Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤਃ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ||੧||
ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹ ਭਗਵਾਨਾਤ੍ਰੇਯਃ||੨||
View original
अथातः पाण्डुरोगचिकित्सितं व्याख्यास्यामः||१||
इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
ਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੇ ਕ੍ਰਿਯਾਮਾਣੇ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਦਿਨਾ ਪਿਤ੍ਤਜਨਨਾਦ੍ਗ੍ਰਹਣੀਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਾਨਨ੍ਤਰਂ ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਧਾਨਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਪਾਣ੍ਡੁਨਾ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਹਰਿਤਾਦਿਵਰ੍ਣੇਭ੍ਯਃ ਪ੍ਰਧਾਨੇਨ ਵਰ੍ਣੇਨੋਪਲਕ੍ਸਿਤੋ ਰੋਗਃ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਃ| ਉਕ੍ਤਂ ਹਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇ- “ਸਰ੍ਵੇਸੁ ਚੈਤੇਸੁ ਹਿ ਪਾਣ੍ਡੁਭਾਵੋ ਯਤੋਧਿਕੋਤਃ ਖਲੁ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਃ” (ਸੁ.ਉ.ਅ.੪੪) ਇਤਿ| ਕਾਮਲਾ-ਹਲੀਮਕਾਦਿਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਚ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਭੇਦਤ੍ਵਾਦੇਵ ਤੇਸਾਮਿਹ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਾ; ਕਿਂਵਾ ‘ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਾਦੀਨਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍’ ਇਤਿ ਪਰਿਗ੍ਰਹਾਤ੍ ਕਾਮਲਾਦਿਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਪਿ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਤਮੇਵ||੧-੨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਾਃ ਸ੍ਮਤਾਃ ਪਞ੍ਚ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫੈਸ੍ਤ੍ਰਯਃ|
ਚਤੁਰ੍ਥਃ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇਨ ਪਞ੍ਚਮੋ ਭਕ੍ਸਣਾਨ੍ਮਦਃ||੩||
View original
पाण्डुरोगाः स्मृताः पञ्च वातपित्तकफैस्त्रयः|
चतुर्थः सन्निपातेन पञ्चमो भक्षणान्मृदः||३||
ਤ੍ਰਿਸ਼ੋਥੀਯੇ ਯਦ੍ਯਪਿ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਃ ਪਞ੍ਚਸਙ੍ਖ੍ਯਾਕ ਉਕ੍ਤਸ੍ਤਥਾਪੀਹ ਪੁਨਸ੍ਤਦਨੁਵਾਦੇਨ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੋਕ੍ਤਚਤੁਃਸਙ੍ਖ੍ਯਾਤ੍ਵਂ ਨਿਸੇਧਯਤਿ| ਉਕ੍ਤਂ ਹਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇ- “ਪਾਣ੍ਡ੍ਵਾਮਯੋਸ੍ਟਾਰ੍ਧਵਿਧਃ ਪ੍ਰਦਿਸ੍ਟਃ ਪਥਕ੍ਸਮਸ੍ਤੈਰ੍ਯੁਗਪਞ੍ਚ ਦੋਸੈਃ” (ਸੁ.ਉ.ਅ.੪੪) ਇਤਿ| ਤਤ੍ਰ ਹਿ ਮਦ੍ਭਕ੍ਸਣਜਃ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜੇ ਏਵਾਵਰੁਦ੍ਧਃ||੩||
Adhikarana 3 (4-6) · Śloka 6
ਦੋਸਾਃ ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਧਾਨਾਸ੍ਤੁ ਯਸ੍ਯ ਕੁਪ੍ਯਨ੍ਤਿ ਧਾਤੁਸੁ|
ਸ਼ੈਥਿਲ੍ਯਂ ਤਸ੍ਯ ਧਾਤੂਨਾਂ ਗੌਰਵਂ ਚੋਪਜਾਯਤੇ||੪||
ਤਤੋ ਵਰ੍ਣਬਲਸ੍ਨੇਹਾ ਯੇ ਚਾਨ੍ਯੇਪ੍ਯੋਜਸੋ ਗੁਣਾਃ|
ਵ੍ਰਜਨ੍ਤਿ ਕ੍ਸਯਮਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਦੋਸਦੂਸ੍ਯਪ੍ਰਦੂਸਣਾਤ੍||੫||
ਸੋਲ੍ਪਰਕ੍ਤੋਲ੍ਪਮੇਦਸ੍ਕੋ ਨਿਃਸਾਰਃ ਸ਼ਿਥਿਲੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ|
ਵੈਵਰ੍ਣ੍ਯਂ ਭਜਤੇ, ਤਸ੍ਯ ਹੇਤੁਂ ਸ਼ਣੁ ਸਲਕ੍ਸਣਮ੍||੬||
View original
दोषाः पित्तप्रधानास्तु यस्य कुप्यन्ति धातुषु|
शैथिल्यं तस्य धातूनां गौरवं चोपजायते||४||
ततो वर्णबलस्नेहा ये चान्येऽप्योजसो गुणाः|
व्रजन्ति क्षयमत्यर्थं दोषदूष्यप्रदूषणात्||५||
सोऽल्परक्तोऽल्पमेदस्को निःसारः शिथिलेन्द्रियः|
वैवर्ण्यं भजते, तस्य हेतुं शृणु सलक्षणम्||६||
ਦੋਸਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਮਾਹ| ਪਿਤ੍ਤਂ ਪ੍ਰਧਾਨਂ ਯਯੋਸ੍ਤੇ ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਧਾਨਾਃ; ਬਹੁਵਚਨਂ ਚ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿਬਹੁਤ੍ਵਾਪੇਕ੍ਸਯਾ, ਨਤੁ ਪਾਰਮਾਰ੍ਥਿਕਮ੍| ਗੌਰਵਂ ਕ੍ਰਿਯਾਸ੍ਵਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਾਤ੍; ਗੌਰਵਂ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਿਣੋ ਨਿਃਸਾਰਧਾਤੁਤ੍ਵਾਦਿਤਿ ਬ੍ਰੁਵਤੇ| ਓਜਸੋ ਗੁਣਾ ਇਤਿ ਓਜਸੋ ਰਕ੍ਤਧਾਤੁਰੂਪਸ੍ਯ ਯੇ ਗੁਣਾਃ; ਕਿਂਵਾ ਓਜਸ ਏਵ ਯੇ ਦਸ਼ਗੁਣਾਃ ਕ੍ਸੀਰਸਮਾਨਾ ਉਕ੍ਤਾਸ੍ਤੇ ਜ੍ਞੇਯਾਃ| ਓਜਸਃ ਕ੍ਸਯੇਨੈਵ ਸ੍ਨੇਹਕ੍ਸਯੇ ਲਬ੍ਧੇ ਪੁਨਃ ਸ੍ਨੇਹਕ੍ਸਯਾਭਿਧਾਨਂ ਵਿਸ਼ੇਸਕ੍ਸਯਾਭਿਧਾਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਦੋਸੈਰ੍ਦੂਸ੍ਯਾਣਾਂ ਪ੍ਰਕਸ੍ਟਾਦ੍ਦੂਸਣਾਦਿਤਿ ਦੋਸਦੂਸ੍ਯਪ੍ਰਦੂਸਣਾਤ੍| ਨਿਃਸਾਰਃ ਅਪਗਤਧਾਤੁਸਾਰਃ; “ਅਸ੍ਟੌ ਸਾਰਾਃ” (ਵਿ.ਅ.੮) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਸਾਰਵਿਰਹਿਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸ਼ਿਥਿਲੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ ਦੁਰ੍ਬਲੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ| ਸ ਇਤਿ ਪੁਮਾਨ੍| ਯਦ੍ਯਪਿ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਯੋਰੇਕਯੋਨਿਤ੍ਵਾਤ੍ ਪਿਤ੍ਤੇਨੇਹ ਰਕ੍ਤਵਦ੍ਧਿਰ੍ਭਾਵ੍ਯਾ, ਤਥਾਪੀਹ ਰਕ੍ਤਕ੍ਸਯੋ ਰਕ੍ਤਪੋਸਕਰਸਸ੍ਯ ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਕ੍ਸਪਣਾਦ੍ ਰਕ੍ਤਪੋਸਕਸਾਰਭਾਗਾਨੁਤ੍ਪਾਦਾਚ੍ਚ| ਯਦ੍ਯਪਿ ਪਿਤ੍ਤਂ ਤੇਜੋਰੂਪਤਯਾ ਵਰ੍ਣਕਰਮਿਹੋਚ੍ਯਤੇ, ਯਦੁਕ੍ਤਂ- “ਤੇਜੋਧਾਤੁਰਪ੍ਯੁਦਕਾਨ੍ਤਰੀਕ੍ਸਧਾਤੁਪ੍ਰਾਯੋਵਦਾਤਵਰ੍ਣਕਰਃ” (ਸ਼ਾ.ਅ.੮) ਇਤਿ, ਤਥਾਪਿ ਵਿਕਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਮਿਹ ਵਿਕਤਵਰ੍ਣਕਦੇਵ ਭਵਤਿ||੪-੬||
Adhikarana 4 (7-11) · Śloka 12
ਕ੍ਸਾਰਾਮ੍ਲਲਵਣਾਤ੍ਯੁਸ੍ਣਵਿਰੁਦ੍ਧਾਸਾਤ੍ਮ੍ਯਭੋਜਨਾਤ੍|
ਨਿਸ੍ਪਾਵਮਾਸਪਿਣ੍ਯਾਕਤਿਲਤੈਲਨਿਸੇਵਣਾਤ੍||੭||
ਵਿਦਗ੍ਧੇਨ੍ਨੇ ਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨਾਦ੍ਵ੍ਯਾਯਾਮਾਨ੍ਮੈਥੁਨਾਤ੍ਤਥਾ|
ਪ੍ਰਤਿਕਰ੍ਮਰ੍ਤੁਵੈਸਮ੍ਯਾਦ੍ਵੇਗਾਨਾਂ ਚ ਵਿਧਾਰਣਾਤ੍||੮||
ਕਾਮਚਿਨ੍ਤਾਭਯਕ੍ਰੋਧਸ਼ੋਕੋਪਹਤਚੇਤਸਃ|
ਸਮੁਦੀਰ੍ਣਂ ਯਦਾ ਪਿਤ੍ਤਂ ਹਦਯੇ ਸਮਵਸ੍ਥਿਤਮ੍||੯||
ਵਾਯੁਨਾ ਬਲਿਨਾ ਕ੍ਸਿਪ੍ਤਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਧਮਨੀਰ੍ਦਸ਼|
ਪ੍ਰਪਨ੍ਨਂ ਕੇਵਲਂ ਦੇਹਂ ਤ੍ਵਙ੍ਮਾਂਸਾਨ੍ਤਰਮਾਸ਼੍ਰਿਤਮ੍||੧੦||
ਪ੍ਰਦੂਸ੍ਯ ਕਫਵਾਤਾਸਕ੍ਤ੍ਵਙ੍ਮਾਂਸਾਨਿ ਕਰੋਤਿ ਤਤ੍|
ਪਾਣ੍ਡੁਹਾਰਿਦ੍ਰਹਰਿਤਾਨ੍ ਵਰ੍ਣਾਨ੍ ਬਹੁਵਿਧਾਂਸ੍ਤ੍ਵਚਿ||੧੧||
ਸ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਃ ...|੧੨|
View original
क्षाराम्ललवणात्युष्णविरुद्धासात्म्यभोजनात्|
निष्पावमाषपिण्याकतिलतैलनिषेवणात्||७||
विदग्धेऽन्ने दिवास्वप्नाद्व्यायामान्मैथुनात्तथा|
प्रतिकर्मर्तुवैषम्याद्वेगानां च विधारणात्||८||
कामचिन्ताभयक्रोधशोकोपहतचेतसः|
समुदीर्णं यदा पित्तं हृदये समवस्थितम्||९||
वायुना बलिना क्षिप्तं सम्प्राप्य धमनीर्दश|
प्रपन्नं केवलं देहं त्वङ्मांसान्तरमाश्रितम्||१०||
प्रदूष्य कफवातासृक्त्वङ्मांसानि करोति तत्|
पाण्डुहारिद्रहरितान् वर्णान् बहुविधांस्त्वचि||११||
स पाण्डुरोग इत्युक्तः ...|१२|
ਕ੍ਸਾਰੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸਮਾਨਂ ਹੇਤੁਮਾਹ| ਨਿਸ੍ਪਾਵਃ ਸ਼ਿਮ੍ਬਃ| ਵ੍ਯਾਯਾਮਮੈਥੁਨੇ ਵਿਦਗ੍ਧੇਨ੍ਨੇ ਏਵ ਕ੍ਰਿਯਮਾਣੇ ਰੋਗਹੇਤੁਨੀ| ਪ੍ਰਤਿਕਰ੍ਮਣਾਂ ਵਮਨਾਦੀਨਾਮਤੂਨਾਂ ਚ ਵੈਸਮ੍ਯਂ ਪ੍ਰਤਿਕਰ੍ਮਰ੍ਤੁਵੈਸਮ੍ਯਮ੍| ਧਮਨੀਰ੍ਦਸ਼ ਇਤਿ ਹਦਯਾਸ਼੍ਰਿਤਾ ਦਸ਼ ਧਮਨੀਃ| ਕੇਵਲਮਿਤਿ ਕਤ੍ਸ੍ਨਮ੍| ‘ਪ੍ਰਦੂਸ੍ਯ ਕਫਵਾਤਾਸਕ੍’ ਇਤਿ ਪਾਠੇ ਵਿਕ੍ਸਿਪ੍ਤਸ੍ਯ ਵਾਯੋਃ ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਦੂਸਣਂ, ਯਦਾ ਤੁ ‘ਕਫਪਿਤ੍ਤਾਸਕ੍’ ਇਤਿ ਪਾਠਸ੍ਤਦਾ ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਹਦਯਸ੍ਥੇਨ ਸ੍ਥਾਨਾਨ੍ਤਰਸ੍ਥਸ੍ਯ ਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਦੁਸ੍ਟਿਰ੍ਜੇਯਾ| ਸਮੁਦੀਰ੍ਣਮਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਚੇਯਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਃ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਸਾਮਾਨ੍ਯਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇਰੇਵ ਪ੍ਰਪਞ੍ਚਃ||੭-੧੧||-
Adhikarana 5 (12) · Śloka 12
... ਤਸ੍ਯ ਲਿਙ੍ਗਂ ਭਵਿਸ੍ਯਤਃ|
ਹਦਯਸ੍ਪਨ੍ਦਨਂ ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਂ ਸ੍ਵੇਦਾਭਾਵਃ ਸ਼੍ਰਮਸ੍ਤਥਾ||੧੨||
View original
... तस्य लिङ्गं भविष्यतः|
हृदयस्पन्दनं रौक्ष्यं स्वेदाभावः श्रमस्तथा||१२||
ਤਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਮਾਹ| ‘ਸ੍ਵੇਦਾਬਾਧਃ’ ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ||੧੨||
Adhikarana 6 (13-16) · Śloka 16
ਸਮ੍ਭੂਤੇਸ੍ਮਿਨ੍ ਭਵੇਤ੍ ਸਰ੍ਵਃ ਕਰ੍ਣਕ੍ਸ੍ਵੇਡੀ ਹਤਾਨਲਃ|
ਦੁਰ੍ਬਲਃ ਸਦਨੋਨ੍ਨਦ੍ਵਿਟ੍ ਸ਼੍ਰਮਭ੍ਰਮਨਿਪੀਡਿਤਃ||੧੩||
ਗਾਤ੍ਰਸ਼ੂਲਜ੍ਵਰਸ਼੍ਵਾਸਗੌਰਵਾਰੁਚਿਮਾਨ੍ਨਰਃ|
ਮਦਿਤੈਰਿਵ ਗਾਤ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਪੀਡਿਤੋਨ੍ਮਥਿਤੈਰਿਵ||੧੪||
ਸ਼ੂਨਾਕ੍ਸਿਕੂਟੋ ਹਰਿਤਃ ਸ਼ੀਰ੍ਣਲੋਮਾ ਹਤਪ੍ਰਭਃ|
ਕੋਪਨਃ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਦ੍ਵੇਸੀ ਨਿਦ੍ਰਾਲੁਃ ਸ੍ਠੀਵਨੋਲ੍ਪਵਾਕ੍||੧੫||
ਪਿਣ੍ਡਿਕੋਦ੍ਵੇਸ੍ਟਕਟ੍ਯੂਰੁਪਾਦਰੁਕ੍ਸਦਨਾਨਿ ਚ|
ਭਵਨ੍ਤ੍ਯਾਰੋਹਣਾਯਾਸੈਰ੍ਵਿਸ਼ੇਸਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ||੧੬||
View original
सम्भूतेऽस्मिन् भवेत् सर्वः कर्णक्ष्वेडी हतानलः|
दुर्बलः सदनोऽन्नद्विट् श्रमभ्रमनिपीडितः||१३||
गात्रशूलज्वरश्वासगौरवारुचिमान्नरः|
मृदितैरिव गात्रैश्च पीडितोन्मथितैरिव||१४||
शूनाक्षिकूटो हरितः शीर्णलोमा हतप्रभः|
कोपनः शिशिरद्वेषी निद्रालुः ष्ठीवनोऽल्पवाक्||१५||
पिण्डिकोद्वेष्टकट्यूरुपादरुक्सदनानि च|
भवन्त्यारोहणायासैर्विशेषश्चास्य वक्ष्यते||१६||
ਸਮ੍ਭੂਤੇਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਤਿ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨੇ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗੇ| ਕਰ੍ਣਕ੍ਸ੍ਵੇਡੀਤ੍ਯਾਦਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯਂ ਲਕ੍ਸਣਂ; ਕਰ੍ਣਕ੍ਸ੍ਵੇਡੀ ਕਰ੍ਣਨਾਦਵਾਨ੍| ਅਨ੍ਨਦ੍ਵਿਡਿਤ੍ਯਨੇਨ ਅਨ੍ਨਾਗ੍ਰਹ ਉਚ੍ਯਤੇ, ਅਰੁਚਿਮਾਨਿਤ੍ਯਨੇਨ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਿਤਾਨ੍ਨਭਕ੍ਸਣਾਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਦ੍ਵੇਸੀਤਿ ਸ਼ੀਤਦ੍ਵੇਸੀ; ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਦ੍ਵੇਸਿਤਾ ਚ ਪਿਤ੍ਤਰੋਗੇਪ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਰੋਗਮਹਿਮ੍ਨਾ ਭਵਤਿ| ਪਿਣ੍ਡਿਕੋਦ੍ਵੇਸ੍ਟਨਂ ਪਿਣ੍ਡਿਕਾਪੀਡਾ| ਆਰੋਹਣੇਨਾਯਾਸੈਰਿਤਿ ਕੇਚਿਦ੍ਵਿਭਾਗਂ ਵਰ੍ਣਯਨ੍ਤਿ| ਵਿਸ਼ੇਸਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ਇਤਿ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਸ੍ਯ ਵਾਤਜਤ੍ਵਾਦਿਵਿਸ਼ੇਸਗਤੋ ਹੇਤੁਲਿਙ੍ਗਵਿਸ਼ੇਸੋ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੧੩-੧੬||
Adhikarana 7 (17-18) · Śloka 18
ਆਹਾਰੈਰੁਪਚਾਰੈਸ਼੍ਚ ਵਾਤਲੈਃ ਕੁਪਿਤੋਨਿਲਃ|
ਜਨਯੇਤ੍ਕਸ੍ਣਪਾਣ੍ਡੁਤ੍ਵਂ ਤਥਾ ਰੂਕ੍ਸਾਰੁਣਾਙ੍ਗਤਾਮ੍||੧੭||
ਅਙ੍ਗਮਰ੍ਦਂ ਰੁਜਂ ਤੋਦਂ ਕਮ੍ਪਂ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼ਿਰੋਰੁਜਮ੍|
ਵਰ੍ਚਃਸ਼ੋਸਾਸ੍ਯਵੈਰਸ੍ਯਸ਼ੋਫਾਨਾਹਬਲਕ੍ਸਯਾਨ੍||੧੮||
View original
आहारैरुपचारैश्च वातलैः कुपितोऽनिलः|
जनयेत्कृष्णपाण्डुत्वं तथा रूक्षारुणाङ्गताम्||१७||
अङ्गमर्दं रुजं तोदं कम्पं पार्श्वशिरोरुजम्|
वर्चःशोषास्यवैरस्यशोफानाहबलक्षयान्||१८||
ਆਹਾਰੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਵਾਤਜਸ੍ਯ ਹੇਤੁਲਕ੍ਸਣੇ ਪ੍ਰਾਹ| ਸਾਮਾਨ੍ਯਲਕ੍ਸਣਾਨਿ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਵਿਸ਼ੇਸਲਕ੍ਸਣੈਸ੍ਤੁ ਵਿਸ਼ੇਸਾਵਗਤਿਃ||੧੭-੧੮||
Adhikarana 8 (19-22) · Śloka 22
ਪਿਤ੍ਤਲਸ੍ਯਾਚਿਤਂ ਪਿਤ੍ਤਂ ਯਥੋਕ੍ਤੈਃ ਸ੍ਵੈਃ ਪ੍ਰਕੋਪਣੈਃ|
ਦੂਸਯਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ਰਕ੍ਤਾਦੀਨ੍ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਾਯ ਕਲ੍ਪਤੇ||੧੯||
ਸ ਪੀਤੋ ਹਰਿਤਾਭੋ ਵਾ ਜ੍ਵਰਦਾਹਸਮਨ੍ਵਿਤਃ|
ਤਸ੍ਣਾਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਪਿਪਾਸਾਰ੍ਤਃ ਪੀਤਮੂਤ੍ਰਸ਼ਕਨ੍ਨਰਃ||੨੦||
ਸ੍ਵੇਦਨਃ ਸ਼ੀਤਕਾਮਸ਼੍ਚ ਨ ਚਾਨ੍ਨਮਭਿਨਨ੍ਦਤਿ|
ਕਟੁਕਾਸ੍ਯੋ ਨ ਚਾਸ੍ਯੋਸ੍ਣਮੁਪਸ਼ੇਤੇਮ੍ਲਮੇਵ ਚ||੨੧||
ਉਦ੍ਗਾਰੋਮ੍ਲੋ ਵਿਦਾਹਸ਼੍ਚ ਵਿਦਗ੍ਧੇਨ੍ਨੇਸ੍ਯ ਜਾਯਤੇ|
ਦੌਰ੍ਗਨ੍ਧ੍ਯਂ ਭਿਨ੍ਨਵਰ੍ਚਸ੍ਤ੍ਵਂ ਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਂ ਤਮ ਏਵ ਚ||੨੨||
View original
पित्तलस्याचितं पित्तं यथोक्तैः स्वैः प्रकोपणैः|
दूषयित्वा तु रक्तादीन् पाण्डुरोगाय कल्पते||१९||
स पीतो हरिताभो वा ज्वरदाहसमन्वितः|
तृष्णामूर्च्छापिपासार्तः पीतमूत्रशकृन्नरः||२०||
स्वेदनः शीतकामश्च न चान्नमभिनन्दति|
कटुकास्यो न चास्योष्णमुपशेतेऽम्लमेव च||२१||
उद्गारोऽम्लो विदाहश्च विदग्धेऽन्नेऽस्य जायते|
दौर्गन्ध्यं भिन्नवर्चस्त्वं दौर्बल्यं तम एव च||२२||
ਪਿਤ੍ਤਲਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਪੈਤ੍ਤਿਕਮਾਹ| ਸਰ੍ਵੋਪਿ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਃ ਪਿਤ੍ਤਜਃ, ਤਥਾਪ੍ਯਯਂ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਦੋਸਾਨ੍ਤਰਾਸਮ੍ਪਕ੍ਤਪ੍ਰਬਲਪਿਤ੍ਤਜਨ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍ ਪੈਤ੍ਤਿਕ ਇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ; ਯਥਾ ਪੈਤ੍ਤਿਕਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਮ੍; ਅਤ ਏਵਾਤ੍ਰ ਪਿਤ੍ਤਾਤਿਪ੍ਰਬਲਤੋਪਦਰ੍ਸ਼ਨਾਰ੍ਥਂ ਪਿਤ੍ਤਲਸ੍ਯੇਤ੍ਯਨੇਨ ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਕਤਿਤਾਪਿ ਕਾਰਣਤ੍ਵੇਨੋਕ੍ਤਾ, ਨਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਵਾਤਲਸ੍ਯ, ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਲਸ੍ਯ’ ਇਤਿ ਵਾ ਕਤਮ੍| ਯਥੋਕ੍ਤੈਰਿਤਿ ਯੋ ਹ੍ਯਮ੍ਲੇਤ੍ਯਾਦਿਨੋਕ੍ਤੈਰਿਹੈਵ| ਰਕ੍ਤਾਦੀਨਿਤਿ ਰਕ੍ਤਪ੍ਰਕਾਰਾਨ੍, ਤੇਨ ਬਲਵਾਤਾਦੀਨਾਮਪਿ ਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਤਸ੍ਣਾਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਪਿਪਾਸਾਰ੍ਤ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਤਸ੍ਣਾਨਿਮਿਤ੍ਤਾ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਤਸ੍ਣਾਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ, ਤੇਨ ਪਿਪਾਸਯਾ ਸਮਂ ਨ ਪੌਨਰੁਕ੍ਤ੍ਯਮ੍; ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਤਸ੍ਣਾਮਿਹ ਕ੍ਸੁਧਾਮਾਹੁਃ, ਕੇਚਿਤ੍ ‘ਤਸ੍ਣਾਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਪਰੀਤਸ੍ਯ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ||੧੯-੨੨||
Adhikarana 9 (23-25) · Śloka 25
ਵਿਵਦ੍ਧਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਲੈਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਂ ਸ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍|
ਕਰੋਤਿ ਗੌਰਵਂ ਤਨ੍ਦ੍ਰਾ ਛਰ੍ਦਿਂ ਸ਼੍ਵੇਤਾਵਭਾਸਤਾਮ੍||੨੩||
ਪ੍ਰਸੇਕਂ ਲੋਮਹਰ੍ਸਂ ਚ ਸਾਦਂ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਂ ਭ੍ਰਮਂ ਕ੍ਲਮਮ੍|
ਸ਼੍ਵਾਸਂ ਕਾਸਂ ਤਥਾਲਸ੍ਯਮਰੁਚਿਂ ਵਾਕ੍ਸ੍ਵਰਗ੍ਰਹਮ੍||੨੪||
ਸ਼ੁਕ੍ਲਮੂਤ੍ਰਾਕ੍ਸਿਵਰ੍ਚਸ੍ਤ੍ਵਂ ਕਟੁਰੂਕ੍ਸੋਸ੍ਣਕਾਮਤਾਮ੍|
ਸ਼੍ਵਯਥੁਂ ਮਧੁਰਾਸ੍ਯਤ੍ਵਮਿਤਿ ਪਾਣ੍ਡ੍ਵਾਮਯਃ ਕਫਾਤ੍||੨੫||
View original
विवृद्धः श्लेष्मलैः श्लेष्मा पाण्डुरोगं स पूर्ववत्|
करोति गौरवं तन्द्रा छर्दिं श्वेतावभासताम्||२३||
प्रसेकं लोमहर्षं च सादं मूर्च्छां भ्रमं क्लमम्|
श्वासं कासं तथाऽऽलस्यमरुचिं वाक्स्वरग्रहम्||२४||
शुक्लमूत्राक्षिवर्चस्त्वं कटुरूक्षोष्णकामताम्|
श्वयथुं मधुरास्यत्वमिति पाण्ड्वामयः कफात्||२५||
ਵਿਵਦ੍ਧ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਕਫਜਮਾਹ| ਪੂਰ੍ਵਵਦਿਤਿ ਰਕ੍ਤਾਦੀਨ੍ ਸਨ੍ਦੂਸ੍ਯ||੨੩-੨੫||
Adhikarana 10 (26) · Śloka 26
ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਨਸੇਵਿਨਃ ਸਰ੍ਵੇ ਦੁਸ੍ਟਾ ਦੋਸਾਸ੍ਤ੍ਰਿਦੋਸਜਮ੍|
ਤ੍ਰਿਦੋਸਲਿਙ੍ਗਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਂ ਸੁਦੁਃਸਹਮ੍||੨੬||
View original
सर्वान्नसेविनः सर्वे दुष्टा दोषास्त्रिदोषजम्|
त्रिदोषलिङ्गं कुर्वन्ति पाण्डुरोगं सुदुःसहम्||२६||
ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਨੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸਾਨ੍ਨਿਪਾਤਿਕਂ ਵ੍ਯਾਕਰੋਤਿ| ਤ੍ਰਿਦੋਸਲਿਙ੍ਗਮਿਤਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਦੋਸਲਿਙ੍ਗਸਮੁਦਾਯਯੁਕ੍ਤਮ੍||੨੬||
Adhikarana 11 (27-30) · Śloka 30
ਮਤ੍ਤਿਕਾਦਨਸ਼ੀਲਸ੍ਯ ਕੁਪ੍ਯਤ੍ਯਨ੍ਯਤਮੋ ਮਲਃ|
ਕਸਾਯਾ ਮਾਰੁਤਂ, ਪਿਤ੍ਤਮੂਸਰਾ, ਮਧੁਰਾ ਕਫਮ੍||੨੭||
ਕੋਪਯੇਨ੍ਮਦ੍ਰਸਾਦੀਂਸ਼੍ਚ ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਾਦ੍ਭੁਕ੍ਤਂ ਵਿਰੂਕ੍ਸਯੇਤ੍ |
ਪੂਰਯਤ੍ਯਵਿਪਕ੍ਵੈਵ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਨਿਰੁਣਦ੍ਧਿ ਚ||੨੮||
ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਬਲਂ ਹਤ੍ਵਾ ਤੇਜੋ ਵੀਰ੍ਯੌਜਸੀ ਤਥਾ|
ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਂ ਕਰੋਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਬਲਵਰ੍ਣਾਗ੍ਨਿਨਾਸ਼ਨਮ੍||੨੯||
ਸ਼ੂਨਗਣ੍ਡਾਕ੍ਸਿਕੂਟਭ੍ਰੂਃ ਸ਼ੂਨਪਾਨ੍ਨਾਭਿਮੇਹਨਃ|
ਕ੍ਰਿਮਿਕੋਸ੍ਠੋਤਿਸਾਰ੍ਯੇਤ ਮਲਂ ਸਾਸਕ੍ ਕਫਾਨ੍ਵਿਤਮ੍||੩੦||
View original
मृत्तिकादनशीलस्य कुप्यत्यन्यतमो मलः|
कषाया मारुतं, पित्तमूषरा, मधुरा कफम्||२७||
कोपयेन्मृद्रसादींश्च रौक्ष्याद्भुक्तं विरूक्षयेत् |
पूरयत्यविपक्वैव स्रोतांसि निरुणद्धि च||२८||
इन्द्रियाणां बलं हत्वा तेजो वीर्यौजसी तथा|
पाण्डुरोगं करोत्याशु बलवर्णाग्निनाशनम्||२९||
शूनगण्डाक्षिकूटभ्रूः शूनपान्नाभिमेहनः|
क्रिमिकोष्ठोऽतिसार्येत मलं सासृक् कफान्वितम्||३०||
ਮਤ੍ਤਿਕੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਮਦ੍ਭਕ੍ਸਣਜਮਾਹ| ਅਤ੍ਰ ਚ ਦੋਸਸਮ੍ਬਨ੍ਧੇ ਸਤ੍ਯਪਿ ਮਦੇਵ ਵ੍ਯਪਦੇਸ਼ਿਕਾ ਨ ਦੋਸਾਃ, ਤਸ੍ਯਾ ਏਵ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਭੇਦਲਿਙ੍ਗਭੇਦਕਰ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍| ਕਸਾਯਾ ਮਾਰੁਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਮਦੋਪਿ ਵਾਤਾਦਿਗਤਲਿਙ੍ਗਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਊਸਰੇਤਿ ਕ੍ਸਾਰਾਨੁਰਸਾ| ਰਸਾਦੀਨ੍ ਭੁਕ੍ਤਂ ਚ ਵਿਰੂਕ੍ਸਯੇਦਿਤਿ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਅਵਿਪਕ੍ਵੈਵੇਤਿ ਸ੍ਵਰੂਪਾਵਸ੍ਥਿਤੈਵ ਕੇਵਲਂ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਪੂਰਯਤਿ ਰੁਣਦ੍ਧਿ ਚ; ਸ੍ਰੋਤੋਵਿਰੋਧੇਨ ਰਸਾਦੀਨਾਂ ਨ ਸਮ੍ਯਗ੍ਬਲਂ ਭਵਤਿ| ਬਲਵਰ੍ਣਾਗ੍ਨਿਨਾਸ਼ਨਮਿਤ੍ਯਨੇਨ ਬਲਾਦਿਹਾਨਿਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ||੨੭-੩੦||
Adhikarana 12 (31-33) · Śloka 33
ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਸ਼੍ਚਿਰੋਤ੍ਪਨ੍ਨਃ ਖਰੀਭੂਤੋ ਨ ਸਿਧ੍ਯਤਿ|
ਕਾਲਪ੍ਰਕਰ੍ਸਾਚ੍ਛੂਨੋ ਨਾ ਯਸ਼੍ਚ ਪੀਤਾਨਿ ਪਸ਼੍ਯਤਿ||੩੧||
ਬਦ੍ਧਾਲ੍ਪਵਿਟ੍ਕਂ ਸਕਫਂ ਹਰਿਤਂ ਯੋਤਿਸਾਰ੍ਯਤੇ|
ਦੀਨਃ ਸ਼੍ਵੇਤਾਤਿਦਿਗ੍ਧਾਙ੍ਗਸ਼੍ਛਰ੍ਦਿਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਤਸਾਰ੍ਦਿਤਃ||੩੨||
ਸ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯਸਕ੍ਕ੍ਸਯਾਦ੍ਯਸ਼੍ਚ ਪਾਣ੍ਡੁਃ ਸ਼੍ਵੇਤਤ੍ਵਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍|
ਇਤਿ ਪਞ੍ਚਵਿਧਸ੍ਯੋਕ੍ਤਂ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮ੍||੩੩||
View original
पाण्डुरोगश्चिरोत्पन्नः खरीभूतो न सिध्यति|
कालप्रकर्षाच्छूनो ना यश्च पीतानि पश्यति||३१||
बद्धाल्पविट्कं सकफं हरितं योऽतिसार्यते|
दीनः श्वेतातिदिग्धाङ्गश्छर्दिमूर्च्छातृषार्दितः||३२||
स नास्त्यसृक्क्षयाद्यश्च पाण्डुः श्वेतत्वमाप्नुयात्|
इति पञ्चविधस्योक्तं पाण्डुरोगस्य लक्षणम्||३३||
ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾਸਾਧ੍ਯਲਕ੍ਸਣਮਾਹ| ਖਰੀਭੂਤ ਇਤਿ ਅਤ੍ਯਰ੍ਥਰੂਕ੍ਸਃ| ਕਾਲੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾਪਰਮਸਾਧ੍ਯਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਸ਼੍ਵੇਤਾਤਿਦਿਗ੍ਧਾਙ੍ਗ ਇਤਿ ਸ਼੍ਵੇਤਵਰ੍ਣਲਿਪ੍ਤਾਙ੍ਗ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੩੧-੩੩||
Adhikarana 13 (34-38) · Śloka 39
ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗੀ ਤੁ ਯੋਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਪਿਤ੍ਤਲਾਨਿ ਨਿਸੇਵਤੇ|
ਤਸ੍ਯ ਪਿਤ੍ਤਮਸਗ੍ਮਾਂਸਂ ਦਗ੍ਧ੍ਵਾ ਰੋਗਾਯ ਕਲ੍ਪਤੇ||੩੪||
ਹਾਰਿਦ੍ਰਨੇਤ੍ਰਃ ਸ ਭਸ਼ਂ ਹਾਰਿਦ੍ਰਤ੍ਵਙ੍ਨਖਾਨਨਃ|
ਰਕ੍ਤਪੀਤਸ਼ਕਨ੍ਮੂਤ੍ਰੋ ਭੇਕਵਰ੍ਣੋ ਹਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ||੩੫||
ਦਾਹਾਵਿਪਾਕਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਸਦਨਾਰੁਚਿਕਰ੍ਸਿਤਃ|
ਕਾਮਲਾ ਬਹੁਪਿਤ੍ਤੈਸਾ ਕੋਸ੍ਠਸ਼ਾਖਾਸ਼੍ਰਯਾ ਮਤਾ||੩੬||
ਕਾਲਾਨ੍ਤਰਾਤ੍ ਖਰੀਭੂਤਾ ਕਚ੍ਛ੍ਰਾ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਕੁਮ੍ਭਕਾਮਲਾ|
ਕਸ੍ਣਪੀਤਸ਼ਕਨ੍ਮੂਤ੍ਰੋ ਭਸ਼ਂ ਸ਼ੂਨਸ਼੍ਚ ਮਾਨਵਃ||੩੭||
ਸਰਕ੍ਤਾਕ੍ਸਿਮੁਖਚ੍ਛਰ੍ਦਿਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰੋ ਯਸ਼੍ਚ ਤਾਮ੍ਯਤਿ|
ਦਾਹਾਰੁਚਿਤਸਾਨਾਹਤਨ੍ਦ੍ਰਾਮੋਹਸਮਨ੍ਵਿਤਃ||੩੮||
ਨਸ੍ਟਾਗ੍ਨਿਸਞ੍ਜ੍ਞਃ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਂ ਹਿ ਕਾਮਲਾਵਾਨ੍ ਵਿਪਦ੍ਯਤੇ|੩੯|
View original
पाण्डुरोगी तु योऽत्यर्थं पित्तलानि निषेवते|
तस्य पित्तमसृग्मांसं दग्ध्वा रोगाय कल्पते||३४||
हारिद्रनेत्रः स भृशं हारिद्रत्वङ्नखाननः|
रक्तपीतशकृन्मूत्रो भेकवर्णो हतेन्द्रियः||३५||
दाहाविपाकदौर्बल्यसदनारुचिकर्षितः|
कामला बहुपित्तैषा कोष्ठशाखाश्रया मता||३६||
कालान्तरात् खरीभूता कृच्छ्रा स्यात् कुम्भकामला|
कृष्णपीतशकृन्मूत्रो भृशं शूनश्च मानवः||३७||
सरक्ताक्षिमुखच्छर्दिविण्मूत्रो यश्च ताम्यति|
दाहारुचितृषानाहतन्द्रामोहसमन्वितः||३८||
नष्टाग्निसञ्ज्ञः क्षिप्रं हि कामलावान् विपद्यते|३९|
ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗੀਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਕਾਮਲਾਮਾਹ| ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗੀਤਿ ਵਚਨਾਤ੍ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਸ੍ਯੈਵ ਹੇਤੁਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਕਾਮਲਾਦਿਰੂਪਾਵਸ੍ਥਾ ਉਤ੍ਪਦ੍ਯਤੇ; ਅਤ ਏਵ ਚ ਹਾਰੀਤੇ ਕਾਮਲਾਦੀਨਾਮਪਿ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਤ੍ਵਮੇਵੋਕ੍ਤਮ੍| ਵਚਨਂ ਹਿ- “ਵਾਤੇਨ ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਕਫੇਨ ਚੈਵ ਤ੍ਰਿਦੋਸਮਦ੍ਭਕ੍ਸਣਸਮ੍ਭਵੇ ਚ| ਦ੍ਵੇ ਕਾਮਲੇ ਚੈਵ ਹਲੀਮਕਸ਼੍ਚ ਸ੍ਮਤੋਸ੍ਟਧੈਵਂ ਖਲੁ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਃ” ਇਤਿ; ਅਨ੍ਯਾ ਤੁ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੋਕ੍ਤਾ ਕਾਮਲਾ ਭਿਨ੍ਨਾ ਭਵਤਿ, “ਯੋ ਹ੍ਯਾਮਯਾਨ੍ਤੇ ਸਹਸਾਮ੍ਲਮਨ੍ਨਮਦ੍ਯਾਦਪਥ੍ਯਾਨ੍ਯਪਿ ਤਸ੍ਯ ਪਿਤ੍ਤਮ੍| ਕਰੋਤਿ ਪਾਣ੍ਡੁਂ ਵਦਨਂ ਵਿਸ਼ੇਸਾਤ੍ ਪੂਰ੍ਵੇਰਿਤੌ ਤਨ੍ਦ੍ਰਿਬਲਕ੍ਸਯੌ ਚ” (ਸੁ. ਉ. ਅ. ੪੪) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਪਥਕ੍ਕਾਮਲਾਹੇਤੁਰੁਕ੍ਤਃ; ਵਾਗ੍ਭਟੇਪਿ- “ਭਵੇਤ੍ ਪਿਤ੍ਤੋਲ੍ਬਣਸ੍ਯਾਸੌ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਾਦਤੇਪਿ ਚ” (ਵਾ. ਨਿ. ਅ. ੧੩) ਇਤਿ; ਇਹ ਤੁ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗੇਪਿ ਭਵੇਤ੍ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਾਦ੍ਵਿਨਾਪਿ ਭਵੇਤ੍, ਯਥਾ ਪ੍ਰਮੇਹਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ ਪਿਡਿਕਾਃ ਪ੍ਰਮੇਹੇਸੁ ਭਵਨ੍ਤਿ ਵਿਨਾ ਪ੍ਰਮੇਹਮਪਿ ਭਵਨ੍ਤਿ; ਤਥਾ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਿਣੋਪ੍ਯੁਕ੍ਤਾ ਕਾਮਲਾ ਪਥਗਪਿ ਭਵਤਿ| ਕੋਸ੍ਠਸ਼ਾਖਾਸ਼੍ਰਯਾ ਬਹੁਪਿਤ੍ਤਾ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਪੂਰ੍ਵਿਕਾ ਭਵਤਿ, ਯਾ ਤੁ ਕੇਵਲਂ ਸ਼ਾਖਾਸ਼੍ਰਯਾ ਅਲ੍ਪਪਿਤ੍ਤਾ ਚ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਾ ਸਾ ਸ੍ਵਤਨ੍ਤ੍ਰਾਪਿ ਭਵਤੀਤਿ ਕੇਚਿਤ੍, ਅਤ ਏਵ ਤਸ੍ਯਾ ਰੂਕ੍ਸਸ਼ੀਤੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਪਥਗੇਵ ਹੇਤੁਂ ਲਿਙ੍ਗਂ ਚਾਧ੍ਯਾਯਸ਼ੇਸੇ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ| ਬਹੁਪਿਤ੍ਤੇਤ੍ਯਨੇਨ ਕੇਵਲਂ ਸ਼ਾਖਾਸ਼੍ਰਯਾਯਾ ਅਲ੍ਪਪਿਤ੍ਤਤ੍ਵਂ ਸੂਚਯਤਿ; ਅਮ੍ਲਕਟੁਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਪਯੋਗਂ ਸ਼ਾਖਾਸ਼੍ਰਯਿਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਕੋਸ੍ਠਾਨਯਨਾਰ੍ਥਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ| ਖਰੀਭੂਤੇਤਿ ਕਠੋਰਤਾਮੁਪਗਤਾ| ਕੁਮ੍ਭਕਾਮਲੇਤਿ ਅਵਸ੍ਥਾਭੇਦੇਨ ਕੋਸ੍ਠਗਤਕਾਮਲਾਯਾਃ ਸਞ੍ਜ੍ਞਾ; ਕੁਮ੍ਭਃ ਕੋਸ੍ਠਃ, ਤਦਾਸ਼੍ਰਯਾ ਕਾਮਲਾ ਕੁਮ੍ਭਕਾਮਲਾ| ਅਸ੍ਯਾਂ ਚ ਸ਼ੋਥੋਪਿ ਲਕ੍ਸਣਂ ਭਵਤਿ| ਉਕ੍ਤਂ ਹਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇ- “ਭੇਦਸ੍ਤੁ ਤਸ੍ਯਾਃ ਖਲੁ ਕੁਮ੍ਭਸਾਹ੍ਵਃ ਸ਼ੋਥੋ ਮਹਾਂਸ੍ਤਤ੍ਰ ਚ ਪਰ੍ਵਭੇਦਃ” (ਸੁ. ਉ. ਅ. ੪੪) ਇਤਿ||੩੪-੩੮||-
Adhikarana 14 (39-43) · Śloka 43
ਸਾਧ੍ਯਾਨਾਮਿਤਰੇਸਾਂ ਤੁ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍||੩੯||
ਤਤ੍ਰ ਪਾਣ੍ਡ੍ਵਾਮਯੀ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੈਰੂਰ੍ਧ੍ਵਾਨੁਲੋਮਿਕੈਃ|
ਸਂਸ਼ੋਧ੍ਯੋ ਮਦੁਭਿਸ੍ਤਿਕ੍ਤੈਃ ਕਾਮਲੀ ਤੁ ਵਿਰੇਚਨੈਃ||੪੦||
ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਸਂਸ਼ੁਦ੍ਧਕੋਸ੍ਠਾਭ੍ਯਾਂ ਪਥ੍ਯਾਨ੍ਯਨ੍ਨਾਨਿ ਦਾਪਯੇਤ੍|
ਸ਼ਾਲੀਨ੍ ਸਯਵਗੋਧੂਮਾਨ੍ ਪੁਰਾਣਾਨ੍ ਯੂਸਸਂਹਿਤਾਨ੍||੪੧||
ਮੁਦ੍ਗਾਢਕੀਮਸੂਰੈਸ਼੍ਚ ਜਾਙ੍ਗਲੈਸ਼੍ਚ ਰਸੈਰ੍ਹਿਤੈਃ|
ਯਥਾਦੋਸਂ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਂ ਚ ਤਯੋਰ੍ਭੈਸਜ੍ਯਮਾਚਰੇਤ੍||੪੨||
ਪਞ੍ਚਗਵ੍ਯਂ ਮਹਾਤਿਕ੍ਤਂ ਕਲ੍ਯਾਣਕਮਥਾਪਿ ਵਾ|
ਸ੍ਨੇਹਨਾਰ੍ਥਂ ਘਤਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ ਕਾਮਲਾਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਿਣੇ||੪੩||
View original
साध्यानामितरेषां तु प्रवक्ष्यामि चिकित्सितम्||३९||
तत्र पाण्ड्वामयी स्निग्धस्तीक्ष्णैरूर्ध्वानुलोमिकैः|
संशोध्यो मृदुभिस्तिक्तैः कामली तु विरेचनैः||४०||
ताभ्यां संशुद्धकोष्ठाभ्यां पथ्यान्यन्नानि दापयेत्|
शालीन् सयवगोधूमान् पुराणान् यूषसंहितान्||४१||
मुद्गाढकीमसूरैश्च जाङ्गलैश्च रसैर्हितैः|
यथादोषं विशिष्टं च तयोर्भैषज्यमाचरेत्||४२||
पञ्चगव्यं महातिक्तं कल्याणकमथापि वा|
स्नेहनार्थं घृतं दद्यात् कामलापाण्डुरोगिणे||४३||
ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਾਹ| ਊਰ੍ਧ੍ਵਾਨੁਲੋਮਿਕੈਰਿਤ੍ਯਨੇਨ ਊਰ੍ਧ੍ਵਹਰਾਨੁਲੋਮਨਵਮਨਵਿਰੇਚਨਯੋਰਪਿ ਗ੍ਰਹਣਮੁਕ੍ਤਂ; ਯਤਃ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗੇਪਿ “ਕਫਪਾਣ੍ਡੁਸ੍ਤੁ ਗੋਮੂਤ੍ਰਕ੍ਲਿਨ੍ਨਯੁਕ੍ਤਾਂ ਹਰੀਤਕੀਮ੍” ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਵਿਰੇਚਨਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ| ਤਾਭ੍ਯਾਮਿਤਿ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਕਾਮਲਾਭ੍ਯਾਮ੍| ‘ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਸਂਸ਼ੁਦ੍ਧਕੋਸ੍ਠਾਯ’ ਇਤਿ ਪਾਠਪਕ੍ਸੇ ਤਾਭ੍ਯਾਮਿਤਿ ਵਮਨਵਿਰੇਚਨਾਭ੍ਯਾਮ੍| ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਮਿਤ੍ਯਾਦਿ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਭੈਸਜ੍ਯਮਿਹੈਵ ਕਾਮਲਾਯਾਂ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗੇ ਚ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਂ ਜ੍ਞੇਯਮ੍||੩੯-੪੩||
Adhikarana 15 (44-49) · Śloka 49
ਦਾਡਿਮਾਤ੍ ਕੁਡਵੋ ਧਾਨ੍ਯਾਤ੍ ਕੁਡਵਾਰ੍ਧਂ ਪਲਂ ਪਲਮ੍|
ਚਿਤ੍ਰਕਾਚ੍ਛਙ੍ਗਵੇਰਾਚ੍ਚ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਸ੍ਟਮਿਕਾ ਤਥਾ||੪੪||
ਤੈਃ ਕਲ੍ਕੈਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਪਲਂ ਘਤਸ੍ਯ ਸਲਿਲਾਢਕੇ|
ਸਿਦ੍ਧਂ ਹਤ੍ਪਾਣ੍ਡੁਗੁਲ੍ਮਾਰ੍ਸ਼ਃਪ੍ਲੀਹਵਾਤਕਫਾਰ੍ਤਿਨੁਤ੍||੪੫||
ਦੀਪਨਂ ਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਘ੍ਨਂ ਮੂਢਵਾਤੇ ਚ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ|
ਦੁਃਖਪ੍ਰਸਵਿਨੀਨਾਂ ਚ ਵਨ੍ਧ੍ਯਾਨਾਂ ਚੈਵ ਗਰ੍ਭਦਮ੍||੪੬||
ਇਤਿ ਦਾਡਿਮਾਦ੍ਯਂ ਘਤਮ੍|
ਕਟੁਕਾ ਰੋਹਿਣੀ ਮੁਸ੍ਤਂ ਹਰਿਦ੍ਰੇ ਵਤ੍ਸਕਾਤ੍ ਪਲਮ੍|
ਪਟੋਲਂ ਚਨ੍ਦਨਂ ਮੂਰ੍ਵਾ ਤ੍ਰਾਯਮਾਣਾ ਦੁਰਾਲਭਾ||੪੭||
ਕਸ੍ਣਾ ਪਰ੍ਪਟਕੋ ਨਿਮ੍ਬੋ ਭੂਨਿਮ੍ਬੋ ਦੇਵਦਾਰੁ ਚ|
ਤੈਃ ਕਾਰ੍ਸਿਕੈਰ੍ਘਤਪ੍ਰਸ੍ਥਃ ਸਿਦ੍ਧਃ ਕ੍ਸੀਰਚਤੁਰ੍ਗੁਣਃ||੪੮||
ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਂ ਜ੍ਵਰਂ ਦਾਹਂ ਸ਼੍ਵਯਥੁਂ ਸ ਭਗਨ੍ਦਰਮ੍|
ਅਰ੍ਸ਼ਾਂਸ੍ਯਸਗ੍ਦਰਂ ਚੈਵ ਹਨ੍ਤਿ ਵਿਸ੍ਫੋਟਕਾਂਸ੍ਤਥਾ||੪੯||
ਇਤਿ ਕਟੁਕਾਦ੍ਯਂ ਘਤਮ੍|
View original
दाडिमात् कुडवो धान्यात् कुडवार्धं पलं पलम्|
चित्रकाच्छृङ्गवेराच्च पिप्पल्यष्टमिका तथा||४४||
तैः कल्कैर्विंशतिपलं घृतस्य सलिलाढके|
सिद्धं हृत्पाण्डुगुल्मार्शःप्लीहवातकफार्तिनुत्||४५||
दीपनं श्वासकासघ्नं मूढवाते च शस्यते|
दुःखप्रसविनीनां च वन्ध्यानां चैव गर्भदम्||४६||
इति दाडिमाद्यं घृतम्|
कटुका रोहिणी मुस्तं हरिद्रे वत्सकात् पलम्|
पटोलं चन्दनं मूर्वा त्रायमाणा दुरालभा||४७||
कृष्णा पर्पटको निम्बो भूनिम्बो देवदारु च|
तैः कार्षिकैर्घृतप्रस्थः सिद्धः क्षीरचतुर्गुणः||४८||
रक्तपित्तं ज्वरं दाहं श्वयथुं स भगन्दरम्|
अर्शांस्यसृग्दरं चैव हन्ति विस्फोटकांस्तथा||४९||
इति कटुकाद्यं घृतम्|
ਦਾਡਿਮੇਤ੍ਯਾਦੌ ਅਸ੍ਟਮਿਕਾ ਦ੍ਵਿਕਰ੍ਸਮੁਕ੍ਤਮ੍| ਉਕ੍ਤਂ ਹਿ- “ਦ੍ਵੇ ਸੁਵਰ੍ਣੇ ਪਲਾਰ੍ਧਂ ਸ੍ਯਾਚ੍ਛੁਕ੍ਤਿਰਸ੍ਟਮਿਕਾਪਿ ਚ” (ਕ.ਅ.੧੨) ਇਤਿ||੪੪-੪੯||
Adhikarana 16 (50) · Śloka 50
ਪਥ੍ਯਾਸ਼ਤਰਸੇ ਪਥ੍ਯਾਵਨ੍ਤਾਰ੍ਧਸ਼ਤਕਲ੍ਕਵਾਨ੍|
ਪ੍ਰਸ੍ਥਃ ਸਿਦ੍ਧੋ ਘਤਾਤ੍ ਪੇਯਃ ਸ ਪਾਣ੍ਡ੍ਵਾਮਯਗੁਲ੍ਮਨੁਤ੍||੫੦||
ਇਤਿ ਪਥ੍ਯਾਘਤਮ੍|
View original
पथ्याशतरसे पथ्यावृन्तार्धशतकल्कवान्|
प्रस्थः सिद्धो घृतात् पेयः स पाण्ड्वामयगुल्मनुत्||५०||
इति पथ्याघृतम्|
ਪਥ੍ਯਾਸ਼ਤੇਨ ਕ੍ਵਾਥਃ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਃ; ਅਤ੍ਰ ਚ ਤਥਾ ਕ੍ਵਾਥਾਰ੍ਥਂ ਜਲਂ ਦੇਯਂ ਯਥਾ ਚਤੁਰ੍ਭਾਗਾਵਸ਼ਿਸ੍ਟਂ ਸਦ੍ਘਤਚਤੁਰ੍ਗੁਣਂ ਭਵਤਿ; ਅਤ ਏਵ ਦ੍ਰੋਣਮਾਨਂ ਜਲਂ ਦੇਯਮ੍| ਪਥ੍ਯਾਵਨ੍ਤਾਰ੍ਧਸ਼ਤਂ ਹਰੀਤਕੀਫਲਬਨ੍ਧਾਨਾਰ੍ਧਸ਼ਤਮ੍; ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਪਥ੍ਯਾਵਨ੍ਤਚੂਰ੍ਣਂ ਹਰੀਤਕੀਫਲਸ੍ਯੈਵ ਚੂਰ੍ਣਂ, ਤਦਸ੍ਥਿਸ਼ੂਨ੍ਯਮਿਤ੍ਯਾਹੁਃ||੫੦||
Adhikarana 17 (51) · Śloka 51
ਦਨ੍ਤ੍ਯਾਸ਼੍ਚਤੁਸ੍ਪਲਰਸੇ ਪਿਸ੍ਟੈਰ੍ਦਨ੍ਤੀਸ਼ਲਾਟੁਭਿਃ|
ਤਦ੍ਵਤ੍ਪ੍ਰਸ੍ਥੋ ਘਤਾਤ੍ਸਿਦ੍ਧਃ ਪ੍ਲੀਹਪਾਣ੍ਡ੍ਵਰ੍ਤਿਸ਼ੋਫਜਿਤ੍||੫੧||
ਇਤਿ ਦਨ੍ਤੀਘਤਮ੍|
View original
दन्त्याश्चतुष्पलरसे पिष्टैर्दन्तीशलाटुभिः|
तद्वत्प्रस्थो घृतात्सिद्धः प्लीहपाण्ड्वर्तिशोफजित्||५१||
इति दन्तीघृतम्|
ਦਨ੍ਤੀਤ੍ਯਾਦੌ ਦਨ੍ਤ੍ਯਾਃ ਕ੍ਵਾਥੋ ਘਤਾਚ੍ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਃ ਸ੍ਥਾਪ੍ਯਃ; ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍ ਪ੍ਰਸ੍ਥਮਾਨ ਏਵਾਤ੍ਰ ਕ੍ਵਾਥੋ ਭਵਤਿ| ਉਕ੍ਤਂ ਹ੍ਯਨ੍ਯਤ੍ਰ- “ਨਿਕੁਮ੍ਭਕੁਡਵਾਕ੍ਵਾਥੇ ਪ੍ਰਸ੍ਥੇ ਤਤ੍ਕਲ੍ਕਸਂਯੁਤਮ੍| ਸਰ੍ਪਿਃਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਪਚੇਤ੍ ਪ੍ਲੀਹਕਾਮਲਾਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਨੁਤ੍” ਇਤਿ||੫੧||
Adhikarana 18 (52) · Śloka 52
ਪੁਰਾਣਸਰ੍ਪਿਸਃ ਪ੍ਰਸ੍ਥੋ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਰ੍ਧਪ੍ਰਸ੍ਥਸਾਧਿਤਃ|
ਕਾਮਲਾਗੁਲ੍ਮਪਾਣ੍ਡ੍ਵਰ੍ਤਿਜ੍ਵਰਮੇਹੋਦਰਾਪਹਃ||੫੨||
ਇਤਿ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਘਤਮ੍|
View original
पुराणसर्पिषः प्रस्थो द्राक्षार्धप्रस्थसाधितः|
कामलागुल्मपाण्ड्वर्तिज्वरमेहोदरापहः||५२||
इति द्राक्षाघृतम्|
ਪੁਰਾਣੇਤ੍ਯਾਦੌ ਜਲਮਨੁਕ੍ਤਦ੍ਰਵਤ੍ਵਾਦ੍ਭਵਤਿ| ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਪ੍ਰਸ੍ਥਾਰ੍ਧਂ ਤੁ ਕਲ੍ਕਃ||੫੨||
Adhikarana 19 (53) · Śloka 53
ਹਰਿਦ੍ਰਾਤ੍ਰਿਫਲਾਨਿਮ੍ਬਬਲਾਮਧੁਕਸਾਧਿਤਮ੍|
ਸਕ੍ਸੀਰਂ ਮਾਹਿਸਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਕਾਮਲਾਹਰਮੁਤ੍ਤਮਮ੍||੫੩||
ਇਤਿ ਹਰਿਦ੍ਰਾਦਿਘਤਮ੍|
View original
हरिद्रात्रिफलानिम्बबलामधुकसाधितम्|
सक्षीरं माहिषं सर्पिः कामलाहरमुत्तमम्||५३||
इति हरिद्रादिघृतम्|
ਹਰਿਦ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦੌ ਦ੍ਰਵਾਨ੍ਤਰਾਭਾਵਾਤ੍ ਕ੍ਸੀਰਮੇਵ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਮ੍||੫੩||
Adhikarana 20 (54) · Śloka 55
ਗੋਮੂਤ੍ਰੇ ਦ੍ਵਿਗੁਣੇ ਦਾਰ੍ਵ੍ਯਾਃ ਕਲ੍ਕਾਕ੍ਸਦ੍ਵਯਸਾਧਿਤਃ|
ਦਾਰ੍ਵ੍ਯਾਃ ਪਞ੍ਚਪਲਕ੍ਵਾਥੇ ਕਲ੍ਕੇ ਕਾਲੀਯਕੇ ਪਰਃ||੫੪||
ਮਾਹਿਸਾਤ੍ ਸਰ੍ਪਿਸਃ ਪ੍ਰਸ੍ਥਃ ਪੂਰ੍ਵਃ ਪੂਰ੍ਵੇ ਪਰੇ ਪਰਃ|੫੫|
View original
गोमूत्रे द्विगुणे दार्व्याः कल्काक्षद्वयसाधितः|
दार्व्याः पञ्चपलक्वाथे कल्के कालीयके परः||५४||
माहिषात् सर्पिषः प्रस्थः पूर्वः पूर्वे परे परः|५५|
ਦਾਰ੍ਵ੍ਯਾਃ ਕਲ੍ਕਾਕ੍ਸਦ੍ਵਯਸਾਧਿਤੋ ਮਾਹਿਸਸਰ੍ਪਿਸਃ ਪ੍ਰਸ੍ਥ ਇਤਿ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਦਾਰ੍ਵ੍ਯਾਃ ਪਞ੍ਚਪਲਕ੍ਵਾਥੇ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰਾਪਿ ਪੂਰ੍ਵਘਤਾਨੁਸਾਰਾਤ੍ ਪਞ੍ਚਪਲਦਾਰ੍ਵੀਕ੍ਵਾਥੋਪਿ ਘਤਾਦ੍ਦ੍ਵਿਗੁਣ ਏਵ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਃ| ਕਾਲੀਯਕਕਲ੍ਕੋਪਿ ਪੂਰ੍ਵਵਦਕ੍ਸਦ੍ਵਯਮਾਨ ਏਵ| ਪੂਰ੍ਵਃ ਪੂਰ੍ਵੇ ਇਤਿ ਪੂਰ੍ਵੇ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗੇ, ਦਾਰ੍ਵੀਕਲ੍ਕਗੋਮੂਤ੍ਰਸਿਦ੍ਧੋ ਘਤਪ੍ਰਸ੍ਥਃ; ਪਰੇ ਤੁ ਕਾਮਲਾਖ੍ਯੇ, ਪਰਃ ਦਾਰ੍ਵੀਕ੍ਵਾਥਕਾਲੀਯਕਲ੍ਕਸਿਦ੍ਧਃ; ‘ਦੇਯਃ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ||੫੪||-
Adhikarana 21 (55-69) · Śloka 69
ਸ੍ਨੇਹੈਰੇਭਿਰੁਪਕ੍ਰਮ੍ਯ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਮਤ੍ਵਾ ਵਿਰੇਚਯੇਤ੍||੫੫||
ਪਯਸਾ ਮੂਤ੍ਰਯੁਕ੍ਤੇਨ ਬਹੁਸ਼ਃ ਕੇਵਲੇਨ ਵਾ|
ਦਨ੍ਤੀਫਲਰਸੇ ਕੋਸ੍ਣੇ ਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਾਞ੍ਜਲਿਨਾ ਸ਼ਤਮ੍||੫੬||
ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਞ੍ਜਲਿਂ ਮਦਿਤ੍ਵਾ ਵਾ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ ਪਾਣ੍ਡ੍ਵਾਮਯਾਪਹਮ੍|
ਦ੍ਵਿਸ਼ਰ੍ਕਰਂ ਤ੍ਰਿਵਚ੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਪਲਾਰ੍ਧਂ ਪੈਤ੍ਤਿਕਃ ਪਿਬੇਤ੍||੫੭||
ਕਫਪਾਣ੍ਡੁਸ੍ਤੁ ਗੋਮੂਤ੍ਰਕ੍ਲਿਨ੍ਨਯੁਕ੍ਤਾਂ ਹਰੀਤਕੀਮ੍|
ਆਰਗ੍ਵਧਂ ਰਸੇਨੇਕ੍ਸੋਰ੍ਵਿਦਾਰ੍ਯਾਮਲਕਸ੍ਯ ਚ||੫੮||
ਸਤ੍ਰ੍ਯੂਸਣਂ ਬਿਲ੍ਵਪਤ੍ਰਂ ਪਿਬੇਨ੍ਨਾ ਕਾਮਲਾਪਹਮ੍|
ਦਨ੍ਤ੍ਯਰ੍ਧਪਲਕਲ੍ਕਂ ਵਾ ਦ੍ਵਿਗੁਡਂ ਸ਼ੀਤਵਾਰਿਣਾ||੫੯||
ਕਾਮਲੀ ਤ੍ਰਿਵਤਾਂ ਵਾਪਿ ਤ੍ਰਿਫਲਾਯਾ ਰਸੈਃ ਪਿਬੇਤ੍|
ਵਿਸ਼ਾਲਾਤ੍ਰਿਫਲਾਮੁਸ੍ਤਕੁਸ੍ਠਦਾਰੁਕਲਿਙ੍ਗਕਾਨ੍||੬੦||
ਕਾਰ੍ਸਿਕਾਨਰ੍ਧਕਰ੍ਸਾਂਸ਼ਾਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦਤਿਵਿਸਾਂ ਤਥਾ|
ਕਰ੍ਸੌ ਮਧੁਰਸਾਯਾ ਦ੍ਵੌ ਸਰ੍ਵਮੇਤਤ੍ ਸੁਖਾਮ੍ਬੁਨਾ||੬੧||
ਮਦਿਤਂ ਤਂ ਰਸਂ ਪੂਤਂ ਪੀਤ੍ਵਾ ਲਿਹ੍ਯਾਚ੍ਚ ਮਧ੍ਵਨੁ|
ਕਾਸਂ ਸ਼੍ਵਾਸਂ ਜ੍ਵਰਂ ਦਾਹਂ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਮਰੋਚਕਮ੍||੬੨||
ਗੁਲ੍ਮਾਨਾਹਾਮਵਾਤਾਂਸ਼੍ਚ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਂ ਚ ਨਾਸ਼ਯੇਤ੍|
ਤ੍ਰਿਫਲਾਯਾ ਗੁਡੂਚ੍ਯਾ ਵਾ ਦਾਰ੍ਵ੍ਯਾ ਨਿਮ੍ਬਸ੍ਯ ਵਾ ਰਸਮ੍||੬੩||
ਸ਼ੀਤਂ ਮਧੁਯੁਤਂ ਪ੍ਰਾਤਃ ਕਾਮਲਾਰ੍ਤਃ ਪਿਬੇਨ੍ਨਰਃ|
ਕ੍ਸੀਰਮੂਤ੍ਰਂ ਪਿਬੇਤ੍ ਪਕ੍ਸਂ ਗਵ੍ਯਂ ਮਾਹਿਸਮੇਵ ਵਾ||੬੪||
ਪਾਣ੍ਡੁਰ੍ਗੋਮੂਤ੍ਰਯੁਕ੍ਤਂ ਵਾ ਸਪ੍ਤਾਹਂ ਤ੍ਰਿਫਲਾਰਸਮ੍|
ਤਰੁਜਾਨ੍ ਜ੍ਵਲਿਤਾਨ੍ਮੂਤ੍ਰੇ ਨਿਰ੍ਵਾਪ੍ਯਾਮਦ੍ਯ ਚਾਙ੍ਕੁਰਾਨ੍||੬੫||
ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਸ੍ਯ ਤਤ੍ ਪੂਤਂ ਪਾਣ੍ਡੁਸ਼ੋਥਹਰਂ ਪਿਬੇਤ੍|
ਸ੍ਵਰ੍ਣਕ੍ਸੀਰੀ ਤ੍ਰਿਵਚ੍ਛ੍ਯਾਮੇ ਭਦ੍ਰਦਾਰੁ ਸਨਾਗਰਮ੍||੬੬||
ਗੋਮੂਤ੍ਰਾਞ੍ਜਲਿਨਾ ਪਿਸ੍ਟਂ ਮੂਤ੍ਰੇ ਵਾ ਕ੍ਵਥਿਤਂ ਪਿਬੇਤ੍|
ਕ੍ਸੀਰਮੇਭਿਃ ਸ਼ਤਂ ਵਾਪਿ ਪਿਬੇਦ੍ਦੋਸਾਨੁਲੋਮਨਮ੍||੬੭||
ਹਰੀਤਕੀਂ ਪ੍ਰਯੋਗੇਣ ਗੋਮੂਤ੍ਰੇਣਾਥਵਾ ਪਿਬੇਤ੍|
ਜੀਰ੍ਣੇ ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਭੁਞ੍ਜੀਤ ਰਸੇਨ ਮਧੁਰੇਣ ਵਾ||੬੮||
ਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰਂ ਗਵਾਂ ਮੂਤ੍ਰੇ ਭਾਵਿਤਂ ਵਾਪ੍ਯਯੋਰਜਃ|
ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਪਯਸਾ ਪਾਯਯੇਦ੍ਭਿਸਕ੍||੬੯||
View original
स्नेहैरेभिरुपक्रम्य स्निग्धं मत्वा विरेचयेत्||५५||
पयसा मूत्रयुक्तेन बहुशः केवलेन वा|
दन्तीफलरसे कोष्णे काश्मर्याञ्जलिना शृतम्||५६||
द्राक्षाञ्जलिं मृदित्वा वा दद्यात् पाण्ड्वामयापहम्|
द्विशर्करं त्रिवृच्चूर्णं पलार्धं पैत्तिकः पिबेत्||५७||
कफपाण्डुस्तु गोमूत्रक्लिन्नयुक्तां हरीतकीम्|
आरग्वधं रसेनेक्षोर्विदार्यामलकस्य च||५८||
सत्र्यूषणं बिल्वपत्रं पिबेन्ना कामलापहम्|
दन्त्यर्धपलकल्कं वा द्विगुडं शीतवारिणा||५९||
कामली त्रिवृतां वाऽपि त्रिफलाया रसैः पिबेत्|
विशालात्रिफलामुस्तकुष्ठदारुकलिङ्गकान्||६०||
कार्षिकानर्धकर्षांशां कुर्यादतिविषां तथा|
कर्षौ मधुरसाया द्वौ सर्वमेतत् सुखाम्बुना||६१||
मृदितं तं रसं पूतं पीत्वा लिह्याच्च मध्वनु|
कासं श्वासं ज्वरं दाहं पाण्डुरोगमरोचकम्||६२||
गुल्मानाहामवातांश्च रक्तपित्तं च नाशयेत्|
त्रिफलाया गुडूच्या वा दार्व्या निम्बस्य वा रसम्||६३||
शीतं मधुयुतं प्रातः कामलार्तः पिबेन्नरः|
क्षीरमूत्रं पिबेत् पक्षं गव्यं माहिषमेव वा||६४||
पाण्डुर्गोमूत्रयुक्तं वा सप्ताहं त्रिफलारसम्|
तरुजान् ज्वलितान्मूत्रे निर्वाप्यामृद्य चाङ्कुरान्||६५||
मातुलुङ्गस्य तत् पूतं पाण्डुशोथहरं पिबेत्|
स्वर्णक्षीरी त्रिवृच्छ्यामे भद्रदारु सनागरम्||६६||
गोमूत्राञ्जलिना पिष्टं मूत्रे वा क्वथितं पिबेत्|
क्षीरमेभिः शृतं वाऽपि पिबेद्दोषानुलोमनम्||६७||
हरीतकीं प्रयोगेण गोमूत्रेणाथवा पिबेत्|
जीर्णे क्षीरेण भुञ्जीत रसेन मधुरेण वा||६८||
सप्तरात्रं गवां मूत्रे भावितं वाऽप्ययोरजः|
पाण्डुरोगप्रशान्त्यर्थं पयसा पाययेद्भिषक्||६९||
ਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਂ ਗਮ੍ਭਾਰੀਫਲਮ੍| ਸ਼ਤਮਿਤਿ ਫਾਣ੍ਟਕਸਾਯਵਿਧਿਨਾ ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪ੍ਤਂ, ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਞ੍ਜਲਿਂ ਮਦਿਤ੍ਵੇਤ੍ਯਨੇਨ ਸ੍ਫੁਟਮੇਵ ਫਾਣ੍ਟਕਸਾਯਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਦ੍ਵਿਸ਼ਰ੍ਕਰਮਿਤ੍ਯਾਦੌ ਤ੍ਰਿਵਚ੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਪਲਾਰ੍ਧਂ ਦ੍ਵਿਸ਼ਰ੍ਕਰਯੁਕ੍ਤਂ ਸਤ੍ ਸਾਰ੍ਧਪਲਮਾਨਂ ਭਵਤਿ| ਗੋਮੂਤ੍ਰਕ੍ਲਿਨ੍ਨਯੁਕ੍ਤਾਮਿਤਿ ਗੋਮੂਤ੍ਰੇਣ ਕ੍ਲਿਨ੍ਨਾਂ ਕਲ੍ਕੀਕਤਾਂ ਤਥਾ ਗੋਮੂਤ੍ਰੇਣ ਯੁਕ੍ਤਾਮਾਲੋਡਿਤਾਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਆਰਗ੍ਵਧਰਸੇਨ ਹਰੀਤਕੀਂ ਪਿਬੇਦਿਤਿ ਯੋਜਯਨ੍ਤਿ, ਇਕ੍ਸ੍ਵਾਦਿਰਸੇਨ ਸਤ੍ਰਿਕਟੁਂ ਬਿਲ੍ਵਪਤ੍ਰਂ ਪਿਬੇਦਿਤਿ ਯੋਜਯਨ੍ਤਿ| ਆਰਗ੍ਵਧਂ ਸਤ੍ਰਿਕਟੁਕਂ ਵਿਦਾਰ੍ਯਾ ਆਮਲਕਸ੍ਯ ਚ ਰਸੇਨ ਪਿਬੇਦਿਤ੍ਯਪਰੋਰ੍ਥਃ| ਵਿਸ਼ਾਲੇਤ੍ਯਾਦੌ ਫਾਣ੍ਟਕਸਾਯਵਦ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਤ੍ ਪਲਮਾਨਾਤ੍ ਚਤੁਸ੍ਪਲਂ ਦ੍ਰਵਂ ਵਦਨ੍ਤਿ ਵਦ੍ਧਾਃ||੫੫-੬੯||
Adhikarana 22 (70-71) · Śloka 71
ਤ੍ਰ੍ਯੂਸਣਤ੍ਰਿਫਲਾਮੁਸ੍ਤਵਿਡਙ੍ਗਚਿਤ੍ਰਕਾਃ ਸਮਾਃ|
ਨਵਾਯੋਰਜਸੋ ਭਾਗਾਸ੍ਤਚ੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸਰ੍ਪਿਸਾ||੭੦||
ਭਕ੍ਸਯੇਤ੍ ਪਾਣ੍ਡੁਹਦ੍ਰੋਗਕੁਸ੍ਠਾਰ੍ਸ਼ਃਕਾਮਲਾਪਹਮ੍|
ਨਵਾਯਸਮਿਦਂ ਚੂਰ੍ਣਂ ਕਸ੍ਣਾਤ੍ਰੇਯੇਣ ਭਾਸਿਤਮ੍||੭੧||
ਇਤਿ ਨਵਾਯਸਚੂਰ੍ਣਮ੍|
View original
त्र्यूषणत्रिफलामुस्तविडङ्गचित्रकाः समाः|
नवायोरजसो भागास्तच्चूर्णं क्षौद्रसर्पिषा||७०||
भक्षयेत् पाण्डुहृद्रोगकुष्ठार्शःकामलापहम्|
नवायसमिदं चूर्णं कृष्णात्रेयेण भाषितम्||७१||
इति नवायसचूर्णम्|
ਨਵਾਯੋਰਜਸੋ ਭਾਗ ਇਤਿ ਏਕਭਾਗਾਪੇਕ੍ਸਯਾ ਨਵਗੁਣਤ੍ਵਮਯੋਰਜਸਃ; ਤੇਨ ਤ੍ਰ੍ਯੂਸਣਾਦੀਨਾਂ ਮਿਲਿਤਾਨਾਂ ਚੂਰ੍ਣੇਨ ਸਮਮਯੋਰਜਃ||੭੦-੭੧||
Adhikarana 23 (72-79) · Śloka 80
ਗੁਡਨਾਗਰਮਣ੍ਡੂਰਤਿਲਾਂਸ਼ਾਨ੍ਮਾਨਤਃ ਸਮਾਨ੍|
ਪਿਪ੍ਪਲੀਦ੍ਵਿਗੁਣਾਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਗੁਟਿਕਾਂ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਿਣੇ||੭੨||
ਤ੍ਰ੍ਯੂਸਣਂ ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਮੁਸ੍ਤਂ ਵਿਡਙ੍ਗਂ ਚਵ੍ਯਚਿਤ੍ਰਕੌ|
ਦਾਰ੍ਵੀਤ੍ਵਙ੍ਮਾਕ੍ਸਿਕੋ ਧਾਤੁਰ੍ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਕਂ ਦੇਵਦਾਰੁ ਚ||੭੩||
ਏਤਾਨ੍ ਦ੍ਵਿਪਲਿਕਾਨ੍ਭਾਗਾਂਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਪਥਕ੍ ਪਥਕ੍|
ਮਣ੍ਡੂਰਂ ਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਚੂਰ੍ਣਾਚ੍ਛੁਦ੍ਧਮਞ੍ਜਨਸਨ੍ਨਿਭਮ੍||੭੪||
ਗੋਮੂਤ੍ਰੇਸ੍ਟਗੁਣੇ ਪਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤਤ੍ ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪੇਤ੍ਤਤਃ|
ਉਦੁਮ੍ਬਰਸਮਾਨ੍ਕਤ੍ਵਾ ਵਟਕਾਂਸ੍ਤਾਨ੍ ਯਥਾਗ੍ਨਿ ਨਾ||੭੫||
ਉਪਯੁਞ੍ਜੀਤ ਤਕ੍ਰੇਣ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਜੀਰ੍ਣੇ ਚ ਭੋਜਨਮ੍|
ਮਣ੍ਡੂਰਵਟਕਾ ਹ੍ਯੇਤੇ ਪ੍ਰਾਣਦਾਃ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਿਣਾਮ੍||੭੬||
ਕੁਸ੍ਠਾਨ੍ਯਜੀਰ੍ਣਕਂ ਸ਼ੋਥਮੂਰੁਸ੍ਤਮ੍ਭਂ ਕਫਾਮਯਾਨ੍|
ਅਰ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਕਾਮਲਾਂ ਮੇਹਂ ਪ੍ਲੀਹਾਨਂ ਸ਼ਮਯਨ੍ਤਿ ਚ||੭੭||
ਇਤਿ ਮਣ੍ਡੂਰਵਟਕਾਃ|
ਤਾਪ੍ਯਾਦ੍ਰਿਜਤੁਰੂਪ੍ਯਾਯੋਮਲਾਃ ਪਞ੍ਚਪਲਾਃ ਪਥਕ੍|
ਚਿਤ੍ਰਕਤ੍ਰਿਫਲਾਵ੍ਯੋਸਵਿਡਙ੍ਗੈਃ ਪਲਿਕੈਃ ਸਹ||੭੮||
ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਸ੍ਟਪਲੋਨ੍ਮਿਸ਼੍ਰਾਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਿਤਾ ਮਧੁਨਾਪ੍ਲੁਤਾਃ|
ਅਭ੍ਯਸ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਵਕ੍ਸਮਾਤ੍ਰਾ ਹਿ ਜੀਰ੍ਣੇ ਹਿਤਮਿਤਾਸ਼ਿਨਾ||੭੯||
ਕੁਲਤ੍ਥਕਾਕਮਾਚ੍ਯਾਦਿਕਪੋਤਪਰਿਹਾਰਿਣਾ|੮੦|
View original
गुडनागरमण्डूरतिलांशान्मानतः समान्|
पिप्पलीद्विगुणां कुर्याद्गुटिकां पाण्डुरोगिणे||७२||
त्र्यूषणं त्रिफला मुस्तं विडङ्गं चव्यचित्रकौ|
दार्वीत्वङ्माक्षिको धातुर्ग्रन्थिकं देवदारु च||७३||
एतान् द्विपलिकान्भागांश्चूर्णं कुर्यात् पृथक् पृथक्|
मण्डूरं द्विगुणं चूर्णाच्छुद्धमञ्जनसन्निभम्||७४||
गोमूत्रेऽष्टगुणे पक्त्वा तस्मिंस्तत् प्रक्षिपेत्ततः|
उदुम्बरसमान्कृत्वा वटकांस्तान् यथाग्नि ना||७५||
उपयुञ्जीत तक्रेण सात्म्यं जीर्णे च भोजनम्|
मण्डूरवटका ह्येते प्राणदाः पाण्डुरोगिणाम्||७६||
कुष्ठान्यजीर्णकं शोथमूरुस्तम्भं कफामयान्|
अर्शांसि कामलां मेहं प्लीहानं शमयन्ति च||७७||
इति मण्डूरवटकाः|
ताप्याद्रिजतुरूप्यायोमलाः पञ्चपलाः पृथक्|
चित्रकत्रिफलाव्योषविडङ्गैः पलिकैः सह||७८||
शर्कराष्टपलोन्मिश्राश्चूर्णिता मधुनाऽऽप्लुताः|
अभ्यस्यास्त्वक्षमात्रा हि जीर्णे हितमिताशिना||७९||
कुलत्थकाकमाच्यादिकपोतपरिहारिणा|८०|
ਮਣ੍ਡੂਰਂ ਪੁਰਾਣਂ ਲੋਹਕਿਟ੍ਟਮ੍||੭੨-੭੯||-
Adhikarana 24 (80-86) · Śloka 86
ਤ੍ਰਿਫਲਾਯਾਸ੍ਤ੍ਰਯੋ ਭਾਗਾਸ੍ਤ੍ਰਯਸ੍ਤ੍ਰਿਕਟੁਕਸ੍ਯ ਚ||੮੦||
ਭਾਗਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਕਮੂਲਸ੍ਯ ਵਿਡਙ੍ਗਾਨਾਂ ਤਥੈਵ ਚ|
ਪਞ੍ਚਾਸ਼੍ਮਜਤੁਨੋ ਭਾਗਾਸ੍ਤਥਾ ਰੂਪ੍ਯਮਲਸ੍ਯ ਚ||੮੧||
ਮਾਕ੍ਸਿਕਸ੍ਯ ਚ ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਲੌਹਸ੍ਯ ਰਜਸਸ੍ਤਥਾ|
ਅਸ੍ਟੌ ਭਾਗਾਃ ਸਿਤਾਯਾਸ਼੍ਚ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਚੂਰ੍ਣਿਤਮ੍||੮੨||
ਮਾਕ੍ਸਿਕੇਣਾਪ੍ਲੁਤਂ ਸ੍ਥਾਪ੍ਯਮਾਯਸੇ ਭਾਜਨੇ ਸ਼ੁਭੇ|
ਉਦੁਮ੍ਬਰਸਮਾਂ ਮਾਤ੍ਰਾਂ ਤਤਃ ਖਾਦੇਦ੍ਯਥਾਗ੍ਨਿ ਨਾ||੮੩||
ਦਿਨੇ ਦਿਨੇ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ ਜੀਰ੍ਣੇ ਭੋਜ੍ਯਂ ਯਥੇਪ੍ਸਿਤਮ੍|
ਵਰ੍ਜਯਿਤ੍ਵਾ ਕੁਲਤ੍ਥਾਨਿ ਕਾਕਮਾਚੀਂ ਕਪੋਤਕਮ੍||੮੪||
ਯੋਗਰਾਜ ਇਤਿ ਖ੍ਯਾਤੋ ਯੋਗੋਯਮਮਤੋਪਮਃ|
ਰਸਾਯਨਮਿਦਂ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਂ ਸਰ੍ਵਰੋਗਹਰਂ ਸ਼ਿਵਮ੍||੮੫||
ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਂ ਵਿਸਂ ਕਾਸਂ ਯਕ੍ਸ੍ਮਾਣਂ ਵਿਸਮਜ੍ਵਰਮ੍|
ਕੁਸ੍ਠਾਨ੍ਯਜੀਰ੍ਣਕਂ ਮੇਹਂ ਸ਼ੋਸਂ ਸ਼੍ਵਾਸਮਰੋਚਕਮ੍||੮੬||
ਵਿਸ਼ੇਸਾਦ੍ਧਨ੍ਤ੍ਯਪਸ੍ਮਾਰਂ ਕਾਮਲਾਂ ਗੁਦਜਾਨਿ ਚ|
ਇਤਿ ਯੋਗਰਾਜਃ|
View original
त्रिफलायास्त्रयो भागास्त्रयस्त्रिकटुकस्य च||८०||
भागश्चित्रकमूलस्य विडङ्गानां तथैव च|
पञ्चाश्मजतुनो भागास्तथा रूप्यमलस्य च||८१||
माक्षिकस्य च शुद्धस्य लौहस्य रजसस्तथा|
अष्टौ भागाः सितायाश्च तत्सर्वं सूक्ष्मचूर्णितम्||८२||
माक्षिकेणाप्लुतं स्थाप्यमायसे भाजने शुभे|
उदुम्बरसमां मात्रां ततः खादेद्यथाग्नि ना||८३||
दिने दिने प्रयुञ्जीत जीर्णे भोज्यं यथेप्सितम्|
वर्जयित्वा कुलत्थानि काकमाचीं कपोतकम्||८४||
योगराज इति ख्यातो योगोऽयममृतोपमः|
रसायनमिदं श्रेष्ठं सर्वरोगहरं शिवम्||८५||
पाण्डुरोगं विषं कासं यक्ष्माणं विषमज्वरम्|
कुष्ठान्यजीर्णकं मेहं शोषं श्वासमरोचकम्||८६||
विशेषाद्धन्त्यपस्मारं कामलां गुदजानि च|
इति योगराजः|
ਤ੍ਰਿਫਲੇਤ੍ਯਾਦੌ ਰੌਪ੍ਯਮਲਂ ਰੂਪ੍ਯਸ੍ਯ ਯਤ੍ ਕਿਟ੍ਟਂ ਭਵਤਿ ਤਜ੍ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਮਾਕ੍ਸਿਕਸ੍ਯੇਤਿ ਮਾਕ੍ਸਿਕਧਾਤੋਃ| ਅਸ਼੍ਮਜਤ੍ਵਾਦੀਨਾਂ ਚਤੁਰ੍ਣਾਂ ਪਞ੍ਚਭਾਗਾਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ; ਕਿਂਵਾ ਪਞ੍ਚਾਸ਼੍ਮਜਤੁਨੋ ਭਾਗਾਃ, ਤਥਾ ਰੂਪ੍ਯਮਲਸ੍ਯ ਚੇਤਿ ਰੂਪ੍ਯਮਲਸ੍ਯੇਤਿ ਸ਼ਿਲਾਜਤੁਵਿਸ਼ੇਸਣਂ; ਤੇਨ ਰੂਪ੍ਯਮਲਰੂਪਂ ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਸ਼ਿਲਾਜਤੁ “ਰਾਜਤਂ ਕਟੁਕਂ” (ਚਿ.ਅ.੧,ਪਾ.੩) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ, ਤਦਿਹ ਗਹ੍ਯਤੇ||੮੦-੮੬||-
Adhikarana 25 (87-99) · Śloka 99
ਕੌਟਜਤ੍ਰਿਫਲਾਨਿਮ੍ਬਪਟੋਲਘਨਨਾਗਰੈਃ||੮੭||
ਭਾਵਿਤਾਨਿ ਦਸ਼ਾਹਾਨਿ ਰਸੈਰ੍ਦ੍ਵਿਤ੍ਰਿਗੁਣਾਨਿ ਵਾ|
ਸ਼ਿਲਾਜਤੁਪਲਾਨ੍ਯਸ੍ਟੌ ਤਾਵਤੀ ਸਿਤਸ਼ਰ੍ਕਰਾ||੮੮||
ਤ੍ਵਕ੍ਕ੍ਸੀਰੀ ਪਿਪ੍ਪਲੀ ਧਾਤ੍ਰੀ ਕਰ੍ਕਟਾਖ੍ਯਾ ਪਲੋਨ੍ਮਿਤਾ|
ਨਿਦਿਗ੍ਧ੍ਯਾਃ ਫਲਮੂਲਾਭ੍ਯਾਂ ਪਲਂ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਤ੍ਰਿਗਨ੍ਧਕਮ੍|
ਚੂਰ੍ਣਿਤਂ ਮਧੁਨਃ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਤ੍ਰਿਪਲੇਨਾਕ੍ਸਿਕਾਨ੍ ਗੁਡਾਨ੍|
ਦਾਡਿਮਾਮ੍ਬੁਪਯਃਪਕ੍ਸਿਰਸਤੋਯਸੁਰਾਸਵਾਨ੍||੯੦||
ਤਾਨ੍ ਭਕ੍ਸਯਿਤ੍ਵਾਨੁਪਿਬੇਨ੍ਨਿਰਨ੍ਨੋ ਭੁਕ੍ਤ ਏਵ ਵਾ|
ਪਾਣ੍ਡੁਕੁਸ੍ਠਜ੍ਵਰਪ੍ਲੀਹਤਮਕਾਰ੍ਸ਼ੋਭਗਨ੍ਦਰਾਨ੍||੯੧||
ਪੂਤਿਹਚ੍ਛੁਕ੍ਰਮੂਤ੍ਰਾਗ੍ਨਿਦੋਸਸ਼ੋਸਗਰੋਦਰਾਨ੍ |
ਕਾਸਾਸਗ੍ਦਰਪਿਤ੍ਤਾਸਕ੍ਸ਼ੋਥਗੁਲ੍ਮਗਲਾਮਯਾਨ੍||੯੨||
ਤੇ ਚ ਸਰ੍ਵਵ੍ਰਣਾਨ੍ ਹਨ੍ਯੁਃ ਸਰ੍ਵਰੋਗਹਰਾਃ ਸ਼ਿਵਾਃ|
ਇਤਿ ਸ਼ਿਲਾਜਤੁਵਟਕਾਃ|
ਪੁਨਰ੍ਨਵਾ ਤ੍ਰਿਵਦ੍ਵ੍ਯੋਸਵਿਡਙ੍ਗਂ ਦਾਰੁ ਚਿਤ੍ਰਕਮ੍||੯੩||
ਕੁਸ੍ਠਂ ਹਰਿਦ੍ਰੇ ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਦਨ੍ਤੀ ਚਵ੍ਯਂ ਕਲਿਙ੍ਗਕਾਃ|
ਪਿਪ੍ਪਲੀ ਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਂ ਮੁਸ੍ਤਂ ਚੇਤਿ ਪਲੋਨ੍ਮਿਤਮ੍||੯੪||
ਮਣ੍ਡੂਰਂ ਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਚੂਰ੍ਣਾਦ੍ਗੋਮੂਤ੍ਰੇ ਦ੍ਵ੍ਯਾਢਕੇ ਪਚੇਤ੍|
ਕੋਲਵਦ੍ਗੁਟਿਕਾਃ ਕਤ੍ਵਾ ਤਕ੍ਰੇਣਾਲੋਡ੍ਯ ਨਾ ਪਿਬੇਤ੍||੯੫||
ਤਾਃ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਾਨ੍ ਪ੍ਲੀਹਾਨਮਰ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਵਿਸਮਜ੍ਵਰਮ੍|
ਸ਼੍ਵਯਥੁਂ ਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸਂ ਹਨ੍ਯੁਃ ਕੁਸ੍ਠਂ ਕ੍ਰਿਮੀਂਸ੍ਤਥਾ||੯੬||
ਇਤਿ ਪੁਨਰ੍ਨਵਾਮਣ੍ਡੂਰਮ੍|
ਦਾਰ੍ਵੀਤ੍ਵਕ੍ ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਵ੍ਯੋਸਂ ਵਿਡਙ੍ਗਮਯਸੋ ਰਜਃ|
ਮਧੁਸਰ੍ਪਿਰ੍ਯੁਤਂ ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍ ਕਾਮਲਾਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਵਾਨ੍||੯੭||
ਤੁਲ੍ਯਾ ਅਯੋਰਜਃਪਥ੍ਯਾਹਰਿਦ੍ਰਾਃ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸਰ੍ਪਿਸਾ|
ਚੂਰ੍ਣਿਤਾਃ ਕਾਮਲੀ ਲਿਹ੍ਯਾਦ੍ਗੁਡਕ੍ਸੌਦ੍ਰੇਣ ਵਾਭਯਾਃ||੯੮||
ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਦ੍ਵੇ ਹਰਿਦ੍ਰੇ ਚ ਕਟੁਰੋਹਿਣ੍ਯਯੋਰਜਃ|
ਚੂਰ੍ਣਿਤਂ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸਰ੍ਪਿਰ੍ਭ੍ਯਾਂ ਸ ਲੇਹਃ ਕਾਮਲਾਪਹਃ||੯੯||
View original
कौटजत्रिफलानिम्बपटोलघननागरैः||८७||
भावितानि दशाहानि रसैर्द्वित्रिगुणानि वा|
शिलाजतुपलान्यष्टौ तावती सितशर्करा||८८||
त्वक्क्षीरी पिप्पली धात्री कर्कटाख्या पलोन्मिता|
निदिग्ध्याः फलमूलाभ्यां पलं युक्त्या त्रिगन्धकम्|
चूर्णितं मधुनः कुर्यात् त्रिपलेनाक्षिकान् गुडान्|
दाडिमाम्बुपयःपक्षिरसतोयसुरासवान्||९०||
तान् भक्षयित्वाऽनुपिबेन्निरन्नो भुक्त एव वा|
पाण्डुकुष्ठज्वरप्लीहतमकार्शोभगन्दरान्||९१||
पूतिहृच्छुक्रमूत्राग्निदोषशोषगरोदरान् |
कासासृग्दरपित्तासृक्शोथगुल्मगलामयान्||९२||
ते च सर्वव्रणान् हन्युः सर्वरोगहराः शिवाः|
इति शिलाजतुवटकाः|
पुनर्नवा त्रिवृद्व्योषविडङ्गं दारु चित्रकम्||९३||
कुष्ठं हरिद्रे त्रिफला दन्ती चव्यं कलिङ्गकाः|
पिप्पली पिप्पलीमूलं मुस्तं चेति पलोन्मितम्||९४||
मण्डूरं द्विगुणं चूर्णाद्गोमूत्रे द्व्याढके पचेत्|
कोलवद्गुटिकाः कृत्वा तक्रेणालोड्य ना पिबेत्||९५||
ताः पाण्डुरोगान् प्लीहानमर्शांसि विषमज्वरम्|
श्वयथुं ग्रहणीदोषं हन्युः कुष्ठं क्रिमींस्तथा||९६||
इति पुनर्नवामण्डूरम्|
दार्वीत्वक् त्रिफला व्योषं विडङ्गमयसो रजः|
मधुसर्पिर्युतं लिह्यात् कामलापाण्डुरोगवान्||९७||
तुल्या अयोरजःपथ्याहरिद्राः क्षौद्रसर्पिषा|
चूर्णिताः कामली लिह्याद्गुडक्षौद्रेण वाऽभयाः||९८||
त्रिफला द्वे हरिद्रे च कटुरोहिण्ययोरजः|
चूर्णितं क्षौद्रसर्पिर्भ्यां स लेहः कामलापहः||९९||
ਭਾਵਿਤਾਨੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਦ੍ਵਿਗੁਣਤ੍ਰਿਗੁਣਦਸ਼ਾਹਾਨਿ ਭਾਵਿਤਾਨਿ| ਰਸੈਰਿਤਿ ਕੌਟਜਾਦਿਕ੍ਵਾਥੈਃ| ਕੌਟਜਂ ਕੁਟਜਫਲਮ੍| ਅਤ੍ਰ ਭਾਵਨਾ ਸ਼ਿਲਾਜਤੂਕ੍ਤੇਨੈਵ ਵਿਧਿਨਾ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾ; ਕ੍ਵਾਥ੍ਯਕ੍ਵਾਥਮਾਨੇ ਚ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰਂ- “ਤੁਲ੍ਯਂ ਗਿਰਿਜੇਨ ਜਲੇ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੇ ਭਾਵਨੌਸਧਂ ਕ੍ਵਾਥ੍ਯਮ੍| ਤਤ੍ਕ੍ਵਾਥੇ ਪਾਦਾਂਸ਼ੇ ਪੂਤੋਸ੍ਣੇ ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪੇਦ੍ਗਿਰਿਜਮ੍|| ਤਤ੍ਸਮਰਸਤਾਂ ਯਾਤਂ ਸਂਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪੇਦ੍ਰਸੇ ਭੂਯਃ” ਇਤਿ; ਏਵਂ ਚਾਨ੍ਯਤ੍ਰਾਪਿ ਭਾਵਨਾਵਿਧੌ ਕ੍ਵਾਥ੍ਯਕ੍ਕਾਥਮਾਨੌ ਜ੍ਞੇਯੌ| ਫਲਮੂਲਾਭ੍ਯਾਂ ਪਲਮਿਤਿ ਮਿਲਿਤ੍ਵਾ ਪਲਮ੍| ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਤ੍ਰਿਗਨ੍ਧਕਮਿਤਿ ਯਾਵਤਾ ਤ੍ਰਿਗਨ੍ਧੇਨ ਸਾਧੁਗਨ੍ਧੋ ਭਵਤਿ ਤਾਵਨ੍ਮਾਤ੍ਰਂ ਤ੍ਰਿਗਨ੍ਧਂ ਜ੍ਞੇਯਂ; ਤ੍ਰਿਗਨ੍ਧਂ ਚ ਪਤ੍ਰਤ੍ਵਗੇਲਾ ਉਚ੍ਯਨ੍ਤੇ, “ਤ੍ਰਿਗਨ੍ਧਂ ਤੁ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਂ ਤ੍ਵਗੇਲਾਪਤ੍ਰਕੈਃ ਸਮੈਃ| ਤਦੇਵ ਤੁ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਂ ਚਾਤੁਰ੍ਜਾਤਂ ਸਕੇਸਰਮ੍” ਇਤਿ| ਪੂਤ੍ਯਾਦਿਭਿਰ੍ਦੋਸਸ਼ਬ੍ਦਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ||੮੭-੯੯||
Adhikarana 26 (100-101) · Śloka 101
ਦ੍ਵਿਪਲਾਂਸ਼ਾਂ ਤੁਗਾਕ੍ਸੀਰੀਂ ਨਾਗਰਂ ਮਧੁਯਸ੍ਟਿਕਾਮ੍|
ਪ੍ਰਾਸ੍ਥਿਕੀਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀਂ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਂ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਰ੍ਧਤੁਲਾਂ ਸ਼ੁਭਾਮ੍||੧੦੦||
ਧਾਤ੍ਰੀਫਲਰਸਦ੍ਰੋਣੇ ਚੂਰ੍ਣਿਤਂ ਲੇਹਵਤ੍ ਪਚੇਤ੍|
ਸ਼ੀਤਂ ਮਧੁਪ੍ਰਸ੍ਥਯੁਤਂ ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍ ਪਾਣਿਤਲਂ ਤਤਃ||੧੦੧||
ਹਨ੍ਤ੍ਯੇਸ ਕਾਮਲਾਂ ਪਿਤ੍ਤਂ ਪਾਣ੍ਡੁਂ ਕਾਸਂ ਹਲੀਮਕਮ੍|
ਇਤਿ ਧਾਤ੍ਰ੍ਯਵਲੇਹਃ|
View original
द्विपलांशां तुगाक्षीरीं नागरं मधुयष्टिकाम्|
प्रास्थिकीं पिप्पलीं द्राक्षां शर्करार्धतुलां शुभाम्||१००||
धात्रीफलरसद्रोणे चूर्णितं लेहवत् पचेत्|
शीतं मधुप्रस्थयुतं लिह्यात् पाणितलं ततः||१०१||
हन्त्येष कामलां पित्तं पाण्डुं कासं हलीमकम्|
इति धात्र्यवलेहः|
ਦ੍ਵਿਪਲਾਂਸ਼ਾਮਿਤ੍ਯਾਦੌ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾ ਪ੍ਰਾਸ੍ਥਿਕੀ| ਧਾਤ੍ਰੀਫਲਰਸਃ ਧਾਤ੍ਰੀਸ੍ਵਰਸਃ||੧੦੦-੧੦੧||-
Adhikarana 27 (102-104) · Śloka 104
ਤ੍ਰ੍ਯੂਸਣਂ ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਚਵ੍ਯਂ ਚਿਤ੍ਰਕੋ ਦੇਵਦਾਰੁ ਚ||੧੦੨||
ਵਿਡਙ੍ਗਾਨ੍ਯਥ ਮੁਸ੍ਤਂ ਚ ਵਤ੍ਸਕਂ ਚੇਤਿ ਚੂਰ੍ਣਯੇਤ੍|
ਮਣ੍ਡੂਰਤੁਲ੍ਯਂ ਤਚ੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਗੋਮੂਤ੍ਰੇਸ੍ਟਗੁਣੇ ਪਚੇਤ੍||੧੦੩||
ਸ਼ਨੈਃ ਸਿਦ੍ਧਾਸ੍ਤਥਾ ਸ਼ੀਤਾਃ ਕਾਰ੍ਯਾਃ ਕਰ੍ਸਸਮਾ ਗੁਡਾਃ|
ਯਥਾਗ੍ਨਿ ਭਕ੍ਸਣੀਯਾਸ੍ਤੇ ਪ੍ਲੀਹਪਾਣ੍ਡ੍ਵਾਮਯਾਪਹਾਃ||੧੦੪||
ਗ੍ਰਹਣ੍ਯਰ੍ਸ਼ੋਨੁਦਸ਼੍ਚੈਵ ਤਕ੍ਰਵਾਟ੍ਯਾਸ਼ਿਨਃ ਸ੍ਮਤਾਃ|
ਇਤਿ ਮਣ੍ਡੂਰਵਟਕਾਃ|
View original
त्र्यूषणं त्रिफला चव्यं चित्रको देवदारु च||१०२||
विडङ्गान्यथ मुस्तं च वत्सकं चेति चूर्णयेत्|
मण्डूरतुल्यं तच्चूर्णं गोमूत्रेऽष्टगुणे पचेत्||१०३||
शनैः सिद्धास्तथा शीताः कार्याः कर्षसमा गुडाः|
यथाग्नि भक्षणीयास्ते प्लीहपाण्ड्वामयापहाः||१०४||
ग्रहण्यर्शोनुदश्चैव तक्रवाट्याशिनः स्मृताः|
इति मण्डूरवटकाः|
ਤ੍ਰ੍ਯੂਸਣਾਦੀਨਾਮਸ੍ਟਾਵਿਂਸ਼ਤਿਪਲਾਨਿ, ਮਣ੍ਡੂਰਂ ਚ ਦ੍ਵਿਗੁਣਂ, ਸਮੁਦਿਤਂ ਚੂਰ੍ਣਂ ਚਤੁਰਧਿਕਾਸ਼ੀਤਿਪਲਮਾਨਂ ਭਵਤਿ| ਪਥਗਿਤਿ ਪਾਠਾਨ੍ਮਣ੍ਡੂਰਚੂਰ੍ਣਮੇਵ ਪਥਙ੍ਮੂਤ੍ਰੇ ਪਕ੍ਤਵ੍ਯਂ, ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਿਧ੍ਯਤਿ ਤ੍ਰ੍ਯੂਸਣਾਦੀਨਾਂ ਚੂਰ੍ਣਂ ਪ੍ਰਕ੍ਸੇਪ੍ਯਮ੍| ਸ਼ੁਦ੍ਧਮਿਤਿਪਦੇਨ ਮਣ੍ਡੂਰਸ੍ਯ ਧ੍ਮਾਪਨਗੋਮੂਤ੍ਰਨਿਰ੍ਵਾਪਣਾਦਿਨਾ ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਕੇਚਿਤ੍ਤੁ ਗੋਮੂਤ੍ਰਮਸ੍ਟਗੁਣਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਸਨ੍ਨਮਣ੍ਡੂਰਾਦੇਵ ਵਦਨ੍ਤਿ; ਅਯਮੇਵ ਪਕ੍ਸਃ ਸਾਧੁ ਪ੍ਰਤਿਭਾਤਿ||੧੦੨-੧੦੪||-
Adhikarana 28 (105-110) · Śloka 110
ਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾ ਰਜਨੀ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾ ਬਲਾਮੂਲਾਨ੍ਯਯੋਰਜਃ||੧੦੫||
ਲੋਧ੍ਰਂ ਚੈਤੇਸੁ ਗੌਡਃ ਸ੍ਯਾਦਰਿਸ੍ਟਃ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਿਣਾਮ੍|
ਇਤਿ ਗੌਡੋਰਿਸ੍ਟਃ|
ਬੀਜਕਾਤ੍ਸੋਡਸ਼ਪਲਂ ਤ੍ਰਿਫਲਾਯਾਸ਼੍ਚ ਵਿਂਸ਼ਤਿਃ||੧੦੬||
ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਯਾਃ ਪਞ੍ਚ ਲਾਕ੍ਸਾਯਾਃ ਸਪ੍ਤ ਦ੍ਰੋਣੇ ਜਲਸ੍ਯ ਤਤ੍|
ਸਾਧ੍ਯਂ ਪਾਦਾਵਸ਼ੇਸੇ ਤੁ ਪੂਤਸ਼ੇਸੇ ਸਮਾਵਪੇਤ੍||੧੦੭||
ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਯਾਸ੍ਤੁਲਾਂ ਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਮਾਕ੍ਸਿਕਸ੍ਯ ਚ ਕਾਰ੍ਸਿਕਮ੍|
ਵ੍ਯੋਸਂ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਨਖੋਸ਼ੀਰਂ ਕ੍ਰਮੁਕਂ ਸੈਲਵਾਲੁਕਮ੍||੧੦੮||
ਮਧੁਕਂ ਕੁਸ੍ਠਮਿਤ੍ਯੇਤਚ੍ਚੂਰ੍ਣਿਤਂ ਘਤਭਾਜਨੇ|
ਯਵੇਸੁ ਦਸ਼ਰਾਤ੍ਰਂ ਤਦ੍ਗ੍ਰੀਸ੍ਮੇ ਦ੍ਵਿਃ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰੇ ਸ੍ਥਿਤਮ੍||੧੦੯||
ਪਿਬੇਤ੍ਤਦ੍ਗ੍ਰਹਣੀਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਾਰ੍ਸ਼ਃਸ਼ੋਥਗੁਲ੍ਮਨੁਤ੍|
ਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰਾਸ਼੍ਮਰੀਮੇਹਕਾਮਲਾਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜਿਤ੍||੧੧੦||
ਬੀਜਕਾਰਿਸ੍ਟ ਇਤ੍ਯੇਸ ਆਤ੍ਰੇਯੇਣ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ|
ਇਤਿ ਬੀਜਕਾਰਿਸ੍ਟਃ|
View original
मञ्जिष्ठा रजनी द्राक्षा बलामूलान्ययोरजः||१०५||
लोध्रं चैतेषु गौडः स्यादरिष्टः पाण्डुरोगिणाम्|
इति गौडोऽरिष्टः|
बीजकात्षोडशपलं त्रिफलायाश्च विंशतिः||१०६||
द्राक्षायाः पञ्च लाक्षायाः सप्त द्रोणे जलस्य तत्|
साध्यं पादावशेषे तु पूतशेषे समावपेत्||१०७||
शर्करायास्तुलां प्रस्थं माक्षिकस्य च कार्षिकम्|
व्योषं व्याघ्रनखोशीरं क्रमुकं सैलवालुकम्||१०८||
मधुकं कुष्ठमित्येतच्चूर्णितं घृतभाजने|
यवेषु दशरात्रं तद्ग्रीष्मे द्विः शिशिरे स्थितम्||१०९||
पिबेत्तद्ग्रहणीपाण्डुरोगार्शःशोथगुल्मनुत्|
मूत्रकृच्छ्राश्मरीमेहकामलासन्निपातजित्||११०||
बीजकारिष्ट इत्येष आत्रेयेण प्रकीर्तितः|
इति बीजकारिष्टः|
ਬੀਜਕਾਤ੍ ਸੋਡਸ਼ਪਲਮਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਕੇਚਿਤ੍ ‘ਦ੍ਵਿਰ੍ਬੀਜਕਪਲਾਨ੍ਯਸ੍ਟੌ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਸ ਏਵਾਰ੍ਥਃ| ਬੀਜਕਃ ਅਸਨਃ| ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਨਖਃ ਨਖੀਭੇਦ ਏਵ| ਦ੍ਵਿਃ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰੇ ਇਤਿ ਵਿਂਸ਼ਤਿਰਾਤ੍ਰਸ੍ਥਿਤਮ੍||੧੦੫-੧੧੦||-
Adhikarana 29 (111-113) · Śloka 113
ਧਾਤ੍ਰੀਫਲਸਹਸ੍ਰੇ ਦ੍ਵੇ ਪੀਡਯਿਤ੍ਵਾ ਰਸਂ ਤੁ ਤਮ੍||੧੧੧||
ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਾਸ੍ਟਾਂਸ਼ੇਨ ਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਕਸ੍ਣਾਰ੍ਧਕੁਡਵੇਨ ਚ|
ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਰ੍ਧਤੁਲੋਨ੍ਮਿਸ਼੍ਰਂ ਪਕ੍ਸਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਘਟੇ ਸ੍ਥਿਤਮ੍||੧੧੨||
ਪ੍ਰਪਿਬੇਨ੍ਮਾਤ੍ਰਯਾ ਪ੍ਰਾਤਰ੍ਜੀਰ੍ਣੇ ਹਿਤਮਿਤਾਸ਼ਨਃ|
ਕਾਮਲਾਪਾਣ੍ਡੁਹਦ੍ਰੋਗਵਾਤਾਸਗ੍ਵਿਸਮਜ੍ਵਰਾਨ੍||੧੧੩||
ਕਾਸਹਿਕ੍ਕਾਰੁਚਿਸ਼੍ਵਾਸਾਂਸ਼੍ਚੈਸੋਰਿਸ੍ਟਃ ਪ੍ਰਣਾਸ਼ਯੇਤ੍|
ਇਤਿ ਧਾਤ੍ਰ੍ਯਰਿਸ੍ਟਃ|
View original
धात्रीफलसहस्रे द्वे पीडयित्वा रसं तु तम्||१११||
क्षौद्राष्टांशेन संयुक्तं कृष्णार्धकुडवेन च|
शर्करार्धतुलोन्मिश्रं पक्षं स्निग्धघटे स्थितम्||११२||
प्रपिबेन्मात्रया प्रातर्जीर्णे हितमिताशनः|
कामलापाण्डुहृद्रोगवातासृग्विषमज्वरान्||११३||
कासहिक्कारुचिश्वासांश्चैषोऽरिष्टः प्रणाशयेत्|
इति धात्र्यरिष्टः|
ਧਾਤ੍ਰੀਤ੍ਯਾਦੌ ਧਾਤ੍ਰੀਫਲਸਹਸ੍ਰਦ੍ਵਯਸ੍ਯ ਸ੍ਵਰਸ ਏਵ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਃ||੧੧੧-੧੧੩||-
Adhikarana 30 (114) · Śloka 115
ਸ੍ਥਿਰਾਦਿਭਿਃ ਸ਼ਤਂ ਤੋਯਂ ਪਾਨਾਹਾਰੇ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ||੧੧੪||
ਪਾਣ੍ਡੂਨਾਂ, ਕਾਮਲਾਰ੍ਤਾਨਾਂ ਮਦ੍ਵੀਕਾਮਲਕੀਰਸਃ|੧੧੫|
View original
स्थिरादिभिः शृतं तोयं पानाहारे प्रशस्यते||११४||
पाण्डूनां, कामलार्तानां मृद्वीकामलकीरसः|११५|
ਕਾਮਲਾਰ੍ਤਾਨਾਂ ਮਦ੍ਵੀਕਾਮਲਕੀਰਸਃ ਪਾਨਾਹਾਰੇ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੧੧੪||-
Adhikarana 31 (115-116) · Śloka 117
ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਮਿਤਿ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਮਹਰ੍ਸਿਣਾ||੧੧੫||
ਵਿਕਲ੍ਪ੍ਯਮੇਤਦ੍ਭਿਸਜਾ ਪਥਗ੍ਦੋਸਬਲਂ ਪ੍ਰਤਿ|
ਵਾਤਿਕੇ ਸ੍ਨੇਹਭੂਯਿਸ੍ਠਂ, ਪੈਤ੍ਤਿਕੇ ਤਿਕ੍ਤਸ਼ੀਤਲਮ੍||੧੧੬||
ਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਿਕੇ ਕਟੁਤਿਕ੍ਤੋਸ੍ਣਂ , ਵਿਮਿਸ਼੍ਰਂ ਸਾਨ੍ਨਿਪਾਤਿਕੇ|੧੧੭|
View original
पाण्डुरोगप्रशान्त्यर्थमिति प्रोक्तं महर्षिणा||११५||
विकल्प्यमेतद्भिषजा पृथग्दोषबलं प्रति|
वातिके स्नेहभूयिष्ठं, पैत्तिके तिक्तशीतलम्||११६||
श्लैष्मिके कटुतिक्तोष्णं , विमिश्रं सान्निपातिके|११७|
ਵਿਕਲ੍ਪ੍ਯਮਿਤ੍ਯਨੇਨੋਕ੍ਤਂ ਵਿਕਲ੍ਪਵਿਧਿਮਾਹ- ਵਾਤਿਕੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ||੧੧੫-੧੧੬||-
Adhikarana 32 (117-122) · Śloka 123
ਨਿਪਾਤਯੇਚ੍ਛਰੀਰਾਤ੍ਤੁ ਮਤ੍ਤਿਕਾਂ ਭਕ੍ਸਿਤਾਂ ਭਿਸਕ੍||੧੧੭||
ਯੁਕ੍ਤਿਜ੍ਞਃ ਸ਼ੋਧਨੈਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੈਃ ਪ੍ਰਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯ ਬਲਾਬਲਮ੍|
ਸ਼ੁਦ੍ਧਕਾਯਸ੍ਯ ਸਰ੍ਪੀਂਸਿ ਬਲਾਧਾਨਾਨਿ ਯੋਜਯੇਤ੍||੧੧੮||
ਵ੍ਯੋਸਂ ਬਿਲ੍ਵਂ ਹਰਿਦ੍ਰੇ ਦ੍ਵੇ ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਦ੍ਵੇ ਪੁਨਰ੍ਨਵੇ|
ਮੁਸ੍ਤਾਨ੍ਯਯੋਰਜਃ ਪਾਠਾ ਵਿਡਙ੍ਗਂ ਦੇਵਦਾਰੁ ਚ||੧੧੯||
ਵਸ਼੍ਚਿਕਾਲੀ ਚ ਭਾਰ੍ਗੀ ਚ ਸਕ੍ਸੀਰੈਸ੍ਤੈਃ ਸਮੈਰ੍ਘਤਮ੍|
ਸਾਧਯਿਤ੍ਵਾ ਪਿਬੇਦ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਨਰੋ ਮਦ੍ਦੋਸਪੀਡਿਤਃ||੧੨੦||
ਤਦ੍ਵਤ੍ ਕੇਸ਼ਰਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਪਿਪ੍ਪਲੀਕ੍ਸਾਰਸ਼ਾਦ੍ਵਲੈਃ|
ਮਦ੍ਭਕ੍ਸਣਾਦਾਤੁਰਸ੍ਯ ਲੌਲ੍ਯਾਦਵਿਨਿਵਰ੍ਤਿਨਃ||੧੨੧||
ਦ੍ਵੇਸ੍ਯਾਰ੍ਥਂ ਭਾਵਿਤਾਂ ਕਾਮਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਤਦ੍ਦੋਸਨਾਸ਼ਨੈਃ|
ਵਿਙ੍ਗੈਲਾਤਿਵਿਸਯਾ ਨਿਮ੍ਬਪਤ੍ਰੇਣ ਪਾਠਯਾ||੧੨੨||
ਵਾਰ੍ਤਾਕੈਃ ਕਟੁਰੋਹਿਣ੍ਯਾ ਕੌਟਜੈਰ੍ਮੂਰ੍ਵਯਾਪਿ ਵਾ|੧੨੩|
View original
निपातयेच्छरीरात्तु मृत्तिकां भक्षितां भिषक्||११७||
युक्तिज्ञः शोधनैस्तीक्ष्णैः प्रसमीक्ष्य बलाबलम्|
शुद्धकायस्य सर्पींषि बलाधानानि योजयेत्||११८||
व्योषं बिल्वं हरिद्रे द्वे त्रिफला द्वे पुनर्नवे|
मुस्तान्ययोरजः पाठा विडङ्गं देवदारु च||११९||
वृश्चिकाली च भार्गी च सक्षीरैस्तैः समैर्घृतम्|
साधयित्वा पिबेद्युक्त्या नरो मृद्दोषपीडितः||१२०||
तद्वत् केशरयष्ट्याह्वपिप्पलीक्षारशाद्वलैः|
मृद्भक्षणादातुरस्य लौल्यादविनिवर्तिनः||१२१||
द्वेष्यार्थं भावितां कामं दद्यात्तद्दोषनाशनैः|
विङ्गैलातिविषया निम्बपत्रेण पाठया||१२२||
वार्ताकैः कटुरोहिण्या कौटजैर्मूर्वयाऽपि वा|१२३|
ਨਿਪਾਤਯੇਦਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਮਜ੍ਜਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਾਹ| ਸ਼ਾਦ੍ਵਲਂ ਦੂਰ੍ਵਾ| ਮਦ੍ਭਕ੍ਸਣਾਦਵਿਨਿਵਰ੍ਤਿਨਃ ਸਕ੍ਤਸ੍ਯੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਭਾਵਿਤਾਮਿਤਿ ਤਦ੍ਦੋਸਨਾਸ਼ਨੈਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ ਸਂਸ੍ਕਤਾਮ੍| ਮੂਰ੍ਵਯਾਪਿ ਵੇਤ੍ਯਨ੍ਤੋ ਗ੍ਰਨ੍ਥਃ ਪੂਰ੍ਵੇਣ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ||੧੧੭-੧੨੨||-
Adhikarana 33 (123) · Śloka 124
ਯਥਾਦੋਸਂ ਪ੍ਰਕੁਰ੍ਵੀਤ ਭੈਸਜ੍ਯਂ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਿਣਾਮ੍||੧੨੩||
ਕ੍ਰਿਯਾਵਿਸ਼ੇਸ ਏਸੋਸ੍ਯ ਮਤੋ ਹੇਤੁਵਿਸ਼ੇਸਤਃ|੧੨੪|
View original
यथादोषं प्रकुर्वीत भैषज्यं पाण्डुरोगिणाम्||१२३||
क्रियाविशेष एषोऽस्य मतो हेतुविशेषतः|१२४|
ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗੋਕ੍ਤਂ ਦੋਸਵਿਸ਼ੇਸਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਮਜ੍ਜੇਪ੍ਯਤਿਦਿਸ਼ਤਿ- ਯਥਾਦੋਸਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਸ ਇਤਿ ਮਜ੍ਜੇ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗੇ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਃ||੧੨੩||-
Adhikarana 34 (124-127) · Śloka 128
ਤਿਲਪਿਸ੍ਟਨਿਭਂ ਯਸ੍ਤੁ ਵਰ੍ਚਃ ਸਜਤਿ ਕਾਮਲੀ||੧੨੪||
ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਾ ਰੁਦ੍ਧਮਾਰ੍ਗਂ ਤਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਂ ਕਫਹਰੈਰ੍ਜਯੇਤ੍|
ਰੂਕ੍ਸਸ਼ੀਤਗੁਰੁਸ੍ਵਾਦੁਵ੍ਯਾਯਾਮੈਰ੍ਵੇਗਨਿਗ੍ਰਹੈਃ||੧੨੫||
ਕਫਸਮ੍ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤੋ ਵਾਯੁਃ ਸ੍ਥਾਨਾਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਂ ਕ੍ਸਿਪੇਦ੍ਬਲੀ|
ਹਾਰਿਦ੍ਰਨੇਤ੍ਰਮੂਤ੍ਰਤ੍ਵਕ੍ ਸ਼੍ਵੇਤਵਰ੍ਚਾਸ੍ਤਦਾ ਨਰਃ||੧੨੬||
ਭਵੇਤ੍ ਸਾਟੋਪਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭੋ ਗੁਰੁਣਾ ਹਦਯੇਨ ਚ|
ਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਾਲ੍ਪਾਗ੍ਨਿਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਰ੍ਤਿਹਿਕ੍ਕਾਸ਼੍ਵਾਸਾਰੁਚਿਜ੍ਵਰੈਃ||੧੨੭||
ਕ੍ਰਮੇਣਾਲ੍ਪੇਨੁਸਜ੍ਯੇਤ ਪਿਤ੍ਤੇ ਸ਼ਾਖਾਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤੇ|੧੨੮|
View original
तिलपिष्टनिभं यस्तु वर्चः सृजति कामली||१२४||
श्लेष्मणा रुद्धमार्गं तत् पित्तं कफहरैर्जयेत्|
रूक्षशीतगुरुस्वादुव्यायामैर्वेगनिग्रहैः||१२५||
कफसम्मूर्च्छितो वायुः स्थानात् पित्तं क्षिपेद्बली|
हारिद्रनेत्रमूत्रत्वक् श्वेतवर्चास्तदा नरः||१२६||
भवेत् साटोपविष्टम्भो गुरुणा हृदयेन च|
दौर्बल्याल्पाग्निपार्श्वार्तिहिक्काश्वासारुचिज्वरैः||१२७||
क्रमेणाल्पेऽनुसज्येत पित्ते शाखासमाश्रिते|१२८|
ਤਿਲਪਿਸ੍ਟਨਿਭਮਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸ਼ਾਖਾਸ਼੍ਰਯਕਾਮਲਾਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਲਕ੍ਸਣਪੂਰ੍ਵਕਮਾਹ| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਾ ਰੁਦ੍ਧਮਾਰ੍ਗਮਿਤਿ ਕੋਸ੍ਠਸ੍ਥੇਨ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਾ ਸ਼ਾਖਾਸ਼੍ਰਯਿ ਪਿਤ੍ਤਂ ਕਾਮਲਾਜਨਕਂ ਰੁਦ੍ਧਮਾਰ੍ਗਂ ਕੋਸ੍ਠਗਮਨਾਰ੍ਥਂ ਨਿਸਿਦ੍ਧਮਾਰ੍ਗਮਿਤਿ ਯਾਵਤ੍| ਏਤਦੇਵ ਰੂਕ੍ਸੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਵਿਸ੍ਤਰੇਣਾਹ| ਸ਼੍ਵੇਤਵਰ੍ਚਾ ਇਤਿ ਕੋਸ੍ਠਸ੍ਥਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਮਲਰਞ੍ਜਕਸ੍ਯ ਬਹਿਰ੍ਨਿਰ੍ਗਮਾਦ੍ਵਦ੍ਧੇਨ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਾ ਸ਼੍ਵੇਤਵਰ੍ਚਾ ਭਵਤਿ| ਕ੍ਰਮੇਣੇਤਿ ਜ੍ਵਰਾਨ੍ਤੈਰਨੁਸਜ੍ਜਤੇ| ਅਲ੍ਪੇ ਪਿਤ੍ਤੇ ਸ਼ਾਖਾਸ਼੍ਰਿਤੇ ਇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ||੧੨੪-੧੨੭||-
Adhikarana 35 (128-129) · Śloka 130
ਬਰ੍ਹਿਤਿਤ੍ਤਿਰਿਦਕ੍ਸਾਣਾਂ ਰੂਕ੍ਸਾਮ੍ਲੈਃ ਕਟੁਕੈ ਰਸੈਃ||੧੨੮||
ਸ਼ੁਸ੍ਕਮੂਲਕਕੌਲਤ੍ਥੈਰ੍ਯੂਸੈਸ਼੍ਚਾਨ੍ਨਾਨਿ ਭੋਜਯੇਤ੍|
ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਰਸਂ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਪਿਪ੍ਪਲੀਮਰਿਚਾਨ੍ਵਿਤਮ੍||੧੨੯||
ਸਨਾਗਰਂ ਪਿਬੇਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਂ ਤਥਾਸ੍ਯੈਤਿ ਸ੍ਵਮਾਸ਼ਯਮ੍|੧੩੦|
View original
बर्हितित्तिरिदक्षाणां रूक्षाम्लैः कटुकै रसैः||१२८||
शुष्कमूलककौलत्थैर्यूषैश्चान्नानि भोजयेत्|
मातुलुङ्गरसं क्षौद्रपिप्पलीमरिचान्वितम्||१२९||
सनागरं पिबेत् पित्तं तथाऽस्यैति स्वमाशयम्|१३०|
ਬਰ੍ਹੀਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਕਫਹਰਂ ਪਿਤ੍ਤਵਦ੍ਧਿਕਰਂ ਚ ਸਮਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਪ੍ਰਾਹ, ਯਤਃ ਸ਼ਾਖਾਸ਼੍ਰਯਦੋਸਸ੍ਯ ਵਦ੍ਧਿਃ ਕੋਸ੍ਠਾਨਯਨਾਰ੍ਥਮ੍; ਉਕ੍ਤਂ ਹਿ- “ਵਦ੍ਧ੍ਯਾਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਨਾਤ੍ ਪਾਕਾਤ੍ ਸ੍ਰੋਤੋਮੁਖਵਿਸ਼ੋਧਨਾਤ੍| ਸ਼ਾਖਾਂ ਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਮਲਾਃ ਕੋਸ੍ਠਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਵਾਯੋਸ਼੍ਚ ਨਿਗ੍ਰਹਾਤ੍” (ਸੂ.ਅ.੨੮) ਇਤਿ||੧੨੮-੧੨੯||-
Adhikarana 36 (130-131) · Śloka 132
ਕਟੁਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਲਵਣੈਰ੍ਭਸ਼ਾਮ੍ਲੈਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯੁਪਕ੍ਰਮਃ||੧੩੦||
ਆਪਿਤ੍ਤਰਾਗਾਚ੍ਛਕਤੋ ਵਾਯੋਸ਼੍ਚਾਪ੍ਰਸ਼ਮਾਦ੍ਭਵੇਤ੍|
ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨਮਾਗਤੇ ਪਿਤ੍ਤੇ ਪੁਰੀਸੇ ਪਿਤ੍ਤਰਞ੍ਜਿਤੇ||੧੩੧||
ਨਿਵਤ੍ਤੋਪਦ੍ਰਵਸ੍ਯ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਪੂਰ੍ਵਃ ਕਾਮਲਿਕੋ ਵਿਧਿਃ|੧੩੨|
View original
कटुतीक्ष्णोष्णलवणैर्भृशाम्लैश्चाप्युपक्रमः||१३०||
आपित्तरागाच्छकृतो वायोश्चाप्रशमाद्भवेत्|
स्वस्थानमागते पित्ते पुरीषे पित्तरञ्जिते||१३१||
निवृत्तोपद्रवस्य स्यात् पूर्वः कामलिको विधिः|१३२|
ਆਪਿਤ੍ਤਰਾਗਾਚ੍ਛਕਤ ਇਤਿ ਯਾਵਤ੍ ਕੋਸ੍ਠਮਾਰ੍ਗਸ੍ਥੋ ਮਲੋ ਨ ਰਞ੍ਜਤੇ ਤਾਵਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਵਰ੍ਧਨਮ੍| ਪੂਰ੍ਵ ਇਤਿ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਃ| ਕਾਮਲਿਕੋ ਵਿਧਿਰਿਤਿ ਕੋਸ੍ਠਾਸ਼੍ਰਯਿਕਾਮਲਾਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੧੩੦-੧੩੧||-
Adhikarana 37 (132-133) · Śloka 134
ਯਦਾ ਤੁ ਪਾਣ੍ਡੋਰ੍ਵਰ੍ਣਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਧਰਿਤਸ਼੍ਯਾਵਪੀਤਕਃ||੧੩੨||
ਬਲੋਤ੍ਸਾਹਕ੍ਸਯਸ੍ਤਨ੍ਦ੍ਰਾ ਮਨ੍ਦ੍ਰਾਗ੍ਨਿਤ੍ਵਂ ਮਦੁਜ੍ਵਰਃ|
ਸ੍ਤ੍ਰੀਸ੍ਵਹਰ੍ਸੋਙ੍ਗਮਰ੍ਦਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਵਾਸਸ੍ਤਸ੍ਣਾਰੁਚਿਰ੍ਭ੍ਰਮਃ||੧੩੩||
ਹਲੀਮਕਂ ਤਦਾ ਤਸ੍ਯ ਵਿਦ੍ਯਾਦਨਿਲਪਿਤ੍ਤਤਃ|੧੩੪|
View original
यदा तु पाण्डोर्वर्णः स्याद्धरितश्यावपीतकः||१३२||
बलोत्साहक्षयस्तन्द्रा मन्द्राग्नित्वं मृदुज्वरः|
स्त्रीष्वहर्षोऽङ्गमर्दश्च श्वासस्तृष्णाऽरुचिर्भ्रमः||१३३||
हलीमकं तदा तस्य विद्यादनिलपित्ततः|१३४|
ਯਦੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਹਲੀਮਕਮਾਹ| ਅਯਮੇਵ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ ਲਾਘਵਸਞ੍ਜ੍ਞਯਾ ਅਲਸਸਞ੍ਜ੍ਞਯਾ ਚੋਚ੍ਯਤੇ| ਉਕ੍ਤਂ ਹਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇ- “ਜ੍ਵਰਾਙ੍ਗਮਰ੍ਦਭ੍ਰਮਦਾਹਤਨ੍ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਯਾਨ੍ਵਿਤੋ ਲਾਘਵਕੋਲਸਸ਼੍ਚ| ਤਂ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਾਦ੍ਧਰਿਪੀਤਨੀਲਂ ਹਲੀਮਕਂ ਕੇਚਿਦੁਦਾਹਰਨ੍ਤਿ” (ਸੁ.ਉ.ਅ.੪੪) ਇਤਿ| ਯਚ੍ਚਾਪਿ ਤਤ੍ਰ ਭਿਨ੍ਨਵਰ੍ਚਸ੍ਤ੍ਵਂ ਸਾ ਚਾਪਿ ਕਾਮਲਾਵਸ੍ਥੈਵ ਨ ਪਥਗ੍ਰੋਗਃ| ਉਕ੍ਤਂ ਹਿ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ- “ਸਨ੍ਤਾਪੋ ਭਿਨ੍ਨਵਰ੍ਚਸ੍ਤ੍ਵਂ ਬਹਿਰਨ੍ਤੇ ਚ ਪੀਨਤਾ| ਪਾਣ੍ਡੁਤਾ ਨੇਤ੍ਰਰਾਗਸ਼੍ਚ ਪਾਨਕੀਲਕ੍ਸਣਂ ਮਤਮ੍” ਇਤਿ||੧੩੨-੧੩੩||-
Adhikarana 38 (134-137) · Śloka 138
ਗੁਡੂਚੀਸ੍ਵਰਸਕ੍ਸੀਰਸਾਧਿਤਂ ਮਾਹਿਸਂ ਘਤਮ੍||੧੩੪||
ਸ ਪਿਬੇਤ੍ਤ੍ਰਿਵਤਾਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋ ਰਸੇਨਾਮਲਕਸ੍ਯ ਤੁ|
ਵਿਰਿਕ੍ਤੋ ਮਧੁਰਪ੍ਰਾਯਂ ਭਜੇਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਾਨਿਲਾਪਹਮ੍||੧੩੫||
ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਲੇਹਂ ਚ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਂ ਸਰ੍ਪੀਂਸਿ ਮਧੁਰਾਣਿ ਚ|
ਯਾਪਨਾਨ੍ ਕ੍ਸੀਰਬਸ੍ਤੀਂਸ਼੍ਚ ਸ਼ੀਲਯੇਤ੍ਸਾਨੁਵਾਸਨਾਨ੍||੧੩੬||
ਮਾਰ੍ਦ੍ਵੀਕਾਰਿਸ੍ਟਯੋਗਾਂਸ਼੍ਚ ਪਿਬੇਦ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾਗ੍ਨਿਵਦ੍ਧਯੇ|
ਕਾਸਿਕਂ ਚਾਭਯਾਲੇਹਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀਂ ਮਧੁਕਂ ਬਲਾਮ੍||੧੩੭||
ਪਯਸਾ ਚ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ ਯਥਾਦੋਸਂ ਯਥਾਬਲਮ੍|੧੩੮|
View original
गुडूचीस्वरसक्षीरसाधितं माहिषं घृतम्||१३४||
स पिबेत्त्रिवृतां स्निग्धो रसेनामलकस्य तु|
विरिक्तो मधुरप्रायं भजेत् पित्तानिलापहम्||१३५||
द्राक्षालेहं च पूर्वोक्तं सर्पींषि मधुराणि च|
यापनान् क्षीरबस्तींश्च शीलयेत्सानुवासनान्||१३६||
मार्द्वीकारिष्टयोगांश्च पिबेद्युक्त्याऽग्निवृद्धये|
कासिकं चाभयालेहं पिप्पलीं मधुकं बलाम्||१३७||
पयसा च प्रयुञ्जीत यथादोषं यथाबलम्|१३८|
ਗੁਡੂਚੀਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਹਲੀਮਕਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਾਹ| ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਲੇਹਂ ਚ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਮਿਤਿ ‘ਦ੍ਵਿਪਲਾਂਸ਼ਾਂ ਤੁਗਾਕ੍ਸੀਰੀ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਗ੍ਰਨ੍ਥੋਕ੍ਤਮਿਹੈਵ| ਯਾਪਨਾਬਸ੍ਤਯਃ ਸਿਦ੍ਧਿਸ੍ਥਾਨੇ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਃ| ਕਾਸਿਕਂ ਚਾਭਯਾਲੇਹਮਿਤਿ ਅਗਸ੍ਤ੍ਯਹਰੀਤਕੀਮ੍||੧੩੪-੧੩੭||-
Adhikarana 39 (138-139) · Śloka 139
ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਲੋਕੌ- ਪਾਣ੍ਡੋਃ ਪਞ੍ਚਵਿਧਸ੍ਯੋਕ੍ਤਂ ਹੇਤੁਲਕ੍ਸਣਭੇਸਜਮ੍||੧੩੮||
ਕਾਮਲਾ ਦ੍ਵਿਵਿਧਾ ਤੇਸਾਂ ਸਾਧ੍ਯਾਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਮੇਵ ਚ|
ਤੇਸਾਂ ਵਿਕਲ੍ਪੋ ਯਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯੋ ਮਹਾਵ੍ਯਾਧਿਰ੍ਹਲੀਮਕਃ|
ਤਸ੍ਯ ਚੋਕ੍ਤਂ ਸਮਾਸੇਨ ਵ੍ਯਞ੍ਜਨਂ ਸਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍||੧੩੯||
View original
तत्र श्लोकौ- पाण्डोः पञ्चविधस्योक्तं हेतुलक्षणभेषजम्||१३८||
कामला द्विविधा तेषां साध्यासाध्यत्वमेव च|
तेषां विकल्पो यश्चान्यो महाव्याधिर्हलीमकः|
तस्य चोक्तं समासेन व्यञ्जनं सचिकित्सितम्||१३९||
ਪਾਣ੍ਡੋਃ ਪਸ਼੍ਚਵਿਧਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹਮਾਹ| ਸ ਚ ਵ੍ਯਕ੍ਤ ਏਵ||੧੩੮-੧੩੯||
Adhikarana puShpikA · Śloka 16
ਇਤ੍ਯਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਕਤੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਦਢਬਲਸਮ੍ਪੂਰਿਤੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸ੍ਥਾਨੇ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਾਮ ਸੋਡਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੧੬||
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रेऽप्राप्ते दृढबलसम्पूरिते चिकित्सास्थाने पाण्डुरोगचिकित्सितं नाम षोडशोऽध्यायः||१६||
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਚਕ੍ਰਪਾਣਿਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਚਰਕਤਾਤ੍ਪਰ੍ਯਟੀਕਾਯਾਮਾਯੁਰ੍ਵੇਦਦੀਪਿਕਾਯਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸ੍ਥਾਨੇ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਾਮ ਸੋਡਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੧੬||