17. kṣatakṣīṇacikitsitam

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

ಅಥಾತಃ ಕ್ಷತಕ್ಷೀಣಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ||೧|| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹ ಭಗವಾನಾತ್ರೇಯಃ||೨||

ಅಪಸ್ಮಾರರೋಗೇಣ ವಿಷಮೋಚ್ಚಪತನಾದಿಭ್ಯ ಉರಃಕ್ಷತೋಽಪಿ ಭವತಿ, ತತಃ ಕ್ಷತಕ್ಷೀಣೋ ಭವತಿ, ತತ್ಸಮ್ಬನ್ಧಾದಪಸ್ಮಾರಮನು ಕ್ಷತಕ್ಷೀಣಚಿಕಿತ್ಸಿತಮುಚ್ಯತೇ| ತತ್ರ ಕ್ಷತಕ್ಷೀಣರೂಪಾದ್ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಸ್ತ್ರೀಸೇವಾದಿಕಾರಣಕಶುಕ್ರೌಜಃಕ್ಷಯಾಚ್ಚ ಜಾತೋ ವ್ಯಾಧಿಃ ಪ್ರಧಾನಮ್ ‘ಉರೋ ವಿರುಜ್ಯತೇ’ ಇತ್ಯಾದಿನಾ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಲಕ್ಷಣಕಃ ಕಾರಣೇ ಕಾರ್ಯೋಪಚಾರಾತ್ ‘ಉರಃಕ್ಷತ’ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ; ಯದಾ ‘ಕ್ಷೀಣಕ್ಷತ’ ಇತಿ ಪಾಠಸ್ತದಾಽಪಿ ಕ್ಷೀಣಶಬ್ದೇನ ಶುಕ್ರೌಜಃಕ್ಷಯಯುಕ್ತಃ ಪುರುಷ ಉಚ್ಯತೇ; ತಥಾ ಕ್ಷೀಣೇ ಚ ಪುರುಷೇ ಕ್ಷತಂ ಭವತೀತಿ ಹೇತೋಃ ‘ಕ್ಷತಕ್ಷೀಣ’ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ| ಅನ್ಯೇ ತು ಕ್ಷತಶ್ಚ ಕ್ಷಯಶ್ಚ ಇತಿ ಕ್ಷತಕ್ಷಯ ಇತ್ಯಾಹುಃ; ತೇನ ರೋಗದ್ವಯಮೇತತ್| ತಥಾ ‘ಉರೋರುಕ್ ಶೋಣಿತಚ್ಛರ್ದಿಃ’ ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಕ್ಷತಸ್ಯ ಕ್ಷೀಣಸ್ಯ ಚ ಲಕ್ಷಣಂ ಕರಿಷ್ಯತಿ; ತಸ್ಮಿನ್ ಪಕ್ಷೇ ‘ಅವ್ಯಕ್ತಂ ಲಕ್ಷಣಂ ತಸ್ಯ’ ಇತಿ, ತಥಾ ‘ಸಾಧ್ಯೋ ಬಲವತೋ ನವಃ’ ಇತ್ಯಾದಾವೇಕವಚನನಿರ್ದೇಶೋಽನುಪಪನ್ನಃ, ತೇನೈಕಸ್ಯೈವ ಕ್ಷತಕ್ಷೀಣಸ್ಯ ಹೇತುಕೃತಂ ಲಕ್ಷಣದ್ವೈವಿಧ್ಯಂ; ಕಿಂವಾ ಕ್ಷತಕ್ಷಯಕಾರಣಯೋಃ ಕ್ಷತಧಾತುಕ್ಷಯಯೋಸ್ತದ್ವಿಧಲಕ್ಷಣಕಾರಣಾಭಿಧಾನಂ ಪೂರ್ವರೂಪಾವಸ್ಥಾಯಾಂ ವ್ಯಾಧಿಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾರ್ಥಂ ಜ್ಞೇಯಮ್||೧-೨||

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

ಉದಾರಕೀರ್ತಿರ್ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿರಾತ್ರೇಯಃ ಪರಮಾರ್ಥವಿತ್| ಕ್ಷತಕ್ಷೀಣಚಿಕಿತ್ಸಾರ್ಥಮಿದಮಾಹ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್||೩||

ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿರಿತ್ಯನೇನ ದೇವರ್ಷಿತ್ವರಾಜರ್ಷಿತ್ವೇ ಆತ್ರೇಯಸ್ಯ ನಿಷೇಧತಿ| ಚಿಕಿತ್ಸಾರ್ಥಮಿತಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾರ್ಥಮ್| ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಭಿಧಾಯಕಗ್ರನ್ಥಮ್||೩||

Adhikarana 3 (4-8) · Śloka 8

ಧನುಷಾಽಽಯಸ್ಯತೋಽತ್ಯರ್ಥಂ ಭಾರಮುದ್ವಹತೋ ಗುರುಮ್| ಪತತೋ ವಿಷಮೋಚ್ಚೇಭ್ಯೋ ಬಲಿಭಿಃ ಸಹ ಯುಧ್ಯತಃ||೪|| ವೃಷಂ ಹಯಂ ವಾ ಧಾವನ್ತಂ ದಮ್ಯಂ ವಾಽನ್ಯಂ ನಿಗೃಹ್ಣತಃ| ಶಿಲಾಕಾಷ್ಠಾಶ್ಮನಿರ್ಘಾತಾನ್ ಕ್ಷಿಪತೋ ನಿಘ್ನತಃ ಪರಾನ್||೫|| ಅಧೀಯಾನಸ್ಯ ವಾಽತ್ಯುಚ್ಚೈರ್ದೂರಂ ವಾ ವ್ರಜತೋ ದ್ರುತಮ್| ಮಹಾನದೀಂ ವಾ ತರತೋ ಹಯೈರ್ವಾ ಸಹ ಧಾವತಃ||೬|| ಸಹಸೋತ್ಪತತೋ ದೂರಂ ತೂರ್ಣಂ ಚಾತಿಪ್ರನೃತ್ಯತಃ| ತಥಾಽನ್ಯೈಃ ಕರ್ಮಭಿಃ ಕ್ರೂರೈರ್ಭೃಶಮಭ್ಯಾಹತಸ್ಯ ಚ||೭|| ವಿಕ್ಷತೇ ವಕ್ಷಸಿ ವ್ಯಾಧಿರ್ಬಲವಾನ್ ಸಮುದೀರ್ಯತೇ| ಸ್ತ್ರೀಷು ಚಾತಿಪ್ರಸಕ್ತಸ್ಯ ರೂಕ್ಷಾಲ್ಪಪ್ರಮಿತಾಶಿನಃ||೮||

ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಚ ನಿದಾನಾದಿನಾ ಜ್ಞಾತಸ್ಯೈವ ವ್ಯಾಧೇರ್ಭವತಿ, ತೇನ ಕ್ಷತನಿದಾನಮೇವ ತಾವದಾಹ- ಧನುಷೇತ್ಯಾದಿ| ಆಯಸ್ಯತ ಇತಿ ಶರೀರಮಾಯಾಸ್ಯತಃ| ಬಲಿಭಿರಿತಿ ಸ್ವಾಪೇಕ್ಷಯಾ ಬಲಾಧಿಕೈಃ| ನಿಗೃಹ್ಣತ ಇತಿ ವಾರಯತಃ| ನಿರ್ಘಾತಃ ಅಸ್ತ್ರವಿಶೇಷಃ, ಕಿಂವಾ ನಿರ್ಘಾತಃ ಶಿಲಾದೀನಾಂ ಪ್ರೇರಣವಿಶೇಷೋಽತಿಬಲಸಮ್ಪಾದಿತಃ| ಅಭ್ಯಾಹತಸ್ಯ ಪರೈರಭಿಹತಸ್ಯ| ವ್ಯಾಧಿರಿತಿ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಲಕ್ಷಣಃ ಕ್ಷತಕ್ಷಯಾಖ್ಯೋ ವ್ಯಾಧಿಃ; ಅನ್ಯೇ ತು ವ್ಯಾಧಿಶಬ್ದೇನ ಕ್ಷತಮೇವಾಹುಃ, “ದೋಷಾದಿಷ್ವಪಿ ವ್ಯಾಧಿಶಬ್ದೋ ವರ್ತತೇ” ಇತಿ ವಚನಾತ್| ನ ಚಾಸ್ಮಿನ್ ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮರೂಪತಾ ಶಙ್ಕನೀಯಾ, ಯತ ಉರಃಕ್ಷತಸ್ತ್ರಿದೋಷಜನ್ಯ ಏವ, ಭಿನ್ನಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಿಶ್ಚ “ಅಯಥಾಬಲಮಾರಮ್ಭೈರ್ಜನ್ತೋರುರಸಿ ವಿಕ್ಷತೇ| ವಾಯುಃ ಪ್ರಕುಪಿತೋ ದೋಷಾವುದೀರ್ಯೋಭೌ ವಿಧಾವತಿ” (ಚಿ.ಅ.೮) ಇತ್ಯಾದಿನೋಕ್ತಾ, ಲಕ್ಷಣಾನಿ ಭಿನ್ನಾನ್ಯೇವ “ಉರೋ ವಿರುಜ್ಯತೇ” ಇತ್ಯಾದಿನಾ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಲಕ್ಷಣೇಭ್ಯ ಉಕ್ತಾನಿ| ಅತ ಏವೇಹಾನಯೋರ್ಭೇದಂ ವಕ್ಷ್ಯತಿ “ಉಪೇಕ್ಷಿತೇ ಭವೇದಸ್ಮಿನ್ನನುಬನ್ಧೋ ಹಿ ಯಕ್ಷ್ಮಣಃ” ಇತಿ| ಸ್ತ್ರೀಷು ಚಾತಿಪ್ರಸಕ್ತಸ್ಯ ರೂಕ್ಷಾಲ್ಪಪ್ರಮಿತಾಶಿನಃ ಬಲವಾನ್ ವ್ಯಾಧಿಃ ಸಮುದೀರ್ಯತ ಇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಪ್ರಮಿತಾಶನಮ್ ಏಕರಸಾಭ್ಯಾಸಃ, ಕಿಂವಾಽತೀತಕಾಲಭೋಜನಮ್||೪-೮||

Adhikarana 4 (9-11) · Śloka 12

ಉರೋ ವಿರುಜ್ಯತೇ ತಸ್ಯ ಭಿದ್ಯತೇಽಥ ವಿಭಜ್ಯತೇ| ಪ್ರಪೀಡ್ಯೇತೇ ತತಃ ಪಾರ್ಶ್ವೇ ಶುಷ್ಯತ್ಯಙ್ಗಂ ಪ್ರವೇಪತೇ||೯|| ಕ್ರಮಾದ್ವೀರ್ಯಂ ಬಲಂ ವರ್ಣೋ ರುಚಿರಗ್ನಿಶ್ಚ ಹೀಯತೇ| ಜ್ವರೋ ವ್ಯಥಾ ಮನೋದೈನ್ಯಂ ವಿಡ್ಭೇದೋಽಗ್ನಿವಧಾದಪಿ||೧೦|| ದುಷ್ಟಃ ಶ್ಯಾವಃ ಸುದುರ್ಗನ್ಧಃ ಪೀತೋ ವಿಗ್ರಥಿತೋ ಬಹುಃ| ಕಾಸಮಾನಸ್ಯ ಚ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ಸರಕ್ತಃ ಸಮ್ಪ್ರವರ್ತತೇ||೧೧|| ಸ ಕ್ಷತಃ ಕ್ಷೀಯತೇಽತ್ಯರ್ಥಂ ತಥಾ ಶುಕ್ರೌಜಸೋಃ ಕ್ಷಯಾತ್|೧೨|

ಕ್ಷತಕ್ಷಯಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ಉರ ಇತ್ಯಾದಿನಾ| ಭಿದ್ಯತ ಇತಿ ವಿದೀರ್ಯತೇ| ಅಗ್ನಿವಧಾದಪೀತಿ ಅತ್ರಾಗ್ನಿವಧಂ ವಿನಾ ವ್ಯಾಧಿಮಹಿಮ್ನಾ ವಿಡ್ಭೇದೋ ಭವತೀತಿ ದರ್ಶಯತಿ| ಅನ್ಯೇ ತು ‘ವಿಡ್ಭೇದೋಽಗ್ನಿವಧಸ್ತಥಾ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ| ದುಷ್ಟಃ ವ್ಯಾಪನ್ನಃ| ಕ್ಷೀಯತ ಇತಿ ಧಾತುಕ್ಷಯವಾನ್ ಭವತಿ; ನ ಕೇವಲಂ ಕ್ಷತಾದೇವ ಕ್ಷೀಯತೇ, ಕಿನ್ತು ಅತಿಸ್ತ್ರೀಸೇವಾದಿನಾ ಕೃತಾಚ್ಛುಕ್ರೌಜಃ- ಕ್ಷಯಾದಪಿ ಕ್ಷೀಯತೇ ಇತರಧಾತುಕ್ಷಯವಾನ್ ಭವತಿ||೯-೧೧||-

Adhikarana 5 (12-13) · Śloka 13

ಅವ್ಯಕ್ತಂ ಲಕ್ಷಣಂ ತಸ್ಯ ಪೂರ್ವರೂಪಮಿತಿ ಸ್ಮೃತಮ್||೧೨|| ಉರೋರುಕ್ಶೋಣಿತಚ್ಛರ್ದಿಃ ಕಾಸೋ ವೈಶೇಷಿಕಃ ಕ್ಷತೇ| ಕ್ಷೀಣೇ ಸರಕ್ತಮೂತ್ರತ್ವಂ ಪಾರ್ಶ್ವಪೃಷ್ಠಕಟಿಗ್ರಹಃ||೧೩||

ಪೂರ್ವರೂಪಮಾಹ- ಅವ್ಯಕ್ತಮಿತ್ಯಾದಿ| ಅವ್ಯಕ್ತಮಿತಿ ಅಲ್ಪತ್ವೇನ ಯಥೋಕ್ತಲಕ್ಷಣತೋಽಸಮ್ಪೂರ್ಣಮ್| ಉರೋರುಗಿತ್ಯಾದಿಗ್ರನ್ಥಸ್ತು ಪ್ರಾಯೇಣ ವ್ಯಾಕೃತಃ| ಕಾಸೋ ವೈಶೇಷಿಕ ಇತಿ ವಿಶಿಷ್ಟಃ, ಸ ಚ ವಿಶೇಷೋ ‘ದುಷ್ಟಃ ಶ್ಯಾವಃ’ ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಪ್ರೋಕ್ತೋ ಜ್ಞೇಯಃ; ಕಿಂವಾ ವೈಶೇಷಿಕೋಽಧಿಕೋ ಜ್ಞೇಯಃ| ಕ್ಷೀಣೇ ಇತಿ ಶುಕ್ರೌಜಸೀ ಕ್ಷೀಣೇ| ಅನ್ಯೇ ತು ಉರೋರುಗಿತ್ಯಾದಿನಾಽವಸ್ಥಾದ್ವಯಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣದ್ವಯಮೇತದ್ವರ್ಣಯನ್ತಿ||೧೨-೧೩||

Adhikarana 6 (14) · Śloka 14

ಅಲ್ಪಲಿಙ್ಗಸ್ಯ ದೀಪ್ತಾಗ್ನೇಃ ಸಾಧ್ಯೋ ಬಲವತೋ ನವಃ| ಪರಿಸಂವತ್ಸರೋ ಯಾಪ್ಯಃ ಸರ್ವಲಿಙ್ಗಂ ತು ವರ್ಜಯೇತ್||೧೪||

ಚಿಕಿತ್ಸಾಪ್ರವೃತ್ತ್ಯರ್ಥಂ ಸಾಧ್ಯಾದಿವಿಭಾಗಮಾಹ- ಅಲ್ಪೇತ್ಯಾದಿ| ಪರಿಸಂವತ್ಸರಃ ವರ್ಷಾತೀತಃ||೧೪||

Adhikarana 7 (15-20) · Śloka 20

ಉರೋ ಮತ್ವಾ ಕ್ಷತಂ ಲಾಕ್ಷಾಂ ಪಯಸಾ ಮಧುಸಂಯುತಾಮ್| ಸದ್ಯ ಏವ ಪಿಬೇಜ್ಜೀರ್ಣೇ ಪಯಸಾಽದ್ಯಾತ್ ಸಶರ್ಕರಮ್||೧೫|| ಪಾರ್ಶ್ವಬಸ್ತಿರುಜೀ ಚಾಲ್ಪಪಿತ್ತಾಗ್ನಿಸ್ತಾಂ ಸುರಾಯುತಾಮ್| ಭಿನ್ನವಿಟ್ಕಃ ಸಮುಸ್ತಾತಿವಿಷಾಪಾಠಾಂ ಸವತ್ಸಕಾಮ್||೧೬|| ಲಾಕ್ಷಾಂ ಸರ್ಪಿರ್ಮಧೂಚ್ಛಿಷ್ಟಂ ಜೀವನೀಯಗಣಂ ಸಿತಾಮ್| ತ್ವಕ್ಕ್ಷೀರೀಂ ಸಮಿತಾಂ ಕ್ಷೀರೇ ಪಕ್ತ್ವಾ ದೀಪ್ತಾನಲಃ ಪಿಬೇತ್||೧೭|| ಇಕ್ಷ್ವಾಲಿಕಾಬಿಸಗ್ರನ್ಥಿಪದ್ಮಕೇಶರಚನ್ದನೈಃ| ಶೃತಂ ಪಯೋ ಮಧುಯುತಂ ಸನ್ಧಾನಾರ್ಥಂ ಪಿಬೇತ್ ಕ್ಷತೀ||೧೮|| ಯವಾನಾಂ ಚೂರ್ಣಮಾದಾಯ ಕ್ಷೀರಸಿದ್ಧಂ ಘೃತಪ್ಲುತಮ್| ಜ್ವರೇ ದಾಹೇ ಸಿತಾಕ್ಷೌದ್ರಸಕ್ತೂನ್ ವಾ ಪಯಸಾ ಪಿಬೇತ್||೧೯|| ಮಧೂಕಮಧುಕದ್ರಾಕ್ಷಾತ್ವಕ್ಕ್ಷೀರೀಪಿಪ್ಪಲೀಬಲಾಃ| ಕಾಸೀ ಪಾರ್ಶ್ವಾಸ್ಥಿಶೂಲೀ ಚ ಲಿಹ್ಯಾತ್ಸಘೃತಮಾಕ್ಷಿಕಾಃ||೨೦||

ಜ್ಞಾತರೋಗವಿಶೇಷೇಣ ಕರ್ತವ್ಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ- ಉರೋ ಮತ್ವೇತ್ಯಾದಿ| ಉರಸಃ ಸದ್ಯಃ ಕ್ಷತಂ ಮತ್ವಾ ಲಾಕ್ಷಾಂ ಪಿಬೇದಿತಿ ಯೋಜನಾ| ಸಶರ್ಕರಮಿತಿ ಶರ್ಕರಾಸಹಿತಮನ್ನಮ್| ಭಿನ್ನವಿಟ್ಕಃ ಸಮುಸ್ತಾತಿವಿಷಾಪಾಠಾಂ ಲಾಕ್ಷಾಂ ಪಿಬೇತ್| ಅತ್ರ ಯೇ ‘ದ್ವಿವತ್ಸಕಾಮ್’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ ತೇ ವತ್ಸಕಭಾಗದ್ವಯಂ ಗ್ರಾಹಯನ್ತಿ; ಕಿಂವಾ ವತ್ಸಕದ್ವಯಮೇವ ದ್ವಿವತ್ಸಕಶಬ್ದೇನ ಗೃಹ್ಯತೇ; ತಥಾ ಹಿ- “ಬೃಹತ್ಫಲಃ ಶ್ವೇತಪುಷ್ಪಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಪತ್ರಃ ಪುಮಾನ್ ಭವೇತ್| ಶ್ಯಾಮಾ ಚಾರುಣಪುಷ್ಪಾ ಸ್ತ್ರೀ ಫಲಪುಷ್ಪೈಸ್ತಥಾಽಣುಭಿಃ” (ಕ.ಅ.೫) ಇತಿ ಕಲ್ಪೇ ಕುಟಜಃ ಸ್ತ್ರೀಪುರುಷವಿಭಾಗೇನ ದ್ವಿವಿಧ ಉಕ್ತಃ| ಸನ್ಧಾನಾರ್ಥಮಿತಿ ಕ್ಷತೋರಃಸನ್ಧಾನಾರ್ಥಮ್| ಮಧೂಕಶಬ್ದೇನೇಹ ಮಧೂಕಪುಷ್ಪಂ ಗ್ರಾಹ್ಯಮ್||೧೫-೨೦||

Adhikarana 8 (21-24) · Śloka 24

ಏಲಾಪತ್ರತ್ವಚೋಽರ್ಧಾಕ್ಷಾಃ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯರ್ಧಪಲಂ ತಥಾ| ಸಿತಾಮಧುಕಖರ್ಜೂರಮೃದ್ವೀಕಾಶ್ಚ ಪಲೋನ್ಮಿತಾಃ||೨೧|| ಸಞ್ಚೂರ್ಣ್ಯ ಮಧುನಾ ಯುಕ್ತಾ ಗುಟಿಕಾಃ ಸಮ್ಪ್ರಕಲ್ಪಯೇತ್| ಅಕ್ಷಮಾತ್ರಾಂ ತತಶ್ಚೈಕಾಂ ಭಕ್ಷಯೇನ್ನಾ ದಿನೇ ದಿನೇ||೨೨|| ಕಾಸಂ ಶ್ವಾಸಂ ಜ್ವರಂ ಹಿಕ್ಕಾಂ ಛರ್ದಿಂ ಮೂರ್ಚ್ಛಾಂ ಮದಂ ಭ್ರಮಮ್| ರಕ್ತನಿಷ್ಠೀವನಂ ತೃಷ್ಣಾಂ ಪಾರ್ಶ್ವಶೂಲಮರೋಚಕಮ್||೨೩|| ಶೋಷಪ್ಲೀಹಾಢ್ಯವಾತಾಂಶ್ಚ ಸ್ವರಭೇದಂ ಕ್ಷತಂ ಕ್ಷಯಮ್| ಗುಟಿಕಾ ತರ್ಪಣೀ ವೃಷ್ಯಾ ರಕ್ತಪಿತ್ತಂ ಚ ನಾಶಯೇತ್||೨೪|| ಇತ್ಯೇಲಾದಿಗುಟಿಕಾ|

ಏಲಾಪತ್ರತ್ವಚ ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಏಲಾದಿಗುಟಿಕಾಮಾಹ| ಯುಕ್ತ್ಯೇತಿ ಯಾವತಾ ಮಧುನಾ ಗುಟಿಕಾ ಭವನ್ತಿ ತಾವನ್ಮಾನಂ ಮಧು ದೇಯಮ್||೨೧-೨೪||

Adhikarana 9 (25-26) · Śloka 26

ರಕ್ತೇಽತಿವೃತ್ತೇ ದಕ್ಷಾಣ್ಡಂ ಯೂಷೈಸ್ತೋಯೇನ ವಾ ಪಿಬೇತ್| ಚಟಕಾಣ್ಡರಸಂ ವಾಽಪಿ ರಕ್ತಂ ವಾ ಛಾಗಜಾಙ್ಗಲಮ್||೨೫|| ಚೂರ್ಣಂ ಪೌನರ್ನವಂ ರಕ್ತಶಾಲಿತಣ್ಡುಲಶರ್ಕರಮ್| ರಕ್ತಷ್ಠೀವೀ ಪಿಬೇತ್ ಸಿದ್ಧಂ ದ್ರಾಕ್ಷಾರಸಪಯೋಘೃತೈಃ||೨೬||

ದಕ್ಷಃ ಗೋಷ್ಠಕುಕ್ಕುಟಃ| ಛಾಗಜಾಙ್ಗಲಮಿತಿ ಛಾಗಭವಂ ಜಾಙ್ಗಲಹರಿಣಾದಿಭವಂ ವಾ| ಚೂರ್ಣಂ ಪೌನರ್ನವಮಿತ್ಯಾದೌ ಸಿದ್ಧಮಿತಿ ಸಾಧಿತಮ್| ಚೂರ್ಣಸಾಧನಂ ದ್ರಾಕ್ಷಾರಸಾದಿದ್ರವೇಣ ಅಗ್ನಿಸಂಯೋಗಾತ್ ಕರ್ತವ್ಯಮ್| ಉಕ್ತಂ ಹಿ ಜತೂಕರ್ಣೇ- “ಪುನರ್ನವಾರಕ್ತಶಾಲೀದ್ರಾಕ್ಷಾಸಿತಾಚೂರ್ಣಂ ಪಯೋಘೃತಯುತಂ ಸಿದ್ಧಮ್” ಇತಿ||೨೫-೨೬||

Adhikarana 10 (27-34) · Śloka 34

ಮಧೂಕಮಧುಕಕ್ಷೀರಸಿದ್ಧಂ ವಾ ತಣ್ಡುಲೀಯಕಮ್| ಮೂಢವಾತಸ್ತ್ವಜಾಮೇದಃ ಸುರಾಭೃಷ್ಟಂ ಸಸೈನ್ಧವಮ್||೨೭|| ಕ್ಷಾಮಃ ಕ್ಷೀಣಃ ಕ್ಷತೋರಸ್ಕಸ್ತ್ವನಿದ್ರಃ ಸಬಲೇಽನಿಲೇ| ಶೃತಕ್ಷೀರಸರೇಣಾದ್ಯಾತ್ ಸಕ್ಷೌದ್ರಘೃತಶರ್ಕರಮ್||೨೮|| ಶರ್ಕರಾಂ ಯವಗೋಧೂಮೌ ಜೀವಕರ್ಷಭಕೌ ಮಧು| ಶೃತಕ್ಷೀರಾನುಪಾನಂ ವಾ ಲಿಹ್ಯಾತ್ ಕ್ಷೀಣಃ ಕ್ಷತೀ ಕೃಶಃ||೨೯|| ಕ್ರವ್ಯಾದಮಾಂಸನಿರ್ಯೂಹಂ ಘೃತಭೃಷ್ಟಂ ಪಿಬೇಚ್ಚ ಸಃ| ಪಿಪ್ಪಲೀಕ್ಷೌದ್ರಸಂಯುಕ್ತಂ ಮಾಂಸಶೋಣಿತವರ್ಧನಮ್||೩೦|| ನ್ಯಗ್ರೋಧೋದುಮ್ಬರಾಶ್ವತ್ಥಪ್ಲಕ್ಷಶಾಲಪ್ರಿಯಙ್ಗುಭಿಃ| ತಾಲಮಸ್ತಕಜಮ್ಬೂತ್ವಕ್ಪ್ರಿಯಾಲೈಶ್ಚ ಸಪದ್ಮಕೈಃ||೩೧|| ಸಾಶ್ವಕರ್ಣೈಃ ಶೃತಾತ್ ಕ್ಷೀರಾದದ್ಯಾಜ್ಜಾತೇನ ಸರ್ಪಿಷಾ| ಶಾಲ್ಯೋದನಂ ಕ್ಷತೋರಸ್ಕಃ ಕ್ಷೀಣಶುಕ್ರಶ್ಚ ಮಾನವಃ||೩೨|| ಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವನಾಗಬಲಯೋಃ ಕ್ವಾಥೇ ಕ್ಷೀರಸಮಂ ಘೃತಮ್| ಪಯಸ್ಯಾಪಿಪ್ಪಲೀವಾಂಶೀಕಲ್ಕಸಿದ್ಧಂ ಕ್ಷತೇ ಶುಭಮ್||೩೩|| ಕೋಲಲಾಕ್ಷಾರಸೇ ತದ್ವತ್ ಕ್ಷೀರಾಷ್ಟಗುಣಸಾಧಿತಮ್| ಕಲ್ಕೈಃ ಕಟ್ವಙ್ಗದಾರ್ವೀತ್ವಗ್ವತ್ಸಕತ್ವಕ್ಫಲೈರ್ಘೃತಮ್||೩೪||

ಮಧೂಕೇತ್ಯಾದೌ ಮಧೂಕಮಧುಕಕಲ್ಕೇನ ಕ್ಷೀರೇಣ ಸಮಂ ಸಾಧಿತಂ ತಣ್ಡುಲೀಯಕಶಾಕಮ್| ಸಬಲೇ ಇತಿ ಬಲವತ್ಯನಿಲೇ| ಕ್ರವ್ಯಾದಾಃ ಮಾಂಸಭುಜೋ ಮೃಗಪಕ್ಷಿಣಃ| ಕ್ಷೀರಾಜ್ಜಾತೇನೇತಿ ಕ್ಷೀರಾವಸ್ಥಾಯಾಮೇವ ಗೃಹೀತೇನ| ಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವೇತ್ಯಾದೌ ಸಮಕ್ವಾಥಕ್ಷೀರಾಭ್ಯಾಂ ಘೃತಾಚ್ಚಾತುರ್ಗುಣ್ಯಮ್| ವಾಂಶೀ ವಂಶಲೋಚನಾ| ಕೋಲೇತ್ಯಾದೌ ತದ್ವದಿತಿ ಕ್ಷತೇ ಹಿತಮ್; ಅತ್ರ ಕೋಲಲಾಕ್ಷಾರಸಸ್ಯ ಚ ಘೃತಾಚ್ಚಾತುರ್ಗುಣ್ಯಂ, ಕ್ಷೀರಂ ಚಾಷ್ಟಗುಣಂ ವದನ್ತಿ; ಕಿಂವಾ ಕೋಲಲಾಕ್ಷಾರಸಯೋಃ ಸಮತ್ವಮೇವ ಕ್ಷೀರೇಣ; ಅಯಂ ಚ ನ್ಯಾಯೋಽಪಸ್ಮಾರಾಧ್ಯಾಯೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಃ||೨೭-೩೪||

Adhikarana 11 (35-43) · Śloka 43

ಜೀವಕರ್ಷಭಕೌ ವೀರಾಂ ಜೀವನ್ತೀಂ ನಾಗರಂ ಶಟೀಮ್| ಚತಸ್ರಃ ಪರ್ಣಿನೀರ್ಮೇದೇ ಕಾಕೋಲ್ಯೌ ದ್ವೇ ನಿದಿಗ್ಧಿಕೇ||೩೫|| ಪುನರ್ನವೇ ದ್ವೇ ಮಧುಕಮಾತ್ಮಗುಪ್ತಾಂ ಶತಾವರೀಮ್| ಋದ್ಧಿಂ ಪರೂಷಕಂ ಭಾರ್ಗೀಂ ಮೃದ್ವೀಕಾಂ ಬೃಹತೀಂ ತಥಾ||೩೬|| ಶೃಙ್ಗಾಟಕಂ ತಾಮಲಕೀಂ ಪಯಸ್ಯಾಂ ಪಿಪ್ಪಲೀಂ ಬಲಾಮ್| ಬದರಾಕ್ಷೋಟಖರ್ಜೂರವಾತಾಮಾಭಿಷುಕಾಣ್ಯಪಿ||೩೭|| ಫಲಾನಿ ಚೈವಮಾದೀನಿ ಕಲ್ಕಾನ್ ಕುರ್ವೀತ ಕಾರ್ಷಿಕಾನ್| ಧಾತ್ರೀರಸವಿದಾರೀಕ್ಷುಚ್ಛಾಗಮಾಂಸರಸಂ ಪಯಃ||೩೮|| ಕುರ್ಯಾತ್ ಪ್ರಸ್ಥೋನ್ಮಿತಂ ತೇನ ಘೃತಪ್ರಸ್ಥಂ ವಿಪಾಚಯೇತ್| ಪ್ರಸ್ಥಾರ್ಧಂ ಮಧುನಃ ಶೀತೇ ಶರ್ಕರಾರ್ಧತುಲಾಂ ತಥಾ||೩೯|| ದ್ವಿಕಾರ್ಷಿಕಾಣಿ ಪತ್ರೈಲಾಹೇಮತ್ವಙ್ಮರಿಚಾನಿ ಚ| ವಿನೀಯ ಚೂರ್ಣಿತಂ ತಸ್ಮಾಲ್ಲಿಹ್ಯಾನ್ಮಾತ್ರಾಂ ಸದಾ ನರಃ||೪೦|| ಅಮೃತಪ್ರಾಶಮಿತ್ಯೇತನ್ನರಾಣಾಮಮೃತಂ ಘೃತಮ್| ಸುಧಾಮೃತರಸಂ ಪ್ರಾಶ್ಯಂ ಕ್ಷೀರಮಾಂಸರಸಾಶಿನಾ||೪೧|| ನಷ್ಟಶುಕ್ರಕ್ಷತಕ್ಷೀಣದುರ್ಬಲವ್ಯಾಧಿಕರ್ಶಿತಾನ್| ಸ್ತ್ರೀಪ್ರಸಕ್ತಾನ್ ಕೃಶಾನ್ ವರ್ಣಸ್ವರಹೀನಾಂಶ್ಚ ಬೃಂಹಯೇತ್||೪೨|| ಕಾಸಹಿಕ್ಕಾಜ್ವರಶ್ವಾಸದಾಹತೃಷ್ಣಾಸ್ರಪಿತ್ತನುತ್| ಪುತ್ರದಂ ವಮಿಮೂರ್ಚ್ಛಾಹೃದ್ಯೋನಿಮೂತ್ರಾಮಯಾಪಹಮ್||೪೩|| ಇತ್ಯಮೃತಪ್ರಾಶಘೃತಮ್|

ದ್ವೇ ನಿದಿಗ್ಧಿಕೇ ಇತಿ ವಚನೇನ ಬೃಹತೀ ಕ್ಷುದ್ರಾ ಚ ಗ್ರಾಹ್ಯಾ| ಪಯಸ್ಯಾ ಕ್ಷೀರವಿದಾರೀ| ವಾತಾಮಾಭಿಷುಕಾಣಿ ತು ಔತ್ತರಾಪಥಿಕಾನಿ ಫಲಾನಿ| ಏವಮಾದೀನಿ ಏವಮ್ಪ್ರಕಾರಾಣ್ಯನ್ಯಾನಿ ವಾತಪಿತ್ತಹರಾಣಿ| ಧಾತ್ರೀರಸಾನಾಂ ಚ ಯದ್ಯಪಿ “ಪಞ್ಚಪ್ರಭೃತಿ ಯತ್ರ ಸ್ಯುರ್ದ್ರವಾಣಿ ಸ್ನೇಹಸಂವಿಧೌ| ತತ್ರ ಸ್ನೇಹಸಮಾನ್ಯಾಹುಃ” ಇತಿ ವಚನೇನ ಪ್ರಸ್ಥಮಾನತ್ವಂ ಸಿದ್ಧಂ, ತಥಾಽಪಿ ಏತತ್ಪರಿಭಾಷಾರ್ಥದಾರ್ಢ್ಯಾರ್ಥಮೇವೈತನ್ಮಾನಕಥನಂ ಜ್ಞೇಯಮ್| ಪಲಾರ್ಧಕತ್ವಮಿಹ ಮರಿಚಾದೀನಾಂ ಮಿಲಿತಾನಾಂ, ಸಮಾಹಾರಪ್ರಧಾನತ್ವಾನ್ನಿರ್ದೇಶಸ್ಯ; ವೃದ್ಧಾಸ್ತು ಪ್ರತ್ಯೇಕಮೇವ ಪಲಾರ್ಧಕತ್ವಂ ವದನ್ತಿ| ಸುಧಾ ಭೌಮೀ ಭೋಜ್ಯಾ, ಅಮೃತಂ ತು ದೇವಭೋಜ್ಯಮ್||೩೫-೪೩||

Adhikarana 12 (44-47) · Śloka 47

ಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರೋಶೀರಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾಬಲಾಕಾಶ್ಮರ್ಯಕತ್ತೃಣಮ್| ದರ್ಭಮೂಲಂ ಪೃಥಕ್ಪರ್ಣೀಂ ಪಲಾಶರ್ಷಭಕೌ ಸ್ಥಿರಾಮ್||೪೪|| ಪಲಿಕಂ ಸಾಧಯೇತ್ತೇಷಾಂ ರಸೇ ಕ್ಷೀರಚತುರ್ಗುಣೇ| ಕಲ್ಕಃ ಸ್ವಗುಪ್ತಾಜೀವನ್ತೀಮೇದರ್ಷಭಕಜೀವಕೈಃ||೪೫|| ಶತಾವರ್ಯೃದ್ಧಿಮೃದ್ವೀಕಾಶರ್ಕರಾಶ್ರಾವಣೀಬಿಸೈಃ| ಪ್ರಸ್ಥಃ ಸಿದ್ಧೋ ಘೃತಾದ್ವಾತಪಿತ್ತಹೃದ್ದ್ರ(ದ್ಭ)ವಶೂಲನುತ್||೪೬|| ಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರಪ್ರಮೇಹಾರ್ಶಃಕಾಸಶೋಷಕ್ಷಯಾಪಹಃ| ಧನುಃಸ್ತ್ರೀಮದ್ಯಭಾರಾಧ್ವಖಿನ್ನಾನಾಂ ಬಲಮಾಂಸದಃ||೪೭|| ಇತಿ ಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರಾದಿಘೃತಮ್|

ಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರೇತ್ಯಾದೌ ಕ್ವಾಥ್ಯದ್ರವ್ಯಪರಿಮಾಣಾನುಸಾರೇಣ ಪಾದೋನಪ್ರಸ್ಥತ್ರಯಂ ಜಲಂ ದತ್ತ್ವಾ ಚತುರ್ಭಾಗಾವಶೇಷೇಣ ಚತುಶ್ಚತ್ವಾರಿಂಶತ್ಕ್ವಾಥಫಲಾನಿ ಭವನ್ತಿ| ಕ್ಷೀರಂ ಚಾತ್ರ ಚತುರ್ಗುಣಂ ಘೃತಾತ್; ಕಿಂವಾ ಕ್ವಾಥಚತುರ್ಗುಣಂ ಕ್ಷೀರಮ್||೪೪-೪೭||

Adhikarana 13 (48-49) · Śloka 49

ಮಧುಕಾಷ್ಟಪಲದ್ರಾಕ್ಷಾಪ್ರಸ್ಥಕ್ವಾಥೇ ಘೃತಂ ಪಚೇತ್| ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಷ್ಟಪಲೇ ಕಲ್ಕೇ ಪ್ರಸ್ಥಂ ಸಿದ್ಧೇ ಚ ಶೀತಲೇ||೪೮|| ಪೃಥಗಷ್ಟಪಲಂ ಕ್ಷೌದ್ರಶರ್ಕರಾಭ್ಯಾಂ ವಿಮಿಶ್ರಯೇತ್| ಸಮಸಕ್ತು ಕ್ಷತಕ್ಷೀಣೇ ರಕ್ತಗುಲ್ಮೇ ಚ ತದ್ಧಿತಮ್||೪೯||

ಮಧುಕೇತ್ಯಾದಾವಪಿ ಕ್ವಾಥ್ಯಮಾನಾನುಸಾರೇಣ ಕ್ವಾಥಸ್ಯ ಸಾರ್ಧಪ್ರಸ್ಥೋ ಭವತಿ| ಸಮಸಕ್ತು ಇತಿ ಸಮಸಕ್ತುಘೃತಮ್||೪೮-೪೯||

Adhikarana 14 (50-55) · Śloka 55

ಧಾತ್ರೀಫಲವಿದಾರೀಕ್ಷುಜೀವನೀಯರಸೈರ್ಘೃತಮ್| ಅಜಾಗೋಪಯಸೋಶ್ಚೈವ ಸಪ್ತ ಪ್ರಸ್ಥಾನ್ ಪಚೇದ್ಭಿಷಕ್||೫೦|| ಸಿದ್ಧಶೀತೇ ಸಿತಾಕ್ಷೌದ್ರದ್ವಿಪ್ರಸ್ಥಂ ವಿನಯೇಚ್ಚ ತತ್| ಯಕ್ಷ್ಮಾಪಸ್ಮಾರಪಿತ್ತಾಸೃಕ್ಕಾಸಮೇಹಕ್ಷಯಾಪಹಮ್||೫೧|| ವಯಃಸ್ಥಾಪನಮಾಯುಷ್ಯಂ ಮಾಂಸಶುಕ್ರಬಲಪ್ರದಮ್| ಘೃತಂ ತು ಪಿತ್ತೇಽಭ್ಯಧಿಕೇ ಲಿಹ್ಯಾದ್ವಾತೇಽಧಿಕೇ ಪಿಬೇತ್||೫೨|| ಲೀಢಂ ನಿರ್ವಾಪಯೇತ್ ಪಿತ್ತಮಲ್ಪತ್ವಾದ್ಧನ್ತಿ ನಾನಲಮ್| ಆಕ್ರಾಮತ್ಯನಿಲಂ ಪೀತಮೂಷ್ಮಾಣಂ ನಿರುಣದ್ಧಿ ಚ||೫೩|| ಕ್ಷಾಮಕ್ಷೀಣಕೃಶಾಙ್ಗಾನಾಮೇತಾನ್ಯೇವ ಘೃತಾನಿ ತು| ತ್ವಕ್ಕ್ಷೀರೀಶರ್ಕರಾಲಾಜಚೂರ್ಣೈಃ ಸ್ತ್ಯಾನಾನಿ ಯೋಜಯೇತ್||೫೪|| ಸರ್ಪಿರ್ಗುಡಾನ್ ಸಮಧ್ವಂಶಾಞ್ಜಗ್ಧ್ವಾ ಚಾನು ಪಯಃ ಪಿಬೇತ್| ರೇತೋ ವೀರ್ಯಂ ಬಲಂ ಪುಷ್ಟಿಂ ತೈರಾಶುತರಮಾಪ್ನುಯಾತ್||೫೫|| ಇತಿ ಸರ್ಪಿರ್ಗುಡಾಃ|

ಘೃತಂ ತ್ವಿತ್ಯಾದಿನಾ ಲೇಹಯೋಗ್ಯಾನಿ ಯಾನಿ ಶರ್ಕರಾದಿಯೋಗಾದ್ಘೃತಾನ್ಯುಕ್ತಾನಿ ತಾನಿ ಪಿತ್ತೇ ಲೇಹ್ಯತಯಾ ಕರ್ತವ್ಯಾನಿ, ಯಾನಿ ತು ಶರ್ಕರಾದಿರಹಿತತ್ವೇನ ಪಾನಯೋಗ್ಯಾನಿ ತಾನಿ ವಾತೇ ಕರ್ತವ್ಯಾನೀತಿ ದರ್ಶಯತಿ; ಕಿಂವಾ ಸ್ತ್ಯಾನಾವಸ್ಥಾಯೋಗೀನಿ ಉಪಯೋಗಾಲ್ಲೇಹ್ಯತಯಾ ಪಿತ್ತೇ ಪ್ರಯೋಕ್ತವ್ಯಾನಿ, ತಾನ್ಯೇವ ವಿಲೀನಾವಸ್ಥಾಮಾಪನ್ನಾನಿ ವಾಯೌ ಪ್ರಯೋಕ್ತವ್ಯಾನಿ| ಘೃತಲೇಹಸ್ಯ ಘೃತಪಾನಸ್ಯ ಚ ಪೃಥಕ್ ಫಲಮಾಹ- ನಿರ್ವಾಪಯೇದಿತ್ಯಾದಿ| ಅಲ್ಪತ್ವಾದಿತಿ ಲೇಹತ್ವೇನೈವಾಲ್ಪತ್ವಾತ್, ಲೇಹಸ್ಯ ಕರ್ಷಮಾನತ್ವೇನೋಕ್ತತ್ವಾತ್| ಆಕ್ರಮತೀತಿ ಜಯತಿ| ನಿರುಣದ್ಧೀತಿ ಪ್ರತಿಹನ್ತಿ; ‘ನ ರುಣದ್ಧಿ’ ಇತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ| ಕ್ಷಾಮೇತ್ಯಾದೌ ಕ್ಷಾಮಃ ಕ್ಲಾನ್ತದೇಹಃ, ಕ್ಷೀಣಃ ದುರ್ಬಲಃ, ಕೃಶಃ ಹೀನಮಾಂಸಃ| ತ್ವಕ್ಕ್ಷೀರ್ಯಾದೀನಾಂ ತಾವನ್ಮಾನಂ ಜ್ಞೇಯಂ ಯಾವತಾ ಘೃತಸ್ಯ ಸ್ತ್ಯಾನತ್ವಮ್| ಸಮಧ್ವಂಶಾನಿತ್ಯನೇನ ಮಧುನಃ ತ್ವಕ್ಕ್ಷೀರ್ಯಾದಿಸಮಾನತಾಮಾಹ||೫೦-೫೫||

Adhikarana 15 (56-61) · Śloka 61

ಬಲಾ ವಿದಾರೀ ಹ್ರಸ್ವಾ ಚ ಪಞ್ಚಮೂಲೀ ಪುನರ್ನವಾ| ಪಞ್ಚಾನಾಂ ಕ್ಷೀರಿವೃಕ್ಷಾಣಾಂ ಶುಙ್ಗಾ ಮುಷ್ಟ್ಯಂಶಕಾ ಅಪಿ||೫೬|| ಏಷಾಂ ಕಷಾಯೇ ದ್ವಿಕ್ಷೀರೇ ವಿದಾರ್ಯಾಜರಸಾಂಶಿಕೇ| ಜೀವನೀಯೈಃ ಪಚೇತ್ ಕಲ್ಕೈರಕ್ಷಮಾತ್ರೈರ್ಘೃತಾಢಕಮ್||೫೭|| ಸಿತಾಪಲಾನಿ ಪೂತೇ ಚ ಶೀತೇ ದ್ವಾತ್ರಿಂಶತಂ ಕ್ಷಿಪೇತ್| ಗೋಧೂಮಪಿಪ್ಪಲೀವಾಂಶೀಚೂರ್ಣಂ ಶೃಙ್ಗಾಟಕಸ್ಯ ಚ||೫೮|| ಸಮಾಕ್ಷಿಕಂ ಕೌಡವಿಕಂ ತತ್ ಸರ್ವಂ ಖಜಮೂರ್ಚ್ಛಿತಮ್| ಸ್ತ್ಯಾನಂ ಸರ್ಪಿರ್ಗುಡಾನ್ ಕೃತ್ವಾ ಭೂರ್ಜಪತ್ರೇಣ ವೇಷ್ಟಯೇತ್||೫೯|| ತಾಞ್ಜಗ್ಧ್ವಾ ಪಲಿಕಾನ್ ಕ್ಷೀರಂ ಮದ್ಯಂ ವಾಽನುಪಿಬೇತ್ ಕಫೇ| ಶೋಷೇ ಕಾಸೇ ಕ್ಷತೇ ಕ್ಷೀಣೇ ಶ್ರಮಸ್ತ್ರೀಭಾರಕರ್ಶಿತೇ||೬೦|| ರಕ್ತನಿಷ್ಠೀವನೇ ತಾಪೇ ಪೀನಸೇ ಚೋರಸಿ ಸ್ಥಿತೇ| ಶಸ್ತಾಃ ಪಾರ್ಶ್ವಶಿರಃಶೂಲೇ ಭೇದೇ ಚ ಸ್ವರವರ್ಣಯೋಃ||೬೧|| ಇತಿ ದ್ವಿತೀಯಸರ್ಪಿರ್ಗುಡಾಃ|

ಬಲೇತ್ಯಾದಿ| ಕ್ಷೀರಿವೃಕ್ಷಾ ವಟೋದುಮ್ಬರಾಶ್ವತ್ಥಪ್ಲಕ್ಷಕಪೀತನಾಃ| ಉಕ್ತಂ ಚ ಶಾಲಾಕ್ಯೇ “ಉದುಮ್ಬರೋ ವಟೋಽಶ್ವತ್ಥೋ ಮಧೂಕಃ ಪ್ಲಕ್ಷ ಏವ ಚ| ಪಞ್ಚೈತೇ ಕ್ಷೀರಿಣೋ ವೃಕ್ಷಾ ಅಸ್ಮಿಂಸ್ತನ್ತ್ರೇ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಾಃ” ಇತಿ| ಮುಷ್ಟ್ಯಂಶಕಾ ಇತಿ ಪಲಮಾನಾಃ| ಅತ್ರ ಚ ಬಲಾದೀನಾಂ ತ್ರಯೋದಶಪಲೋಪನೀತಾನಾಮಷ್ಟಗುಣೇ ಜಲೇ ಕ್ವಾಥಶ್ಚತುರ್ಥಾಂಶಾವಶೇಷ ಇತಿ ಷಡ್ವಿಂಶತಿಕ್ವಾಥಪಲಾನಿ, ಏತತ್ಕಷಾಯಾದ್ವಿಗುಣಂ ಕ್ಷೀರಂ, ವಿದಾರೀರಸಶ್ಛಾಗಮಾಂಸರಸಶ್ಚ ಕಷಾಯಸಮಃ; ಏವಂ ತ್ರಿಂಶತ್ಪಲಾಧಿಕಂ ಪಲಶತಮಿಹ ಘೃತಾಢಕೇ ಪಕ್ತವ್ಯಂ ಭವತಿ| ಅನ್ಯೇ ತು ಕ್ವಾಥ್ಯಾತ್ ಷೋಡಶಗುಣಜಲದಾನಪರಿಭಾಷಯಾ ಸಾಧಿತೇ ಕ್ವಾಥೇ ದ್ವಿಪಞ್ಚಾಶತ್ಕ್ವಾಥಪಲಾನ್ಯಾಹುಃ; ಏತದನುಸಾರೇಣ ಕ್ಷೀರಾದಿಮಾನಮಪ್ಯಧಿಕಂ ಭವತೀತ್ಯಾಹುಃ| ಕಿನ್ತು ಕ್ವಾಥತ್ರಯೋದಶಪಲೇಽತ್ರ ಪಾನೀಯಂ ತಥಾ ಪಕ್ತವ್ಯಂ ಯಥಾ ಘೃತಸಮಃ ಕ್ವಾಥೋ ಭವತಿ| ಕ್ವಾಥೋ ಹ್ಯತ್ರ ಚತುರ್ಗುಣದ್ರವಸಾಧ್ಯೇ ಘೃತೇ ಸ್ನೇಹಸಮ ಏವ ಭವತಿ| ಏತತ್ಕ್ವಾಥದ್ವಿಗುಣಂ ಕ್ಷೀರಂ ಸಮಶ್ಚ ವಿದಾರೀರಸಶ್ಛಾಗಮಾಂಸರಸಶ್ಚ ದೇಯಃ; ಕಿಂವಾ ವಿದಾರ್ಯಾಜಮಾಂಸರಸಯೋರ್ಮಿಲಿತ್ವಾ ದ್ವ್ಯಾಢಕಾಂಶೋ ದೇಯಃ| ಉಕ್ತಂ ಹಿ ಜತೂಕರ್ಣೇ- “ವೃಶ್ಚೀವಂ ಪಞ್ಚಮೂಲಂ ಬಲಾಂ ವಿದಾರೀಂ ವಟಾದಿಶುಙ್ಗಾಂಶ್ಚ| ನಿಷ್ಕ್ವಾಥ್ಯ ದ್ವಿಕ್ಷೀರೇ ಛಾಗವಿದಾರೀರಸೇ ಚ ಸಮೇ| ಜೀವನೀಯಗಣಕಲ್ಕೈಃ ಪಕ್ತ್ವಾ ಘೃತಾಢಕಂ” ಇತಿ| ಅತ್ರ ಹಿ ಕ್ವಾಥ್ಯದ್ರವ್ಯಮಾನಮನಿಯತಮಿತಿ ವಿಶೇಷಃ, ಕ್ವಾಥಸ್ತು ಸ್ನೇಹಸಮ ಏವ| ಖಜಃ ಮನ್ಥಾನದಣ್ಡಃ, ದಶಾಙ್ಗುಲೋ ವಾ ಹಸ್ತಃ| ಭೂರ್ಜಪತ್ರವೇಷ್ಟನಂ ಚ ಶಕ್ತ್ಯುತ್ಕರ್ಷಾರ್ಥಮ್||೫೬-೬೧||

Adhikarana 16 (62-65) · Śloka 65

ತ್ವಕ್ಕ್ಷೀರೀಶ್ರಾವಣೀದ್ರಾಕ್ಷಾಮೂರ್ವರ್ಷಭಕಜೀವಕೈಃ| ವೀರರ್ಧಿಕ್ಷೀರಕಾಕೋಲೀಬೃಹತೀಕಪಿಕಚ್ಛುಭಿಃ||೬೨|| ಖರ್ಜೂರಫಲಮೇದಾಭಿಃ ಕ್ಷೀರಪಿಷ್ಟೈಃ ಪಲೋನ್ಮಿತೈಃ| ಧಾತ್ರೀವಿದಾರೀಕ್ಷುರಸಪ್ರಸ್ಥೈಃ ಪ್ರಸ್ಥಂ ಘೃತಾತ್ ಪಚೇತ್||೬೩|| ಶರ್ಕರಾರ್ಧತುಲಾಂ ಶೀತೇ ಕ್ಷೌದ್ರಾರ್ಧಪ್ರಸ್ಥಮೇವ ಚ| ದತ್ತ್ವಾ ಸರ್ಪಿರ್ಗುಡಾನ್ ಕುರ್ಯಾತ್ಕಾಸಹಿಕ್ಕಾಜ್ವರಾಪಹಾನ್||೬೪|| ಯಕ್ಷ್ಮಾಣಂ ತಮಕಂ ಶ್ವಾಸಂ ರಕ್ತಪಿತ್ತಂ ಹಲೀಮಕಮ್| ಶುಕ್ರನಿದ್ರಾಕ್ಷಯಂ ತೃಷ್ಣಾಂ ಹನ್ಯುಃ ಕಾರ್ಶ್ಯಂ ಸಕಾಮಲಮ್||೬೫|| ಇತಿ ತೃತೀಯಾಃ ಸರ್ಪಿರ್ಗುಡಾಃ|

ತ್ವಕ್ಕ್ಷೀರೀತ್ಯಾದೌ ಶ್ರಾವಣೀ ಮುಣ್ಡಿತಿಕಾ, ವೀರಾ ವಿದಾರೀಕನ್ದಃ||೬೨-೬೫||

Adhikarana 17 (66-69) · Śloka 69

ನವಮಾಮಲಕಂ ದ್ರಾಕ್ಷಾಮಾತ್ಮಗುಪ್ತಾಂ ಪುನರ್ನವಾಮ್| ಶತಾವರೀಂ ವಿದಾರೀಂ ಚ ಸಮಙ್ಗಾಂ ಪಿಪ್ಪಲೀಂ ತಥಾ||೬೬|| ಪೃಥಗ್ದಶಪಲಾನ್ ಭಾಗಾನ್ ಪಲಾನ್ಯಷ್ಟೌ ಚ ನಾಗರಾತ್| ಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವಸೌವರ್ಚಲಯೋರ್ದ್ವಿಪಲಂ ಮರಿಚಸ್ಯ ಚ||೬೭|| ಕ್ಷೀರತೈಲಘೃತಾನಾಂ ಚ ತ್ರ್ಯಾಢಕೇ ಶರ್ಕರಾಶತೇ| ಕ್ವಥಿತೇ ತಾನಿ ಚೂರ್ಣಾನಿ ದತ್ತ್ವಾ ಬಿಲ್ವಸಮಾನ್ ಗುಡಾನ್||೬೮|| ಕುರ್ಯಾತ್ತಾನ್ ಭಕ್ಷಯೇತ್ ಕ್ಷೀಣಃ ಕ್ಷತಃ ಶುಷ್ಕಶ್ಚ ಮಾನವಃ| ತೇನ ಸದ್ಯೋ ರಸಾದೀನಾಂ ವೃದ್ಧ್ಯಾ ಪುಷ್ಟಿಂ ಸ ವಿನ್ದತಿ||೬೯|| ಇತಿ ಚತುರ್ಥಸರ್ಪಿರ್ಗುಡಾಃ|

ದ್ರಾಕ್ಷಾಮಿತ್ಯಾದೌ ಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವಸೌವರ್ಚಲಯೋರ್ಮಿಲಿತ್ವಾ ದ್ವಿಪಲಮ್| ಮರಿಚಸ್ಯ ‘ದ್ವಿಪಲಂ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ| ಉಕ್ತಂ ಹಿ ಜತೂಕರ್ಣೇ- “ಘೃತತೈಲಪಯಸ್ತ್ರ್ಯಾಢಕೇ ಸಿತಾಂ ಚ ತುಲಾಂ ಪ್ರಪಾಚ್ಯ ದ್ರಾಕ್ಷಾವಿದಾರೀವೃಶ್ಚೀವಶತಾವರೀಕೃಷ್ಣಾಶುಣ್ಠೀಬಲಾಧಾತ್ರೀಶ್ಚ ದಶಪಲಿಕಾಃ ಪ್ರಪಾಚಯೇತ್, ಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವಂ ರುಚಕಂ ಚ ಪಲಿಕಮ್” ಇತ್ಯಾದಿ| ಕ್ವಥಿತ ಇತಿ ಭಾಷಯಾ ಕ್ಷೀಣೇ ಏವ ಕ್ಷೀರೇ ಚೂರ್ಣಪ್ರಕ್ಷೇಪಂ ದರ್ಶಯತಿ||೬೬-೬೯||

Adhikarana 18 (70-77) · Śloka 77

ಗೋಕ್ಷೀರಾರ್ಧಾಢಕಂ ಸರ್ಪಿಃ ಪ್ರಸ್ಥಮಿಕ್ಷುರಸಾಢಕಮ್| ವಿದಾರ್ಯಾಃ ಸ್ವರಸಾತ್ಪ್ರಸ್ಥಂ ರಸಾತ್ಪ್ರಸ್ಥಂ ಚ ತೈತ್ತಿರಾತ್||೭೦|| ದದ್ಯಾತ್ ಸಿಧ್ಯತಿ ತಸ್ಮಿಂಸ್ತು ಪಿಷ್ಟಾನಿಕ್ಷುರಸೈರಿಮಾನ್| ಮಧೂಕಪುಷ್ಪಕುಡವಂ ಪ್ರಿಯಾಲಕುಡವಂ ತಥಾ||೭೧|| ಕುಡವಾರ್ಧಂ ತುಗಾಕ್ಷೀರ್ಯಾಃ ಖರ್ಜೂರಾಣಾಂ ಚ ವಿಂಶತಿಮ್| ಪೃಥಗ್ಬಿಭೀತಕಾನಾಂ ಚ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾಶ್ಚ ಚತುರ್ಥಿಕಾಮ್||೭೨|| ತ್ರಿಂಶತ್ಪಲಾನಿ ಖಣ್ಡಾಚ್ಚ ಮಧುಕಾತ್ ಕರ್ಷಮೇವ ಚ| ತಥಾಽರ್ಧಪಲಿಕಾನ್ಯತ್ರ ಜೀವನೀಯಾನಿ ದಾಪಯೇತ್||೭೩|| ಸಿದ್ಧೇಽಸ್ಮಿನ್ ಕುಡವಂ ಕ್ಷೌದ್ರಂ ಶೀತೇ ಕ್ಷಿಪ್ತ್ವಾಽಥ ಮೋದಕಾನ್| ಕಾರಯೇನ್ಮರಿಚಾಜಾಜೀಪಲಚೂರ್ಣಾವಚೂರ್ಣಿತಾನ್||೭೪|| ವಾತಾಸೃಕ್ಪಿತ್ತರೋಗೇಷು ಕ್ಷತಕಾಸಕ್ಷಯೇಷು ಚ| ಶುಷ್ಯತಾಂ ಕ್ಷೀಣಶುಕ್ರಾಣಾಂ ರಕ್ತೇ ಚೋರಸಿ ಸಂಸ್ಥಿತೇ||೭೫|| ಕೃಶದುರ್ಬಲವೃದ್ಧಾನಾಂ ಪುಷ್ಟಿವರ್ಣಬಲಾರ್ಥಿನಾಮ್| ಯೋನಿದೋಷಕೃತಸ್ರಾವಹತಾನಾಂ ಚಾಪಿ ಯೋಷಿತಾಮ್||೭೬|| ಗರ್ಭಾರ್ಥಿನೀನಾಂ ಗರ್ಭಶ್ಚ ಸ್ರವೇದ್ಯಾಸಾಂ ಮ್ರಿಯೇತ ವಾ| ಧನ್ಯಾ ಬಲ್ಯಾ ಹಿತಾಸ್ತಾಭ್ಯಃ ಶುಕ್ರಶೋಣಿತವರ್ಧನಾಃ||೭೭|| ಇತಿ ಪಞ್ಚಮಸರ್ಪಿರ್ಮೋದಕಾಃ|

ಗೋಕ್ಷೀರೇತ್ಯಾದೌ ಗೋಕ್ಷೀರಂ ಕಾರಣತಯೋಚ್ಯತೇ ನ ಘೃತಪಾಕಾರ್ಥಂ, ತಥಾಹಿ ಸತಿ ಪ್ರಕ್ಷೇಪ್ಯಚೂರ್ಣೇನ ಮೋದಕಾ ನ ಭವೇಯುಃ| ಚತುರ್ಥಿಕಾಂ ಪಲಮ್||೭೦-೭೭||

Adhikarana 19 (78-84) · Śloka 84

ಬಸ್ತಿದೇಶೇ ವಿಕುರ್ವಾಣೇ ಸ್ತ್ರೀಪ್ರಸಕ್ತಸ್ಯ ಮಾರುತೇ| ವಾತಘ್ನಾನ್ ಬೃಂಹಣಾನ್ ವೃಷ್ಯಾನ್ ಯೋಗಾಂಸ್ತಸ್ಯ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್||೭೮|| ಶರ್ಕರಾಪಿಪ್ಪಲೀಚೂರ್ಣೈಃ ಸರ್ಪಿಷಾ ಮಾಕ್ಷಿಕೇಣ ಚ| ಸಂಯುಕ್ತಂ ವಾ ಶೃತಂ ಕ್ಷೀರಂ ಪಿಬೇತ್ ಕಾಸಜ್ವರಾಪಹಮ್||೭೯|| ಫಲಾಮ್ಲಂ ಸರ್ಪಿಷಾ ಭೃಷ್ಟಂ ವಿದಾರೀಕ್ಷುರಸೇ ಶೃತಮ್| ಸ್ತ್ರೀಷು ಕ್ಷೀಣಃ ಪಿಬೇದ್ಯೂಷಂ ಜೀವನಂ ಬೃಂಹಣಂ ಪರಮ್||೮೦|| ಸಕ್ತೂನಾಂ ವಸ್ತ್ರಪೂತಾನಾಂ ಮನ್ಥಂ ಕ್ಷೌದ್ರಘೃತಾನ್ವಿತಮ್| ಯವಾನ್ನಸಾತ್ಮ್ಯೋ ದೀಪ್ತಾಗ್ನಿಃ ಕ್ಷತಕ್ಷೀಣಃ ಪಿಬೇನ್ನರಃ||೮೧|| ಜೀವನೀಯೋಪಸಿದ್ಧಂ ವಾ ಜಾಙ್ಗಲಂ ಘೃತಭರ್ಜಿತಮ್| ರಸಂ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್ ಕ್ಷೀಣೇ ವ್ಯಞ್ಜನಾರ್ಥಂ ಸಶರ್ಕರಮ್||೮೨|| ಗೋಮಹಿಷ್ಯಶ್ವನಾಗಾಜೈಃ ಕ್ಷೀರೈರ್ಮಾಂಸರಸೈಸ್ತಥಾ| ಯವಾನ್ನಂ ಭೋಜಯೇದ್ಯೂಷೈಃ ಫಲಾಮ್ಲೈರ್ಘೃತಸಂಸ್ಕೃತೈಃ||೮೩|| ದೀಪ್ತೇಽಗ್ನೌ ವಿಧಿರೇಷಃ ಸ್ಯಾನ್ಮನ್ದೇ ದೀಪನಪಾಚನಃ| ಯಕ್ಷ್ಮಿಣಾಂ ವಿಹಿತೋ ಗ್ರಾಹೀ ಭಿನ್ನೇ ಶಕೃತಿ ಚೇಷ್ಯತೇ||೮೪||

ವಿಕುರ್ವಾಣೇ ಇತಿ ಶೂಲಾದಿವಿಕಾರಂ ಕುರ್ವಾಣೇ| ಶರ್ಕರೇತ್ಯಾದೌ ಪ್ರಕ್ಷೇಪನ್ಯಾಯೇನ ಕ್ಷೀರೇ ಶರ್ಕರಾದಿಪ್ರಕ್ಷೇಪಃ| ವಸ್ತ್ರಪೂತಾನಾಮಿತಿ ವಸ್ತ್ರಾನ್ತರಾಲಪತಿತಾನಾಮ್| ಮನ್ದೇಽಗ್ನೌ ಯಕ್ಷ್ಮಿಣಾಂ ಯೋ ವಿಹಿತಃ ಭಿನ್ನೇ ಶಕೃತಿ ಚ ಯೋ ಗ್ರಾಹೀ ಸ ವಿಧಿರಿಷ್ಯತ ಇತಿ ಜ್ಞೇಯಮ್||೭೮-೮೪||

Adhikarana 20 (85-87) · Śloka 87

ಪಲಿಕಂ ಸೈನ್ಧವಂ ಶುಣ್ಠೀ ದ್ವೇ ಚ ಸೌವರ್ಚಲಾತ್ ಪಲೇ| ಕುಡವಾಂಶಾನಿ ವೃಕ್ಷಾಮ್ಲಂ ದಾಡಿಮಂ ಪತ್ರಮರ್ಜಕಾತ್||೮೫|| ಏಕೈಕಂ ಮರಿಚಾಜಾಜ್ಯೋರ್ಧಾನ್ಯಕಾದ್ದ್ವೇ ಚತುರ್ಥಿಕೇ| ಶರ್ಕರಾಯಾಃ ಪಲಾನ್ಯತ್ರ ದಶ ದ್ವೇ ಚ ಪ್ರದಾಪಯೇತ್||೮೬|| ಕೃತ್ವಾ ಚೂರ್ಣಮತೋ ಮಾತ್ರಾಮನ್ನಪಾನೇ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್| ರೋಚನಂ ದೀಪನಂ ಬಲ್ಯಂ ಪಾರ್ಶ್ವಾರ್ತಿಶ್ವಾಸಕಾಸನುತ್||೮೭|| ಇತಿ ಸೈನ್ಧವಾದಿಚೂರ್ಣಮ್|

ಪಲಿಕಮಿತಿ ಪಲಮಾನಮ್||೮೫-೮೭||

Adhikarana 21 (88-90) · Śloka 90

ಏಕಾ ಷೋಡಶಿಕಾ ಧಾನ್ಯಾದ್ದ್ವೇ ದ್ವೇಽಜಾಜ್ಯಜಮೋದಯೋಃ| ತಾಭ್ಯಾಂ ದಾಡಿಮವೃಕ್ಷಾಮ್ಲಂ ದ್ವಿರ್ದ್ವಿಃ ಸೌವರ್ಚಲಾತ್ಪಲಮ್||೮೮|| ಶುಣ್ಠ್ಯಾಃ ಕರ್ಷಂ ದಧಿತ್ಥಸ್ಯ ಮಧ್ಯಾತ್ ಪಞ್ಚ ಪಲಾನಿ ಚ| ತಚ್ಚೂರ್ಣಂ ಷೋಡಶಪಲೇ ಶರ್ಕರಾಯಾ ವಿಮಿಶ್ರಯೇತ್||೮೯|| ಷಾಡವೋಽಯಂ ಪ್ರದೇಯಃ ಸ್ಯಾದನ್ನಪಾನೇಷು ಪೂರ್ವವತ್| ಮನ್ದಾನಲೇ ಶಕೃದ್ಭೇದೇ ಯಕ್ಷ್ಮಿಣಾಮಗ್ನಿವರ್ಧನಃ||೯೦|| ಇತಿ ಷಾಡವಃ|

ಷೋಡಶಿಕಾ ಪಲಮ್| ದಾಡಿಮವೃಕ್ಷಾಮ್ಲಂ ದ್ವಿರ್ದ್ವಿರಿತಿ ಪೂರ್ವದ್ವಿಪಲಾಪೇಕ್ಷಯಾ ದ್ವಿಗುಣಂ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಚತುಃಪಲಮಿತಿ ದರ್ಶಯತಿ| ಪೂರ್ವವದಿತ್ಯನೇನ ಪೂರ್ವಯೋಗಸಮಾನಫಲಮಾಹ| ಅತ್ರ ಜತೂಕರ್ಣಃ- “ಪಲಿಕೇ ಧಾನ್ಯಕರುಚಕೇ ದ್ವೌ ಜೀರಕದೀಪ್ಯಕೌ ಶುಣ್ಠ್ಯಾಶ್ಚ ಪಲಂ ಕಪಿತ್ಥದಾಡಿಮವೃಕ್ಷಾಮ್ಲಾನಾಂ ಕುಡವಮ್” ಇತ್ಯಾದಿ||೮೮-೯೦||

Adhikarana 22 (91-92) · Śloka 92

ಪಿಬೇನ್ನಾಗಬಲಾಮೂಲಮರ್ಧಕರ್ಷವಿವರ್ಧಿತಮ್ | ಪಲಂ ಕ್ಷೀರಯುತಂ ಮಾಸಂ ಕ್ಷೀರವೃತ್ತಿರನನ್ನಭುಕ್||೯೧|| ಏಷ ಪ್ರಯೋಗಃ ಪುಷ್ಟ್ಯಾಯುರ್ಬಲಾರೋಗ್ಯಕರಃ ಪರಃ| ಮಣ್ಡೂಕಪರ್ಣ್ಯಾಃ ಕಲ್ಪೋಽಯಂ ಶುಣ್ಠೀಮಧುಕಯೋಸ್ತಥಾ||೯೨||

ನಾಗಬಲೇತ್ಯಾದೌ ಅರ್ಧಕರ್ಷವಿವರ್ಧಿತಮಿತಿ ಅರ್ಧಕರ್ಷೇಣೈವ ವರ್ಧಿತಂ ಪಲಂ ಮಾಸಮೇಕಂ ಪೇಯಂ ಕೇವಲಂ ಕ್ಷೀರವರ್ತಿನಾ| ಉಕ್ತಂ ಹಿ ಜತೂಕರ್ಣೇ- “ನಾಗಬಲಾಮೂಲಮರ್ಧಕರ್ಷವೃದ್ಧ್ಯಾ ಪಲಮಾನಂ ಮಾಸಂ ಪೇಯಂ ಕ್ಷೀರಮಾತ್ರವೃತ್ತಿನಾ” ಇತಿ||೯೧-೯೨||

Adhikarana 23 (93-94) · Śloka 94

ಯದ್ಯತ್ ಸನ್ತರ್ಪಣಂ ಶೀತಮವಿದಾಹಿ ಹಿತಂ ಲಘು| ಅನ್ನಪಾನಂ ನಿಷೇವ್ಯಂ ತತ್ಕ್ಷತಕ್ಷೀಣೈಃ ಸುಖಾರ್ಥಿಭಿಃ||೯೩|| ಯಚ್ಚೋಕ್ತಂ ಯಕ್ಷ್ಮಿಣಾಂ ಪಥ್ಯಂ ಕಾಸಿನಾಂ ರಕ್ತಪಿತ್ತಿನಾಮ್| ತಚ್ಚ ಕುರ್ಯಾದವೇಕ್ಷ್ಯಾಗ್ನಿಂ ವ್ಯಾಧಿಂ ಸಾತ್ಮ್ಯಂ ಬಲಂ ತಥಾ||೯೪||

ಶೀತಂ ಚಾಪಿ ಸ್ಪರ್ಶೇ ಶಾನ್ತಿಕಾರಿ ವಿದಾಹಿ ಭವತಿ, ತದರ್ಥಮವಿದಾಹೀತ್ಯುಕ್ತಮ್||೯೩-೯೪||

Adhikarana 24 (95) · Śloka 95

ಉಪೇಕ್ಷಿತೇ ಭವೇತ್ತಸ್ಮಿನ್ನನುಬನ್ಧೋ ಹಿ ಯಕ್ಷ್ಮಣಃ| ಪ್ರಾಗೇವಾಗಮನಾತ್ತಸ್ಯ ತಸ್ಮಾತ್ತಂ ತ್ವರಯಾ ಜಯೇತ್||೯೫||

ಕ್ಷತಕ್ಷೀಣಸ್ಯ ತ್ವರಯಾ ಪ್ರತಿಕರ್ತವ್ಯತಾಮಾಹ- ಉಪೇಕ್ಷಿತೇ ಇತ್ಯಾದಿ| ತಸ್ಯೇತಿ ಯಕ್ಷ್ಮಣಃ||೯೫||

Adhikarana 25 (96-97) · Śloka 97

ತತ್ರ ಶ್ಲೋಕೌ- ಕ್ಷತಕ್ಷಯಸಮುತ್ಥಾನಂ ಸಾಮಾನ್ಯಪೃಥಗಾಕೃತಿಮ್| ಅಸಾಧ್ಯಯಾಪ್ಯಸಾಧ್ಯತ್ವಂ ಸಾಧ್ಯಾನಾಂ ಸಿದ್ಧಿಮೇವ ಚ||೯೬|| ಉಕ್ತವಾಞ್ಜ್ಯೇಷ್ಠಶಿಷ್ಯಾಯ ಕ್ಷತಕ್ಷೀಣಚಿಕಿತ್ಸಿತೇ| ತತ್ತ್ವಾರ್ಥವಿದ್ವೀತರಜಸ್ತಮೋದೋಷಃ ಪುನರ್ವಸುಃ||೯೭||

ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ಸಾಮಾನ್ಯಪೃಥಗಾಕೃತಿಮಿತಿ ಕ್ಷತೋತ್ಥಸ್ಯ ಕ್ಷಯೋತ್ಥಸ್ಯ ಚ ‘ಉರೋ ವಿರುಜ್ಯತ’ ಇತ್ಯಾದಿ ಪೃಥಗ್ಲಕ್ಷಣಂ ಕೃತಮ್||೯೬-೯೭||

Adhikarana puShpikA · Śloka 11

ಇತ್ಯಗ್ನಿವೇಶಕೃತೇ ತನ್ತ್ರೇಽಪ್ರಾಪ್ತೇ ದೃಢಬಲಪೂರಿತೇ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಸ್ಥಾನೇ ಕ್ಷತಕ್ಷೀಣಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮೈಕಾದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೧||

ಇತಿ ಶ್ರೀಚಕ್ರಪಾಣಿದತ್ತಕೃತಾಯಾಂ ಚರಕತಾತ್ಪರ್ಯವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಮಾಯುರ್ವೇದದೀಪಿಕಾಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಸ್ಥಾನೇ ಕ್ಷತಕ್ಷೀಣಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮೈಕಾದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೧||