੮੪|| ਸੈਨ੍ਧਵੌਦ੍ਭਿਦਸਾਮੁਦ੍ਰਬਿਡਾਨਾਂ ਰੋਮਕਸ੍ਯ ਚ| ਸਸੌਵਰ੍ਚਲਪਾਕ੍ਯਾਨਾਂ ਭਾਗਾਨ੍ਦ੍ਵਿਪਲਿਕਾਨ੍ ਪਥਕ੍||੮੫|| ਵਿਨੀਯ ਚੂਰ੍ਣਿਤਾਨ੍ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪਾਯਯੇਤ੍ ਪ੍ਰਸਤਂ ਬੁਧਃ| ਕਰੋਤ੍ਯਗ੍ਨਿਂ ਬਲਂ ਵਰ੍ਣਂ ਵਾਤਘ੍ਨਂ ਭੁਕ੍ਤਪਾਚਨਮ੍||੮੬|| ਇਤਿ ਦਸ਼ਮੂਲਾਦ੍ਯਂ ਘਤਮ੍|
द्वे पञ्चमूले सरलं देवदारु सनागरम्| पिप्पलीं पिप्पलीमूलं चित्रकं हस्तिपिप्पलीम्||८२|| शणबीजं यवान् कोलन् कुलत्थान् सुषवीं तथा | पाचयेदारनालेन दध्ना सौवीरकेण वा||८३|| चतुर्भागावशेषेण पचेत्तेन घृताढकम्| स्वर्जिकायावशूकाख्यौ क्षारौ दत्त्वा च युक्तितः||८४|| सैन्धवौद्भिदसामुद्रबिडानां रोमकस्य च| ससौवर्चलपाक्यानां भागान्द्विपलिकान् पृथक्||८५|| विनीय चूर्णितान् तस्मात् पाययेत् प्रसृतं बुधः| करोत्यग्निं बलं वर्णं वातघ्नं भुक्तपाचनम्||८६|| इति दशमूलाद्यं घृतम्|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (87) · Śloka 87
ਤ੍ਰ੍ਯੂਸਣਤ੍ਰਿਫਲਾਕਲ੍ਕੇ ਬਿਲ੍ਵਮਾਤ੍ਰੇ ਗੁਡਾਤ੍ ਪਲੇ| ਸਰ੍ਪਿਸੋਸ੍ਟਪਲਂ ਪਕ੍ਤ੍ਵਾ ਮਾਤ੍ਰਾਂ ਮਨ੍ਦਾਨਲਃ ਪਿਬੇਤ੍||੮੭|| ਇਤਿ ਤ੍ਰ੍ਯੂਸਣਾਦ੍ਯਂ ਘਤਮ੍|
त्र्यूषणत्रिफलाकल्के बिल्वमात्रे गुडात् पले| सर्पिषोऽष्टपलं पक्त्वा मात्रां मन्दानलः पिबेत्||८७|| इति त्र्यूषणाद्यं घृतम्|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (88-93) · Śloka 93
ਪਞ੍ਚਮੂਲਾਭਯਾਵ੍ਯੋਸਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਸੈਨ੍ਧਵੈਃ| ਰਾਸ੍ਨਾਕ੍ਸਾਰਦ੍ਵਯਾਜਾਜੀਵਿਡਙ੍ਗਸ਼ਟਿਭਿਰ੍ਘਤਮ੍||੮੮|| ਸ਼ੁਕ੍ਤੇਨ ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਸ੍ਯ ਸ੍ਵਰਸੇਨਾਰ੍ਦ੍ਰਕਸ੍ਯ ਚ| ਸ਼ੁਸ੍ਕਮੂਲਕਕੋਲਾਮ੍ਬੁਚੁਕ੍ਰਿਕਾਦਾਡਿਮਸ੍ਯ ਚ||੮੯|| ਤਕ੍ਰਮਸ੍ਤੁਸੁਰਾਮਣ੍ਡਸੌਵੀਰਕਤੁਸੋਦਕੈਃ| ਕਾਞ੍ਜਿਕੇਨ ਚ ਤਤ੍ ਪਕ੍ਵਮਗ੍ਨਿਦੀਪ੍ਤਿਕਰਂ ਪਰਮ੍||੯੦|| ਸ਼ੂਲਗੁਲ੍ਮੋਦਰਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਾਨਿਲਕਫਾਪਹਮ੍| ਸਬੀਜਪੂਰਕਰਸਂ ਸਿਦ੍ਧਂ ਵਾ ਪਾਯਯੇਦ੍ਘਤਮ੍||੯੧|| ਸਿਦ੍ਧਮਭ੍ਯਞ੍ਜਨਾਰ੍ਥਂ ਚ ਤੈਲਮੇਤੈਃ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍| ਏਤੇਸਾਮੌਸਧਾਨਾਂ ਵਾ ਪਿਬੇਚ੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਸੁਖਾਮ੍ਬੁਨਾ||੯੨|| ਵਾਤੇ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਵਤੇ ਸਾਮੇ ਕਫੇ ਵਾ ਵਾਯੁਨੋਦ੍ਧਤੇ| ਦਦ੍ਯਾਚ੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਪਾਚਨਾਰ੍ਥਮਗ੍ਨਿਸਨ੍ਦੀਪਨਂ ਪਰਮ੍||੯੩|| ਇਤਿ ਪਞ੍ਚਮੂਲਾਦ੍ਯਂ ਘਤਂ ਚੂਰ੍ਣਂ ਚ|
पञ्चमूलाभयाव्योषपिप्पलीमूलसैन्धवैः| रास्नाक्षारद्वयाजाजीविडङ्गशटिभिर्घृतम्||८८|| शुक्तेन मातुलुङ्गस्य स्वरसेनार्द्रकस्य च| शुष्कमूलककोलाम्बुचुक्रिकादाडिमस्य च||८९|| तक्रमस्तुसुरामण्डसौवीरकतुषोदकैः| काञ्जिकेन च तत् पक्वमग्निदीप्तिकरं परम्||९०|| शूलगुल्मोदरश्वासकासानिलकफापहम्| सबीजपूरकरसं सिद्धं वा पाययेद्घृतम्||९१|| सिद्धमभ्यञ्जनार्थं च तैलमेतैः प्रयोजयेत्| एतेषामौषधानां वा पिबेच्चूर्णं सुखाम्बुना||९२|| वाते श्लेष्मावृते सामे कफे वा वायुनोद्धते| दद्याच्चूर्णं पाचनार्थमग्निसन्दीपनं परम्||९३|| इति पञ्चमूलाद्यं घृतं चूर्णं च|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 28 (94-95) · Śloka 95
ਮਜ੍ਜਤ੍ਯਾਮਾ ਗੁਰੁਤ੍ਵਾਦ੍ਵਿਟ੍ ਪਕ੍ਵਾ ਤੂਤ੍ਪ੍ਲਵਤੇ ਜਲੇ| ਵਿਨਾਤਿਦ੍ਰਵਸਙ੍ਘਾਤਸ਼ੈਤ੍ਯਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪ੍ਰਦੂਸਣਾਤ੍||੯੪|| ਪਰੀਕ੍ਸ੍ਯੈਵਂ ਪੁਰਾ ਸਾਮਂ ਨਿਰਾਮਂ ਚਾਮਦੋਸਿਣਮ੍| ਵਿਧਿਨੋਪਾਚਰੇਤ੍ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਪਾਚਨੇਨੇਤਰੇਣ ਵਾ||੯੫||
मज्जत्यामा गुरुत्वाद्विट् पक्वा तूत्प्लवते जले| विनाऽतिद्रवसङ्घातशैत्यश्लेष्मप्रदूषणात्||९४|| परीक्ष्यैवं पुरा सामं निरामं चामदोषिणम्| विधिनोपाचरेत् सम्यक् पाचनेनेतरेण वा||९५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 29 (96-97) · Śloka 97
ਚਿਤ੍ਰਕਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਂ ਦ੍ਵੌ ਕ੍ਸਾਰੌ ਲਵਣਾਨਿ ਚ| ਵ੍ਯੋਸਂ ਹਿਙ੍ਗ੍ਵਜਮੋਦਾਂ ਚ ਚਵ੍ਯਂ ਚੈਕਤ੍ਰ ਚੂਰ੍ਣਯੇਤ੍||੯੬|| ਗੁਟਿਕਾ ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਸ੍ਯ ਦਾਡਿਮਸ੍ਯ ਰਸੇਨ ਵਾ| ਕਤਾ ਵਿਪਾਚਯਤ੍ਯਾਮਂ ਦੀਪਯਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਚਾਲਨਮ੍||੯੭|| ਇਤਿ ਚਿਤ੍ਰਕਾਦ੍ਯਾ ਗੁਟਿਕਾ|
चित्रकं पिप्पलीमूलं द्वौ क्षारौ लवणानि च| व्योषं हिङ्ग्वजमोदां च चव्यं चैकत्र चूर्णयेत्||९६|| गुटिका मातुलुङ्गस्य दाडिमस्य रसेन वा| कृता विपाचयत्यामं दीपयत्याशु चालनम्||९७|| इति चित्रकाद्या गुटिका|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 30 (98-110) · Śloka 110
ਨਾਗਰਾਤਿਵਿਸਾਮੁਸ੍ਤਕ੍ਵਾਥਃ ਸ੍ਯਾਦਾਮਪਾਚਨਃ| ਮੁਸ੍ਤਾਨ੍ਤਕਲ੍ਕਃ ਪਥ੍ਯਾ ਵਾ ਨਾਗਰਂ ਚੋਸ੍ਣਵਾਰਿਣਾ||੯੮|| ਦੇਵਦਾਰੁਵਚਾਮੁਸ੍ਤਨਾਗਰਾਤਿਵਿਸਾਭਯਾਃ| ਵਾਰੁਣ੍ਯਾਮਾਸੁਤਾਸ੍ਤੋਯੇ ਕੋਸ੍ਣੇ ਵਾਲਵਣਾਃ ਪਿਬੇਤ੍||੯੯|| ਵਰ੍ਚਸ੍ਯਾਮੇ ਸਸ਼ੂਲੇ ਚ ਪਿਬੇਦ੍ਵਾ ਦਾਡਿਮਾਮ੍ਬੁਨਾ| ਵਿਡੇਨ ਲਵਣਂ ਪਿਸ੍ਟਂ ਬਿਲ੍ਵਂ ਚਿਤ੍ਰਕਨਾਗਰਮ੍||੧੦੦|| ਸਾਮੇ ਵਾ ਸਕਫੇ ਵਾਤੇ ਕੋਸ੍ਠਸ਼ੂਲਕਰੇ ਪਿਬੇਤ੍| ਕਲਿਙ੍ਗਹਿਙ੍ਗ੍ਵਤਿਵਿਸਾਵਚਾਸੌਵਰ੍ਚਲਾਭਯਾਃ||੧੦੧|| ਛਰ੍ਦ੍ਯਰ੍ਸ਼ੋਗ੍ਰਨ੍ਥਿਸ਼ੂਲੇਸੁ ਪਿਬੇਦੁਸ੍ਣੇਨ ਵਾਰਿਣਾ| ਪਥ੍ਯਾਸੌਵਰ੍ਚਲਾਜਾਜੀਚੂਰ੍ਣਂ ਮਰਿਚਸਂਯੁਤਮ੍||੧੦੨|| ਅਭਯਾਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਂ ਵਚਾਂ ਕਟੁਕਰੋਹਿਣੀਮ੍| ਪਾਠਾਂ ਵਤ੍ਸਕਬੀਜਾਨਿ ਚਿਤ੍ਰਕਂ ਵਿਸ਼੍ਵਭੇਸਜਮ੍||੧੦੩|| ਪਿਬੇਨ੍ਨਿਸ੍ਕ੍ਵਾਥ੍ਯ ਚੂਰ੍ਣਂ ਵਾ ਕਤ੍ਵਾ ਕੋਸ੍ਣੇਨ ਵਾਰਿਣਾ| ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਭਿਭਤਾਯਾਂ ਗ੍ਰਹਣ੍ਯਾਂ ਸ਼ੂਲਨੁਦ੍ਧਿਤਮ੍||੧੦੪|| ਸਾਮੇ ਸਾਤਿਵਿਸਂ ਵ੍ਯੋਸਂ ਲਵਣਕ੍ਸਾਰਹਿਙ੍ਗੁ ਚ| ਨਿਃਕ੍ਵਾਥ੍ਯ ਪਾਯਯੇਚ੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਵਾ ਕੋਸ੍ਣਵਾਰਿਣਾ||੧੦੫|| ਪਿਪ੍ਪਲੀਂ ਨਾਗਰਂ ਪਾਠਾਂ ਸਾਰਿਵਾਂ ਬਹਤੀਦ੍ਵਯਮ੍| ਚਿਤ੍ਰਕਂ ਕੌਟਜਂ ਬੀਜਂ ਲਵਣਾਨ੍ਯਥ ਪਞ੍ਚ ਚ||੧੦੬|| ਤਚ੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਸਯਵਕ੍ਸਾਰਂ ਦਧ੍ਯੁਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਸੁਰਾਦਿਭਿਃ| ਪਿਬੇਦਗ੍ਨਿਵਿਵਦ੍ਧ੍ਯਰ੍ਥਂ ਕੋਸ੍ਠਵਾਤਹਰਂ ਨਰਃ||੧੦੭|| ਮਰਿਚਂ ਕੁਞ੍ਚਿਕਾਮ੍ਬਸ੍ਠਾਵਕ੍ਸਾਮ੍ਲਾਃ ਕੁਡਵਾਃ ਪਥਕ੍| ਪਲਾਨਿ ਦਸ਼ ਚਾਮ੍ਲਸ੍ਯ ਵੇਤਸਸ੍ਯ ਪਲਾਰ੍ਧਿਕਮ੍||੧੦੮|| ਸੌਵਰ੍ਚਲਂ ਬਿਡਂ ਪਾਕ੍ਯਂ ਯਵਕ੍ਸਾਰਃ ਸਸੈਨ੍ਧਵਃ| ਸ਼ਟੀਪੁਸ੍ਕਰਮੂਲਾਨਿ ਹਿਙ੍ਗੁ ਹਿਙ੍ਗੁਸ਼ਿਵਾਟਿਕਾ||੧੦੯|| ਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਮੇਕਤਃ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਂ ਚੂਰ੍ਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍| ਹਿਤਂ ਵਾਤਾਭਿਭੂਤਾਯਾਂ ਗ੍ਰਹਣ੍ਯਾਮਰੁਚੌ ਤਥਾ||੧੧੦|| ਇਤਿ ਮਰਿਚਾਦ੍ਯਂ ਚੂਰ੍ਣਮ੍|
नागरातिविषामुस्तक्वाथः स्यादामपाचनः| मुस्तान्तकल्कः पथ्या वा नागरं चोष्णवारिणा||९८|| देवदारुवचामुस्तनागरातिविषाभयाः| वारुण्यामासुतास्तोये कोष्णे वाऽलवणाः पिबेत्||९९|| वर्चस्यामे सशूले च पिबेद्वा दाडिमाम्बुना| विडेन लवणं पिष्टं बिल्वं चित्रकनागरम्||१००|| सामे वा सकफे वाते कोष्ठशूलकरे पिबेत्| कलिङ्गहिङ्ग्वतिविषावचासौवर्चलाभयाः||१०१|| छर्द्यर्शोग्रन्थिशूलेषु पिबेदुष्णेन वारिणा| पथ्यासौवर्चलाजाजीचूर्णं मरिचसंयुतम्||१०२|| अभयां पिप्पलीमूलं वचां कटुकरोहिणीम्| पाठां वत्सकबीजानि चित्रकं विश्वभेषजम्||१०३|| पिबेन्निष्क्वाथ्य चूर्णं वा कृत्वा कोष्णेन वारिणा| पित्तश्लेष्माभिभृतायां ग्रहण्यां शूलनुद्धितम्||१०४|| सामे सातिविषं व्योषं लवणक्षारहिङ्गु च| निःक्वाथ्य पाययेच्चूर्णं कृत्वा वा कोष्णवारिणा||१०५|| पिप्पलीं नागरं पाठां सारिवां बृहतीद्वयम्| चित्रकं कौटजं बीजं लवणान्यथ पञ्च च||१०६|| तच्चूर्णं सयवक्षारं दध्युष्णाम्बुसुरादिभिः| पिबेदग्निविवृद्ध्यर्थं कोष्ठवातहरं नरः||१०७|| मरिचं कुञ्चिकाम्बष्ठावृक्षाम्लाः कुडवाः पृथक्| पलानि दश चाम्लस्य वेतसस्य पलार्धिकम्||१०८|| सौवर्चलं बिडं पाक्यं यवक्षारः ससैन्धवः| शटीपुष्करमूलानि हिङ्गु हिङ्गुशिवाटिका||१०९|| तत् सर्वमेकतः सूक्ष्मं चूर्णं कृत्वा प्रयोजयेत्| हितं वाताभिभूतायां ग्रहण्यामरुचौ तथा||११०|| इति मरिचाद्यं चूर्णम्|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 31 (111) · Śloka 112
ਚਤੁਰ੍ਣਾਂ ਪ੍ਰਸ੍ਥਮਮ੍ਲਾਨਾਂ ਤ੍ਰ੍ਯੂਸਣਸ੍ਯ ਪਲਤ੍ਰਯਮ੍| ਲਵਣਾਨਾਂ ਚ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਯਾਃ ਪਲਾਸ੍ਟਕਮ੍| ਸਞ੍ਚੂਰ੍ਣ੍ਯ ਸ਼ਾਕਸੂਪਾਨ੍ਨਰਾਗਾਦਿਸ੍ਵਵਚਾਰਯੇਤ੍||੧੧੧|| ਕਾਸਾਜੀਰ੍ਣਾਰੁਚਿਸ਼੍ਵਾਸਾਹਤ੍ਪਾਣ੍ਡ੍ਵਾਮਯਸ਼ੂਲਨੁਤ੍|੧੧੨|
चतुर्णां प्रस्थमम्लानां त्र्यूषणस्य पलत्रयम्| लवणानां च चत्वारि शर्करायाः पलाष्टकम्| सञ्चूर्ण्य शाकसूपान्नरागादिष्ववचारयेत्||१११|| कासाजीर्णारुचिश्वासाहृत्पाण्ड्वामयशूलनुत्|११२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 32 (112-116) · Śloka 117
ਚਵ੍ਯਤ੍ਵਕ੍ਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਧਾਤਕੀਵ੍ਯੋਸਚਿਤ੍ਰਕਾਨ੍||੧੧੨|| ਕਪਿਤ੍ਥਂ ਬਿਲ੍ਵਮਮ੍ਬਸ੍ਠਾਂ ਸ਼ਾਲ੍ਮਲਂ ਹਸ੍ਤਿਪਿਪ੍ਪਲੀਮ੍| ਸ਼ਿਲੋਦ੍ਭੇਦਂ ਤਥਾਜਾਜੀਂ ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਬਦਰਸਮ੍ਮਿਤਮ੍||੧੧੩|| ਪਰਿਭਰ੍ਜ੍ਯ ਘਤੇ ਦਧ੍ਨਾ ਯਵਾਗੂਂ ਸਾਧਯੇਦ੍ਭਿਸਕ੍| ਰਸੈਃ ਕਪਿਤ੍ਥਚੁਕ੍ਰੀਕਾਵਕ੍ਸਾਮ੍ਲੈਰ੍ਦਾਡਿਮਸ੍ਯ ਚ||੧੧੪|| ਸਰ੍ਵਾਤਿਸਾਰਗ੍ਰਹਣੀਗੁਲ੍ਮਾਰ੍ਸ਼ਃਪ੍ਲੀਹਨਾਸ਼ਿਨੀ| ਪਞ੍ਚਕੋਲਕਯੂਸਸ਼੍ਚ ਮੂਲਕਾਨਾਂ ਚ ਸੋਸਣਃ||੧੧੫|| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋ ਦਾਡਿਮਤਕ੍ਰਾਮ੍ਲੋ ਜਾਙ੍ਗਲਃ ਸਂਸ੍ਕਤੋ ਰਸਃ| ਕ੍ਰਵ੍ਯਾਦਸ੍ਵਰਸਃ ਸ਼ਸ੍ਤੋ ਭੋਜਨਾਰ੍ਥੇ ਸਦੀਪਨਃ||੧੧੬|| ਤਕ੍ਰਾਰਨਾਲਮਦ੍ਯਾਨਿ ਪਾਨਾਯਾਰਿਸ੍ਟ ਏਵ ਚ|੧੧੭|
चव्यत्वक्पिप्पलीमूलधातकीव्योषचित्रकान्||११२|| कपित्थं बिल्वमम्बष्ठां शाल्मलं हस्तिपिप्पलीम्| शिलोद्भेदं तथाऽजाजीं पिष्ट्वा बदरसम्मितम्||११३|| परिभर्ज्य घृते दध्ना यवागूं साधयेद्भिषक्| रसैः कपित्थचुक्रीकावृक्षाम्लैर्दाडिमस्य च||११४|| सर्वातिसारग्रहणीगुल्मार्शःप्लीहनाशिनी| पञ्चकोलकयूषश्च मूलकानां च सोषणः||११५|| स्निग्धो दाडिमतक्राम्लो जाङ्गलः संस्कृतो रसः| क्रव्यादस्वरसः शस्तो भोजनार्थे सदीपनः||११६|| तक्रारनालमद्यानि पानायारिष्ट एव च|११७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 33 (118-121) · Śloka 121
ਤਕ੍ਰਂ ਤੁ ਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸੇ ਦੀਪਨਗ੍ਰਾਹਿਲਾਘਵਾਤ੍||੧੧੭|| ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਂ ਮਧੁਰਪਾਕਿਤ੍ਵਾਨ੍ਨ ਚ ਪਿਤ੍ਤਂ ਪ੍ਰਕੋਪਯੇਤ੍| ਕਸਾਯੋਸ੍ਣਵਿਕਾਸ਼ਿਤ੍ਵਾਦ੍ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਾਚ੍ਚੈਵ ਕਫੇ ਹਿਤਮ੍||੧੧੮|| ਵਾਤੇ ਸ੍ਵਾਦ੍ਵਮ੍ਲਸਾਨ੍ਦ੍ਰਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਦ੍ਯਸ੍ਕਮਵਿਦਾਹਿ ਤਤ੍| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਤਕ੍ਰਪ੍ਰਯੋਗਾ ਯੇ ਜਠਰਾਣਾਂ ਤਥਾਰ੍ਸ਼ਸਾਮ੍||੧੧੯|| ਵਿਹਿਤਾ ਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸੇ ਸਰ੍ਵਸ਼ਸ੍ਤਾਨ੍ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍| ਯਵਾਨ੍ਯਾਮਲਕੇ ਪਥ੍ਯਾ ਮਰਿਚਂ ਤ੍ਰਿਪਲਂਸ਼ਿਕਮ੍||੧੨੦|| ਲਵਣਾਨਿ ਪਲਾਂਸ਼ਾਨਿ ਪਞ੍ਚ ਚੈਕਤ੍ਰ ਚੂਰ੍ਣਯੇਤ੍| ਤਕ੍ਰੇ ਤਦਾਸੁਤਂ ਜਾਤਂ ਤਕ੍ਰਾਰਿਸ੍ਟਂ ਪਿਬੇਨ੍ਨਰਃ| ਦੀਪਨਂ ਸ਼ੋਥਗੁਲ੍ਮਾਰ੍ਸ਼ਃਕ੍ਰਿਮਿਮੇਹੋਦਰਾਪਹਮ੍||੧੨੧|| ਇਤਿ ਤਕ੍ਰਾਰਿਸ੍ਟਃ|
तक्रं तु ग्रहणीदोषे दीपनग्राहिलाघवात्||११७|| श्रेष्ठं मधुरपाकित्वान्न च पित्तं प्रकोपयेत्| कषायोष्णविकाशित्वाद्रौक्ष्याच्चैव कफे हितम्||११८|| वाते स्वाद्वम्लसान्द्रत्वात् सद्यस्कमविदाहि तत्| तस्मात् तक्रप्रयोगा ये जठराणां तथाऽर्शसाम्||११९|| विहिता ग्रहणीदोषे सर्वशस्तान् प्रयोजयेत्| यवान्यामलके पथ्या मरिचं त्रिपलंशिकम्||१२०|| लवणानि पलांशानि पञ्च चैकत्र चूर्णयेत्| तक्रे तदासुतं जातं तक्रारिष्टं पिबेन्नरः| दीपनं शोथगुल्मार्शःक्रिमिमेहोदरापहम्||१२१|| इति तक्रारिष्टः|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 34 (122-124) · Śloka 124
ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨਗਤਮੁਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਮਗ੍ਨਿਨਿਰ੍ਵਾਪਕਂ ਭਿਸਕ੍| ਪਿਤ੍ਤਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਵਿਰੇਕੇਣ ਨਿਰ੍ਹਰੇਦ੍ਵਮਨੇਨ ਵਾ||੧੨੨|| ਅਵਿਦਾਹਿਭਿਰਨ੍ਨੈਸ਼੍ਚ ਲਘੁਭਿਸ੍ਤਿਕ੍ਤਸਂਯੁਤੈਃ| ਜਾਙ੍ਗਲਾਨਾਂ ਰਸੈਰ੍ਯੂਸੈਰ੍ਮੁਦ੍ਗਾਦੀਨਾਂ ਖਡੈਰਪਿ||੧੨੩|| ਦਾਡਿਮਾਮ੍ਲੈਃ ਸਸਰ੍ਪਿਸ੍ਕੈਰ੍ਦੀਪਨਗ੍ਰਾਹਿਸਂਯੁਤੈਃ| ਤਸ੍ਯਾਗ੍ਨਿਂ ਦੀਪਯੇਚ੍ਚੂਰ੍ਣੈਃ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਭਿਸ਼੍ਚਾਪਿ ਤਿਕ੍ਤਕੈਃ||੧੨੪||
स्वस्थानगतमुत्क्लिष्टमग्निनिर्वापकं भिषक्| पित्तं ज्ञात्वा विरेकेण निर्हरेद्वमनेन वा||१२२|| अविदाहिभिरन्नैश्च लघुभिस्तिक्तसंयुतैः| जाङ्गलानां रसैर्यूषैर्मुद्गादीनां खडैरपि||१२३|| दाडिमाम्लैः ससर्पिष्कैर्दीपनग्राहिसंयुतैः| तस्याग्निं दीपयेच्चूर्णैः सर्पिर्भिश्चापि तिक्तकैः||१२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 35 (125-128) · Śloka 128
ਚਨ੍ਦਨਂ ਪਦ੍ਮਕੋਸ਼ੀਰਂ ਪਾਠਾਂ ਮੂਰ੍ਵਾਂ ਕੁਟਨ੍ਨਟਮ੍| ਸਡ੍ਗ੍ਰਨ੍ਥਾਸਾਰਿਵਾਸ੍ਫੋਤਾਸਪ੍ਤਪਰ੍ਣਾਟਰੂਸਕਾਨ੍||੧੨੫|| ਪਟੋਲੋਦੁਮ੍ਬਰਾਸ਼੍ਵਤ੍ਥਵਟਪ੍ਲਕ੍ਸਕਪੀਤਨਾਨ੍| ਕਟੁਕਾਂ ਰੋਹਿਣੀਂ ਮੁਸ੍ਤਂ ਨਿਮ੍ਬਂ ਚ ਦ੍ਵਿਪਲਾਂਸ਼ਿਕਮ੍||੧੨੬|| ਦ੍ਰੋਣੇਪਾਂ ਸਾਧਯੇਤ੍ ਪਾਦਸ਼ੇਸੇ ਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਘਤਾਤ੍ ਪਚੇਤ੍| ਕਿਰਾਤਤਿਕ੍ਤੇਨ੍ਦ੍ਰਯਵਵੀਰਾਮਾਗਧਿਕੋਤ੍ਪਲੈਃ||੧੨੭|| ਕਲ੍ਕੈਰਕ੍ਸਸਮੈਃ ਪੇਯਂ ਤਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਗ੍ਰਹਣੀਗਦੇ| ਤਿਕ੍ਤਕਂ ਯਦ੍ਘਤਂ ਚੋਕ੍ਤਂ ਕੌਸ੍ਠਿਕੇ ਤਚ੍ਚ ਦਾਪਯੇਤ੍||੧੨੮|| ਇਤਿ ਚਨ੍ਦਨਾਦ੍ਯਂ ਘਤਮ੍|
चन्दनं पद्मकोशीरं पाठां मूर्वां कुटन्नटम्| षड्ग्रन्थासारिवास्फोतासप्तपर्णाटरूषकान्||१२५|| पटोलोदुम्बराश्वत्थवटप्लक्षकपीतनान्| कटुकां रोहिणीं मुस्तं निम्बं च द्विपलांशिकम्||१२६|| द्रोणेऽपां साधयेत् पादशेषे प्रस्थं घृतात् पचेत्| किराततिक्तेन्द्रयववीरामागधिकोत्पलैः||१२७|| कल्कैरक्षसमैः पेयं तत् पित्तग्रहणीगदे| तिक्तकं यद्घृतं चोक्तं कौष्ठिके तच्च दापयेत्||१२८|| इति चन्दनाद्यं घृतम्|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 36 (129-131) · Śloka 131
ਨਾਗਰਾਤਿਵਿਸੇ ਮੁਸ੍ਤਂ ਧਾਤਕੀਂ ਚ ਰਸਾਞ੍ਜਨਮ੍| ਵਤ੍ਸਕਤ੍ਵਕ੍ਫਲਂ ਬਿਲ੍ਵਂ ਪਾਠਾਂ ਕਟੁਕਰੋਹਿਣੀਮ੍||੧੨੯|| ਪਿਬੇਤ੍ ਸਮਾਂਸ਼ਂ ਤਚ੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਤਣ੍ਡੁਲਾਮ੍ਬੁਨਾ| ਪੈਤ੍ਤਿਕੇ ਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸੇ ਰਕ੍ਤਂ ਯਚ੍ਚੋਪਵੇਸ਼੍ਯਤੇ||੧੩੦|| ਅਰ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਚ ਗੁਦੇ ਸ਼ੂਲਂ ਜਯੇਚ੍ਚੈਵ ਪ੍ਰਵਾਹਿਕਾਮ੍| ਨਾਗਰਾਦ੍ਯਮਿਦਂ ਚੂਰ੍ਣਂ ਕਸ੍ਣਾਤ੍ਰੇਯੇਣ ਪੂਜਿਤਮ੍||੧੩੧|| ਇਤਿ ਨਾਗਰਾਦ੍ਯਂ ਚੂਰ੍ਣਮ੍|
नागरातिविषे मुस्तं धातकीं च रसाञ्जनम्| वत्सकत्वक्फलं बिल्वं पाठां कटुकरोहिणीम्||१२९|| पिबेत् समांशं तच्चूर्णं सक्षौद्रं तण्डुलाम्बुना| पैत्तिके ग्रहणीदोषे रक्तं यच्चोपवेश्यते||१३०|| अर्शांसि च गुदे शूलं जयेच्चैव प्रवाहिकाम्| नागराद्यमिदं चूर्णं कृष्णात्रेयेण पूजितम्||१३१|| इति नागराद्यं चूर्णम्|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 37 (132-133) · Śloka 133
ਭੂਨਿਮ੍ਬਕਟੁਕਾਵ੍ਯੋਸਮੁਸ੍ਤਕੇਨ੍ਦ੍ਰਯਵਾਨ੍ ਸਮਾਨ੍| ਦ੍ਵੌ ਚਿਤ੍ਰਕਾਦ੍ਵਤ੍ਸਕਤ੍ਵਗ੍ਭਾਗਾਨ੍ ਸੋਡਸ਼ ਚੂਰ੍ਣਯੇਤ੍||੧੩੨|| ਗੁਡਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬੁਨਾ ਪੀਤਂ ਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸਗੁਲ੍ਮਨੁਤ੍| ਕਾਮਲਾਜ੍ਵਰਪਾਣ੍ਡੁਤ੍ਵਮੇਹਾਰੁਚ੍ਯਤਿਸਾਰਨੁਤ੍||੧੩੩|| ਇਤਿ ਭੂਨਿਮ੍ਬਾਦ੍ਯਂ ਚੂਰ੍ਣਮ੍|
भूनिम्बकटुकाव्योषमुस्तकेन्द्रयवान् समान्| द्वौ चित्रकाद्वत्सकत्वग्भागान् षोडश चूर्णयेत्||१३२|| गुडशीताम्बुना पीतं ग्रहणीदोषगुल्मनुत्| कामलाज्वरपाण्डुत्वमेहारुच्यतिसारनुत्||१३३|| इति भूनिम्बाद्यं चूर्णम्|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 38 (134-140) · Śloka 140
ਵਚਾਮਤਿਵਿਸਾਂ ਪਾਠਾਂ ਸਪ੍ਤਪਰ੍ਣਂ ਰਸਾਞ੍ਜਨਮ੍| ਸ੍ਯੋਨਾਕੋਦੀਚ੍ਯਕਟ੍ਵਙ੍ਗਵਤ੍ਸਕਤ੍ਵਗ੍ਦੁਰਾਲਭਾਃ||੧੩੪|| ਦਾਰ੍ਵੀਂ ਪਰ੍ਪਟਕਂ ਪਾਠਾਂ ਯਵਾਨੀਂ ਮਧੁਸ਼ਿਗ੍ਰੁਕਮ੍| ਪਟੋਲਪਤ੍ਰਂ ਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥਾਨ੍ ਯੂਥਿਕਾਂ ਜਾਤਿਪਲ੍ਲਵਾਨ੍||੧੩੫|| ਜਮ੍ਬ੍ਵਾਮ੍ਰਬਿਲ੍ਵਮਧ੍ਯਾਨਿ ਨਿਮ੍ਬਸ਼ਾਕਫਲਾਨਿ ਚ| ਤਦ੍ਰੋਗਸ਼ਮਮਨ੍ਵਿਚ੍ਛਨ੍ ਭੂਨਿਮ੍ਬਾਦ੍ਯੇਨ ਯੋਜਯੇਤ੍||੧੩੬|| ਕਿਰਾਤਤਿਕ੍ਤਃ ਸਡ੍ਗ੍ਰਨ੍ਥਾ ਤ੍ਰਾਯਮਾਣਾ ਕਟੁਤ੍ਰਿਕਮ੍| ਚਨ੍ਦਨਂ ਪਦ੍ਮਕੋਸ਼ੀਰਂ ਦਾਰ੍ਵੀਤ੍ਵਕ੍ ਕਟੁਰੋਹਿਣੀ||੧੩੭|| ਕੁਟਜਤ੍ਵਕ੍ਫਲਂ ਮੁਸ੍ਤਂ ਯਵਾਨੀ ਦੇਵਦਾਰੁ ਚ| ਪਟੋਲਨਿਮ੍ਬਪਤ੍ਰੈਲਾਸੌਰਾਸ੍ਟ੍ਰਯਤਿਵਿਸਾਤ੍ਵਚਃ||੧੩੮|| ਮਧੁਸ਼ਿਗ੍ਰੋਸ਼੍ਚ ਬੀਜਾਨਿ ਮੂਰ੍ਵਾ ਪਰ੍ਪਟਕਸ੍ਤਥਾ| ਤਚ੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਮਧੁਨਾ ਲੇਹ੍ਯਂ ਪੇਯਂ ਮਦ੍ਯੈਰ੍ਜਲੇਨ ਵਾ||੧੩੯|| ਹਤ੍ਪਾਣ੍ਡੁਗ੍ਰਹਣੀਰੋਗਗੁਲ੍ਮਸ਼ੂਲਾਰੁਚਿਜ੍ਵਰਾਨ੍| ਕਾਮਲਾਂ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਂ ਚ ਮੁਖਰੋਗਾਂਸ਼੍ਚ ਨਾਸ਼ਯੇਤ੍||੧੪੦|| ਇਤਿ ਕਿਰਾਤਾਦ੍ਯਂ ਚੂਰ੍ਣਮ੍|
वचामतिविषां पाठां सप्तपर्णं रसाञ्जनम्| स्योनाकोदीच्यकट्वङ्गवत्सकत्वग्दुरालभाः||१३४|| दार्वीं पर्पटकं पाठां यवानीं मधुशिग्रुकम्| पटोलपत्रं सिद्धार्थान् यूथिकां जातिपल्लवान्||१३५|| जम्ब्वाम्रबिल्वमध्यानि निम्बशाकफलानि च| तद्रोगशममन्विच्छन् भूनिम्बाद्येन योजयेत्||१३६|| किराततिक्तः षड्ग्रन्था त्रायमाणा कटुत्रिकम्| चन्दनं पद्मकोशीरं दार्वीत्वक् कटुरोहिणी||१३७|| कुटजत्वक्फलं मुस्तं यवानी देवदारु च| पटोलनिम्बपत्रैलासौराष्ट्रयतिविषात्वचः||१३८|| मधुशिग्रोश्च बीजानि मूर्वा पर्पटकस्तथा| तच्चूर्णं मधुना लेह्यं पेयं मद्यैर्जलेन वा||१३९|| हृत्पाण्डुग्रहणीरोगगुल्मशूलारुचिज्वरान्| कामलां सन्निपातं च मुखरोगांश्च नाशयेत्||१४०|| इति किराताद्यं चूर्णम्|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 39 (141-145) · Śloka 145
ਗ੍ਰਹਣ੍ਯਾਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਦੁਸ੍ਟਾਯਾਂ ਵਮਿਤਸ੍ਯ ਯਥਾਵਿਧਿ| ਕਟ੍ਵਮ੍ਲਲਵਣਕ੍ਸਾਰੈਸ੍ਤਿਕ੍ਤੈਸ਼੍ਚਾਗ੍ਨਿਂ ਵਿਵਰ੍ਧਯੇਤ੍||੧੪੧|| ਪਲਾਸ਼ਂ ਚਿਤ੍ਰਕਂ ਚਵ੍ਯਂ ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਂ ਹਰੀਤਕੀਮ੍| ਪਿਪ੍ਪਲੀਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਂ ਪਾਠਾਂ ਨਾਗਰਧਾਨ੍ਯਕਮ੍||੧੪੨|| ਕਾਰ੍ਸਿਕਾਣ੍ਯੁਦਕਪ੍ਰਸ੍ਥੇ ਪਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪਾਦਾਵਸ਼ੇਸਿਤਮ੍| ਪਾਨੀਯਾਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ ਯਵਾਗੂਂ ਤੈਸ਼੍ਚ ਸਾਧਯੇਤ੍||੧੪੩|| ਸ਼ੁਸ੍ਕਮੂਲਕਯੂਸੇਣ ਕੌਲਤ੍ਥੇਨਾਥਵਾ ਪੁਨਃ| ਕਟ੍ਵਮ੍ਲਕ੍ਸਾਰਪਟੁਨਾ ਲਘੂਨ੍ਯਨ੍ਨਾਨਿ ਭੋਜਯੇਤ੍||੧੪੪|| ਅਮ੍ਲਂ ਚਾਨੁ ਪਿਬੇਤ੍ਤਕ੍ਰਂ ਤਕ੍ਰਾਰਿਸ੍ਟਮਥਾਪਿ ਵਾ| ਮਦਿਰਾਂ ਮਧ੍ਵਰਿਸ੍ਟਂ ਵਾ ਨਿਗਦਂ ਸੀਧੁਮੇਵ ਵਾ||੧੪੫||
ग्रहण्यां श्लेष्मदुष्टायां वमितस्य यथाविधि| कट्वम्ललवणक्षारैस्तिक्तैश्चाग्निं विवर्धयेत्||१४१|| पलाशं चित्रकं चव्यं मातुलुङ्गं हरीतकीम्| पिप्पलीं पिप्पलीमूलं पाठां नागरधान्यकम्||१४२|| कार्षिकाण्युदकप्रस्थे पक्त्वा पादावशेषितम्| पानीयार्थं प्रयुञ्जीत यवागूं तैश्च साधयेत्||१४३|| शुष्कमूलकयूषेण कौलत्थेनाथवा पुनः| कट्वम्लक्षारपटुना लघून्यन्नानि भोजयेत्||१४४|| अम्लं चानु पिबेत्तक्रं तक्रारिष्टमथापि वा| मदिरां मध्वरिष्टं वा निगदं सीधुमेव वा||१४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 40 (146-151) · Śloka 151
ਦ੍ਰੋਣਂ ਮਧੂਕਪੁਸ੍ਪਾਣਾਂ ਵਿਡਙ੍ਗਾਨਾਂ ਤਤੋਰ੍ਧਤਃ| ਚਿਤ੍ਰਕਸ੍ਯ ਤਤੋਰ੍ਧਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਥਾ ਭਲ੍ਲਾਤਕਾਢਕਮ੍||੧੪੬|| ਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਸ੍ਟਪਲਂ ਚੈਵ ਤ੍ਰਿਦ੍ਰੋਣੇਪਾਂ ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍| ਦ੍ਰੋਣਸ਼ੇਸਂ ਤੁ ਤਚ੍ਛੀਤਂ ਮਧ੍ਵਰ੍ਧਾਢਕਸਂਯੁਤਮ੍||੧੪੭|| ਏਲਾਮਣਾਲਾਗੁਰੁਭਿਸ਼੍ਚਨ੍ਦਨੇਨ ਚ ਰੂਸਿਤੇ| ਕੁਮ੍ਭੇ ਮਾਸਸ੍ਥਿਤਂ ਜਾਤਮਾਸਵਂ ਤਂ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍||੧੪੮|| ਗ੍ਰਹਣੀਂ ਦੀਪਯਤ੍ਯੇਵ ਬਂਹਣਃ ਕਫਪਿਤ੍ਤਜਿਤ੍| ਸ਼ੋਥਂ ਕੁਸ੍ਠਂ ਕਿਲਾਸਂ ਚ ਪ੍ਰਮੇਹਾਂਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਣਾਸ਼ਯੇਤ੍||੧੪੯|| ਇਤਿ ਮਧੂਕਾਸਵਃ| ਮਧੂਕਪੁਸ੍ਪਸ੍ਵਰਸਂ ਸ਼ਤਮਰ੍ਧਕ੍ਸਯੀਕਤਮ੍| ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਪਾਦਯੁਤਂ ਸ਼ੀਤਂ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ ਸਨ੍ਨਿਧਾਪਯੇਤ੍||੧੫੦|| ਤਂ ਪਿਬਨ੍ ਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸਾਞ੍ਜਯੇਤ੍ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਹਿਤਾਸ਼ਨਃ| ਤਦ੍ਵਦ੍ਦ੍ਰਾਕ੍ਸੇਕ੍ਸੁਖਰ੍ਜੂਰਸ੍ਵਰਸਾਨਾਸੁਤਾਨ੍ ਪਿਬੇਤ੍||੧੫੧||
द्रोणं मधूकपुष्पाणां विडङ्गानां ततोऽर्धतः| चित्रकस्य ततोऽर्धं स्यात्तथा भल्लातकाढकम्||१४६|| मञ्जिष्ठाष्टपलं चैव त्रिद्रोणेऽपां विपाचयेत्| द्रोणशेषं तु तच्छीतं मध्वर्धाढकसंयुतम्||१४७|| एलामृणालागुरुभिश्चन्दनेन च रूषिते| कुम्भे मासस्थितं जातमासवं तं प्रयोजयेत्||१४८|| ग्रहणीं दीपयत्येव बृंहणः कफपित्तजित्| शोथं कुष्ठं किलासं च प्रमेहांश्च प्रणाशयेत्||१४९|| इति मधूकासवः| मधूकपुष्पस्वरसं शृतमर्धक्षयीकृतम्| क्षौद्रपादयुतं शीतं पूर्ववत् सन्निधापयेत्||१५०|| तं पिबन् ग्रहणीदोषाञ्जयेत् सर्वान् हिताशनः| तद्वद्द्राक्षेक्षुखर्जूरस्वरसानासुतान् पिबेत्||१५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 41 (152-159) · Śloka 159
ਪ੍ਰਸ੍ਥੌ ਦੁਰਾਲਭਾਯਾ ਦ੍ਵੌ ਪਸ੍ਥਮਾਮਲਕਸ੍ਯ ਚ| ਦਨ੍ਤੀਚਿਤ੍ਰਕਮੁਸ੍ਟੀ ਦ੍ਵੇ ਪ੍ਰਤ੍ਯਗ੍ਰਂ ਚਾਭਯਾਸ਼ਤਮ੍||੧੫੨|| ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਰੋਣੇਮ੍ਭਸਃ ਪਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ਼ੀਤਂ ਦ੍ਰੋਣਾਵਸ਼ੇਸਿਤਮ੍| ਸਗੁਡਦ੍ਵਿਸ਼ਤਂ ਪੂਤਂ ਮਧੁਨਃ ਕੁਡਵਾਯੁਤਮ੍||੧੫੩|| ਤਦ੍ਵਤ੍ ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੋਃ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾ ਵਿਡਙ੍ਗਾਨਾਂ ਚ ਚੂਰ੍ਣਿਤੈਃ| ਕੁਡਵੈਰ੍ਘਤਕੁਮ੍ਭਸ੍ਥਂ ਪਕ੍ਸਾਜ੍ਜਾਤਂ ਤਤਃ ਪਿਬੇਤ੍||੧੫੪|| ਗ੍ਰਹਣੀਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਾਰ੍ਸ਼ਃਕੁਸ੍ਠਵੀਸਰ੍ਪਮੇਹਨੁਤ੍| ਸ੍ਵਰਵਰ੍ਣਕਰਸ਼੍ਚੈਸ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਕਫਾਪਹਃ||੧੫੫|| ਇਤਿ ਦੁਰਾਲਭਾਸਵਃ| ਹਰਿਦ੍ਰਾ ਪਞ੍ਚਮੂਲੇ ਦ੍ਵੇ ਵੀਰਰ੍ਸਭਕਜੀਵਕਮ੍| ਏਸਾਂ ਪਞ੍ਚਪਲਾਨ੍ ਭਾਗਾਂਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਰੋਣੇਮ੍ਭਸਃ ਪਚੇਤ੍||੧੫੬|| ਦ੍ਰੋਣਸ਼ੇਸੇ ਰਸੇ ਪੂਤੇ ਗੁਡਸ੍ਯ ਦ੍ਵਿਸ਼ਤਂ ਭਿਸਕ੍| ਚੂਰ੍ਣਿਤਾਨ੍ ਕੁਡਵਾਰ੍ਧਾਂਸ਼ਾਨ੍ ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪੇਚ੍ਚ ਸਮਾਕ੍ਸਿਕਾਨ੍||੧੫੭|| ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਮੁਸ੍ਤਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਵਿਡਙ੍ਗਮਧੁਕਪ੍ਲਵਾਨ੍| ਲੋਧ੍ਰਂ ਸ਼ਾਬਰਕਂ ਚੈਵ ਮਾਸਾਰ੍ਧਸ੍ਥਂ ਪਿਬੇਤ੍ਤੁ ਤਮ੍||੧੫੮|| ਏਸ ਮੂਲਾਸਵਃ ਸਿਦ੍ਧੋ ਦੀਪਨੋ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਜਿਤ੍| ਆਨਾਹਕਫਹਦ੍ਰੋਗਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਾਙ੍ਗਸਾਦਨੁਤ੍||੧੫੯|| ਇਤਿ ਮੂਲਾਸਵਃ|
प्रस्थौ दुरालभाया द्वौ पस्थमामलकस्य च| दन्तीचित्रकमुष्टी द्वे प्रत्यग्रं चाभयाशतम्||१५२|| चतुर्द्रोणेऽम्भसः पक्त्वा शीतं द्रोणावशेषितम्| सगुडद्विशतं पूतं मधुनः कुडवायुतम्||१५३|| तद्वत् प्रियङ्गोः पिप्पल्या विडङ्गानां च चूर्णितैः| कुडवैर्घृतकुम्भस्थं पक्षाज्जातं ततः पिबेत्||१५४|| ग्रहणीपाण्डुरोगार्शःकुष्ठवीसर्पमेहनुत्| स्वरवर्णकरश्चैष रक्तपित्तकफापहः||१५५|| इति दुरालभासवः| हरिद्रा पञ्चमूले द्वे वीरर्षभकजीवकम्| एषां पञ्चपलान् भागांश्चतुर्द्रोणेऽम्भसः पचेत्||१५६|| द्रोणशेषे रसे पूते गुडस्य द्विशतं भिषक्| चूर्णितान् कुडवार्धांशान् प्रक्षिपेच्च समाक्षिकान्||१५७|| प्रियङ्गुमुस्तमञ्जिष्ठाविडङ्गमधुकप्लवान्| लोध्रं शाबरकं चैव मासार्धस्थं पिबेत्तु तम्||१५८|| एष मूलासवः सिद्धो दीपनो रक्तपित्तजित्| आनाहकफहृद्रोगपाण्डुरोगाङ्गसादनुत्||१५९|| इति मूलासवः|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 42 (160-162) · Śloka 162
ਪ੍ਰਾਸ੍ਥਿਕਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀਂ ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਗੁਡਂ ਮਧ੍ਯਂ ਬਿਭੀਤਕਾਤ੍| ਉਦਕਪ੍ਰਸ੍ਥਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਯਵਪਲ੍ਲੇ ਨਿਧਾਪਯੇਤ੍||੧੬੦|| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪਲਂ ਸੁਜਾਤਾਤ੍ਤੁ ਸਲਿਲਾਞ੍ਜਲਿਸਂਯੁਤਮ੍| ਪਿਬੇਤ੍ਪਿਣ੍ਡਾਸਵੋ ਹ੍ਯੇਸ ਰੋਗਾਨੀਕਵਿਨਾਸ਼ਨਃ||੧੬੧|| ਸ੍ਵਸ੍ਥੋਪ੍ਯੇਨਂ ਪਿਬੇਨ੍ਮਾਸਂ ਨਰਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਰਸਾਸ਼ਨਃ | ਇਚ੍ਛਂਸ੍ਤੇਸਾਮਨੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਰੋਗਾਣਾਂ ਯੇਤ੍ਰ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ||੧੬੨|| ਇਤਿ ਪਿਣ੍ਡਾਸਵਃ|
प्रास्थिकं पिप्पलीं पिष्ट्वा गुडं मध्यं बिभीतकात्| उदकप्रस्थसंयुक्तं यवपल्ले निधापयेत्||१६०|| तस्मात् पलं सुजातात्तु सलिलाञ्जलिसंयुतम्| पिबेत्पिण्डासवो ह्येष रोगानीकविनाशनः||१६१|| स्वस्थोऽप्येनं पिबेन्मासं नरः स्निग्धरसाशनः | इच्छंस्तेषामनुत्पत्तिं रोगाणां येऽत्र कीर्तिताः||१६२|| इति पिण्डासवः|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 43 (163-167) · Śloka 167
ਨਵੇ ਪਿਪ੍ਪਲਿਮਧ੍ਵਾਕ੍ਤੇ ਕਲਸੇਗੁਰੁਧੂਪਿਤੇ| ਮਧ੍ਵਾਢਕਂ ਜਲਸਮਂ ਚੂਰ੍ਣਾਨੀਮਾਨਿ ਦਾਪਯੇਤ੍||੧੬੩|| ਕੁਡਵਾਰ੍ਧਂ ਵਿਡਙ੍ਗਾਨਾਂ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਃ ਕੁਡਵਂ ਤਥਾ| ਚਤੁਰ੍ਥਿਕਾਂਸ਼ਾਂ ਤ੍ਵਕ੍ਕ੍ਸੀਰੀਂ ਕੇਸ਼ਰਂ ਮਰਿਚਾਨਿ ਚ||੧੬੪|| ਤ੍ਵਗੇਲਾਪਤ੍ਰਕਸ਼ਟੀਕ੍ਰਮੁਕਾਤਿਵਿਸਾਘਨਾਨ੍| ਹਰੇਣ੍ਵੇਲ੍ਵਾਲੁਤੇਜੋਹ੍ਵਾਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਚਿਤ੍ਰਕਾਨ੍||੧੬੫|| ਕਾਰ੍ਸਿਕਾਂਸ੍ਤਤ੍ ਸ੍ਥਿਤਂ ਮਾਸਮਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍| ਮਨ੍ਦਂ ਸਨ੍ਦਪਯਤ੍ਯਗ੍ਨਿਂ ਕਰੋਤਿ ਵਿਸਮਂ ਸਮਮ੍||੧੬੬|| ਹਤ੍ਪਾਣ੍ਡੁਗ੍ਰਹਣੀਰੋਗਕੁਸ੍ਠਾਰ੍ਸ਼ਃਸ਼੍ਵਯਥੁਜ੍ਵਰਾਨ੍| ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਮਯਾਂਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯਾਨ੍ਮਧ੍ਵਰਿਸ੍ਟੋ ਵ੍ਯਪੋਹਤਿ||੧੬੭|| ਇਤਿ ਮਧ੍ਵਰਿਸ੍ਟਃ|
नवे पिप्पलिमध्वाक्ते कलसेऽगुरुधूपिते| मध्वाढकं जलसमं चूर्णानीमानि दापयेत्||१६३|| कुडवार्धं विडङ्गानां पिप्पल्याः कुडवं तथा| चतुर्थिकांशां त्वक्क्षीरीं केशरं मरिचानि च||१६४|| त्वगेलापत्रकशटीक्रमुकातिविषाघनान्| हरेण्वेल्वालुतेजोह्वापिप्पलीमूलचित्रकान्||१६५|| कार्षिकांस्तत् स्थितं मासमत ऊर्ध्वं प्रयोजयेत्| मन्दं सन्दपयत्यग्निं करोति विषमं समम्||१६६|| हृत्पाण्डुग्रहणीरोगकुष्ठार्शःश्वयथुज्वरान्| वातश्लेष्मामयांश्चान्यान्मध्वरिष्टो व्यपोहति||१६७|| इति मध्वरिष्टः|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 44 (168-170) · Śloka 170
ਸਮੂਲਾਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀਂ ਕ੍ਸਾਰੌ ਦ੍ਵੌ ਪਞ੍ਚ ਲਵਣਾਨਿ ਚ| ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਾਭਯਾਰਾਸ੍ਨਾਸ਼ਟੀਮਰਿਚਨਾਗਰਮ੍||੧੬੮|| ਕਤ੍ਵਾ ਸਮਾਂਸ਼ਂ ਤਚ੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਪਿਬੇਤ੍ ਪ੍ਰਾਤਃ ਸੁਖਾਮ੍ਬੁਨਾ| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਿਕੇ ਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸੇ ਬਲਵਰ੍ਣਾਗ੍ਨਿਵਰ੍ਧਨਮ੍||੧੬੯|| ਏਤੈਰੇਵੌਸਧੈਃ ਸਿਦ੍ਧਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਪੇਯਂ ਸਮਾਰੁਤੇ| ਗੌਲ੍ਮਿਕੇ ਸਟ੍ਪਲਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਭਲ੍ਲਾਤਕਘਤਂ ਚ ਯਤ੍||੧੭੦||
समूलां पिप्पलीं क्षारौ द्वौ पञ्च लवणानि च| मातुलुङ्गाभयारास्नाशटीमरिचनागरम्||१६८|| कृत्वा समांशं तच्चूर्णं पिबेत् प्रातः सुखाम्बुना| श्लेष्मिके ग्रहणीदोषे बलवर्णाग्निवर्धनम्||१६९|| एतैरेवौषधैः सिद्धं सर्पिः पेयं समारुते| गौल्मिके षट्पलं प्रोक्तं भल्लातकघृतं च यत्||१७०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 45 (171-178) · Śloka 178
ਬਿਡਂ ਕਾਲੋਤ੍ਥਲਵਣਂ ਸਰ੍ਜਿਕਾਯਵਸ਼ੂਕਜਮ੍| ਸਪ੍ਤਲਾਂ ਕਣ੍ਟਕਾਰੀਂ ਚ ਚਿਤ੍ਰਕਂ ਚੇਤਿ ਦਾਹਯੇਤ੍||੧੭੧|| ਸਪ੍ਤਕਤ੍ਵਃ ਸ੍ਰੁਤਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਕ੍ਸਾਰਸ੍ਯ ਦ੍ਵ੍ਯਾਢਕੇਨ ਤੁ| ਆਢਕਂ ਸਰ੍ਪਿਸਃ ਪਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪਿਬੇਦਗ੍ਨਿਵਿਵਰ੍ਧਨਮ੍||੧੭੨|| ਇਤਿ ਕ੍ਸਾਰਘਤਮ੍| ਸਮੂਲਾਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀਂ ਪਾਠਾਂ ਚਵ੍ਯੇਨ੍ਦ੍ਰਯਵਨਾਗਰਮ੍| ਚਿਤ੍ਰਕਾਤਿਵਿਸੇ ਹਿਙ੍ਗੁ ਸ਼੍ਵਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਂ ਕਟੁਰੋਹਿਣੀਮ੍||੧੭੩|| ਵਚਾਂ ਚ ਕਾਰ੍ਸਿਕਂ ਪਞ੍ਚਲਵਣਾਨਾਂ ਪਲਾਨਿ ਚ| ਦਧ੍ਨਃ ਪ੍ਰਸ੍ਥਦ੍ਵਯੇ ਤੈਲਸਰ੍ਪਿਸੋਃ ਕੁਡਵਦ੍ਵਯੇ||੧੭੪|| ਖਣ੍ਡੀਕਤਾਨਿ ਨਿਸ੍ਕ੍ਵਾਥ੍ਯ ਸ਼ਨੈਰਨ੍ਤਰ੍ਗਤੇ ਰਸੇ| ਅਨ੍ਤਰ੍ਧੂਮਂ ਤਤੋ ਦਗ੍ਧਵਾ ਚੂਰ੍ਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਘਤਾਪ੍ਲੁਤਮ੍||੧੭੫|| ਪਿਬੇਤ੍ ਪਾਣਿਤਲਂ ਤਸ੍ਮਿਞ੍ਜੀਰ੍ਣੇ ਸ੍ਯਾਨ੍ਮਧੁਰਾਸ਼ਨਃ| ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਮਯਾਨ੍ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਹਨ੍ਯਾਦ੍ਵਿਸਗਰਾਂਸ਼੍ਚ ਸਃ||੧੭੬|| ਭਲ੍ਲਾਤਕਂ ਤ੍ਰਿਕਟੁਕਂ ਤ੍ਰਿਫਲਾਂ ਲਵਣਤ੍ਰਯਮ੍| ਅਨ੍ਤਰ੍ਧੂਮਂ ਦ੍ਵਿਪਲਿਕਂ ਗੋਪੁਰੀਸਾਗ੍ਨਿਨਾ ਦਹੇਤ੍||੧੭੭|| ਸ ਕ੍ਸਾਰਃ ਸਰ੍ਪਿਸਾ ਪੀਤੋ ਭੋਜ੍ਯੇ ਵਾਪ੍ਯਵਚੂਰ੍ਣਿਤਃ| ਹਤ੍ਪਾਣ੍ਡੁਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸਗੁਲ੍ਮੋਦਾਵਰ੍ਤਸ਼ੂਲਨੁਤ੍||੧੭੮||
बिडं कालोत्थलवणं सर्जिकायवशूकजम्| सप्तलां कण्टकारीं च चित्रकं चेति दाहयेत्||१७१|| सप्तकृत्वः स्रुतस्यास्य क्षारस्य द्व्याढकेन तु| आढकं सर्पिषः पक्त्वा पिबेदग्निविवर्धनम्||१७२|| इति क्षारघृतम्| समूलां पिप्पलीं पाठां चव्येन्द्रयवनागरम्| चित्रकातिविषे हिङ्गु श्वदंष्ट्रां कटुरोहिणीम्||१७३|| वचां च कार्षिकं पञ्चलवणानां पलानि च| दध्नः प्रस्थद्वये तैलसर्पिषोः कुडवद्वये||१७४|| खण्डीकृतानि निष्क्वाथ्य शनैरन्तर्गते रसे| अन्तर्धूमं ततो दग्धवा चूर्णं कृत्वा घृताप्लुतम्||१७५|| पिबेत् पाणितलं तस्मिञ्जीर्णे स्यान्मधुराशनः| वातश्लेष्मामयान्सर्वान्हन्याद्विषगरांश्च सः||१७६|| भल्लातकं त्रिकटुकं त्रिफलां लवणत्रयम्| अन्तर्धूमं द्विपलिकं गोपुरीषाग्निना दहेत्||१७७|| स क्षारः सर्पिषा पीतो भोज्ये वाऽप्यवचूर्णितः| हृत्पाण्डुग्रहणीदोषगुल्मोदावर्तशूलनुत्||१७८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 46 (179-180) · Śloka 180
ਦੁਰਾਲਭਾਂ ਕਰਞ੍ਜੌ ਦ੍ਵੌ ਸਪ੍ਤਪਰ੍ਣਂ ਸਵਤ੍ਸਕਮ੍| ਸਡ੍ਗ੍ਰਨ੍ਥਾਂ ਮਦਨਂ ਮੂਰ੍ਵਾਂ ਪਾਠਾਮਾਰਗ੍ਵਧਂ ਤਥਾ||੧੭੯|| ਗੋਮੂਤ੍ਰੇਣ ਸਮਾਂਸ਼ਾਨਿ ਕਤ੍ਵਾ ਚੂਰ੍ਣਾਨਿ ਦਾਹਯੇਤ੍| ਦਗ੍ਧ੍ਵਾ ਚ ਤਂ ਪਿਬੇਤ੍ ਕ੍ਸਾਰਂ ਗ੍ਰਹਣੀਬਲਵਰ੍ਧਨਮ੍||੧੮੦||
दुरालभां करञ्जौ द्वौ सप्तपर्णं सवत्सकम्| षड्ग्रन्थां मदनं मूर्वां पाठामारग्वधं तथा||१७९|| गोमूत्रेण समांशानि कृत्वा चूर्णानि दाहयेत्| दग्ध्वा च तं पिबेत् क्षारं ग्रहणीबलवर्धनम्||१८०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 47 (181-182) · Śloka 182
ਭੂਨਿਮ੍ਬਂ ਰੋਹਿਣੀਂ ਤਿਕ੍ਤਾਂ ਪਟੋਲਂ ਨਿਮ੍ਬਪਰ੍ਪਟਮ੍| ਦਹੇਨ੍ਮਾਹਿਸਮੂਤ੍ਰੇਣ ਕ੍ਸਾਰ ਏਸੋਗ੍ਨਿਵਰ੍ਧਨਃ||੧੮੧|| ਦ੍ਵੇ ਹਰਿਦ੍ਰੇ ਵਚਾ ਕੁਸ੍ਠਂ ਚਿਤ੍ਰਕਃ ਕਟੁਰੋਹਿਣੀ| ਮੁਸ੍ਤਂ ਚ ਬਸ੍ਤਮੂਤ੍ਰੇਣ ਦਹੇਤ੍ ਕ੍ਸਾਰੋਗ੍ਨਿਵਰ੍ਧਨਃ||੧੮੨||
भूनिम्बं रोहिणीं तिक्तां पटोलं निम्बपर्पटम्| दहेन्माहिषमूत्रेण क्षार एषोऽग्निवर्धनः||१८१|| द्वे हरिद्रे वचा कुष्ठं चित्रकः कटुरोहिणी| मुस्तं च बस्तमूत्रेण दहेत् क्षारोऽग्निवर्धनः||१८२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 48 (183-187) · Śloka 187
ਚਤੁਸ੍ਪਲਂ ਸੁਧਾਕਾਣ੍ਡਾਤ੍ਤ੍ਰਿਪਲਂ ਲਵਣਤ੍ਰਯਾਤ੍| ਵਾਰ੍ਤਾਕੀਕੁਡਵਂ ਚਾਰ੍ਕਾਦਸ੍ਟੌ ਦ੍ਵੇ ਚਿਤ੍ਰਕਾਤ੍ ਪਲੇ||੧੮੩|| ਦਗ੍ਧਾਨਿ ਵਾਰ੍ਤਾਕੁਰਸੇ ਗੁਟਿਕਾ ਭੋਜਨੋਤ੍ਤਰਾਃ| ਭੁਕ੍ਤਂ ਭੁਕ੍ਤਂ ਪਚਨ੍ਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਾਰ੍ਸ਼ਸਾਂ ਹਿਤਾਃ||੧੮੪|| ਵਿਸੂਚਿਕਾਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਹਦ੍ਰੋਗਸ਼ਮਨਾਸ਼੍ਚ ਤਾਃ| ਇਤ੍ਯੇਸਾ ਕ੍ਸਾਰਗੁਟਿਕਾ ਕਸ੍ਣਾਤ੍ਰੇਯੇਣ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾ||੧੮੫|| ਇਤਿ ਕ੍ਸਾਰਗੁਡਿਕਾ| ਵਤ੍ਸਕਾਤਿਵਿਸੇ ਪਾਠਾਂ ਦੁਃਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਂ ਹਿਙ੍ਗੁ ਚਿਤ੍ਰਕਮ੍| ਚੂਰ੍ਣੀਕਤ੍ਯ ਪਲਾਸ਼ਾਗ੍ਰਕ੍ਸਾਰੇ ਮੂਤ੍ਰਸ੍ਰੁਤੇ ਪਚੇਤ੍||੧੮੬|| ਆਯਸੇ ਭਾਜਨੇ ਸਾਨ੍ਦ੍ਰਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਕੋਲਂ ਸੁਖਾਮ੍ਬੁਨਾ| ਮਦ੍ਯੈਰ੍ਵਾ ਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸਸ਼ੋਥਾਰ੍ਸ਼ਃਪਾਣ੍ਡੁਮਾਨ੍ ਪਿਬੇਤ੍||੧੮੭|| ਇਤਿ ਚਤੁਰ੍ਥਕ੍ਸਾਰਃ|
चतुष्पलं सुधाकाण्डात्त्रिपलं लवणत्रयात्| वार्ताकीकुडवं चार्कादष्टौ द्वे चित्रकात् पले||१८३|| दग्धानि वार्ताकुरसे गुटिका भोजनोत्तराः| भुक्तं भुक्तं पचन्त्याशु कासश्वासार्शसां हिताः||१८४|| विसूचिकाप्रतिश्यायहृद्रोगशमनाश्च ताः| इत्येषा क्षारगुटिका कृष्णात्रेयेण कीर्तिता||१८५|| इति क्षारगुडिका| वत्सकातिविषे पाठां दुःस्पर्शां हिङ्गु चित्रकम्| चूर्णीकृत्य पलाशाग्रक्षारे मूत्रस्रुते पचेत्||१८६|| आयसे भाजने सान्द्रात्तस्मात् कोलं सुखाम्बुना| मद्यैर्वा ग्रहणीदोषशोथार्शःपाण्डुमान् पिबेत्||१८७|| इति चतुर्थक्षारः|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 49 (188-193) · Śloka 193
ਤ੍ਰਿਫਲਾਂ ਕਟਭੀਂ ਚਵ੍ਯਂ ਬਿਲ੍ਵਮਧ੍ਯਮਯੋਰਜਃ| ਰੋਹਿਣੀਂ ਕਟੁਕਾਂ ਮੁਸ੍ਤਂ ਕੁਸ੍ਠਂ ਪਾਠਾਂ ਚ ਹਿਙ੍ਗੁ ਚ||੧੮੮|| ਮਧੁਕਂ ਮੁਸ੍ਕਕਯਵਕ੍ਸਾਰੌ ਤ੍ਰਿਕਟੁਕਂ ਵਚਾਮ੍| ਵਿਡਙ੍ਗਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਂ ਸ੍ਵਰ੍ਜਿਕਾਂ ਨਿਮ੍ਬਚਿਤ੍ਰਕੌ||੧੮੯|| ਮੂਰ੍ਵਾਜਮੋਦੇਨ੍ਦ੍ਰਯਵਾਨ੍ ਗੁਡੂਚੀਂ ਦੇਵਦਾਰੁ ਚ| ਕਾਰ੍ਸਿਕਂ ਲਵਣਾਨਾਂ ਚ ਪਞ੍ਚਾਨਾਂ ਪਲਿਕਾਨ੍ਪਥਕ੍||੧੯੦|| ਭਾਗਾਨ੍ ਦਧ੍ਨਿ ਤ੍ਰਿਕੁਡਵੇ ਘਤਤੈਲੇਨ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਮ੍| ਅਨ੍ਤਰ੍ਧੂਮਂ ਸ਼ਨੈਰ੍ਦਗ੍ਧ੍ਵਾ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪਾਣਿਤਲਂ ਪਿਬੇਤ੍||੧੯੧|| ਸਰ੍ਪਿਸਾ ਕਫਵਾਤਾਰ੍ਸ਼ੋਗ੍ਰਹਣੀਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਵਾਨ੍| ਪ੍ਲੀਹਮੂਤ੍ਰਗ੍ਰਹਸ਼੍ਵਾਸਹਿਕ੍ਕਾਕਾਸਕ੍ਰਿਮਿਜ੍ਵਰਾਨ੍||੧੯੨|| ਸ਼ੋਸਾਤਿਸਾਰੌ ਸ਼੍ਵਯਥੁਂ ਪ੍ਰਮੇਹਾਨਾਹਹਦ੍ਗ੍ਰਹਾਨ੍| ਹਨ੍ਯਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਵਿਸਂ ਚੈਵ ਕ੍ਸਾਰੋਗ੍ਨਿਜਨਨੋ ਵਰਃ||੧੯੩|| ਜੀਰ੍ਣੇ ਰਸੈਰ੍ਵਾ ਮਧੁਰੈਰਸ਼੍ਨੀਯਾਤ੍ ਪਯਸਾਪਿ ਵਾ| ਇਤਿ ਪਞ੍ਚਮਕ੍ਸਾਰਃ|
त्रिफलां कटभीं चव्यं बिल्वमध्यमयोरजः| रोहिणीं कटुकां मुस्तं कुष्ठं पाठां च हिङ्गु च||१८८|| मधुकं मुष्ककयवक्षारौ त्रिकटुकं वचाम्| विडङ्गं पिप्पलीमूलं स्वर्जिकां निम्बचित्रकौ||१८९|| मूर्वाजमोदेन्द्रयवान् गुडूचीं देवदारु च| कार्षिकं लवणानां च पञ्चानां पलिकान्पृथक्||१९०|| भागान् दध्नि त्रिकुडवे घृततैलेन मूर्च्छितम्| अन्तर्धूमं शनैर्दग्ध्वा तस्मात् पाणितलं पिबेत्||१९१|| सर्पिषा कफवातार्शोग्रहणीपाण्डुरोगवान्| प्लीहमूत्रग्रहश्वासहिक्काकासक्रिमिज्वरान्||१९२|| शोषातिसारौ श्वयथुं प्रमेहानाहहृद्ग्रहान्| हन्यात् सर्वविषं चैव क्षारोऽग्निजननो वरः||१९३|| जीर्णे रसैर्वा मधुरैरश्नीयात् पयसाऽपि वा| इति पञ्चमक्षारः|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 50 (194-195) · Śloka 196
ਤ੍ਰਿਦੋਸੇ ਵਿਧਿਵਿਦ੍ਵੈਦ੍ਯਃ ਪਞ੍ਚ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਕਾਰਯੇਤ੍||੧੯੪|| ਘਤਕ੍ਸਾਰਾਸਵਾਰਿਸ੍ਟਾਨ੍ ਦਦ੍ਯਾਚ੍ਚਾਗ੍ਨਿਵਿਵਰ੍ਧਨਾਨ੍| ਕ੍ਰਿਯਾ ਯਾ ਚਾਨਿਲਾਦੀਨਾਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਾ ਗ੍ਰਹਣੀਂ ਪ੍ਰਤਿ||੧੯੫|| ਵ੍ਯਤ੍ਯਾਸਾਤ੍ਤਾਂ ਸਮਸ੍ਤਾਂ ਵਾ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਦੋਸਵਿਸ਼ੇਸਵਿਤ੍|੧੯੬|
त्रिदोषे विधिविद्वैद्यः पञ्च कर्माणि कारयेत्||१९४|| घृतक्षारासवारिष्टान् दद्याच्चाग्निविवर्धनान्| क्रिया या चानिलादीनां निर्दिष्टा ग्रहणीं प्रति||१९५|| व्यत्यासात्तां समस्तां वा कुर्याद्दोषविशेषवित्|१९६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 51 (196-197) · Śloka 198
ਸ੍ਨੇਹਨਂ ਸ੍ਵੇਦਨਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਰ੍ਲਙ੍ਘਨਂ ਦੀਪਨਂ ਚ ਯਤ੍||੧੯੬|| ਚੂਰ੍ਣਾਨਿ ਲਵਣਕ੍ਸਾਰਮਧ੍ਵਰਿਸ੍ਟਸੁਰਾਸਵਾਃ| ਵਿਵਿਧਾਸ੍ਤਕ੍ਰਯੋਗਾਸ਼੍ਚ ਦੀਪਨਾਨਾਂ ਚ ਸਰ੍ਪਿਸਾਮ੍||੧੯੭|| ਗ੍ਰਹਣੀਰੋਗਿਭਿਃ ਸੇਵ੍ਯਾਃ, ...|੧੯੮|
स्नेहनं स्वेदनं शुद्धिर्लङ्घनं दीपनं च यत्||१९६|| चूर्णानि लवणक्षारमध्वरिष्टसुरासवाः| विविधास्तक्रयोगाश्च दीपनानां च सर्पिषाम्||१९७|| ग्रहणीरोगिभिः सेव्याः, ...|१९८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 52 (198-200) · Śloka 201
... ਕ੍ਰਿਯਾਂ ਚਾਵਸ੍ਥਿਕੀਂ ਸ਼ਣੁ| ਸ੍ਠੀਵਨਂ ਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਿਕੇ ਰੂਕ੍ਸਂ ਦੀਪਨਂ ਤਿਕ੍ਤਸਂਯੁਤਮ੍||੧੯੮|| ਸਕਦ੍ਰੂਕ੍ਸਂ ਸਕਤ੍ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਕਸ਼ੇ ਬਹੁਕਫੇ ਹਿਤਮ੍| ਪਰੀਕ੍ਸ੍ਯਾਮਂ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਦੀਪਨਂ ਸ੍ਨੇਹਸਂਯੁਤਮ੍||੧੯੯|| ਦੀਪਨਂ ਬਹੁਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਤਿਕ੍ਤਂ ਮਧੁਰਸਂਯੁਤਮ੍| ਬਹੁਵਾਤਸ੍ਯ ਤੁ ਸ੍ਨੇਹਲਵਣਾਮ੍ਲਯੁਤਂ ਹਿਤਮ੍||੨੦੦|| ਸਨ੍ਧੁਕ੍ਸਤਿ ਤਥਾ ਵਹ੍ਨਿਰੇਸਾਂ ਵਿਧਿਵਦਿਨ੍ਧਨੈਃ|੨੦੧|
... क्रियां चावस्थिकीं शृणु| ष्ठीवनं श्लैष्मिके रूक्षं दीपनं तिक्तसंयुतम्||१९८|| सकृद्रूक्षं सकृत्स्निग्धं कृशे बहुकफे हितम्| परीक्ष्यामं शरीरस्य दीपनं स्नेहसंयुतम्||१९९|| दीपनं बहुपित्तस्य तिक्तं मधुरसंयुतम्| बहुवातस्य तु स्नेहलवणाम्लयुतं हितम्||२००|| सन्धुक्षति तथा वह्निरेषां विधिवदिन्धनैः|२०१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 53 (201-205) · Śloka 205
ਸ੍ਨੇਹਮੇਵ ਪਰਂ ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਦੁਰ੍ਬਲਾਨਲਦੀਪਨਮ੍||੨੦੧|| ਨਾਲਂ ਸ੍ਨੇਹਸਮਿਦ੍ਧਸ੍ਯ ਸ਼ਮਾਯਾਨ੍ਨਂ ਸੁਗੁਰ੍ਵਪਿ| ਮਨ੍ਦਾਗ੍ਨਿਰਵਿਪਕ੍ਵਂ ਤੁ ਪੁਰੀਸਂ ਯੋਤਿਸਾਰ੍ਯਤੇ||੨੦੨|| ਦੀਪਨੀਯੌਸਧੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਾਂ ਘਤਮਾਤ੍ਰਾਂ ਪਿਬੇਤ੍ਤੁ ਸਃ| ਤਯਾ ਸਮਾਨਃ ਪਵਨਃ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨੋ ਮਾਰ੍ਗਮਾਸ੍ਥਿਤਃ||੨੦੩|| ਅਗ੍ਨੇਃ ਸਮੀਪਚਾਰਿਤ੍ਵਾਦਾਸ਼ੁ ਪ੍ਰਕੁਰੁਤੇ ਬਲਮ੍| ਕਾਠਿਨ੍ਯਾਦ੍ਯਃ ਪੁਰੀਸਂ ਤੁ ਕਚ੍ਛ੍ਰਾਨ੍ਮੁਞ੍ਚਤਿ ਮਾਨਵਃ||੨੦੪|| ਸਘਤਂ ਲਵਣੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਨਰੋਨ੍ਨਾਵਗ੍ਰਹਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਾਨ੍ਮਨ੍ਦੇ ਪਿਬੇਤ੍ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਤੈਲਂ ਵਾ ਦੀਪਨੈਰ੍ਯੁਤਮ੍||੨੦੫||
स्नेहमेव परं विद्याद्दुर्बलानलदीपनम्||२०१|| नालं स्नेहसमिद्धस्य शमायान्नं सुगुर्वपि| मन्दाग्निरविपक्वं तु पुरीषं योऽतिसार्यते||२०२|| दीपनीयौषधैर्युक्तां घृतमात्रां पिबेत्तु सः| तया समानः पवनः प्रसन्नो मार्गमास्थितः||२०३|| अग्नेः समीपचारित्वादाशु प्रकुरुते बलम्| काठिन्याद्यः पुरीषं तु कृच्छ्रान्मुञ्चति मानवः||२०४|| सघृतं लवणैर्युक्तं नरोऽन्नावग्रहं पिबेत्| रौक्ष्यान्मन्दे पिबेत्सर्पिस्तैलं वा दीपनैर्युतम्||२०५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 54 (206-210) · Śloka 211
ਅਤਿਸ੍ਨੇਹਾਤ੍ਤੁ ਮਨ੍ਦੇਗ੍ਨੌ ਚੂਰ੍ਣਾਰਿਸ੍ਟਾਸਵਾ ਹਿਤਾਃ| ਭਿਨ੍ਨੇ ਗੁਦੋਪਲੇਪਾਤ੍ਤੁ ਮਲੇ ਤੈਲਸੁਰਾਸਵਾਃ||੨੦੬|| ਉਦਾਵਰ੍ਤਾਤ੍ਤੁ ਮਨ੍ਦੇਗ੍ਨੌ ਨਿਰੂਹਾਃ ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਯਃ| ਦੋਸਵਦ੍ਧ੍ਯਾ ਤੁ ਮਨ੍ਦੇਗ੍ਨੌ ਸ਼ੁਦ੍ਧੋ ਦੋਸਵਿਧਿਂ ਚਰੇਤ੍||੨੦੭|| ਵ੍ਯਾਧਿਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਮਨ੍ਦੇ ਤੁ ਸਰ੍ਪਿਰੇਵਾਗ੍ਨਿਦੀਪਨਮ੍| ਉਪਵਾਸਾਚ੍ਚ ਮਨ੍ਦੇਗ੍ਨੌ ਯਵਾਗੂਭਿਃ ਪਿਬੇਦ੍ਘਤਮ੍||੨੦੮|| ਅਨ੍ਨਾਵਪੀਡਿਤਂ ਬਲ੍ਯਂ ਦੀਪਨਂ ਬਂਹਣਂ ਚ ਤਤ੍| ਦੀਰ੍ਘਕਾਲਪ੍ਰਸਙ੍ਗਾਤ੍ਤੁ ਕ੍ਸਾਮਕ੍ਸੀਣਕਸ਼ਾਨ੍ਨਰਾਨ੍||੨੦੯|| ਪ੍ਰਸਹਾਨਾਂ ਰਸੈਃ ਸਾਮ੍ਲੈਰ੍ਭੋਜਯੇਤ੍ ਪਿਸ਼ਿਤਾਸ਼ਿਨਾਮ੍| ਲਘੁ, ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਸ਼ੋਧਿਤ੍ਵਾਦ੍ਦੀਪਯਨ੍ਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਤੇਨਲਮ੍||੨੧੦|| ਮਾਂਸੋਪਚਿਤਮਾਂਸਤ੍ਵਾਤ੍ਤਥਾਸ਼ੁਤਰਬਂਹਣਾਃ|੨੧੧|
अतिस्नेहात्तु मन्देऽग्नौ चूर्णारिष्टासवा हिताः| भिन्ने गुदोपलेपात्तु मले तैलसुरासवाः||२०६|| उदावर्तात्तु मन्देऽग्नौ निरूहाः स्नेहबस्तयः| दोषवृद्ध्या तु मन्देऽग्नौ शुद्धो दोषविधिं चरेत्||२०७|| व्याधियुक्तस्य मन्दे तु सर्पिरेवाग्निदीपनम्| उपवासाच्च मन्देऽग्नौ यवागूभिः पिबेद्घृतम्||२०८|| अन्नावपीडितं बल्यं दीपनं बृंहणं च तत्| दीर्घकालप्रसङ्गात्तु क्षामक्षीणकृशान्नरान्||२०९|| प्रसहानां रसैः साम्लैर्भोजयेत् पिशिताशिनाम्| लघु, तीक्ष्णोष्णशोधित्वाद्दीपयन्त्याशु तेऽनलम्||२१०|| मांसोपचितमांसत्वात्तथाऽऽशुतरबृंहणाः|२११|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 55 (211-216) · Śloka 217
ਨਾਭੋਜਨੇਨ ਕਾਯਾਗ੍ਨਿਰ੍ਦੀਪ੍ਯਤੇ ਨਾਤਿਭੋਜਨਾਤ੍||੨੧੧|| ਯਥਾ ਨਿਰਿਨ੍ਧਨੋ ਵਹ੍ਨਿਰਲ੍ਪੋ ਵਾਤੀਨ੍ਧਨਾਵਤਃ| ਸ੍ਨੇਹਾਨ੍ਨਵਿਧਿਭਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰੈਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਾਰਿਸ੍ਟਸੁਰਾਸਵੈਃ ||੨੧੨|| ਸਮ੍ਯਕ੍ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤੈਰ੍ਭਿਸਜਾ ਬਲਮਗ੍ਨੇਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਧਤੇ| ਯਥਾ ਹਿ ਸਾਰਦਾਰ੍ਵਗ੍ਨਿਃ ਸ੍ਥਿਰਃ ਸਨ੍ਤਿਸ੍ਠਤੇ ਚਿਰਮ੍||੨੧੩|| ਸ੍ਨੇਹਾਨ੍ਨਵਿਧਿਭਿਸ੍ਤਦ੍ਵਦਨ੍ਤਰਗ੍ਨਿਰ੍ਭਵੇਤ੍ ਸ੍ਥਿਰਃ| ਹਿਤਂ ਜੀਰ੍ਣੇ ਮਿਤਂ ਚਾਸ਼੍ਨਂਸ਼੍ਚਿਰਮਾਰੋਗ੍ਯਮਸ਼੍ਨੁਤੇ||੨੧੪|| ਅਵੈਸਮ੍ਯੇਣ ਧਾਤੂਨਾਮਗ੍ਨਿਵਦ੍ਧੌ ਯਤੇਤ ਨਾ| ਸਮੈਰ੍ਦੋਸੈਃ ਸਮੋ ਮਧ੍ਯੇ ਦੇਹਸ੍ਯੋਸ੍ਮਾਗ੍ਨਿਸਂਸ੍ਥਿਤਃ||੨੧੫|| ਪਚਤ੍ਯਨ੍ਨਂ ਤਦਾਰੋਗ੍ਯਪੁਸ੍ਟ੍ਯਾਯੁਰ੍ਬਲਵਦ੍ਧਯੇ| ਦੋਸੈਰ੍ਮਨ੍ਦੋਤਿਵਦ੍ਧੋ ਵਾ ਵਿਸਮੈਰ੍ਜਨਯੇਦ੍ਗਦਾਨ੍||੨੧੬|| ਵਾਚ੍ਯਂ ਮਨ੍ਦਸ੍ਯ ਤਤ੍ਰੋਕ੍ਤਮਤਿਵਦ੍ਧਸ੍ਯ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ|੨੧੭|
नाभोजनेन कायाग्निर्दीप्यते नातिभोजनात्||२११|| यथा निरिन्धनो वह्निरल्पो वाऽतीन्धनावृतः| स्नेहान्नविधिभिश्चित्रैश्चूर्णारिष्टसुरासवैः ||२१२|| सम्यक्प्रयुक्तैर्भिषजा बलमग्नेः प्रवर्धते| यथा हि सारदार्वग्निः स्थिरः सन्तिष्ठते चिरम्||२१३|| स्नेहान्नविधिभिस्तद्वदन्तरग्निर्भवेत् स्थिरः| हितं जीर्णे मितं चाश्नंश्चिरमारोग्यमश्नुते||२१४|| अवैषम्येण धातूनामग्निवृद्धौ यतेत ना| समैर्दोषैः समो मध्ये देहस्योष्माऽग्निसंस्थितः||२१५|| पचत्यन्नं तदारोग्यपुष्ट्यायुर्बलवृद्धये| दोषैर्मन्दोऽतिवृद्धो वा विषमैर्जनयेद्गदान्||२१६|| वाच्यं मन्दस्य तत्रोक्तमतिवृद्धस्य वक्ष्यते|२१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 56 (217-234) · Śloka 235
ਨਰੇ ਕ੍ਸੀਣਕਫੇ ਪਿਤ੍ਤਂ ਕੁਪਿਤਂ ਮਾਰੁਤਾਨੁਗਮ੍||੨੧੭|| ਸ੍ਵੋਸ੍ਮਣਾ ਪਾਵਕਸ੍ਥਾਨੇ ਬਲਮਗ੍ਨੇਃ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਤਿ| ਤਦਾ ਲਬ੍ਧਬਲੋ ਦੇਹੇ ਵਿਰੂਕ੍ਸੇ ਸਾਨਿਲੋਨਲਃ||੨੧੮|| ਪਰਿਭੂਯ ਪਚਤ੍ਯਨ੍ਨਂ ਤੈਕ੍ਸ੍ਣ੍ਯਾਦਾਸ਼ੁ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਃ| ਪਕ੍ਤ੍ਵਾਨ੍ਨਂ ਸ ਤਤੋ ਧਾਤੂਞ੍ਛੋਣਿਤਾਦੀਨ੍ ਪਚਤ੍ਯਪਿ||੨੧੯|| ਤਤੋ ਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਮਾਤਙ੍ਕਾਨ੍ਮਤ੍ਯੁਂ ਚੋਪਨਯੇਨ੍ਨਰਮ੍| ਭੁਕ੍ਤੇਨ੍ਨੇ ਲਭਤੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਂ ਜੀਰ੍ਣਮਾਤ੍ਰੇ ਪ੍ਰਤਾਮ੍ਯਤਿ||੨੨੦|| ਤਟ੍ਸ਼੍ਵਾਸਦਾਹਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਦ੍ਯਾ ਵ੍ਯਾਧਯੋਤ੍ਯਗ੍ਨਿਸਮ੍ਭਵਾਃ| ਤਮਤ੍ਯਗ੍ਨਿਂ ਗੁਰੁਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ਼ੀਤੈਰ੍ਮਧੁਰਵਿਜ੍ਜਲੈਃ||੨੨੧|| ਅਨ੍ਨਪਾਨੈਰ੍ਨਯੇਚ੍ਛਾਨ੍ਤਿਂ ਦੀਪ੍ਤਮਗ੍ਨਿਮਿਵਾਮ੍ਬੁਭਿਃ| ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਰਜੀਰ੍ਣੇਪਿ ਭੋਜ੍ਯਾਨ੍ਯਸ੍ਯੋਪਹਾਰਯੇਤ੍||੨੨੨|| ਨਿਰਿਨ੍ਧਨੋਨ੍ਤਰਂ ਲਬ੍ਧ੍ਵਾ ਯਥੈਨਂ ਨ ਵਿਪਾਦਯੇਤ੍| ਪਾਯਸਂ ਕਸ਼ਰਾਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਪੈਸ੍ਟਿਕਂ ਗੁਡਵੈਕਤਮ੍||੨੨੩|| ਅਦ੍ਯਾਤ੍ਤਥੌਦਕਾਨੂਪਪਿਸ਼ਿਤਾਨਿ ਭਤਾਨਿ ਚ| ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਨ੍ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਾਨ੍ਸ੍ਥਿਰਤੋਯਚਰਾਂਸ੍ਤਥਾ||੨੨੪|| ਆਵਿਕਂ ਚ ਭਤਂ ਮਾਂਸਮਦ੍ਯਾਦਤ੍ਯਗ੍ਨਿਨਾਸ਼ਨਮ੍ | ਯਵਾਗੂਂ ਸਮਧੂਚ੍ਛਿਸ੍ਟਾਂ ਘਤਂ ਵਾ ਕ੍ਸੁਧਿਤਃ ਪਿਬੇਤ੍||੨੨੫|| ਗੋਧੂਮਚੂਰ੍ਣਮਨ੍ਥਂ ਵਾ ਵ੍ਯਧਯਿਤ੍ਵਾ ਸਿਰਾਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਪਯੋ ਵਾ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਸਰ੍ਪਿਰ੍ਜੀਵਨੀਯੌਸਧੈਃ ਸ਼ਤਮ੍||੨੨੬|| ਫਲਾਨਾਂ ਤੈਲਯੋਨੀਨਾਮੁਤ੍ਕ੍ਰੁਞ੍ਚਾਸ਼੍ਚ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਾਃ| ਮਾਰ੍ਦਵਂ ਜਨਯਨ੍ਤ੍ਯਗ੍ਨੇਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਮਾਂਸਰਸਾਸ੍ਤਥਾ||੨੨੭|| ਪਿਬੇਚ੍ਛੀਤਾਮ੍ਬੁਨਾ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਮਧੂਚ੍ਛਿਸ੍ਟੇਨ ਸਂਯੁਤਮ੍| ਗੋਧੂਮਚੂਰ੍ਣਂ ਪਯਸਾ ਸਸਰ੍ਪਿਸ੍ਕਂ ਪਿਬੇਨ੍ਨਰਃ||੨੨੮|| ਆਨੂਪਰਸਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ ਵਾ ਤ੍ਰੀਨ੍ ਸ੍ਨੇਹਾਂਸ੍ਤੈਲਵਰ੍ਜਿਤਾਨ੍| ਪਯਸਾ ਸਮ੍ਮਿਤਂ ਚਾਪਿ ਘਨਂ ਤ੍ਰਿਸ੍ਨੇਹਸਂਯੁਤਮ੍||੨੨੯|| ਨਾਰਿਸ੍ਤਨ੍ਯੇਨ ਸਂਯੁਕ੍ਤਾਂ ਪਿਬੇਦੌਦੁਮ੍ਬਰੀਂ ਤ੍ਵਚਮ੍| ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਵਾ ਪਾਯਸਂ ਸਿਦ੍ਧਮਦ੍ਯਾਦਤ੍ਯਗ੍ਨਿਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ||੨੩੦|| ਸ਼੍ਯਾਮਾਤ੍ਰਿਵਦ੍ਵਿਪਕ੍ਵਂ ਵਾ ਪਯੋ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਵਿਰੇਚਨਮ੍| ਅਸਕਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਸ਼ਾਨ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਪਾਯਸਪ੍ਰਤਿਭੋਜਨਮ੍||੨੩੧|| ਪ੍ਰਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯ ਭਿਸਕ੍ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਸ੍ਤਸ੍ਮੈ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਵਿਧਾਨਵਿਤ੍| ਯਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ਮਧੁਰਂ ਮੇਦ੍ਯਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਲਂ ਗੁਰੁਭੋਜਨਮ੍||੨੩੨|| ਸਰ੍ਵਂ ਤਦਤ੍ਯਗ੍ਨਿਹਿਤਂ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਸ੍ਵਪਨਂ ਦਿਵਾ| ਮੇਦ੍ਯਾਨ੍ਯਨ੍ਨਾਨਿ ਯੋਤ੍ਯਗ੍ਨਾਵਪ੍ਰਤਾਨ੍ਤਃ ਸਮਸ਼੍ਨੁਤੇ||੨੩੩|| ਨ ਤਨ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਵ੍ਯਸਨਂ ਲਭਤੇ ਪੁਸ੍ਟਿਮੇਵ ਚ| ਕਫੇ ਵਦ੍ਧੇ ਜਿਤੇ ਪਿਤ੍ਤੇ ਮਾਰੁਤੇ ਚਾਨਲਃ ਸਮਃ||੨੩੪|| ਸਮਧਾਤੋਃ ਪਚਤ੍ਯਨ੍ਨਂ ਪੁਸ੍ਟ੍ਯਾਯੁਰ੍ਬਲਵਦ੍ਧਯੇ|੨੩੫|
नरे क्षीणकफे पित्तं कुपितं मारुतानुगम्||२१७|| स्वोष्मणा पावकस्थाने बलमग्नेः प्रयच्छति| तदा लब्धबलो देहे विरूक्षे सानिलोऽनलः||२१८|| परिभूय पचत्यन्नं तैक्ष्ण्यादाशु मुहुर्मुहुः| पक्त्वाऽन्नं स ततो धातूञ्छोणितादीन् पचत्यपि||२१९|| ततो दौर्बल्यमातङ्कान्मृत्युं चोपनयेन्नरम्| भुक्तेऽन्ने लभते शान्तिं जीर्णमात्रे प्रताम्यति||२२०|| तृट्श्वासदाहमूर्च्छाद्या व्याधयोऽत्यग्निसम्भवाः| तमत्यग्निं गुरुस्निग्धशीतैर्मधुरविज्जलैः||२२१|| अन्नपानैर्नयेच्छान्तिं दीप्तमग्निमिवाम्बुभिः| मुहुर्मुहुरजीर्णेऽपि भोज्यान्यस्योपहारयेत्||२२२|| निरिन्धनोऽन्तरं लब्ध्वा यथैनं न विपादयेत्| पायसं कृशरां स्निग्धं पैष्टिकं गुडवैकृतम्||२२३|| अद्यात्तथौदकानूपपिशितानि भृतानि च| मत्स्यान्विशेषतः श्लक्ष्णान्स्थिरतोयचरांस्तथा||२२४|| आविकं च भृतं मांसमद्यादत्यग्निनाशनम् | यवागूं समधूच्छिष्टां घृतं वा क्षुधितः पिबेत्||२२५|| गोधूमचूर्णमन्थं वा व्यधयित्वा सिरां पिबेत्| पयो वा शर्करासर्पिर्जीवनीयौषधैः शृतम्||२२६|| फलानां तैलयोनीनामुत्क्रुञ्चाश्च सशर्कराः| मार्दवं जनयन्त्यग्नेः स्निग्धा मांसरसास्तथा||२२७|| पिबेच्छीताम्बुना सर्पिर्मधूच्छिष्टेन संयुतम्| गोधूमचूर्णं पयसा ससर्पिष्कं पिबेन्नरः||२२८|| आनूपरससिद्धान् वा त्रीन् स्नेहांस्तैलवर्जितान्| पयसा सम्मितं चापि घनं त्रिस्नेहसंयुतम्||२२९|| नारिस्तन्येन संयुक्तां पिबेदौदुम्बरीं त्वचम्| ताभ्यां वा पायसं सिद्धमद्यादत्यग्निशान्तये||२३०|| श्यामात्रिवृद्विपक्वं वा पयो दद्याद्विरेचनम्| असकृत् पित्तशान्त्यर्थं पायसप्रतिभोजनम्||२३१|| प्रसमीक्ष्य भिषक् प्राज्ञस्तस्मै दद्याद्विधानवित्| यत्किञ्चिन्मधुरं मेद्यं श्लेष्मलं गुरुभोजनम्||२३२|| सर्वं तदत्यग्निहितं भुक्त्वा प्रस्वपनं दिवा| मेद्यान्यन्नानि योऽत्यग्नावप्रतान्तः समश्नुते||२३३|| न तन्निमित्तं व्यसनं लभते पुष्टिमेव च| कफे वृद्धे जिते पित्ते मारुते चानलः समः||२३४|| समधातोः पचत्यन्नं पुष्ट्यायुर्बलवृद्धये|२३५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 57 (235-243) · Śloka 243
ਭਵਨ੍ਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਪਥ੍ਯਾਪਥ੍ਯਮਿਹੈਕਤ੍ਰ ਭੁਕ੍ਤਂ ਸਮਸ਼ਨਂ ਮਤਮ੍||੨੩੫|| ਵਿਸਮਂ ਬਹੁ ਵਾਲ੍ਪਂ ਵਾਪ੍ਯਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਤੀਤਕਾਲਯੋਃ| ਭੁਕ੍ਤਂ ਪੂਰ੍ਵਾਨ੍ਨਸ਼ੇਸੇ ਤੁ ਪੁਨਰਧ੍ਯਸ਼ਨਂ ਮਤਮ੍||੨੩੬|| ਤ੍ਰੀਣ੍ਯਪ੍ਯੇਤਾਨਿ ਮਤ੍ਯੁਂ ਵਾ ਘੋਰਾਨ੍ ਵ੍ਯਾਧੀਨ੍ਸਜਨ੍ਤਿ ਵਾ| ਪ੍ਰਾਤਰਾਸ਼ੇ ਤ੍ਵਜੀਰ੍ਣੇਪਿ ਸਾਯਮਾਸ਼ੋ ਨ ਦੁਸ੍ਯਤਿ||੨੩੭|| ਦਿਵਾ ਪ੍ਰਬੁਧ੍ਯਤੇਰ੍ਕੇਣ ਹਦਯਂ ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਵਤ੍| ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਵਿਬੁਦ੍ਧੇ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਸ੍ਫੁਟਤ੍ਵਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ||੨੩੮|| ਵ੍ਯਾਯਾਮਾਚ੍ਚ ਵਿਹਾਰਾਚ੍ਚ ਵਿਕ੍ਸਿਪ੍ਤਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਚੇਤਸਃ| ਨ ਕ੍ਲੇਦਮੁਪਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਦਿਵਾ ਤੇਨਾਸ੍ਯ ਧਾਤਵਃ||੨੩੯|| ਅਕ੍ਲਿਨ੍ਨੇਸ੍ਵਨ੍ਨਮਾਸਿਕ੍ਤਮਨ੍ਯਤ੍ਤੇਸੁ ਨ ਦੁਸ੍ਯਤਿ| ਅਵਿਦਗ੍ਧ ਇਵ ਕ੍ਸੀਰੇ ਕ੍ਸੀਰਮਨ੍ਯਦ੍ਵਿਮਿਸ਼੍ਰਿਤਮ੍||੨੪੦|| ਨੈਵ ਦੂਸ੍ਯਤਿ ਤੇਨੈਵ ਸਮਂ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਯਥਾ| ਰਾਤ੍ਰੌ ਤੁ ਹਦਯੇ ਮ੍ਲਾਨੇ ਸਂਵਤੇਸ੍ਵਯਨੇਸੁ ਚ| ਯਾਨ੍ਤਿ ਕੋਸ੍ਠੇ ਪਰਿਕ੍ਲੇਦਂ ਸਂਵਤੇ ਦੇਹਧਾਤਵਃ||੨੪੧|| ਕ੍ਲਿਨ੍ਨੇਸ੍ਵਨ੍ਯਦਪਕ੍ਵੇਸੁ ਤੇਸ੍ਵਾਸਿਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਦੁਸ੍ਯਤਿ| ਵਿਦਗ੍ਧੇਸੁ ਪਯਃਸ੍ਵਨ੍ਯਤ੍ ਪਯਸ੍ਤਪ੍ਤਮਿਵਾਰ੍ਪਿਤਮ੍||੨੪੨|| ਨੈਸ਼ੇਸ੍ਵਾਹਾਰਜਾਤੇਸੁ ਨਾਵਿਪਕ੍ਵੇਸੁ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍| ਤਸ੍ਮਾਦਨ੍ਯਤ੍ਸਮਸ਼੍ਨੀਯਾਤ੍ਪਾਲਯਿਸ੍ਯਨ੍ਬਲਾਯੁਸੀ||੨੪੩||
भवन्ति चात्र- पथ्यापथ्यमिहैकत्र भुक्तं समशनं मतम्||२३५|| विषमं बहु वाऽल्पं वाऽप्यप्राप्तातीतकालयोः| भुक्तं पूर्वान्नशेषे तु पुनरध्यशनं मतम्||२३६|| त्रीण्यप्येतानि मृत्युं वा घोरान् व्याधीन्सृजन्ति वा| प्रातराशे त्वजीर्णेऽपि सायमाशो न दुष्यति||२३७|| दिवा प्रबुध्यतेऽर्केण हृदयं पुण्डरीकवत्| तस्मिन्विबुद्धे स्रोतांसि स्फुटत्वं यान्ति सर्वशः||२३८|| व्यायामाच्च विहाराच्च विक्षिप्तत्वाच्च चेतसः| न क्लेदमुपगच्छन्ति दिवा तेनास्य धातवः||२३९|| अक्लिन्नेष्वन्नमासिक्तमन्यत्तेषु न दुष्यति| अविदग्ध इव क्षीरे क्षीरमन्यद्विमिश्रितम्||२४०|| नैव दूष्यति तेनैव समं सम्पद्यते यथा| रात्रौ तु हृदये म्लाने संवृतेष्वयनेषु च| यान्ति कोष्ठे परिक्लेदं संवृते देहधातवः||२४१|| क्लिन्नेष्वन्यदपक्वेषु तेष्वासिक्तं प्रदुष्यति| विदग्धेषु पयःस्वन्यत् पयस्तप्तमिवार्पितम्||२४२|| नैशेष्वाहारजातेषु नाविपक्वेषु बुद्धिमान्| तस्मादन्यत्समश्नीयात्पालयिष्यन्बलायुषी||२४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 58 (244-249) · Śloka 249
ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਲੋਕਾਃ- ਅਨ੍ਤਰਗ੍ਨਿਗੁਣਾ ਦੇਹਂ ਯਥਾ ਧਾਰਯਤੇ ਚ ਸਃ| ਯਥਾਨ੍ਨਂ ਪਚ੍ਯਤੇ ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਯਥਾਹਾਰਃ ਕਰੋਤ੍ਯਪਿ||੨੪੪|| ਯੇਗ੍ਨਯੋ ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਪੁਸ੍ਯਨ੍ਤਿ ਯਾਵਨ੍ਤੋ ਯੇ ਪਚਨ੍ਤਿ ਯਾਨ੍| ਰਸਾਦੀਨਾਂ ਕ੍ਰਮੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰ੍ਮਲਾਨਾਂ ਤੇਭ੍ਯ ਏਵ ਚ||੨੪੫|| ਵਸ੍ਯਾਣਾਮਾਸ਼ੁਕਦ੍ਧੇਤੁਰ੍ਧਾਤੁਕਾਲੋਦ੍ਭਵਕ੍ਰਮਃ| ਰੋਗੈਕਦੇਸ਼ਕਦ੍ਧੇਤੁਰਨ੍ਤਰਗ੍ਨਿਰ੍ਯਥਾਧਿਕਃ||੨੪੬|| ਪ੍ਰਦੁਸ੍ਯਤਿ ਯਥਾ ਦੁਸ੍ਟੋ ਯਾਨ੍ ਰੋਗਾਞ੍ਜਨਯਤ੍ਯਪਿ| ਗ੍ਰਹਣੀ ਯਾ ਯਥਾ ਯਚ੍ਚ ਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸਲਕ੍ਸਣਮ੍||੨੪੭|| ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਂ ਪਥਕ੍ ਚੈਵ ਵ੍ਯਞ੍ਜਨਂ ਸਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍| ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਸ੍ਯ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਂ ਤਥਾ ਚਾਵਸ੍ਥਿਕੀ ਕ੍ਰਿਯਾ||੨੪੮|| ਜਾਯਤੇ ਚ ਯਥਾਤ੍ਯਗ੍ਨਿਰ੍ਯਚ੍ਚ ਤਸ੍ਯ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍| ਉਕ੍ਤਵਾਨਿਹ ਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸਕੇ ਮੁਨਿਃ||੨੪੯||
तत्र श्लोकाः- अन्तरग्निगुणा देहं यथा धारयते च सः| यथाऽन्नं पच्यते यांश्च यथाऽऽहारः करोत्यपि||२४४|| येऽग्नयो यांश्च पुष्यन्ति यावन्तो ये पचन्ति यान्| रसादीनां क्रमोत्पत्तिर्मलानां तेभ्य एव च||२४५|| वृष्याणामाशुकृद्धेतुर्धातुकालोद्भवक्रमः| रोगैकदेशकृद्धेतुरन्तरग्निर्यथाऽधिकः||२४६|| प्रदुष्यति यथा दुष्टो यान् रोगाञ्जनयत्यपि| ग्रहणी या यथा यच्च ग्रहणीदोषलक्षणम्||२४७|| पूर्वरूपं पृथक् चैव व्यञ्जनं सचिकित्सितम्| चतुर्विधस्य निर्दिष्टं तथा चावस्थिकी क्रिया||२४८|| जायते च यथाऽत्यग्निर्यच्च तस्य चिकित्सितम्| उक्तवानिह तत् सर्वं ग्रहणीदोषके मुनिः||२४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 15
ਇਤ੍ਯਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਕਤੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਦਢਬਲਸਮ੍ਪੂਰਿਤੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸ੍ਥਾਨੇ ਗ੍ਰਹਣੀਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਾਮ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੧੫||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रेऽप्राप्ते दृढबलसम्पूरिते चिकित्सास्थाने ग्रहणीचिकित्सितं नाम पञ्चदशोऽध्यायः||१५||
🔊 Audio coming soon