Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತಃ ಪಾಣ್ಡುರೋಗಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ||೧||
ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹ ಭಗವಾನಾತ್ರೇಯಃ||೨||
View original
अथातः पाण्डुरोगचिकित्सितं व्याख्यास्यामः||१||
इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
ಗ್ರಹಣೀದೋಷಚಿಕಿತ್ಸಿತೇ ಕ್ರಿಯಾಮಾಣೇ ತೀಕ್ಷ್ಣಾದಿನಾ ಪಿತ್ತಜನನಾದ್ಗ್ರಹಣೀಚಿಕಿತ್ಸಿತಾನನ್ತರಂ ಪಿತ್ತಪ್ರಧಾನಪಾಣ್ಡುರೋಗಚಿಕಿತ್ಸಿತಮುಚ್ಯತೇ| ಪಾಣ್ಡುನಾ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಹರಿತಾದಿವರ್ಣೇಭ್ಯಃ ಪ್ರಧಾನೇನ ವರ್ಣೇನೋಪಲಕ್ಷಿತೋ ರೋಗಃ ಪಾಣ್ಡುರೋಗಃ| ಉಕ್ತಂ ಹಿ ಸುಶ್ರುತೇ- “ಸರ್ವೇಷು ಚೈತೇಷು ಹಿ ಪಾಣ್ಡುಭಾವೋ ಯತೋಽಧಿಕೋಽತಃ ಖಲು ಪಾಣ್ಡುರೋಗಃ” (ಸು.ಉ.ಅ.೪೪) ಇತಿ| ಕಾಮಲಾ-ಹಲೀಮಕಾದಿಚಿಕಿತ್ಸಾ ಚ ಪಾಣ್ಡುರೋಗಭೇದತ್ವಾದೇವ ತೇಷಾಮಿಹ ವಕ್ತವ್ಯಾ; ಕಿಂವಾ ‘ಪಾಣ್ಡುರೋಗಾದೀನಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ಪಾಣ್ಡುರೋಗಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್’ ಇತಿ ಪರಿಗ್ರಹಾತ್ ಕಾಮಲಾದಿಚಿಕಿತ್ಸಿತಮಪಿ ಪ್ರತಿಜ್ಞಾತಮೇವ||೧-೨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ಪಾಣ್ಡುರೋಗಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ಪಞ್ಚ ವಾತಪಿತ್ತಕಫೈಸ್ತ್ರಯಃ|
ಚತುರ್ಥಃ ಸನ್ನಿಪಾತೇನ ಪಞ್ಚಮೋ ಭಕ್ಷಣಾನ್ಮೃದಃ||೩||
View original
पाण्डुरोगाः स्मृताः पञ्च वातपित्तकफैस्त्रयः|
चतुर्थः सन्निपातेन पञ्चमो भक्षणान्मृदः||३||
ತ್ರಿಶೋಥೀಯೇ ಯದ್ಯಪಿ ಪಾಣ್ಡುರೋಗಃ ಪಞ್ಚಸಙ್ಖ್ಯಾಕ ಉಕ್ತಸ್ತಥಾಽಪೀಹ ಪುನಸ್ತದನುವಾದೇನ ಸುಶ್ರುತೋಕ್ತಚತುಃಸಙ್ಖ್ಯಾತ್ವಂ ನಿಷೇಧಯತಿ| ಉಕ್ತಂ ಹಿ ಸುಶ್ರುತೇ- “ಪಾಣ್ಡ್ವಾಮಯೋಽಷ್ಟಾರ್ಧವಿಧಃ ಪ್ರದಿಷ್ಟಃ ಪೃಥಕ್ಸಮಸ್ತೈರ್ಯುಗಪಞ್ಚ ದೋಷೈಃ” (ಸು.ಉ.ಅ.೪೪) ಇತಿ| ತತ್ರ ಹಿ ಮೃದ್ಭಕ್ಷಣಜಃ ಸನ್ನಿಪಾತಜೇ ಏವಾವರುದ್ಧಃ||೩||
Adhikarana 3 (4-6) · Śloka 6
ದೋಷಾಃ ಪಿತ್ತಪ್ರಧಾನಾಸ್ತು ಯಸ್ಯ ಕುಪ್ಯನ್ತಿ ಧಾತುಷು|
ಶೈಥಿಲ್ಯಂ ತಸ್ಯ ಧಾತೂನಾಂ ಗೌರವಂ ಚೋಪಜಾಯತೇ||೪||
ತತೋ ವರ್ಣಬಲಸ್ನೇಹಾ ಯೇ ಚಾನ್ಯೇಽಪ್ಯೋಜಸೋ ಗುಣಾಃ|
ವ್ರಜನ್ತಿ ಕ್ಷಯಮತ್ಯರ್ಥಂ ದೋಷದೂಷ್ಯಪ್ರದೂಷಣಾತ್||೫||
ಸೋಽಲ್ಪರಕ್ತೋಽಲ್ಪಮೇದಸ್ಕೋ ನಿಃಸಾರಃ ಶಿಥಿಲೇನ್ದ್ರಿಯಃ|
ವೈವರ್ಣ್ಯಂ ಭಜತೇ, ತಸ್ಯ ಹೇತುಂ ಶೃಣು ಸಲಕ್ಷಣಮ್||೬||
View original
दोषाः पित्तप्रधानास्तु यस्य कुप्यन्ति धातुषु|
शैथिल्यं तस्य धातूनां गौरवं चोपजायते||४||
ततो वर्णबलस्नेहा ये चान्येऽप्योजसो गुणाः|
व्रजन्ति क्षयमत्यर्थं दोषदूष्यप्रदूषणात्||५||
सोऽल्परक्तोऽल्पमेदस्को निःसारः शिथिलेन्द्रियः|
वैवर्ण्यं भजते, तस्य हेतुं शृणु सलक्षणम्||६||
ದೋಷಾ ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಿಮಾಹ| ಪಿತ್ತಂ ಪ್ರಧಾನಂ ಯಯೋಸ್ತೇ ಪಿತ್ತಪ್ರಧಾನಾಃ; ಬಹುವಚನಂ ಚ ವ್ಯಕ್ತಿಬಹುತ್ವಾಪೇಕ್ಷಯಾ, ನತು ಪಾರಮಾರ್ಥಿಕಮ್| ಗೌರವಂ ಕ್ರಿಯಾಸ್ವಸಾಮರ್ಥ್ಯಾತ್; ಗೌರವಂ ಪಾಣ್ಡುರೋಗಿಣೋ ನಿಃಸಾರಧಾತುತ್ವಾದಿತಿ ಬ್ರುವತೇ| ಓಜಸೋ ಗುಣಾ ಇತಿ ಓಜಸೋ ರಕ್ತಧಾತುರೂಪಸ್ಯ ಯೇ ಗುಣಾಃ; ಕಿಂವಾ ಓಜಸ ಏವ ಯೇ ದಶಗುಣಾಃ ಕ್ಷೀರಸಮಾನಾ ಉಕ್ತಾಸ್ತೇ ಜ್ಞೇಯಾಃ| ಓಜಸಃ ಕ್ಷಯೇನೈವ ಸ್ನೇಹಕ್ಷಯೇ ಲಬ್ಧೇ ಪುನಃ ಸ್ನೇಹಕ್ಷಯಾಭಿಧಾನಂ ವಿಶೇಷಕ್ಷಯಾಭಿಧಾನಾರ್ಥಮ್| ದೋಷೈರ್ದೂಷ್ಯಾಣಾಂ ಪ್ರಕೃಷ್ಟಾದ್ದೂಷಣಾದಿತಿ ದೋಷದೂಷ್ಯಪ್ರದೂಷಣಾತ್| ನಿಃಸಾರಃ ಅಪಗತಧಾತುಸಾರಃ; “ಅಷ್ಟೌ ಸಾರಾಃ” (ವಿ.ಅ.೮) ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಪ್ರೋಕ್ತಸಾರವಿರಹಿತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಶಿಥಿಲೇನ್ದ್ರಿಯಃ ದುರ್ಬಲೇನ್ದ್ರಿಯಃ| ಸ ಇತಿ ಪುಮಾನ್| ಯದ್ಯಪಿ ರಕ್ತಪಿತ್ತಯೋರೇಕಯೋನಿತ್ವಾತ್ ಪಿತ್ತೇನೇಹ ರಕ್ತವೃದ್ಧಿರ್ಭಾವ್ಯಾ, ತಥಾಽಪೀಹ ರಕ್ತಕ್ಷಯೋ ರಕ್ತಪೋಷಕರಸಸ್ಯ ಪಿತ್ತೇನ ಕ್ಷಪಣಾದ್ ರಕ್ತಪೋಷಕಸಾರಭಾಗಾನುತ್ಪಾದಾಚ್ಚ| ಯದ್ಯಪಿ ಪಿತ್ತಂ ತೇಜೋರೂಪತಯಾ ವರ್ಣಕರಮಿಹೋಚ್ಯತೇ, ಯದುಕ್ತಂ- “ತೇಜೋಧಾತುರಪ್ಯುದಕಾನ್ತರೀಕ್ಷಧಾತುಪ್ರಾಯೋಽವದಾತವರ್ಣಕರಃ” (ಶಾ.ಅ.೮) ಇತಿ, ತಥಾಽಪಿ ವಿಕೃತತ್ವಾತ್ ಪಿತ್ತಮಿಹ ವಿಕೃತವರ್ಣಕೃದೇವ ಭವತಿ||೪-೬||
Adhikarana 4 (7-11) · Śloka 12
ಕ್ಷಾರಾಮ್ಲಲವಣಾತ್ಯುಷ್ಣವಿರುದ್ಧಾಸಾತ್ಮ್ಯಭೋಜನಾತ್|
ನಿಷ್ಪಾವಮಾಷಪಿಣ್ಯಾಕತಿಲತೈಲನಿಷೇವಣಾತ್||೭||
ವಿದಗ್ಧೇಽನ್ನೇ ದಿವಾಸ್ವಪ್ನಾದ್ವ್ಯಾಯಾಮಾನ್ಮೈಥುನಾತ್ತಥಾ|
ಪ್ರತಿಕರ್ಮರ್ತುವೈಷಮ್ಯಾದ್ವೇಗಾನಾಂ ಚ ವಿಧಾರಣಾತ್||೮||
ಕಾಮಚಿನ್ತಾಭಯಕ್ರೋಧಶೋಕೋಪಹತಚೇತಸಃ|
ಸಮುದೀರ್ಣಂ ಯದಾ ಪಿತ್ತಂ ಹೃದಯೇ ಸಮವಸ್ಥಿತಮ್||೯||
ವಾಯುನಾ ಬಲಿನಾ ಕ್ಷಿಪ್ತಂ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ಯ ಧಮನೀರ್ದಶ|
ಪ್ರಪನ್ನಂ ಕೇವಲಂ ದೇಹಂ ತ್ವಙ್ಮಾಂಸಾನ್ತರಮಾಶ್ರಿತಮ್||೧೦||
ಪ್ರದೂಷ್ಯ ಕಫವಾತಾಸೃಕ್ತ್ವಙ್ಮಾಂಸಾನಿ ಕರೋತಿ ತತ್|
ಪಾಣ್ಡುಹಾರಿದ್ರಹರಿತಾನ್ ವರ್ಣಾನ್ ಬಹುವಿಧಾಂಸ್ತ್ವಚಿ||೧೧||
ಸ ಪಾಣ್ಡುರೋಗ ಇತ್ಯುಕ್ತಃ ...|೧೨|
View original
क्षाराम्ललवणात्युष्णविरुद्धासात्म्यभोजनात्|
निष्पावमाषपिण्याकतिलतैलनिषेवणात्||७||
विदग्धेऽन्ने दिवास्वप्नाद्व्यायामान्मैथुनात्तथा|
प्रतिकर्मर्तुवैषम्याद्वेगानां च विधारणात्||८||
कामचिन्ताभयक्रोधशोकोपहतचेतसः|
समुदीर्णं यदा पित्तं हृदये समवस्थितम्||९||
वायुना बलिना क्षिप्तं सम्प्राप्य धमनीर्दश|
प्रपन्नं केवलं देहं त्वङ्मांसान्तरमाश्रितम्||१०||
प्रदूष्य कफवातासृक्त्वङ्मांसानि करोति तत्|
पाण्डुहारिद्रहरितान् वर्णान् बहुविधांस्त्वचि||११||
स पाण्डुरोग इत्युक्तः ...|१२|
ಕ್ಷಾರೇತ್ಯಾದಿನಾ ಸಮಾನಂ ಹೇತುಮಾಹ| ನಿಷ್ಪಾವಃ ಶಿಮ್ಬಃ| ವ್ಯಾಯಾಮಮೈಥುನೇ ವಿದಗ್ಧೇಽನ್ನೇ ಏವ ಕ್ರಿಯಮಾಣೇ ರೋಗಹೇತುನೀ| ಪ್ರತಿಕರ್ಮಣಾಂ ವಮನಾದೀನಾಮೃತೂನಾಂ ಚ ವೈಷಮ್ಯಂ ಪ್ರತಿಕರ್ಮರ್ತುವೈಷಮ್ಯಮ್| ಧಮನೀರ್ದಶ ಇತಿ ಹೃದಯಾಶ್ರಿತಾ ದಶ ಧಮನೀಃ| ಕೇವಲಮಿತಿ ಕೃತ್ಸ್ನಮ್| ‘ಪ್ರದೂಷ್ಯ ಕಫವಾತಾಸೃಕ್’ ಇತಿ ಪಾಠೇ ವಿಕ್ಷಿಪ್ತಸ್ಯ ವಾಯೋಃ ಪಿತ್ತೇನ ದೂಷಣಂ, ಯದಾ ತು ‘ಕಫಪಿತ್ತಾಸೃಕ್’ ಇತಿ ಪಾಠಸ್ತದಾ ಪಿತ್ತೇನ ಹೃದಯಸ್ಥೇನ ಸ್ಥಾನಾನ್ತರಸ್ಥಸ್ಯ ಪಿತ್ತಸ್ಯ ದುಷ್ಟಿರ್ಜೇಯಾ| ಸಮುದೀರ್ಣಮಿತ್ಯಾದಿನಾ ಚೇಯಂ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಿಃ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಸಾಮಾನ್ಯಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತೇರೇವ ಪ್ರಪಞ್ಚಃ||೭-೧೧||-
Adhikarana 5 (12) · Śloka 12
... ತಸ್ಯ ಲಿಙ್ಗಂ ಭವಿಷ್ಯತಃ|
ಹೃದಯಸ್ಪನ್ದನಂ ರೌಕ್ಷ್ಯಂ ಸ್ವೇದಾಭಾವಃ ಶ್ರಮಸ್ತಥಾ||೧೨||
View original
... तस्य लिङ्गं भविष्यतः|
हृदयस्पन्दनं रौक्ष्यं स्वेदाभावः श्रमस्तथा||१२||
ತಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿನಾ ಪೂರ್ವರೂಪಮಾಹ| ‘ಸ್ವೇದಾಬಾಧಃ’ ಇತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ||೧೨||
Adhikarana 6 (13-16) · Śloka 16
ಸಮ್ಭೂತೇಽಸ್ಮಿನ್ ಭವೇತ್ ಸರ್ವಃ ಕರ್ಣಕ್ಷ್ವೇಡೀ ಹತಾನಲಃ|
ದುರ್ಬಲಃ ಸದನೋಽನ್ನದ್ವಿಟ್ ಶ್ರಮಭ್ರಮನಿಪೀಡಿತಃ||೧೩||
ಗಾತ್ರಶೂಲಜ್ವರಶ್ವಾಸಗೌರವಾರುಚಿಮಾನ್ನರಃ|
ಮೃದಿತೈರಿವ ಗಾತ್ರೈಶ್ಚ ಪೀಡಿತೋನ್ಮಥಿತೈರಿವ||೧೪||
ಶೂನಾಕ್ಷಿಕೂಟೋ ಹರಿತಃ ಶೀರ್ಣಲೋಮಾ ಹತಪ್ರಭಃ|
ಕೋಪನಃ ಶಿಶಿರದ್ವೇಷೀ ನಿದ್ರಾಲುಃ ಷ್ಠೀವನೋಽಲ್ಪವಾಕ್||೧೫||
ಪಿಣ್ಡಿಕೋದ್ವೇಷ್ಟಕಟ್ಯೂರುಪಾದರುಕ್ಸದನಾನಿ ಚ|
ಭವನ್ತ್ಯಾರೋಹಣಾಯಾಸೈರ್ವಿಶೇಷಶ್ಚಾಸ್ಯ ವಕ್ಷ್ಯತೇ||೧೬||
View original
सम्भूतेऽस्मिन् भवेत् सर्वः कर्णक्ष्वेडी हतानलः|
दुर्बलः सदनोऽन्नद्विट् श्रमभ्रमनिपीडितः||१३||
गात्रशूलज्वरश्वासगौरवारुचिमान्नरः|
मृदितैरिव गात्रैश्च पीडितोन्मथितैरिव||१४||
शूनाक्षिकूटो हरितः शीर्णलोमा हतप्रभः|
कोपनः शिशिरद्वेषी निद्रालुः ष्ठीवनोऽल्पवाक्||१५||
पिण्डिकोद्वेष्टकट्यूरुपादरुक्सदनानि च|
भवन्त्यारोहणायासैर्विशेषश्चास्य वक्ष्यते||१६||
ಸಮ್ಭೂತೇಽಸ್ಮಿನ್ನಿತಿ ಉತ್ಪನ್ನೇ ಪಾಣ್ಡುರೋಗೇ| ಕರ್ಣಕ್ಷ್ವೇಡೀತ್ಯಾದಿ ಸಾಮಾನ್ಯಂ ಲಕ್ಷಣಂ; ಕರ್ಣಕ್ಷ್ವೇಡೀ ಕರ್ಣನಾದವಾನ್| ಅನ್ನದ್ವಿಡಿತ್ಯನೇನ ಅನ್ನಾಗ್ರಹ ಉಚ್ಯತೇ, ಅರುಚಿಮಾನಿತ್ಯನೇನ ಪ್ರಾರ್ಥಿತಾನ್ನಭಕ್ಷಣಾಸಾಮರ್ಥ್ಯಮುಚ್ಯತೇ| ಶಿಶಿರದ್ವೇಷೀತಿ ಶೀತದ್ವೇಷೀ; ಶಿಶಿರದ್ವೇಷಿತಾ ಚ ಪಿತ್ತರೋಗೇಽಪ್ಯಸ್ಮಿನ್ ರೋಗಮಹಿಮ್ನಾ ಭವತಿ| ಪಿಣ್ಡಿಕೋದ್ವೇಷ್ಟನಂ ಪಿಣ್ಡಿಕಾಪೀಡಾ| ಆರೋಹಣೇನಾಯಾಸೈರಿತಿ ಕೇಚಿದ್ವಿಭಾಗಂ ವರ್ಣಯನ್ತಿ| ವಿಶೇಷಶ್ಚಾಸ್ಯ ವಕ್ಷ್ಯತೇ ಇತಿ ಪಾಣ್ಡುರೋಗಸ್ಯ ವಾತಜತ್ವಾದಿವಿಶೇಷಗತೋ ಹೇತುಲಿಙ್ಗವಿಶೇಷೋ ವಕ್ಷ್ಯತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ||೧೩-೧೬||
Adhikarana 7 (17-18) · Śloka 18
ಆಹಾರೈರುಪಚಾರೈಶ್ಚ ವಾತಲೈಃ ಕುಪಿತೋಽನಿಲಃ|
ಜನಯೇತ್ಕೃಷ್ಣಪಾಣ್ಡುತ್ವಂ ತಥಾ ರೂಕ್ಷಾರುಣಾಙ್ಗತಾಮ್||೧೭||
ಅಙ್ಗಮರ್ದಂ ರುಜಂ ತೋದಂ ಕಮ್ಪಂ ಪಾರ್ಶ್ವಶಿರೋರುಜಮ್|
ವರ್ಚಃಶೋಷಾಸ್ಯವೈರಸ್ಯಶೋಫಾನಾಹಬಲಕ್ಷಯಾನ್||೧೮||
View original
आहारैरुपचारैश्च वातलैः कुपितोऽनिलः|
जनयेत्कृष्णपाण्डुत्वं तथा रूक्षारुणाङ्गताम्||१७||
अङ्गमर्दं रुजं तोदं कम्पं पार्श्वशिरोरुजम्|
वर्चःशोषास्यवैरस्यशोफानाहबलक्षयान्||१८||
ಆಹಾರೈರಿತ್ಯಾದಿನಾ ವಾತಜಸ್ಯ ಹೇತುಲಕ್ಷಣೇ ಪ್ರಾಹ| ಸಾಮಾನ್ಯಲಕ್ಷಣಾನಿ ಸರ್ವತ್ರ ಭವನ್ತಿ, ವಿಶೇಷಲಕ್ಷಣೈಸ್ತು ವಿಶೇಷಾವಗತಿಃ||೧೭-೧೮||
Adhikarana 8 (19-22) · Śloka 22
ಪಿತ್ತಲಸ್ಯಾಚಿತಂ ಪಿತ್ತಂ ಯಥೋಕ್ತೈಃ ಸ್ವೈಃ ಪ್ರಕೋಪಣೈಃ|
ದೂಷಯಿತ್ವಾ ತು ರಕ್ತಾದೀನ್ ಪಾಣ್ಡುರೋಗಾಯ ಕಲ್ಪತೇ||೧೯||
ಸ ಪೀತೋ ಹರಿತಾಭೋ ವಾ ಜ್ವರದಾಹಸಮನ್ವಿತಃ|
ತೃಷ್ಣಾಮೂರ್ಚ್ಛಾಪಿಪಾಸಾರ್ತಃ ಪೀತಮೂತ್ರಶಕೃನ್ನರಃ||೨೦||
ಸ್ವೇದನಃ ಶೀತಕಾಮಶ್ಚ ನ ಚಾನ್ನಮಭಿನನ್ದತಿ|
ಕಟುಕಾಸ್ಯೋ ನ ಚಾಸ್ಯೋಷ್ಣಮುಪಶೇತೇಽಮ್ಲಮೇವ ಚ||೨೧||
ಉದ್ಗಾರೋಽಮ್ಲೋ ವಿದಾಹಶ್ಚ ವಿದಗ್ಧೇಽನ್ನೇಽಸ್ಯ ಜಾಯತೇ|
ದೌರ್ಗನ್ಧ್ಯಂ ಭಿನ್ನವರ್ಚಸ್ತ್ವಂ ದೌರ್ಬಲ್ಯಂ ತಮ ಏವ ಚ||೨೨||
View original
पित्तलस्याचितं पित्तं यथोक्तैः स्वैः प्रकोपणैः|
दूषयित्वा तु रक्तादीन् पाण्डुरोगाय कल्पते||१९||
स पीतो हरिताभो वा ज्वरदाहसमन्वितः|
तृष्णामूर्च्छापिपासार्तः पीतमूत्रशकृन्नरः||२०||
स्वेदनः शीतकामश्च न चान्नमभिनन्दति|
कटुकास्यो न चास्योष्णमुपशेतेऽम्लमेव च||२१||
उद्गारोऽम्लो विदाहश्च विदग्धेऽन्नेऽस्य जायते|
दौर्गन्ध्यं भिन्नवर्चस्त्वं दौर्बल्यं तम एव च||२२||
ಪಿತ್ತಲಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿನಾ ಪೈತ್ತಿಕಮಾಹ| ಸರ್ವೋಽಪಿ ಪಾಣ್ಡುರೋಗಃ ಪಿತ್ತಜಃ, ತಥಾಽಪ್ಯಯಂ ವಿಶೇಷೇಣ ದೋಷಾನ್ತರಾಸಮ್ಪೃಕ್ತಪ್ರಬಲಪಿತ್ತಜನ್ಯತ್ವಾತ್ ಪೈತ್ತಿಕ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ; ಯಥಾ ಪೈತ್ತಿಕಂ ರಕ್ತಪಿತ್ತಮ್; ಅತ ಏವಾತ್ರ ಪಿತ್ತಾತಿಪ್ರಬಲತೋಪದರ್ಶನಾರ್ಥಂ ಪಿತ್ತಲಸ್ಯೇತ್ಯನೇನ ಪಿತ್ತಪ್ರಕೃತಿತಾಽಪಿ ಕಾರಣತ್ವೇನೋಕ್ತಾ, ನಾನ್ಯತ್ರ ‘ವಾತಲಸ್ಯ, ಶ್ಲೇಷ್ಮಲಸ್ಯ’ ಇತಿ ವಾ ಕೃತಮ್| ಯಥೋಕ್ತೈರಿತಿ ಯೋ ಹ್ಯಮ್ಲೇತ್ಯಾದಿನೋಕ್ತೈರಿಹೈವ| ರಕ್ತಾದೀನಿತಿ ರಕ್ತಪ್ರಕಾರಾನ್, ತೇನ ಬಲವಾತಾದೀನಾಮಪಿ ಗ್ರಹಣಮ್| ತೃಷ್ಣಾಮೂರ್ಚ್ಛಾಪಿಪಾಸಾರ್ತ ಇತ್ಯತ್ರ ತೃಷ್ಣಾನಿಮಿತ್ತಾ ಮೂರ್ಚ್ಛಾ ತೃಷ್ಣಾಮೂರ್ಚ್ಛಾ, ತೇನ ಪಿಪಾಸಯಾ ಸಮಂ ನ ಪೌನರುಕ್ತ್ಯಮ್; ಅನ್ಯೇ ತು ತೃಷ್ಣಾಮಿಹ ಕ್ಷುಧಾಮಾಹುಃ, ಕೇಚಿತ್ ‘ತೃಷ್ಣಾಮೂರ್ಚ್ಛಾಪರೀತಸ್ಯ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ||೧೯-೨೨||
Adhikarana 9 (23-25) · Śloka 25
ವಿವೃದ್ಧಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಲೈಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ಪಾಣ್ಡುರೋಗಂ ಸ ಪೂರ್ವವತ್|
ಕರೋತಿ ಗೌರವಂ ತನ್ದ್ರಾ ಛರ್ದಿಂ ಶ್ವೇತಾವಭಾಸತಾಮ್||೨೩||
ಪ್ರಸೇಕಂ ಲೋಮಹರ್ಷಂ ಚ ಸಾದಂ ಮೂರ್ಚ್ಛಾಂ ಭ್ರಮಂ ಕ್ಲಮಮ್|
ಶ್ವಾಸಂ ಕಾಸಂ ತಥಾಽಽಲಸ್ಯಮರುಚಿಂ ವಾಕ್ಸ್ವರಗ್ರಹಮ್||೨೪||
ಶುಕ್ಲಮೂತ್ರಾಕ್ಷಿವರ್ಚಸ್ತ್ವಂ ಕಟುರೂಕ್ಷೋಷ್ಣಕಾಮತಾಮ್|
ಶ್ವಯಥುಂ ಮಧುರಾಸ್ಯತ್ವಮಿತಿ ಪಾಣ್ಡ್ವಾಮಯಃ ಕಫಾತ್||೨೫||
View original
विवृद्धः श्लेष्मलैः श्लेष्मा पाण्डुरोगं स पूर्ववत्|
करोति गौरवं तन्द्रा छर्दिं श्वेतावभासताम्||२३||
प्रसेकं लोमहर्षं च सादं मूर्च्छां भ्रमं क्लमम्|
श्वासं कासं तथाऽऽलस्यमरुचिं वाक्स्वरग्रहम्||२४||
शुक्लमूत्राक्षिवर्चस्त्वं कटुरूक्षोष्णकामताम्|
श्वयथुं मधुरास्यत्वमिति पाण्ड्वामयः कफात्||२५||
ವಿವೃದ್ಧ ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಕಫಜಮಾಹ| ಪೂರ್ವವದಿತಿ ರಕ್ತಾದೀನ್ ಸನ್ದೂಷ್ಯ||೨೩-೨೫||
Adhikarana 10 (26) · Śloka 26
ಸರ್ವಾನ್ನಸೇವಿನಃ ಸರ್ವೇ ದುಷ್ಟಾ ದೋಷಾಸ್ತ್ರಿದೋಷಜಮ್|
ತ್ರಿದೋಷಲಿಙ್ಗಂ ಕುರ್ವನ್ತಿ ಪಾಣ್ಡುರೋಗಂ ಸುದುಃಸಹಮ್||೨೬||
View original
सर्वान्नसेविनः सर्वे दुष्टा दोषास्त्रिदोषजम्|
त्रिदोषलिङ्गं कुर्वन्ति पाण्डुरोगं सुदुःसहम्||२६||
ಸರ್ವಾನ್ನೇತ್ಯಾದಿನಾ ಸಾನ್ನಿಪಾತಿಕಂ ವ್ಯಾಕರೋತಿ| ತ್ರಿದೋಷಲಿಙ್ಗಮಿತಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕದೋಷಲಿಙ್ಗಸಮುದಾಯಯುಕ್ತಮ್||೨೬||
Adhikarana 11 (27-30) · Śloka 30
ಮೃತ್ತಿಕಾದನಶೀಲಸ್ಯ ಕುಪ್ಯತ್ಯನ್ಯತಮೋ ಮಲಃ|
ಕಷಾಯಾ ಮಾರುತಂ, ಪಿತ್ತಮೂಷರಾ, ಮಧುರಾ ಕಫಮ್||೨೭||
ಕೋಪಯೇನ್ಮೃದ್ರಸಾದೀಂಶ್ಚ ರೌಕ್ಷ್ಯಾದ್ಭುಕ್ತಂ ವಿರೂಕ್ಷಯೇತ್ |
ಪೂರಯತ್ಯವಿಪಕ್ವೈವ ಸ್ರೋತಾಂಸಿ ನಿರುಣದ್ಧಿ ಚ||೨೮||
ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣಾಂ ಬಲಂ ಹತ್ವಾ ತೇಜೋ ವೀರ್ಯೌಜಸೀ ತಥಾ|
ಪಾಣ್ಡುರೋಗಂ ಕರೋತ್ಯಾಶು ಬಲವರ್ಣಾಗ್ನಿನಾಶನಮ್||೨೯||
ಶೂನಗಣ್ಡಾಕ್ಷಿಕೂಟಭ್ರೂಃ ಶೂನಪಾನ್ನಾಭಿಮೇಹನಃ|
ಕ್ರಿಮಿಕೋಷ್ಠೋಽತಿಸಾರ್ಯೇತ ಮಲಂ ಸಾಸೃಕ್ ಕಫಾನ್ವಿತಮ್||೩೦||
View original
मृत्तिकादनशीलस्य कुप्यत्यन्यतमो मलः|
कषाया मारुतं, पित्तमूषरा, मधुरा कफम्||२७||
कोपयेन्मृद्रसादींश्च रौक्ष्याद्भुक्तं विरूक्षयेत् |
पूरयत्यविपक्वैव स्रोतांसि निरुणद्धि च||२८||
इन्द्रियाणां बलं हत्वा तेजो वीर्यौजसी तथा|
पाण्डुरोगं करोत्याशु बलवर्णाग्निनाशनम्||२९||
शूनगण्डाक्षिकूटभ्रूः शूनपान्नाभिमेहनः|
क्रिमिकोष्ठोऽतिसार्येत मलं सासृक् कफान्वितम्||३०||
ಮೃತ್ತಿಕೇತ್ಯಾದಿನಾ ಮೃದ್ಭಕ್ಷಣಜಮಾಹ| ಅತ್ರ ಚ ದೋಷಸಮ್ಬನ್ಧೇ ಸತ್ಯಪಿ ಮೃದೇವ ವ್ಯಪದೇಶಿಕಾ ನ ದೋಷಾಃ, ತಸ್ಯಾ ಏವ ಚಿಕಿತ್ಸಾಭೇದಲಿಙ್ಗಭೇದಕರ್ತೃತ್ವಾತ್| ಕಷಾಯಾ ಮಾರುತಮಿತ್ಯಾದಿನಾ ಮೃದೋಽಪಿ ವಾತಾದಿಗತಲಿಙ್ಗಂ ದರ್ಶಯತಿ| ಊಷರೇತಿ ಕ್ಷಾರಾನುರಸಾ| ರಸಾದೀನ್ ಭುಕ್ತಂ ಚ ವಿರೂಕ್ಷಯೇದಿತಿ ಯೋಜ್ಯಮ್| ಅವಿಪಕ್ವೈವೇತಿ ಸ್ವರೂಪಾವಸ್ಥಿತೈವ ಕೇವಲಂ ಸ್ರೋತಾಂಸಿ ಪೂರಯತಿ ರುಣದ್ಧಿ ಚ; ಸ್ರೋತೋವಿರೋಧೇನ ರಸಾದೀನಾಂ ನ ಸಮ್ಯಗ್ಬಲಂ ಭವತಿ| ಬಲವರ್ಣಾಗ್ನಿನಾಶನಮಿತ್ಯನೇನ ಬಲಾದಿಹಾನಿಂ ದರ್ಶಯತಿ||೨೭-೩೦||
Adhikarana 12 (31-33) · Śloka 33
ಪಾಣ್ಡುರೋಗಶ್ಚಿರೋತ್ಪನ್ನಃ ಖರೀಭೂತೋ ನ ಸಿಧ್ಯತಿ|
ಕಾಲಪ್ರಕರ್ಷಾಚ್ಛೂನೋ ನಾ ಯಶ್ಚ ಪೀತಾನಿ ಪಶ್ಯತಿ||೩೧||
ಬದ್ಧಾಲ್ಪವಿಟ್ಕಂ ಸಕಫಂ ಹರಿತಂ ಯೋಽತಿಸಾರ್ಯತೇ|
ದೀನಃ ಶ್ವೇತಾತಿದಿಗ್ಧಾಙ್ಗಶ್ಛರ್ದಿಮೂರ್ಚ್ಛಾತೃಷಾರ್ದಿತಃ||೩೨||
ಸ ನಾಸ್ತ್ಯಸೃಕ್ಕ್ಷಯಾದ್ಯಶ್ಚ ಪಾಣ್ಡುಃ ಶ್ವೇತತ್ವಮಾಪ್ನುಯಾತ್|
ಇತಿ ಪಞ್ಚವಿಧಸ್ಯೋಕ್ತಂ ಪಾಣ್ಡುರೋಗಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್||೩೩||
View original
पाण्डुरोगश्चिरोत्पन्नः खरीभूतो न सिध्यति|
कालप्रकर्षाच्छूनो ना यश्च पीतानि पश्यति||३१||
बद्धाल्पविट्कं सकफं हरितं योऽतिसार्यते|
दीनः श्वेतातिदिग्धाङ्गश्छर्दिमूर्च्छातृषार्दितः||३२||
स नास्त्यसृक्क्षयाद्यश्च पाण्डुः श्वेतत्वमाप्नुयात्|
इति पञ्चविधस्योक्तं पाण्डुरोगस्य लक्षणम्||३३||
ಪಾಣ್ಡುರೋಗ ಇತ್ಯಾದಿನಾಽಸಾಧ್ಯಲಕ್ಷಣಮಾಹ| ಖರೀಭೂತ ಇತಿ ಅತ್ಯರ್ಥರೂಕ್ಷಃ| ಕಾಲೇತ್ಯಾದಿನಾಽಪರಮಸಾಧ್ಯಲಕ್ಷಣಮ್| ಶ್ವೇತಾತಿದಿಗ್ಧಾಙ್ಗ ಇತಿ ಶ್ವೇತವರ್ಣಲಿಪ್ತಾಙ್ಗ ಇತ್ಯರ್ಥಃ||೩೧-೩೩||
Adhikarana 13 (34-38) · Śloka 39
ಪಾಣ್ಡುರೋಗೀ ತು ಯೋಽತ್ಯರ್ಥಂ ಪಿತ್ತಲಾನಿ ನಿಷೇವತೇ|
ತಸ್ಯ ಪಿತ್ತಮಸೃಗ್ಮಾಂಸಂ ದಗ್ಧ್ವಾ ರೋಗಾಯ ಕಲ್ಪತೇ||೩೪||
ಹಾರಿದ್ರನೇತ್ರಃ ಸ ಭೃಶಂ ಹಾರಿದ್ರತ್ವಙ್ನಖಾನನಃ|
ರಕ್ತಪೀತಶಕೃನ್ಮೂತ್ರೋ ಭೇಕವರ್ಣೋ ಹತೇನ್ದ್ರಿಯಃ||೩೫||
ದಾಹಾವಿಪಾಕದೌರ್ಬಲ್ಯಸದನಾರುಚಿಕರ್ಷಿತಃ|
ಕಾಮಲಾ ಬಹುಪಿತ್ತೈಷಾ ಕೋಷ್ಠಶಾಖಾಶ್ರಯಾ ಮತಾ||೩೬||
ಕಾಲಾನ್ತರಾತ್ ಖರೀಭೂತಾ ಕೃಚ್ಛ್ರಾ ಸ್ಯಾತ್ ಕುಮ್ಭಕಾಮಲಾ|
ಕೃಷ್ಣಪೀತಶಕೃನ್ಮೂತ್ರೋ ಭೃಶಂ ಶೂನಶ್ಚ ಮಾನವಃ||೩೭||
ಸರಕ್ತಾಕ್ಷಿಮುಖಚ್ಛರ್ದಿವಿಣ್ಮೂತ್ರೋ ಯಶ್ಚ ತಾಮ್ಯತಿ|
ದಾಹಾರುಚಿತೃಷಾನಾಹತನ್ದ್ರಾಮೋಹಸಮನ್ವಿತಃ||೩೮||
ನಷ್ಟಾಗ್ನಿಸಞ್ಜ್ಞಃ ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ಹಿ ಕಾಮಲಾವಾನ್ ವಿಪದ್ಯತೇ|೩೯|
View original
पाण्डुरोगी तु योऽत्यर्थं पित्तलानि निषेवते|
तस्य पित्तमसृग्मांसं दग्ध्वा रोगाय कल्पते||३४||
हारिद्रनेत्रः स भृशं हारिद्रत्वङ्नखाननः|
रक्तपीतशकृन्मूत्रो भेकवर्णो हतेन्द्रियः||३५||
दाहाविपाकदौर्बल्यसदनारुचिकर्षितः|
कामला बहुपित्तैषा कोष्ठशाखाश्रया मता||३६||
कालान्तरात् खरीभूता कृच्छ्रा स्यात् कुम्भकामला|
कृष्णपीतशकृन्मूत्रो भृशं शूनश्च मानवः||३७||
सरक्ताक्षिमुखच्छर्दिविण्मूत्रो यश्च ताम्यति|
दाहारुचितृषानाहतन्द्रामोहसमन्वितः||३८||
नष्टाग्निसञ्ज्ञः क्षिप्रं हि कामलावान् विपद्यते|३९|
ಪಾಣ್ಡುರೋಗೀತ್ಯಾದಿನಾ ಕಾಮಲಾಮಾಹ| ಪಾಣ್ಡುರೋಗೀತಿ ವಚನಾತ್ ಪಾಣ್ಡುರೋಗಸ್ಯೈವ ಹೇತುವಿಶೇಷೇಣ ಕಾಮಲಾದಿರೂಪಾಽವಸ್ಥಾ ಉತ್ಪದ್ಯತೇ; ಅತ ಏವ ಚ ಹಾರೀತೇ ಕಾಮಲಾದೀನಾಮಪಿ ಪಾಣ್ಡುರೋಗತ್ವಮೇವೋಕ್ತಮ್| ವಚನಂ ಹಿ- “ವಾತೇನ ಪಿತ್ತೇನ ಕಫೇನ ಚೈವ ತ್ರಿದೋಷಮೃದ್ಭಕ್ಷಣಸಮ್ಭವೇ ಚ| ದ್ವೇ ಕಾಮಲೇ ಚೈವ ಹಲೀಮಕಶ್ಚ ಸ್ಮೃತೋಽಷ್ಟಧೈವಂ ಖಲು ಪಾಣ್ಡುರೋಗಃ” ಇತಿ; ಅನ್ಯಾ ತು ಸುಶ್ರುತೋಕ್ತಾ ಕಾಮಲಾ ಭಿನ್ನಾ ಭವತಿ, “ಯೋ ಹ್ಯಾಮಯಾನ್ತೇ ಸಹಸಾಽಮ್ಲಮನ್ನಮದ್ಯಾದಪಥ್ಯಾನ್ಯಪಿ ತಸ್ಯ ಪಿತ್ತಮ್| ಕರೋತಿ ಪಾಣ್ಡುಂ ವದನಂ ವಿಶೇಷಾತ್ ಪೂರ್ವೇರಿತೌ ತನ್ದ್ರಿಬಲಕ್ಷಯೌ ಚ” (ಸು. ಉ. ಅ. ೪೪) ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಪೃಥಕ್ಕಾಮಲಾಹೇತುರುಕ್ತಃ; ವಾಗ್ಭಟೇಽಪಿ- “ಭವೇತ್ ಪಿತ್ತೋಲ್ಬಣಸ್ಯಾಸೌ ಪಾಣ್ಡುರೋಗಾದೃತೇಽಪಿ ಚ” (ವಾ. ನಿ. ಅ. ೧೩) ಇತಿ; ಇಹ ತು ಪಾಣ್ಡುರೋಗೇಽಪಿ ಭವೇತ್ ಪಾಣ್ಡುರೋಗಾದ್ವಿನಾಽಪಿ ಭವೇತ್, ಯಥಾ ಪ್ರಮೇಹಾಶ್ರಿತಾಃ ಪಿಡಿಕಾಃ ಪ್ರಮೇಹೇಷು ಭವನ್ತಿ ವಿನಾ ಪ್ರಮೇಹಮಪಿ ಭವನ್ತಿ; ತಥಾ ಪಾಣ್ಡುರೋಗಿಣೋಽಪ್ಯುಕ್ತಾ ಕಾಮಲಾ ಪೃಥಗಪಿ ಭವತಿ| ಕೋಷ್ಠಶಾಖಾಶ್ರಯಾ ಬಹುಪಿತ್ತಾ ಪಾಣ್ಡುರೋಗಪೂರ್ವಿಕಾ ಭವತಿ, ಯಾ ತು ಕೇವಲಂ ಶಾಖಾಶ್ರಯಾ ಅಲ್ಪಪಿತ್ತಾ ಚ ವಕ್ತವ್ಯಾ ಸಾ ಸ್ವತನ್ತ್ರಾಽಪಿ ಭವತೀತಿ ಕೇಚಿತ್, ಅತ ಏವ ತಸ್ಯಾ ರೂಕ್ಷಶೀತೇತ್ಯಾದಿನಾ ಪೃಥಗೇವ ಹೇತುಂ ಲಿಙ್ಗಂ ಚಾಧ್ಯಾಯಶೇಷೇ ವಕ್ಷ್ಯತಿ| ಬಹುಪಿತ್ತೇತ್ಯನೇನ ಕೇವಲಂ ಶಾಖಾಶ್ರಯಾಯಾ ಅಲ್ಪಪಿತ್ತತ್ವಂ ಸೂಚಯತಿ; ಅಮ್ಲಕಟುತೀಕ್ಷ್ಣೋಪಯೋಗಂ ಶಾಖಾಶ್ರಯಿಪಿತ್ತಸ್ಯ ಕೋಷ್ಠಾನಯನಾರ್ಥಂ ವಕ್ಷ್ಯತಿ| ಖರೀಭೂತೇತಿ ಕಠೋರತಾಮುಪಗತಾ| ಕುಮ್ಭಕಾಮಲೇತಿ ಅವಸ್ಥಾಭೇದೇನ ಕೋಷ್ಠಗತಕಾಮಲಾಯಾಃ ಸಞ್ಜ್ಞಾ; ಕುಮ್ಭಃ ಕೋಷ್ಠಃ, ತದಾಶ್ರಯಾ ಕಾಮಲಾ ಕುಮ್ಭಕಾಮಲಾ| ಅಸ್ಯಾಂ ಚ ಶೋಥೋಽಪಿ ಲಕ್ಷಣಂ ಭವತಿ| ಉಕ್ತಂ ಹಿ ಸುಶ್ರುತೇ- “ಭೇದಸ್ತು ತಸ್ಯಾಃ ಖಲು ಕುಮ್ಭಸಾಹ್ವಃ ಶೋಥೋ ಮಹಾಂಸ್ತತ್ರ ಚ ಪರ್ವಭೇದಃ” (ಸು. ಉ. ಅ. ೪೪) ಇತಿ||೩೪-೩೮||-
Adhikarana 14 (39-43) · Śloka 43
ಸಾಧ್ಯಾನಾಮಿತರೇಷಾಂ ತು ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್||೩೯||
ತತ್ರ ಪಾಣ್ಡ್ವಾಮಯೀ ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣೈರೂರ್ಧ್ವಾನುಲೋಮಿಕೈಃ|
ಸಂಶೋಧ್ಯೋ ಮೃದುಭಿಸ್ತಿಕ್ತೈಃ ಕಾಮಲೀ ತು ವಿರೇಚನೈಃ||೪೦||
ತಾಭ್ಯಾಂ ಸಂಶುದ್ಧಕೋಷ್ಠಾಭ್ಯಾಂ ಪಥ್ಯಾನ್ಯನ್ನಾನಿ ದಾಪಯೇತ್|
ಶಾಲೀನ್ ಸಯವಗೋಧೂಮಾನ್ ಪುರಾಣಾನ್ ಯೂಷಸಂಹಿತಾನ್||೪೧||
ಮುದ್ಗಾಢಕೀಮಸೂರೈಶ್ಚ ಜಾಙ್ಗಲೈಶ್ಚ ರಸೈರ್ಹಿತೈಃ|
ಯಥಾದೋಷಂ ವಿಶಿಷ್ಟಂ ಚ ತಯೋರ್ಭೈಷಜ್ಯಮಾಚರೇತ್||೪೨||
ಪಞ್ಚಗವ್ಯಂ ಮಹಾತಿಕ್ತಂ ಕಲ್ಯಾಣಕಮಥಾಪಿ ವಾ|
ಸ್ನೇಹನಾರ್ಥಂ ಘೃತಂ ದದ್ಯಾತ್ ಕಾಮಲಾಪಾಣ್ಡುರೋಗಿಣೇ||೪೩||
View original
साध्यानामितरेषां तु प्रवक्ष्यामि चिकित्सितम्||३९||
तत्र पाण्ड्वामयी स्निग्धस्तीक्ष्णैरूर्ध्वानुलोमिकैः|
संशोध्यो मृदुभिस्तिक्तैः कामली तु विरेचनैः||४०||
ताभ्यां संशुद्धकोष्ठाभ्यां पथ्यान्यन्नानि दापयेत्|
शालीन् सयवगोधूमान् पुराणान् यूषसंहितान्||४१||
मुद्गाढकीमसूरैश्च जाङ्गलैश्च रसैर्हितैः|
यथादोषं विशिष्टं च तयोर्भैषज्यमाचरेत्||४२||
पञ्चगव्यं महातिक्तं कल्याणकमथापि वा|
स्नेहनार्थं घृतं दद्यात् कामलापाण्डुरोगिणे||४३||
ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿನಾ ಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ| ಊರ್ಧ್ವಾನುಲೋಮಿಕೈರಿತ್ಯನೇನ ಊರ್ಧ್ವಹರಾನುಲೋಮನವಮನವಿರೇಚನಯೋರಪಿ ಗ್ರಹಣಮುಕ್ತಂ; ಯತಃ ಪಾಣ್ಡುರೋಗೇಽಪಿ “ಕಫಪಾಣ್ಡುಸ್ತು ಗೋಮೂತ್ರಕ್ಲಿನ್ನಯುಕ್ತಾಂ ಹರೀತಕೀಮ್” ಇತ್ಯಾದಿನಾ ವಿರೇಚನಂ ವಕ್ಷ್ಯತಿ| ತಾಭ್ಯಾಮಿತಿ ಪಾಣ್ಡುರೋಗಕಾಮಲಾಭ್ಯಾಮ್| ‘ತಾಭ್ಯಾಂ ಸಂಶುದ್ಧಕೋಷ್ಠಾಯ’ ಇತಿ ಪಾಠಪಕ್ಷೇ ತಾಭ್ಯಾಮಿತಿ ವಮನವಿರೇಚನಾಭ್ಯಾಮ್| ವಿಶಿಷ್ಟಮಿತ್ಯಾದಿ ವಿಶಿಷ್ಟಭೈಷಜ್ಯಮಿಹೈವ ಕಾಮಲಾಯಾಂ ಪಾಣ್ಡುರೋಗೇ ಚ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಂ ಜ್ಞೇಯಮ್||೩೯-೪೩||
Adhikarana 15 (44-49) · Śloka 49
ದಾಡಿಮಾತ್ ಕುಡವೋ ಧಾನ್ಯಾತ್ ಕುಡವಾರ್ಧಂ ಪಲಂ ಪಲಮ್|
ಚಿತ್ರಕಾಚ್ಛೃಙ್ಗವೇರಾಚ್ಚ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಷ್ಟಮಿಕಾ ತಥಾ||೪೪||
ತೈಃ ಕಲ್ಕೈರ್ವಿಂಶತಿಪಲಂ ಘೃತಸ್ಯ ಸಲಿಲಾಢಕೇ|
ಸಿದ್ಧಂ ಹೃತ್ಪಾಣ್ಡುಗುಲ್ಮಾರ್ಶಃಪ್ಲೀಹವಾತಕಫಾರ್ತಿನುತ್||೪೫||
ದೀಪನಂ ಶ್ವಾಸಕಾಸಘ್ನಂ ಮೂಢವಾತೇ ಚ ಶಸ್ಯತೇ|
ದುಃಖಪ್ರಸವಿನೀನಾಂ ಚ ವನ್ಧ್ಯಾನಾಂ ಚೈವ ಗರ್ಭದಮ್||೪೬||
ಇತಿ ದಾಡಿಮಾದ್ಯಂ ಘೃತಮ್|
ಕಟುಕಾ ರೋಹಿಣೀ ಮುಸ್ತಂ ಹರಿದ್ರೇ ವತ್ಸಕಾತ್ ಪಲಮ್|
ಪಟೋಲಂ ಚನ್ದನಂ ಮೂರ್ವಾ ತ್ರಾಯಮಾಣಾ ದುರಾಲಭಾ||೪೭||
ಕೃಷ್ಣಾ ಪರ್ಪಟಕೋ ನಿಮ್ಬೋ ಭೂನಿಮ್ಬೋ ದೇವದಾರು ಚ|
ತೈಃ ಕಾರ್ಷಿಕೈರ್ಘೃತಪ್ರಸ್ಥಃ ಸಿದ್ಧಃ ಕ್ಷೀರಚತುರ್ಗುಣಃ||೪೮||
ರಕ್ತಪಿತ್ತಂ ಜ್ವರಂ ದಾಹಂ ಶ್ವಯಥುಂ ಸ ಭಗನ್ದರಮ್|
ಅರ್ಶಾಂಸ್ಯಸೃಗ್ದರಂ ಚೈವ ಹನ್ತಿ ವಿಸ್ಫೋಟಕಾಂಸ್ತಥಾ||೪೯||
ಇತಿ ಕಟುಕಾದ್ಯಂ ಘೃತಮ್|
View original
दाडिमात् कुडवो धान्यात् कुडवार्धं पलं पलम्|
चित्रकाच्छृङ्गवेराच्च पिप्पल्यष्टमिका तथा||४४||
तैः कल्कैर्विंशतिपलं घृतस्य सलिलाढके|
सिद्धं हृत्पाण्डुगुल्मार्शःप्लीहवातकफार्तिनुत्||४५||
दीपनं श्वासकासघ्नं मूढवाते च शस्यते|
दुःखप्रसविनीनां च वन्ध्यानां चैव गर्भदम्||४६||
इति दाडिमाद्यं घृतम्|
कटुका रोहिणी मुस्तं हरिद्रे वत्सकात् पलम्|
पटोलं चन्दनं मूर्वा त्रायमाणा दुरालभा||४७||
कृष्णा पर्पटको निम्बो भूनिम्बो देवदारु च|
तैः कार्षिकैर्घृतप्रस्थः सिद्धः क्षीरचतुर्गुणः||४८||
रक्तपित्तं ज्वरं दाहं श्वयथुं स भगन्दरम्|
अर्शांस्यसृग्दरं चैव हन्ति विस्फोटकांस्तथा||४९||
इति कटुकाद्यं घृतम्|
ದಾಡಿಮೇತ್ಯಾದೌ ಅಷ್ಟಮಿಕಾ ದ್ವಿಕರ್ಷಮುಕ್ತಮ್| ಉಕ್ತಂ ಹಿ- “ದ್ವೇ ಸುವರ್ಣೇ ಪಲಾರ್ಧಂ ಸ್ಯಾಚ್ಛುಕ್ತಿರಷ್ಟಮಿಕಾಽಪಿ ಚ” (ಕ.ಅ.೧೨) ಇತಿ||೪೪-೪೯||
Adhikarana 16 (50) · Śloka 50
ಪಥ್ಯಾಶತರಸೇ ಪಥ್ಯಾವೃನ್ತಾರ್ಧಶತಕಲ್ಕವಾನ್|
ಪ್ರಸ್ಥಃ ಸಿದ್ಧೋ ಘೃತಾತ್ ಪೇಯಃ ಸ ಪಾಣ್ಡ್ವಾಮಯಗುಲ್ಮನುತ್||೫೦||
ಇತಿ ಪಥ್ಯಾಘೃತಮ್|
View original
पथ्याशतरसे पथ्यावृन्तार्धशतकल्कवान्|
प्रस्थः सिद्धो घृतात् पेयः स पाण्ड्वामयगुल्मनुत्||५०||
इति पथ्याघृतम्|
ಪಥ್ಯಾಶತೇನ ಕ್ವಾಥಃ ಕರ್ತವ್ಯಃ; ಅತ್ರ ಚ ತಥಾ ಕ್ವಾಥಾರ್ಥಂ ಜಲಂ ದೇಯಂ ಯಥಾ ಚತುರ್ಭಾಗಾವಶಿಷ್ಟಂ ಸದ್ಘೃತಚತುರ್ಗುಣಂ ಭವತಿ; ಅತ ಏವ ದ್ರೋಣಮಾನಂ ಜಲಂ ದೇಯಮ್| ಪಥ್ಯಾವೃನ್ತಾರ್ಧಶತಂ ಹರೀತಕೀಫಲಬನ್ಧಾನಾರ್ಧಶತಮ್; ಅನ್ಯೇ ತು ಪಥ್ಯಾವೃನ್ತಚೂರ್ಣಂ ಹರೀತಕೀಫಲಸ್ಯೈವ ಚೂರ್ಣಂ, ತದಸ್ಥಿಶೂನ್ಯಮಿತ್ಯಾಹುಃ||೫೦||
Adhikarana 17 (51) · Śloka 51
ದನ್ತ್ಯಾಶ್ಚತುಷ್ಪಲರಸೇ ಪಿಷ್ಟೈರ್ದನ್ತೀಶಲಾಟುಭಿಃ|
ತದ್ವತ್ಪ್ರಸ್ಥೋ ಘೃತಾತ್ಸಿದ್ಧಃ ಪ್ಲೀಹಪಾಣ್ಡ್ವರ್ತಿಶೋಫಜಿತ್||೫೧||
ಇತಿ ದನ್ತೀಘೃತಮ್|
View original
दन्त्याश्चतुष्पलरसे पिष्टैर्दन्तीशलाटुभिः|
तद्वत्प्रस्थो घृतात्सिद्धः प्लीहपाण्ड्वर्तिशोफजित्||५१||
इति दन्तीघृतम्|
ದನ್ತೀತ್ಯಾದೌ ದನ್ತ್ಯಾಃ ಕ್ವಾಥೋ ಘೃತಾಚ್ಚತುರ್ಗುಣಃ ಸ್ಥಾಪ್ಯಃ; ತನ್ತ್ರಾನ್ತರದರ್ಶನಾತ್ ಪ್ರಸ್ಥಮಾನ ಏವಾತ್ರ ಕ್ವಾಥೋ ಭವತಿ| ಉಕ್ತಂ ಹ್ಯನ್ಯತ್ರ- “ನಿಕುಮ್ಭಕುಡವಾಕ್ವಾಥೇ ಪ್ರಸ್ಥೇ ತತ್ಕಲ್ಕಸಂಯುತಮ್| ಸರ್ಪಿಃಪ್ರಸ್ಥಂ ಪಚೇತ್ ಪ್ಲೀಹಕಾಮಲಾಪಾಣ್ಡುರೋಗನುತ್” ಇತಿ||೫೧||
Adhikarana 18 (52) · Śloka 52
ಪುರಾಣಸರ್ಪಿಷಃ ಪ್ರಸ್ಥೋ ದ್ರಾಕ್ಷಾರ್ಧಪ್ರಸ್ಥಸಾಧಿತಃ|
ಕಾಮಲಾಗುಲ್ಮಪಾಣ್ಡ್ವರ್ತಿಜ್ವರಮೇಹೋದರಾಪಹಃ||೫೨||
ಇತಿ ದ್ರಾಕ್ಷಾಘೃತಮ್|
View original
पुराणसर्पिषः प्रस्थो द्राक्षार्धप्रस्थसाधितः|
कामलागुल्मपाण्ड्वर्तिज्वरमेहोदरापहः||५२||
इति द्राक्षाघृतम्|
ಪುರಾಣೇತ್ಯಾದೌ ಜಲಮನುಕ್ತದ್ರವತ್ವಾದ್ಭವತಿ| ದ್ರಾಕ್ಷಾಪ್ರಸ್ಥಾರ್ಧಂ ತು ಕಲ್ಕಃ||೫೨||
Adhikarana 19 (53) · Śloka 53
ಹರಿದ್ರಾತ್ರಿಫಲಾನಿಮ್ಬಬಲಾಮಧುಕಸಾಧಿತಮ್|
ಸಕ್ಷೀರಂ ಮಾಹಿಷಂ ಸರ್ಪಿಃ ಕಾಮಲಾಹರಮುತ್ತಮಮ್||೫೩||
ಇತಿ ಹರಿದ್ರಾದಿಘೃತಮ್|
View original
हरिद्रात्रिफलानिम्बबलामधुकसाधितम्|
सक्षीरं माहिषं सर्पिः कामलाहरमुत्तमम्||५३||
इति हरिद्रादिघृतम्|
ಹರಿದ್ರೇತ್ಯಾದೌ ದ್ರವಾನ್ತರಾಭಾವಾತ್ ಕ್ಷೀರಮೇವ ಚತುರ್ಗುಣಮ್||೫೩||
Adhikarana 20 (54) · Śloka 55
ಗೋಮೂತ್ರೇ ದ್ವಿಗುಣೇ ದಾರ್ವ್ಯಾಃ ಕಲ್ಕಾಕ್ಷದ್ವಯಸಾಧಿತಃ|
ದಾರ್ವ್ಯಾಃ ಪಞ್ಚಪಲಕ್ವಾಥೇ ಕಲ್ಕೇ ಕಾಲೀಯಕೇ ಪರಃ||೫೪||
ಮಾಹಿಷಾತ್ ಸರ್ಪಿಷಃ ಪ್ರಸ್ಥಃ ಪೂರ್ವಃ ಪೂರ್ವೇ ಪರೇ ಪರಃ|೫೫|
View original
गोमूत्रे द्विगुणे दार्व्याः कल्काक्षद्वयसाधितः|
दार्व्याः पञ्चपलक्वाथे कल्के कालीयके परः||५४||
माहिषात् सर्पिषः प्रस्थः पूर्वः पूर्वे परे परः|५५|
ದಾರ್ವ್ಯಾಃ ಕಲ್ಕಾಕ್ಷದ್ವಯಸಾಧಿತೋ ಮಾಹಿಷಸರ್ಪಿಷಃ ಪ್ರಸ್ಥ ಇತಿ ಯೋಜ್ಯಮ್| ದಾರ್ವ್ಯಾಃ ಪಞ್ಚಪಲಕ್ವಾಥೇ ಇತ್ಯತ್ರಾಪಿ ಪೂರ್ವಘೃತಾನುಸಾರಾತ್ ಪಞ್ಚಪಲದಾರ್ವೀಕ್ವಾಥೋಽಪಿ ಘೃತಾದ್ದ್ವಿಗುಣ ಏವ ಕರ್ತವ್ಯಃ| ಕಾಲೀಯಕಕಲ್ಕೋಽಪಿ ಪೂರ್ವವದಕ್ಷದ್ವಯಮಾನ ಏವ| ಪೂರ್ವಃ ಪೂರ್ವೇ ಇತಿ ಪೂರ್ವೇ ಪಾಣ್ಡುರೋಗೇ, ದಾರ್ವೀಕಲ್ಕಗೋಮೂತ್ರಸಿದ್ಧೋ ಘೃತಪ್ರಸ್ಥಃ; ಪರೇ ತು ಕಾಮಲಾಖ್ಯೇ, ಪರಃ ದಾರ್ವೀಕ್ವಾಥಕಾಲೀಯಕಲ್ಕಸಿದ್ಧಃ; ‘ದೇಯಃ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ||೫೪||-
Adhikarana 21 (55-69) · Śloka 69
ಸ್ನೇಹೈರೇಭಿರುಪಕ್ರಮ್ಯ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಮತ್ವಾ ವಿರೇಚಯೇತ್||೫೫||
ಪಯಸಾ ಮೂತ್ರಯುಕ್ತೇನ ಬಹುಶಃ ಕೇವಲೇನ ವಾ|
ದನ್ತೀಫಲರಸೇ ಕೋಷ್ಣೇ ಕಾಶ್ಮರ್ಯಾಞ್ಜಲಿನಾ ಶೃತಮ್||೫೬||
ದ್ರಾಕ್ಷಾಞ್ಜಲಿಂ ಮೃದಿತ್ವಾ ವಾ ದದ್ಯಾತ್ ಪಾಣ್ಡ್ವಾಮಯಾಪಹಮ್|
ದ್ವಿಶರ್ಕರಂ ತ್ರಿವೃಚ್ಚೂರ್ಣಂ ಪಲಾರ್ಧಂ ಪೈತ್ತಿಕಃ ಪಿಬೇತ್||೫೭||
ಕಫಪಾಣ್ಡುಸ್ತು ಗೋಮೂತ್ರಕ್ಲಿನ್ನಯುಕ್ತಾಂ ಹರೀತಕೀಮ್|
ಆರಗ್ವಧಂ ರಸೇನೇಕ್ಷೋರ್ವಿದಾರ್ಯಾಮಲಕಸ್ಯ ಚ||೫೮||
ಸತ್ರ್ಯೂಷಣಂ ಬಿಲ್ವಪತ್ರಂ ಪಿಬೇನ್ನಾ ಕಾಮಲಾಪಹಮ್|
ದನ್ತ್ಯರ್ಧಪಲಕಲ್ಕಂ ವಾ ದ್ವಿಗುಡಂ ಶೀತವಾರಿಣಾ||೫೯||
ಕಾಮಲೀ ತ್ರಿವೃತಾಂ ವಾಽಪಿ ತ್ರಿಫಲಾಯಾ ರಸೈಃ ಪಿಬೇತ್|
ವಿಶಾಲಾತ್ರಿಫಲಾಮುಸ್ತಕುಷ್ಠದಾರುಕಲಿಙ್ಗಕಾನ್||೬೦||
ಕಾರ್ಷಿಕಾನರ್ಧಕರ್ಷಾಂಶಾಂ ಕುರ್ಯಾದತಿವಿಷಾಂ ತಥಾ|
ಕರ್ಷೌ ಮಧುರಸಾಯಾ ದ್ವೌ ಸರ್ವಮೇತತ್ ಸುಖಾಮ್ಬುನಾ||೬೧||
ಮೃದಿತಂ ತಂ ರಸಂ ಪೂತಂ ಪೀತ್ವಾ ಲಿಹ್ಯಾಚ್ಚ ಮಧ್ವನು|
ಕಾಸಂ ಶ್ವಾಸಂ ಜ್ವರಂ ದಾಹಂ ಪಾಣ್ಡುರೋಗಮರೋಚಕಮ್||೬೨||
ಗುಲ್ಮಾನಾಹಾಮವಾತಾಂಶ್ಚ ರಕ್ತಪಿತ್ತಂ ಚ ನಾಶಯೇತ್|
ತ್ರಿಫಲಾಯಾ ಗುಡೂಚ್ಯಾ ವಾ ದಾರ್ವ್ಯಾ ನಿಮ್ಬಸ್ಯ ವಾ ರಸಮ್||೬೩||
ಶೀತಂ ಮಧುಯುತಂ ಪ್ರಾತಃ ಕಾಮಲಾರ್ತಃ ಪಿಬೇನ್ನರಃ|
ಕ್ಷೀರಮೂತ್ರಂ ಪಿಬೇತ್ ಪಕ್ಷಂ ಗವ್ಯಂ ಮಾಹಿಷಮೇವ ವಾ||೬೪||
ಪಾಣ್ಡುರ್ಗೋಮೂತ್ರಯುಕ್ತಂ ವಾ ಸಪ್ತಾಹಂ ತ್ರಿಫಲಾರಸಮ್|
ತರುಜಾನ್ ಜ್ವಲಿತಾನ್ಮೂತ್ರೇ ನಿರ್ವಾಪ್ಯಾಮೃದ್ಯ ಚಾಙ್ಕುರಾನ್||೬೫||
ಮಾತುಲುಙ್ಗಸ್ಯ ತತ್ ಪೂತಂ ಪಾಣ್ಡುಶೋಥಹರಂ ಪಿಬೇತ್|
ಸ್ವರ್ಣಕ್ಷೀರೀ ತ್ರಿವೃಚ್ಛ್ಯಾಮೇ ಭದ್ರದಾರು ಸನಾಗರಮ್||೬೬||
ಗೋಮೂತ್ರಾಞ್ಜಲಿನಾ ಪಿಷ್ಟಂ ಮೂತ್ರೇ ವಾ ಕ್ವಥಿತಂ ಪಿಬೇತ್|
ಕ್ಷೀರಮೇಭಿಃ ಶೃತಂ ವಾಽಪಿ ಪಿಬೇದ್ದೋಷಾನುಲೋಮನಮ್||೬೭||
ಹರೀತಕೀಂ ಪ್ರಯೋಗೇಣ ಗೋಮೂತ್ರೇಣಾಥವಾ ಪಿಬೇತ್|
ಜೀರ್ಣೇ ಕ್ಷೀರೇಣ ಭುಞ್ಜೀತ ರಸೇನ ಮಧುರೇಣ ವಾ||೬೮||
ಸಪ್ತರಾತ್ರಂ ಗವಾಂ ಮೂತ್ರೇ ಭಾವಿತಂ ವಾಽಪ್ಯಯೋರಜಃ|
ಪಾಣ್ಡುರೋಗಪ್ರಶಾನ್ತ್ಯರ್ಥಂ ಪಯಸಾ ಪಾಯಯೇದ್ಭಿಷಕ್||೬೯||
View original
स्नेहैरेभिरुपक्रम्य स्निग्धं मत्वा विरेचयेत्||५५||
पयसा मूत्रयुक्तेन बहुशः केवलेन वा|
दन्तीफलरसे कोष्णे काश्मर्याञ्जलिना शृतम्||५६||
द्राक्षाञ्जलिं मृदित्वा वा दद्यात् पाण्ड्वामयापहम्|
द्विशर्करं त्रिवृच्चूर्णं पलार्धं पैत्तिकः पिबेत्||५७||
कफपाण्डुस्तु गोमूत्रक्लिन्नयुक्तां हरीतकीम्|
आरग्वधं रसेनेक्षोर्विदार्यामलकस्य च||५८||
सत्र्यूषणं बिल्वपत्रं पिबेन्ना कामलापहम्|
दन्त्यर्धपलकल्कं वा द्विगुडं शीतवारिणा||५९||
कामली त्रिवृतां वाऽपि त्रिफलाया रसैः पिबेत्|
विशालात्रिफलामुस्तकुष्ठदारुकलिङ्गकान्||६०||
कार्षिकानर्धकर्षांशां कुर्यादतिविषां तथा|
कर्षौ मधुरसाया द्वौ सर्वमेतत् सुखाम्बुना||६१||
मृदितं तं रसं पूतं पीत्वा लिह्याच्च मध्वनु|
कासं श्वासं ज्वरं दाहं पाण्डुरोगमरोचकम्||६२||
गुल्मानाहामवातांश्च रक्तपित्तं च नाशयेत्|
त्रिफलाया गुडूच्या वा दार्व्या निम्बस्य वा रसम्||६३||
शीतं मधुयुतं प्रातः कामलार्तः पिबेन्नरः|
क्षीरमूत्रं पिबेत् पक्षं गव्यं माहिषमेव वा||६४||
पाण्डुर्गोमूत्रयुक्तं वा सप्ताहं त्रिफलारसम्|
तरुजान् ज्वलितान्मूत्रे निर्वाप्यामृद्य चाङ्कुरान्||६५||
मातुलुङ्गस्य तत् पूतं पाण्डुशोथहरं पिबेत्|
स्वर्णक्षीरी त्रिवृच्छ्यामे भद्रदारु सनागरम्||६६||
गोमूत्राञ्जलिना पिष्टं मूत्रे वा क्वथितं पिबेत्|
क्षीरमेभिः शृतं वाऽपि पिबेद्दोषानुलोमनम्||६७||
हरीतकीं प्रयोगेण गोमूत्रेणाथवा पिबेत्|
जीर्णे क्षीरेण भुञ्जीत रसेन मधुरेण वा||६८||
सप्तरात्रं गवां मूत्रे भावितं वाऽप्ययोरजः|
पाण्डुरोगप्रशान्त्यर्थं पयसा पाययेद्भिषक्||६९||
ಕಾಶ್ಮರ್ಯಂ ಗಮ್ಭಾರೀಫಲಮ್| ಶೃತಮಿತಿ ಫಾಣ್ಟಕಷಾಯವಿಧಿನಾ ಪ್ರಕ್ಷಿಪ್ತಂ, ದ್ರಾಕ್ಷಾಞ್ಜಲಿಂ ಮೃದಿತ್ವೇತ್ಯನೇನ ಸ್ಫುಟಮೇವ ಫಾಣ್ಟಕಷಾಯಂ ದರ್ಶಯತಿ| ದ್ವಿಶರ್ಕರಮಿತ್ಯಾದೌ ತ್ರಿವೃಚ್ಚೂರ್ಣಂ ಪಲಾರ್ಧಂ ದ್ವಿಶರ್ಕರಯುಕ್ತಂ ಸತ್ ಸಾರ್ಧಪಲಮಾನಂ ಭವತಿ| ಗೋಮೂತ್ರಕ್ಲಿನ್ನಯುಕ್ತಾಮಿತಿ ಗೋಮೂತ್ರೇಣ ಕ್ಲಿನ್ನಾಂ ಕಲ್ಕೀಕೃತಾಂ ತಥಾ ಗೋಮೂತ್ರೇಣ ಯುಕ್ತಾಮಾಲೋಡಿತಾಂ ಪಿಬೇತ್| ಅನ್ಯೇ ತು ಆರಗ್ವಧರಸೇನ ಹರೀತಕೀಂ ಪಿಬೇದಿತಿ ಯೋಜಯನ್ತಿ, ಇಕ್ಷ್ವಾದಿರಸೇನ ಸತ್ರಿಕಟುಂ ಬಿಲ್ವಪತ್ರಂ ಪಿಬೇದಿತಿ ಯೋಜಯನ್ತಿ| ಆರಗ್ವಧಂ ಸತ್ರಿಕಟುಕಂ ವಿದಾರ್ಯಾ ಆಮಲಕಸ್ಯ ಚ ರಸೇನ ಪಿಬೇದಿತ್ಯಪರೋಽರ್ಥಃ| ವಿಶಾಲೇತ್ಯಾದೌ ಫಾಣ್ಟಕಷಾಯವದ್ದ್ರವ್ಯಾತ್ ಪಲಮಾನಾತ್ ಚತುಷ್ಪಲಂ ದ್ರವಂ ವದನ್ತಿ ವೃದ್ಧಾಃ||೫೫-೬೯||
Adhikarana 22 (70-71) · Śloka 71
ತ್ರ್ಯೂಷಣತ್ರಿಫಲಾಮುಸ್ತವಿಡಙ್ಗಚಿತ್ರಕಾಃ ಸಮಾಃ|
ನವಾಯೋರಜಸೋ ಭಾಗಾಸ್ತಚ್ಚೂರ್ಣಂ ಕ್ಷೌದ್ರಸರ್ಪಿಷಾ||೭೦||
ಭಕ್ಷಯೇತ್ ಪಾಣ್ಡುಹೃದ್ರೋಗಕುಷ್ಠಾರ್ಶಃಕಾಮಲಾಪಹಮ್|
ನವಾಯಸಮಿದಂ ಚೂರ್ಣಂ ಕೃಷ್ಣಾತ್ರೇಯೇಣ ಭಾಷಿತಮ್||೭೧||
ಇತಿ ನವಾಯಸಚೂರ್ಣಮ್|
View original
त्र्यूषणत्रिफलामुस्तविडङ्गचित्रकाः समाः|
नवायोरजसो भागास्तच्चूर्णं क्षौद्रसर्पिषा||७०||
भक्षयेत् पाण्डुहृद्रोगकुष्ठार्शःकामलापहम्|
नवायसमिदं चूर्णं कृष्णात्रेयेण भाषितम्||७१||
इति नवायसचूर्णम्|
ನವಾಯೋರಜಸೋ ಭಾಗ ಇತಿ ಏಕಭಾಗಾಪೇಕ್ಷಯಾ ನವಗುಣತ್ವಮಯೋರಜಸಃ; ತೇನ ತ್ರ್ಯೂಷಣಾದೀನಾಂ ಮಿಲಿತಾನಾಂ ಚೂರ್ಣೇನ ಸಮಮಯೋರಜಃ||೭೦-೭೧||
Adhikarana 23 (72-79) · Śloka 80
ಗುಡನಾಗರಮಣ್ಡೂರತಿಲಾಂಶಾನ್ಮಾನತಃ ಸಮಾನ್|
ಪಿಪ್ಪಲೀದ್ವಿಗುಣಾಂ ಕುರ್ಯಾದ್ಗುಟಿಕಾಂ ಪಾಣ್ಡುರೋಗಿಣೇ||೭೨||
ತ್ರ್ಯೂಷಣಂ ತ್ರಿಫಲಾ ಮುಸ್ತಂ ವಿಡಙ್ಗಂ ಚವ್ಯಚಿತ್ರಕೌ|
ದಾರ್ವೀತ್ವಙ್ಮಾಕ್ಷಿಕೋ ಧಾತುರ್ಗ್ರನ್ಥಿಕಂ ದೇವದಾರು ಚ||೭೩||
ಏತಾನ್ ದ್ವಿಪಲಿಕಾನ್ಭಾಗಾಂಶ್ಚೂರ್ಣಂ ಕುರ್ಯಾತ್ ಪೃಥಕ್ ಪೃಥಕ್|
ಮಣ್ಡೂರಂ ದ್ವಿಗುಣಂ ಚೂರ್ಣಾಚ್ಛುದ್ಧಮಞ್ಜನಸನ್ನಿಭಮ್||೭೪||
ಗೋಮೂತ್ರೇಽಷ್ಟಗುಣೇ ಪಕ್ತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂಸ್ತತ್ ಪ್ರಕ್ಷಿಪೇತ್ತತಃ|
ಉದುಮ್ಬರಸಮಾನ್ಕೃತ್ವಾ ವಟಕಾಂಸ್ತಾನ್ ಯಥಾಗ್ನಿ ನಾ||೭೫||
ಉಪಯುಞ್ಜೀತ ತಕ್ರೇಣ ಸಾತ್ಮ್ಯಂ ಜೀರ್ಣೇ ಚ ಭೋಜನಮ್|
ಮಣ್ಡೂರವಟಕಾ ಹ್ಯೇತೇ ಪ್ರಾಣದಾಃ ಪಾಣ್ಡುರೋಗಿಣಾಮ್||೭೬||
ಕುಷ್ಠಾನ್ಯಜೀರ್ಣಕಂ ಶೋಥಮೂರುಸ್ತಮ್ಭಂ ಕಫಾಮಯಾನ್|
ಅರ್ಶಾಂಸಿ ಕಾಮಲಾಂ ಮೇಹಂ ಪ್ಲೀಹಾನಂ ಶಮಯನ್ತಿ ಚ||೭೭||
ಇತಿ ಮಣ್ಡೂರವಟಕಾಃ|
ತಾಪ್ಯಾದ್ರಿಜತುರೂಪ್ಯಾಯೋಮಲಾಃ ಪಞ್ಚಪಲಾಃ ಪೃಥಕ್|
ಚಿತ್ರಕತ್ರಿಫಲಾವ್ಯೋಷವಿಡಙ್ಗೈಃ ಪಲಿಕೈಃ ಸಹ||೭೮||
ಶರ್ಕರಾಷ್ಟಪಲೋನ್ಮಿಶ್ರಾಶ್ಚೂರ್ಣಿತಾ ಮಧುನಾಽಽಪ್ಲುತಾಃ|
ಅಭ್ಯಸ್ಯಾಸ್ತ್ವಕ್ಷಮಾತ್ರಾ ಹಿ ಜೀರ್ಣೇ ಹಿತಮಿತಾಶಿನಾ||೭೯||
ಕುಲತ್ಥಕಾಕಮಾಚ್ಯಾದಿಕಪೋತಪರಿಹಾರಿಣಾ|೮೦|
View original
गुडनागरमण्डूरतिलांशान्मानतः समान्|
पिप्पलीद्विगुणां कुर्याद्गुटिकां पाण्डुरोगिणे||७२||
त्र्यूषणं त्रिफला मुस्तं विडङ्गं चव्यचित्रकौ|
दार्वीत्वङ्माक्षिको धातुर्ग्रन्थिकं देवदारु च||७३||
एतान् द्विपलिकान्भागांश्चूर्णं कुर्यात् पृथक् पृथक्|
मण्डूरं द्विगुणं चूर्णाच्छुद्धमञ्जनसन्निभम्||७४||
गोमूत्रेऽष्टगुणे पक्त्वा तस्मिंस्तत् प्रक्षिपेत्ततः|
उदुम्बरसमान्कृत्वा वटकांस्तान् यथाग्नि ना||७५||
उपयुञ्जीत तक्रेण सात्म्यं जीर्णे च भोजनम्|
मण्डूरवटका ह्येते प्राणदाः पाण्डुरोगिणाम्||७६||
कुष्ठान्यजीर्णकं शोथमूरुस्तम्भं कफामयान्|
अर्शांसि कामलां मेहं प्लीहानं शमयन्ति च||७७||
इति मण्डूरवटकाः|
ताप्याद्रिजतुरूप्यायोमलाः पञ्चपलाः पृथक्|
चित्रकत्रिफलाव्योषविडङ्गैः पलिकैः सह||७८||
शर्कराष्टपलोन्मिश्राश्चूर्णिता मधुनाऽऽप्लुताः|
अभ्यस्यास्त्वक्षमात्रा हि जीर्णे हितमिताशिना||७९||
कुलत्थकाकमाच्यादिकपोतपरिहारिणा|८०|
ಮಣ್ಡೂರಂ ಪುರಾಣಂ ಲೋಹಕಿಟ್ಟಮ್||೭೨-೭೯||-
Adhikarana 24 (80-86) · Śloka 86
ತ್ರಿಫಲಾಯಾಸ್ತ್ರಯೋ ಭಾಗಾಸ್ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಕಟುಕಸ್ಯ ಚ||೮೦||
ಭಾಗಶ್ಚಿತ್ರಕಮೂಲಸ್ಯ ವಿಡಙ್ಗಾನಾಂ ತಥೈವ ಚ|
ಪಞ್ಚಾಶ್ಮಜತುನೋ ಭಾಗಾಸ್ತಥಾ ರೂಪ್ಯಮಲಸ್ಯ ಚ||೮೧||
ಮಾಕ್ಷಿಕಸ್ಯ ಚ ಶುದ್ಧಸ್ಯ ಲೌಹಸ್ಯ ರಜಸಸ್ತಥಾ|
ಅಷ್ಟೌ ಭಾಗಾಃ ಸಿತಾಯಾಶ್ಚ ತತ್ಸರ್ವಂ ಸೂಕ್ಷ್ಮಚೂರ್ಣಿತಮ್||೮೨||
ಮಾಕ್ಷಿಕೇಣಾಪ್ಲುತಂ ಸ್ಥಾಪ್ಯಮಾಯಸೇ ಭಾಜನೇ ಶುಭೇ|
ಉದುಮ್ಬರಸಮಾಂ ಮಾತ್ರಾಂ ತತಃ ಖಾದೇದ್ಯಥಾಗ್ನಿ ನಾ||೮೩||
ದಿನೇ ದಿನೇ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ ಜೀರ್ಣೇ ಭೋಜ್ಯಂ ಯಥೇಪ್ಸಿತಮ್|
ವರ್ಜಯಿತ್ವಾ ಕುಲತ್ಥಾನಿ ಕಾಕಮಾಚೀಂ ಕಪೋತಕಮ್||೮೪||
ಯೋಗರಾಜ ಇತಿ ಖ್ಯಾತೋ ಯೋಗೋಽಯಮಮೃತೋಪಮಃ|
ರಸಾಯನಮಿದಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ಸರ್ವರೋಗಹರಂ ಶಿವಮ್||೮೫||
ಪಾಣ್ಡುರೋಗಂ ವಿಷಂ ಕಾಸಂ ಯಕ್ಷ್ಮಾಣಂ ವಿಷಮಜ್ವರಮ್|
ಕುಷ್ಠಾನ್ಯಜೀರ್ಣಕಂ ಮೇಹಂ ಶೋಷಂ ಶ್ವಾಸಮರೋಚಕಮ್||೮೬||
ವಿಶೇಷಾದ್ಧನ್ತ್ಯಪಸ್ಮಾರಂ ಕಾಮಲಾಂ ಗುದಜಾನಿ ಚ|
ಇತಿ ಯೋಗರಾಜಃ|
View original
त्रिफलायास्त्रयो भागास्त्रयस्त्रिकटुकस्य च||८०||
भागश्चित्रकमूलस्य विडङ्गानां तथैव च|
पञ्चाश्मजतुनो भागास्तथा रूप्यमलस्य च||८१||
माक्षिकस्य च शुद्धस्य लौहस्य रजसस्तथा|
अष्टौ भागाः सितायाश्च तत्सर्वं सूक्ष्मचूर्णितम्||८२||
माक्षिकेणाप्लुतं स्थाप्यमायसे भाजने शुभे|
उदुम्बरसमां मात्रां ततः खादेद्यथाग्नि ना||८३||
दिने दिने प्रयुञ्जीत जीर्णे भोज्यं यथेप्सितम्|
वर्जयित्वा कुलत्थानि काकमाचीं कपोतकम्||८४||
योगराज इति ख्यातो योगोऽयममृतोपमः|
रसायनमिदं श्रेष्ठं सर्वरोगहरं शिवम्||८५||
पाण्डुरोगं विषं कासं यक्ष्माणं विषमज्वरम्|
कुष्ठान्यजीर्णकं मेहं शोषं श्वासमरोचकम्||८६||
विशेषाद्धन्त्यपस्मारं कामलां गुदजानि च|
इति योगराजः|
ತ್ರಿಫಲೇತ್ಯಾದೌ ರೌಪ್ಯಮಲಂ ರೂಪ್ಯಸ್ಯ ಯತ್ ಕಿಟ್ಟಂ ಭವತಿ ತಜ್ಜ್ಞೇಯಮ್| ಮಾಕ್ಷಿಕಸ್ಯೇತಿ ಮಾಕ್ಷಿಕಧಾತೋಃ| ಅಶ್ಮಜತ್ವಾದೀನಾಂ ಚತುರ್ಣಾಂ ಪಞ್ಚಭಾಗಾಃ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ; ಕಿಂವಾ ಪಞ್ಚಾಶ್ಮಜತುನೋ ಭಾಗಾಃ, ತಥಾ ರೂಪ್ಯಮಲಸ್ಯ ಚೇತಿ ರೂಪ್ಯಮಲಸ್ಯೇತಿ ಶಿಲಾಜತುವಿಶೇಷಣಂ; ತೇನ ರೂಪ್ಯಮಲರೂಪಂ ಯದುಕ್ತಂ ಶಿಲಾಜತು “ರಾಜತಂ ಕಟುಕಂ” (ಚಿ.ಅ.೧,ಪಾ.೩) ಇತ್ಯಾದಿನಾ, ತದಿಹ ಗೃಹ್ಯತೇ||೮೦-೮೬||-
Adhikarana 25 (87-99) · Śloka 99
ಕೌಟಜತ್ರಿಫಲಾನಿಮ್ಬಪಟೋಲಘನನಾಗರೈಃ||೮೭||
ಭಾವಿತಾನಿ ದಶಾಹಾನಿ ರಸೈರ್ದ್ವಿತ್ರಿಗುಣಾನಿ ವಾ|
ಶಿಲಾಜತುಪಲಾನ್ಯಷ್ಟೌ ತಾವತೀ ಸಿತಶರ್ಕರಾ||೮೮||
ತ್ವಕ್ಕ್ಷೀರೀ ಪಿಪ್ಪಲೀ ಧಾತ್ರೀ ಕರ್ಕಟಾಖ್ಯಾ ಪಲೋನ್ಮಿತಾ|
ನಿದಿಗ್ಧ್ಯಾಃ ಫಲಮೂಲಾಭ್ಯಾಂ ಪಲಂ ಯುಕ್ತ್ಯಾ ತ್ರಿಗನ್ಧಕಮ್|
ಚೂರ್ಣಿತಂ ಮಧುನಃ ಕುರ್ಯಾತ್ ತ್ರಿಪಲೇನಾಕ್ಷಿಕಾನ್ ಗುಡಾನ್|
ದಾಡಿಮಾಮ್ಬುಪಯಃಪಕ್ಷಿರಸತೋಯಸುರಾಸವಾನ್||೯೦||
ತಾನ್ ಭಕ್ಷಯಿತ್ವಾಽನುಪಿಬೇನ್ನಿರನ್ನೋ ಭುಕ್ತ ಏವ ವಾ|
ಪಾಣ್ಡುಕುಷ್ಠಜ್ವರಪ್ಲೀಹತಮಕಾರ್ಶೋಭಗನ್ದರಾನ್||೯೧||
ಪೂತಿಹೃಚ್ಛುಕ್ರಮೂತ್ರಾಗ್ನಿದೋಷಶೋಷಗರೋದರಾನ್ |
ಕಾಸಾಸೃಗ್ದರಪಿತ್ತಾಸೃಕ್ಶೋಥಗುಲ್ಮಗಲಾಮಯಾನ್||೯೨||
ತೇ ಚ ಸರ್ವವ್ರಣಾನ್ ಹನ್ಯುಃ ಸರ್ವರೋಗಹರಾಃ ಶಿವಾಃ|
ಇತಿ ಶಿಲಾಜತುವಟಕಾಃ|
ಪುನರ್ನವಾ ತ್ರಿವೃದ್ವ್ಯೋಷವಿಡಙ್ಗಂ ದಾರು ಚಿತ್ರಕಮ್||೯೩||
ಕುಷ್ಠಂ ಹರಿದ್ರೇ ತ್ರಿಫಲಾ ದನ್ತೀ ಚವ್ಯಂ ಕಲಿಙ್ಗಕಾಃ|
ಪಿಪ್ಪಲೀ ಪಿಪ್ಪಲೀಮೂಲಂ ಮುಸ್ತಂ ಚೇತಿ ಪಲೋನ್ಮಿತಮ್||೯೪||
ಮಣ್ಡೂರಂ ದ್ವಿಗುಣಂ ಚೂರ್ಣಾದ್ಗೋಮೂತ್ರೇ ದ್ವ್ಯಾಢಕೇ ಪಚೇತ್|
ಕೋಲವದ್ಗುಟಿಕಾಃ ಕೃತ್ವಾ ತಕ್ರೇಣಾಲೋಡ್ಯ ನಾ ಪಿಬೇತ್||೯೫||
ತಾಃ ಪಾಣ್ಡುರೋಗಾನ್ ಪ್ಲೀಹಾನಮರ್ಶಾಂಸಿ ವಿಷಮಜ್ವರಮ್|
ಶ್ವಯಥುಂ ಗ್ರಹಣೀದೋಷಂ ಹನ್ಯುಃ ಕುಷ್ಠಂ ಕ್ರಿಮೀಂಸ್ತಥಾ||೯೬||
ಇತಿ ಪುನರ್ನವಾಮಣ್ಡೂರಮ್|
ದಾರ್ವೀತ್ವಕ್ ತ್ರಿಫಲಾ ವ್ಯೋಷಂ ವಿಡಙ್ಗಮಯಸೋ ರಜಃ|
ಮಧುಸರ್ಪಿರ್ಯುತಂ ಲಿಹ್ಯಾತ್ ಕಾಮಲಾಪಾಣ್ಡುರೋಗವಾನ್||೯೭||
ತುಲ್ಯಾ ಅಯೋರಜಃಪಥ್ಯಾಹರಿದ್ರಾಃ ಕ್ಷೌದ್ರಸರ್ಪಿಷಾ|
ಚೂರ್ಣಿತಾಃ ಕಾಮಲೀ ಲಿಹ್ಯಾದ್ಗುಡಕ್ಷೌದ್ರೇಣ ವಾಽಭಯಾಃ||೯೮||
ತ್ರಿಫಲಾ ದ್ವೇ ಹರಿದ್ರೇ ಚ ಕಟುರೋಹಿಣ್ಯಯೋರಜಃ|
ಚೂರ್ಣಿತಂ ಕ್ಷೌದ್ರಸರ್ಪಿರ್ಭ್ಯಾಂ ಸ ಲೇಹಃ ಕಾಮಲಾಪಹಃ||೯೯||
View original
कौटजत्रिफलानिम्बपटोलघननागरैः||८७||
भावितानि दशाहानि रसैर्द्वित्रिगुणानि वा|
शिलाजतुपलान्यष्टौ तावती सितशर्करा||८८||
त्वक्क्षीरी पिप्पली धात्री कर्कटाख्या पलोन्मिता|
निदिग्ध्याः फलमूलाभ्यां पलं युक्त्या त्रिगन्धकम्|
चूर्णितं मधुनः कुर्यात् त्रिपलेनाक्षिकान् गुडान्|
दाडिमाम्बुपयःपक्षिरसतोयसुरासवान्||९०||
तान् भक्षयित्वाऽनुपिबेन्निरन्नो भुक्त एव वा|
पाण्डुकुष्ठज्वरप्लीहतमकार्शोभगन्दरान्||९१||
पूतिहृच्छुक्रमूत्राग्निदोषशोषगरोदरान् |
कासासृग्दरपित्तासृक्शोथगुल्मगलामयान्||९२||
ते च सर्वव्रणान् हन्युः सर्वरोगहराः शिवाः|
इति शिलाजतुवटकाः|
पुनर्नवा त्रिवृद्व्योषविडङ्गं दारु चित्रकम्||९३||
कुष्ठं हरिद्रे त्रिफला दन्ती चव्यं कलिङ्गकाः|
पिप्पली पिप्पलीमूलं मुस्तं चेति पलोन्मितम्||९४||
मण्डूरं द्विगुणं चूर्णाद्गोमूत्रे द्व्याढके पचेत्|
कोलवद्गुटिकाः कृत्वा तक्रेणालोड्य ना पिबेत्||९५||
ताः पाण्डुरोगान् प्लीहानमर्शांसि विषमज्वरम्|
श्वयथुं ग्रहणीदोषं हन्युः कुष्ठं क्रिमींस्तथा||९६||
इति पुनर्नवामण्डूरम्|
दार्वीत्वक् त्रिफला व्योषं विडङ्गमयसो रजः|
मधुसर्पिर्युतं लिह्यात् कामलापाण्डुरोगवान्||९७||
तुल्या अयोरजःपथ्याहरिद्राः क्षौद्रसर्पिषा|
चूर्णिताः कामली लिह्याद्गुडक्षौद्रेण वाऽभयाः||९८||
त्रिफला द्वे हरिद्रे च कटुरोहिण्ययोरजः|
चूर्णितं क्षौद्रसर्पिर्भ्यां स लेहः कामलापहः||९९||
ಭಾವಿತಾನೀತ್ಯಾದಿ| ದ್ವಿಗುಣತ್ರಿಗುಣದಶಾಹಾನಿ ಭಾವಿತಾನಿ| ರಸೈರಿತಿ ಕೌಟಜಾದಿಕ್ವಾಥೈಃ| ಕೌಟಜಂ ಕುಟಜಫಲಮ್| ಅತ್ರ ಭಾವನಾ ಶಿಲಾಜತೂಕ್ತೇನೈವ ವಿಧಿನಾ ಕರ್ತವ್ಯಾ; ಕ್ವಾಥ್ಯಕ್ವಾಥಮಾನೇ ಚ ತನ್ತ್ರಾನ್ತರಂ- “ತುಲ್ಯಂ ಗಿರಿಜೇನ ಜಲೇ ಚತುರ್ಗುಣೇ ಭಾವನೌಷಧಂ ಕ್ವಾಥ್ಯಮ್| ತತ್ಕ್ವಾಥೇ ಪಾದಾಂಶೇ ಪೂತೋಷ್ಣೇ ಪ್ರಕ್ಷಿಪೇದ್ಗಿರಿಜಮ್|| ತತ್ಸಮರಸತಾಂ ಯಾತಂ ಸಂಶುಷ್ಕಂ ಪ್ರಕ್ಷಿಪೇದ್ರಸೇ ಭೂಯಃ” ಇತಿ; ಏವಂ ಚಾನ್ಯತ್ರಾಪಿ ಭಾವನಾವಿಧೌ ಕ್ವಾಥ್ಯಕ್ಕಾಥಮಾನೌ ಜ್ಞೇಯೌ| ಫಲಮೂಲಾಭ್ಯಾಂ ಪಲಮಿತಿ ಮಿಲಿತ್ವಾ ಪಲಮ್| ಯುಕ್ತ್ಯಾ ತ್ರಿಗನ್ಧಕಮಿತಿ ಯಾವತಾ ತ್ರಿಗನ್ಧೇನ ಸಾಧುಗನ್ಧೋ ಭವತಿ ತಾವನ್ಮಾತ್ರಂ ತ್ರಿಗನ್ಧಂ ಜ್ಞೇಯಂ; ತ್ರಿಗನ್ಧಂ ಚ ಪತ್ರತ್ವಗೇಲಾ ಉಚ್ಯನ್ತೇ, “ತ್ರಿಗನ್ಧಂ ತು ಸಮಾಖ್ಯಾತಂ ತ್ವಗೇಲಾಪತ್ರಕೈಃ ಸಮೈಃ| ತದೇವ ತು ಸಮಾಖ್ಯಾತಂ ಚಾತುರ್ಜಾತಂ ಸಕೇಸರಮ್” ಇತಿ| ಪೂತ್ಯಾದಿಭಿರ್ದೋಷಶಬ್ದಃ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ||೮೭-೯೯||
Adhikarana 26 (100-101) · Śloka 101
ದ್ವಿಪಲಾಂಶಾಂ ತುಗಾಕ್ಷೀರೀಂ ನಾಗರಂ ಮಧುಯಷ್ಟಿಕಾಮ್|
ಪ್ರಾಸ್ಥಿಕೀಂ ಪಿಪ್ಪಲೀಂ ದ್ರಾಕ್ಷಾಂ ಶರ್ಕರಾರ್ಧತುಲಾಂ ಶುಭಾಮ್||೧೦೦||
ಧಾತ್ರೀಫಲರಸದ್ರೋಣೇ ಚೂರ್ಣಿತಂ ಲೇಹವತ್ ಪಚೇತ್|
ಶೀತಂ ಮಧುಪ್ರಸ್ಥಯುತಂ ಲಿಹ್ಯಾತ್ ಪಾಣಿತಲಂ ತತಃ||೧೦೧||
ಹನ್ತ್ಯೇಷ ಕಾಮಲಾಂ ಪಿತ್ತಂ ಪಾಣ್ಡುಂ ಕಾಸಂ ಹಲೀಮಕಮ್|
ಇತಿ ಧಾತ್ರ್ಯವಲೇಹಃ|
View original
द्विपलांशां तुगाक्षीरीं नागरं मधुयष्टिकाम्|
प्रास्थिकीं पिप्पलीं द्राक्षां शर्करार्धतुलां शुभाम्||१००||
धात्रीफलरसद्रोणे चूर्णितं लेहवत् पचेत्|
शीतं मधुप्रस्थयुतं लिह्यात् पाणितलं ततः||१०१||
हन्त्येष कामलां पित्तं पाण्डुं कासं हलीमकम्|
इति धात्र्यवलेहः|
ದ್ವಿಪಲಾಂಶಾಮಿತ್ಯಾದೌ ದ್ರಾಕ್ಷಾ ಪ್ರಾಸ್ಥಿಕೀ| ಧಾತ್ರೀಫಲರಸಃ ಧಾತ್ರೀಸ್ವರಸಃ||೧೦೦-೧೦೧||-
Adhikarana 27 (102-104) · Śloka 104
ತ್ರ್ಯೂಷಣಂ ತ್ರಿಫಲಾ ಚವ್ಯಂ ಚಿತ್ರಕೋ ದೇವದಾರು ಚ||೧೦೨||
ವಿಡಙ್ಗಾನ್ಯಥ ಮುಸ್ತಂ ಚ ವತ್ಸಕಂ ಚೇತಿ ಚೂರ್ಣಯೇತ್|
ಮಣ್ಡೂರತುಲ್ಯಂ ತಚ್ಚೂರ್ಣಂ ಗೋಮೂತ್ರೇಽಷ್ಟಗುಣೇ ಪಚೇತ್||೧೦೩||
ಶನೈಃ ಸಿದ್ಧಾಸ್ತಥಾ ಶೀತಾಃ ಕಾರ್ಯಾಃ ಕರ್ಷಸಮಾ ಗುಡಾಃ|
ಯಥಾಗ್ನಿ ಭಕ್ಷಣೀಯಾಸ್ತೇ ಪ್ಲೀಹಪಾಣ್ಡ್ವಾಮಯಾಪಹಾಃ||೧೦೪||
ಗ್ರಹಣ್ಯರ್ಶೋನುದಶ್ಚೈವ ತಕ್ರವಾಟ್ಯಾಶಿನಃ ಸ್ಮೃತಾಃ|
ಇತಿ ಮಣ್ಡೂರವಟಕಾಃ|
View original
त्र्यूषणं त्रिफला चव्यं चित्रको देवदारु च||१०२||
विडङ्गान्यथ मुस्तं च वत्सकं चेति चूर्णयेत्|
मण्डूरतुल्यं तच्चूर्णं गोमूत्रेऽष्टगुणे पचेत्||१०३||
शनैः सिद्धास्तथा शीताः कार्याः कर्षसमा गुडाः|
यथाग्नि भक्षणीयास्ते प्लीहपाण्ड्वामयापहाः||१०४||
ग्रहण्यर्शोनुदश्चैव तक्रवाट्याशिनः स्मृताः|
इति मण्डूरवटकाः|
ತ್ರ್ಯೂಷಣಾದೀನಾಮಷ್ಟಾವಿಂಶತಿಪಲಾನಿ, ಮಣ್ಡೂರಂ ಚ ದ್ವಿಗುಣಂ, ಸಮುದಿತಂ ಚೂರ್ಣಂ ಚತುರಧಿಕಾಶೀತಿಪಲಮಾನಂ ಭವತಿ| ಪೃಥಗಿತಿ ಪಾಠಾನ್ಮಣ್ಡೂರಚೂರ್ಣಮೇವ ಪೃಥಙ್ಮೂತ್ರೇ ಪಕ್ತವ್ಯಂ, ತಸ್ಮಿನ್ ಸಿಧ್ಯತಿ ತ್ರ್ಯೂಷಣಾದೀನಾಂ ಚೂರ್ಣಂ ಪ್ರಕ್ಷೇಪ್ಯಮ್| ಶುದ್ಧಮಿತಿಪದೇನ ಮಣ್ಡೂರಸ್ಯ ಧ್ಮಾಪನಗೋಮೂತ್ರನಿರ್ವಾಪಣಾದಿನಾ ಶುದ್ಧಿಂ ದರ್ಶಯತಿ| ಕೇಚಿತ್ತು ಗೋಮೂತ್ರಮಷ್ಟಗುಣಂ ಪ್ರತ್ಯಾಸನ್ನಮಣ್ಡೂರಾದೇವ ವದನ್ತಿ; ಅಯಮೇವ ಪಕ್ಷಃ ಸಾಧು ಪ್ರತಿಭಾತಿ||೧೦೨-೧೦೪||-
Adhikarana 28 (105-110) · Śloka 110
ಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾ ರಜನೀ ದ್ರಾಕ್ಷಾ ಬಲಾಮೂಲಾನ್ಯಯೋರಜಃ||೧೦೫||
ಲೋಧ್ರಂ ಚೈತೇಷು ಗೌಡಃ ಸ್ಯಾದರಿಷ್ಟಃ ಪಾಣ್ಡುರೋಗಿಣಾಮ್|
ಇತಿ ಗೌಡೋಽರಿಷ್ಟಃ|
ಬೀಜಕಾತ್ಷೋಡಶಪಲಂ ತ್ರಿಫಲಾಯಾಶ್ಚ ವಿಂಶತಿಃ||೧೦೬||
ದ್ರಾಕ್ಷಾಯಾಃ ಪಞ್ಚ ಲಾಕ್ಷಾಯಾಃ ಸಪ್ತ ದ್ರೋಣೇ ಜಲಸ್ಯ ತತ್|
ಸಾಧ್ಯಂ ಪಾದಾವಶೇಷೇ ತು ಪೂತಶೇಷೇ ಸಮಾವಪೇತ್||೧೦೭||
ಶರ್ಕರಾಯಾಸ್ತುಲಾಂ ಪ್ರಸ್ಥಂ ಮಾಕ್ಷಿಕಸ್ಯ ಚ ಕಾರ್ಷಿಕಮ್|
ವ್ಯೋಷಂ ವ್ಯಾಘ್ರನಖೋಶೀರಂ ಕ್ರಮುಕಂ ಸೈಲವಾಲುಕಮ್||೧೦೮||
ಮಧುಕಂ ಕುಷ್ಠಮಿತ್ಯೇತಚ್ಚೂರ್ಣಿತಂ ಘೃತಭಾಜನೇ|
ಯವೇಷು ದಶರಾತ್ರಂ ತದ್ಗ್ರೀಷ್ಮೇ ದ್ವಿಃ ಶಿಶಿರೇ ಸ್ಥಿತಮ್||೧೦೯||
ಪಿಬೇತ್ತದ್ಗ್ರಹಣೀಪಾಣ್ಡುರೋಗಾರ್ಶಃಶೋಥಗುಲ್ಮನುತ್|
ಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರಾಶ್ಮರೀಮೇಹಕಾಮಲಾಸನ್ನಿಪಾತಜಿತ್||೧೧೦||
ಬೀಜಕಾರಿಷ್ಟ ಇತ್ಯೇಷ ಆತ್ರೇಯೇಣ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಃ|
ಇತಿ ಬೀಜಕಾರಿಷ್ಟಃ|
View original
मञ्जिष्ठा रजनी द्राक्षा बलामूलान्ययोरजः||१०५||
लोध्रं चैतेषु गौडः स्यादरिष्टः पाण्डुरोगिणाम्|
इति गौडोऽरिष्टः|
बीजकात्षोडशपलं त्रिफलायाश्च विंशतिः||१०६||
द्राक्षायाः पञ्च लाक्षायाः सप्त द्रोणे जलस्य तत्|
साध्यं पादावशेषे तु पूतशेषे समावपेत्||१०७||
शर्करायास्तुलां प्रस्थं माक्षिकस्य च कार्षिकम्|
व्योषं व्याघ्रनखोशीरं क्रमुकं सैलवालुकम्||१०८||
मधुकं कुष्ठमित्येतच्चूर्णितं घृतभाजने|
यवेषु दशरात्रं तद्ग्रीष्मे द्विः शिशिरे स्थितम्||१०९||
पिबेत्तद्ग्रहणीपाण्डुरोगार्शःशोथगुल्मनुत्|
मूत्रकृच्छ्राश्मरीमेहकामलासन्निपातजित्||११०||
बीजकारिष्ट इत्येष आत्रेयेण प्रकीर्तितः|
इति बीजकारिष्टः|
ಬೀಜಕಾತ್ ಷೋಡಶಪಲಮಿತ್ಯತ್ರ ಕೇಚಿತ್ ‘ದ್ವಿರ್ಬೀಜಕಪಲಾನ್ಯಷ್ಟೌ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ, ತತ್ರಾಪಿ ಸ ಏವಾರ್ಥಃ| ಬೀಜಕಃ ಅಸನಃ| ವ್ಯಾಘ್ರನಖಃ ನಖೀಭೇದ ಏವ| ದ್ವಿಃ ಶಿಶಿರೇ ಇತಿ ವಿಂಶತಿರಾತ್ರಸ್ಥಿತಮ್||೧೦೫-೧೧೦||-
Adhikarana 29 (111-113) · Śloka 113
ಧಾತ್ರೀಫಲಸಹಸ್ರೇ ದ್ವೇ ಪೀಡಯಿತ್ವಾ ರಸಂ ತು ತಮ್||೧೧೧||
ಕ್ಷೌದ್ರಾಷ್ಟಾಂಶೇನ ಸಂಯುಕ್ತಂ ಕೃಷ್ಣಾರ್ಧಕುಡವೇನ ಚ|
ಶರ್ಕರಾರ್ಧತುಲೋನ್ಮಿಶ್ರಂ ಪಕ್ಷಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಘಟೇ ಸ್ಥಿತಮ್||೧೧೨||
ಪ್ರಪಿಬೇನ್ಮಾತ್ರಯಾ ಪ್ರಾತರ್ಜೀರ್ಣೇ ಹಿತಮಿತಾಶನಃ|
ಕಾಮಲಾಪಾಣ್ಡುಹೃದ್ರೋಗವಾತಾಸೃಗ್ವಿಷಮಜ್ವರಾನ್||೧೧೩||
ಕಾಸಹಿಕ್ಕಾರುಚಿಶ್ವಾಸಾಂಶ್ಚೈಷೋಽರಿಷ್ಟಃ ಪ್ರಣಾಶಯೇತ್|
ಇತಿ ಧಾತ್ರ್ಯರಿಷ್ಟಃ|
View original
धात्रीफलसहस्रे द्वे पीडयित्वा रसं तु तम्||१११||
क्षौद्राष्टांशेन संयुक्तं कृष्णार्धकुडवेन च|
शर्करार्धतुलोन्मिश्रं पक्षं स्निग्धघटे स्थितम्||११२||
प्रपिबेन्मात्रया प्रातर्जीर्णे हितमिताशनः|
कामलापाण्डुहृद्रोगवातासृग्विषमज्वरान्||११३||
कासहिक्कारुचिश्वासांश्चैषोऽरिष्टः प्रणाशयेत्|
इति धात्र्यरिष्टः|
ಧಾತ್ರೀತ್ಯಾದೌ ಧಾತ್ರೀಫಲಸಹಸ್ರದ್ವಯಸ್ಯ ಸ್ವರಸ ಏವ ಗ್ರಾಹ್ಯಃ||೧೧೧-೧೧೩||-
Adhikarana 30 (114) · Śloka 115
ಸ್ಥಿರಾದಿಭಿಃ ಶೃತಂ ತೋಯಂ ಪಾನಾಹಾರೇ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ||೧೧೪||
ಪಾಣ್ಡೂನಾಂ, ಕಾಮಲಾರ್ತಾನಾಂ ಮೃದ್ವೀಕಾಮಲಕೀರಸಃ|೧೧೫|
View original
स्थिरादिभिः शृतं तोयं पानाहारे प्रशस्यते||११४||
पाण्डूनां, कामलार्तानां मृद्वीकामलकीरसः|११५|
ಕಾಮಲಾರ್ತಾನಾಂ ಮೃದ್ವೀಕಾಮಲಕೀರಸಃ ಪಾನಾಹಾರೇ ಪ್ರಶಸ್ಯತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ||೧೧೪||-
Adhikarana 31 (115-116) · Śloka 117
ಪಾಣ್ಡುರೋಗಪ್ರಶಾನ್ತ್ಯರ್ಥಮಿತಿ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ಮಹರ್ಷಿಣಾ||೧೧೫||
ವಿಕಲ್ಪ್ಯಮೇತದ್ಭಿಷಜಾ ಪೃಥಗ್ದೋಷಬಲಂ ಪ್ರತಿ|
ವಾತಿಕೇ ಸ್ನೇಹಭೂಯಿಷ್ಠಂ, ಪೈತ್ತಿಕೇ ತಿಕ್ತಶೀತಲಮ್||೧೧೬||
ಶ್ಲೈಷ್ಮಿಕೇ ಕಟುತಿಕ್ತೋಷ್ಣಂ , ವಿಮಿಶ್ರಂ ಸಾನ್ನಿಪಾತಿಕೇ|೧೧೭|
View original
पाण्डुरोगप्रशान्त्यर्थमिति प्रोक्तं महर्षिणा||११५||
विकल्प्यमेतद्भिषजा पृथग्दोषबलं प्रति|
वातिके स्नेहभूयिष्ठं, पैत्तिके तिक्तशीतलम्||११६||
श्लैष्मिके कटुतिक्तोष्णं , विमिश्रं सान्निपातिके|११७|
ವಿಕಲ್ಪ್ಯಮಿತ್ಯನೇನೋಕ್ತಂ ವಿಕಲ್ಪವಿಧಿಮಾಹ- ವಾತಿಕೇ ಇತ್ಯಾದಿ||೧೧೫-೧೧೬||-
Adhikarana 32 (117-122) · Śloka 123
ನಿಪಾತಯೇಚ್ಛರೀರಾತ್ತು ಮೃತ್ತಿಕಾಂ ಭಕ್ಷಿತಾಂ ಭಿಷಕ್||೧೧೭||
ಯುಕ್ತಿಜ್ಞಃ ಶೋಧನೈಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣೈಃ ಪ್ರಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ಬಲಾಬಲಮ್|
ಶುದ್ಧಕಾಯಸ್ಯ ಸರ್ಪೀಂಷಿ ಬಲಾಧಾನಾನಿ ಯೋಜಯೇತ್||೧೧೮||
ವ್ಯೋಷಂ ಬಿಲ್ವಂ ಹರಿದ್ರೇ ದ್ವೇ ತ್ರಿಫಲಾ ದ್ವೇ ಪುನರ್ನವೇ|
ಮುಸ್ತಾನ್ಯಯೋರಜಃ ಪಾಠಾ ವಿಡಙ್ಗಂ ದೇವದಾರು ಚ||೧೧೯||
ವೃಶ್ಚಿಕಾಲೀ ಚ ಭಾರ್ಗೀ ಚ ಸಕ್ಷೀರೈಸ್ತೈಃ ಸಮೈರ್ಘೃತಮ್|
ಸಾಧಯಿತ್ವಾ ಪಿಬೇದ್ಯುಕ್ತ್ಯಾ ನರೋ ಮೃದ್ದೋಷಪೀಡಿತಃ||೧೨೦||
ತದ್ವತ್ ಕೇಶರಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವಪಿಪ್ಪಲೀಕ್ಷಾರಶಾದ್ವಲೈಃ|
ಮೃದ್ಭಕ್ಷಣಾದಾತುರಸ್ಯ ಲೌಲ್ಯಾದವಿನಿವರ್ತಿನಃ||೧೨೧||
ದ್ವೇಷ್ಯಾರ್ಥಂ ಭಾವಿತಾಂ ಕಾಮಂ ದದ್ಯಾತ್ತದ್ದೋಷನಾಶನೈಃ|
ವಿಙ್ಗೈಲಾತಿವಿಷಯಾ ನಿಮ್ಬಪತ್ರೇಣ ಪಾಠಯಾ||೧೨೨||
ವಾರ್ತಾಕೈಃ ಕಟುರೋಹಿಣ್ಯಾ ಕೌಟಜೈರ್ಮೂರ್ವಯಾಽಪಿ ವಾ|೧೨೩|
View original
निपातयेच्छरीरात्तु मृत्तिकां भक्षितां भिषक्||११७||
युक्तिज्ञः शोधनैस्तीक्ष्णैः प्रसमीक्ष्य बलाबलम्|
शुद्धकायस्य सर्पींषि बलाधानानि योजयेत्||११८||
व्योषं बिल्वं हरिद्रे द्वे त्रिफला द्वे पुनर्नवे|
मुस्तान्ययोरजः पाठा विडङ्गं देवदारु च||११९||
वृश्चिकाली च भार्गी च सक्षीरैस्तैः समैर्घृतम्|
साधयित्वा पिबेद्युक्त्या नरो मृद्दोषपीडितः||१२०||
तद्वत् केशरयष्ट्याह्वपिप्पलीक्षारशाद्वलैः|
मृद्भक्षणादातुरस्य लौल्यादविनिवर्तिनः||१२१||
द्वेष्यार्थं भावितां कामं दद्यात्तद्दोषनाशनैः|
विङ्गैलातिविषया निम्बपत्रेण पाठया||१२२||
वार्ताकैः कटुरोहिण्या कौटजैर्मूर्वयाऽपि वा|१२३|
ನಿಪಾತಯೇದಿತ್ಯಾದಿನಾ ಮೃಜ್ಜಪಾಣ್ಡುರೋಗಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ| ಶಾದ್ವಲಂ ದೂರ್ವಾ| ಮೃದ್ಭಕ್ಷಣಾದವಿನಿವರ್ತಿನಃ ಸಕ್ತಸ್ಯೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಭಾವಿತಾಮಿತಿ ತದ್ದೋಷನಾಶನೈರ್ದ್ರವ್ಯೈಃ ಸಂಸ್ಕೃತಾಮ್| ಮೂರ್ವಯಾಽಪಿ ವೇತ್ಯನ್ತೋ ಗ್ರನ್ಥಃ ಪೂರ್ವೇಣ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ||೧೧೭-೧೨೨||-
Adhikarana 33 (123) · Śloka 124
ಯಥಾದೋಷಂ ಪ್ರಕುರ್ವೀತ ಭೈಷಜ್ಯಂ ಪಾಣ್ಡುರೋಗಿಣಾಮ್||೧೨೩||
ಕ್ರಿಯಾವಿಶೇಷ ಏಷೋಽಸ್ಯ ಮತೋ ಹೇತುವಿಶೇಷತಃ|೧೨೪|
View original
यथादोषं प्रकुर्वीत भैषज्यं पाण्डुरोगिणाम्||१२३||
क्रियाविशेष एषोऽस्य मतो हेतुविशेषतः|१२४|
ಪಾಣ್ಡುರೋಗೋಕ್ತಂ ದೋಷವಿಶೇಷಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ಮೃಜ್ಜೇಽಪ್ಯತಿದಿಶತಿ- ಯಥಾದೋಷಮಿತ್ಯಾದಿ| ಏಷ ಇತಿ ಮೃಜ್ಜೇ ಪಾಣ್ಡುರೋಗೇ ಪ್ರೋಕ್ತಃ||೧೨೩||-
Adhikarana 34 (124-127) · Śloka 128
ತಿಲಪಿಷ್ಟನಿಭಂ ಯಸ್ತು ವರ್ಚಃ ಸೃಜತಿ ಕಾಮಲೀ||೧೨೪||
ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾ ರುದ್ಧಮಾರ್ಗಂ ತತ್ ಪಿತ್ತಂ ಕಫಹರೈರ್ಜಯೇತ್|
ರೂಕ್ಷಶೀತಗುರುಸ್ವಾದುವ್ಯಾಯಾಮೈರ್ವೇಗನಿಗ್ರಹೈಃ||೧೨೫||
ಕಫಸಮ್ಮೂರ್ಚ್ಛಿತೋ ವಾಯುಃ ಸ್ಥಾನಾತ್ ಪಿತ್ತಂ ಕ್ಷಿಪೇದ್ಬಲೀ|
ಹಾರಿದ್ರನೇತ್ರಮೂತ್ರತ್ವಕ್ ಶ್ವೇತವರ್ಚಾಸ್ತದಾ ನರಃ||೧೨೬||
ಭವೇತ್ ಸಾಟೋಪವಿಷ್ಟಮ್ಭೋ ಗುರುಣಾ ಹೃದಯೇನ ಚ|
ದೌರ್ಬಲ್ಯಾಲ್ಪಾಗ್ನಿಪಾರ್ಶ್ವಾರ್ತಿಹಿಕ್ಕಾಶ್ವಾಸಾರುಚಿಜ್ವರೈಃ||೧೨೭||
ಕ್ರಮೇಣಾಲ್ಪೇಽನುಸಜ್ಯೇತ ಪಿತ್ತೇ ಶಾಖಾಸಮಾಶ್ರಿತೇ|೧೨೮|
View original
तिलपिष्टनिभं यस्तु वर्चः सृजति कामली||१२४||
श्लेष्मणा रुद्धमार्गं तत् पित्तं कफहरैर्जयेत्|
रूक्षशीतगुरुस्वादुव्यायामैर्वेगनिग्रहैः||१२५||
कफसम्मूर्च्छितो वायुः स्थानात् पित्तं क्षिपेद्बली|
हारिद्रनेत्रमूत्रत्वक् श्वेतवर्चास्तदा नरः||१२६||
भवेत् साटोपविष्टम्भो गुरुणा हृदयेन च|
दौर्बल्याल्पाग्निपार्श्वार्तिहिक्काश्वासारुचिज्वरैः||१२७||
क्रमेणाल्पेऽनुसज्येत पित्ते शाखासमाश्रिते|१२८|
ತಿಲಪಿಷ್ಟನಿಭಮಿತ್ಯಾದಿನಾ ಶಾಖಾಶ್ರಯಕಾಮಲಾಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ಲಕ್ಷಣಪೂರ್ವಕಮಾಹ| ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾ ರುದ್ಧಮಾರ್ಗಮಿತಿ ಕೋಷ್ಠಸ್ಥೇನ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾ ಶಾಖಾಶ್ರಯಿ ಪಿತ್ತಂ ಕಾಮಲಾಜನಕಂ ರುದ್ಧಮಾರ್ಗಂ ಕೋಷ್ಠಗಮನಾರ್ಥಂ ನಿಷಿದ್ಧಮಾರ್ಗಮಿತಿ ಯಾವತ್| ಏತದೇವ ರೂಕ್ಷೇತ್ಯಾದಿನಾ ವಿಸ್ತರೇಣಾಹ| ಶ್ವೇತವರ್ಚಾ ಇತಿ ಕೋಷ್ಠಸ್ಥಪಿತ್ತಸ್ಯ ಮಲರಞ್ಜಕಸ್ಯ ಬಹಿರ್ನಿರ್ಗಮಾದ್ವೃದ್ಧೇನ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾ ಶ್ವೇತವರ್ಚಾ ಭವತಿ| ಕ್ರಮೇಣೇತಿ ಜ್ವರಾನ್ತೈರನುಷಜ್ಜತೇ| ಅಲ್ಪೇ ಪಿತ್ತೇ ಶಾಖಾಶ್ರಿತೇ ಇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ||೧೨೪-೧೨೭||-
Adhikarana 35 (128-129) · Śloka 130
ಬರ್ಹಿತಿತ್ತಿರಿದಕ್ಷಾಣಾಂ ರೂಕ್ಷಾಮ್ಲೈಃ ಕಟುಕೈ ರಸೈಃ||೧೨೮||
ಶುಷ್ಕಮೂಲಕಕೌಲತ್ಥೈರ್ಯೂಷೈಶ್ಚಾನ್ನಾನಿ ಭೋಜಯೇತ್|
ಮಾತುಲುಙ್ಗರಸಂ ಕ್ಷೌದ್ರಪಿಪ್ಪಲೀಮರಿಚಾನ್ವಿತಮ್||೧೨೯||
ಸನಾಗರಂ ಪಿಬೇತ್ ಪಿತ್ತಂ ತಥಾಽಸ್ಯೈತಿ ಸ್ವಮಾಶಯಮ್|೧೩೦|
View original
बर्हितित्तिरिदक्षाणां रूक्षाम्लैः कटुकै रसैः||१२८||
शुष्कमूलककौलत्थैर्यूषैश्चान्नानि भोजयेत्|
मातुलुङ्गरसं क्षौद्रपिप्पलीमरिचान्वितम्||१२९||
सनागरं पिबेत् पित्तं तथाऽस्यैति स्वमाशयम्|१३०|
ಬರ್ಹೀತ್ಯಾದಿನಾ ಕಫಹರಂ ಪಿತ್ತವೃದ್ಧಿಕರಂ ಚ ಸಮಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ಪ್ರಾಹ, ಯತಃ ಶಾಖಾಶ್ರಯದೋಷಸ್ಯ ವೃದ್ಧಿಃ ಕೋಷ್ಠಾನಯನಾರ್ಥಮ್; ಉಕ್ತಂ ಹಿ- “ವೃದ್ಧ್ಯಾಽಭಿಷ್ಯನ್ದನಾತ್ ಪಾಕಾತ್ ಸ್ರೋತೋಮುಖವಿಶೋಧನಾತ್| ಶಾಖಾಂ ಮುಕ್ತ್ವಾ ಮಲಾಃ ಕೋಷ್ಠಂ ಯಾನ್ತಿ ವಾಯೋಶ್ಚ ನಿಗ್ರಹಾತ್” (ಸೂ.ಅ.೨೮) ಇತಿ||೧೨೮-೧೨೯||-
Adhikarana 36 (130-131) · Śloka 132
ಕಟುತೀಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣಲವಣೈರ್ಭೃಶಾಮ್ಲೈಶ್ಚಾಪ್ಯುಪಕ್ರಮಃ||೧೩೦||
ಆಪಿತ್ತರಾಗಾಚ್ಛಕೃತೋ ವಾಯೋಶ್ಚಾಪ್ರಶಮಾದ್ಭವೇತ್|
ಸ್ವಸ್ಥಾನಮಾಗತೇ ಪಿತ್ತೇ ಪುರೀಷೇ ಪಿತ್ತರಞ್ಜಿತೇ||೧೩೧||
ನಿವೃತ್ತೋಪದ್ರವಸ್ಯ ಸ್ಯಾತ್ ಪೂರ್ವಃ ಕಾಮಲಿಕೋ ವಿಧಿಃ|೧೩೨|
View original
कटुतीक्ष्णोष्णलवणैर्भृशाम्लैश्चाप्युपक्रमः||१३०||
आपित्तरागाच्छकृतो वायोश्चाप्रशमाद्भवेत्|
स्वस्थानमागते पित्ते पुरीषे पित्तरञ्जिते||१३१||
निवृत्तोपद्रवस्य स्यात् पूर्वः कामलिको विधिः|१३२|
ಆಪಿತ್ತರಾಗಾಚ್ಛಕೃತ ಇತಿ ಯಾವತ್ ಕೋಷ್ಠಮಾರ್ಗಸ್ಥೋ ಮಲೋ ನ ರಞ್ಜತೇ ತಾವತ್ ಪಿತ್ತವರ್ಧನಮ್| ಪೂರ್ವ ಇತಿ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಃ| ಕಾಮಲಿಕೋ ವಿಧಿರಿತಿ ಕೋಷ್ಠಾಶ್ರಯಿಕಾಮಲಾಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ಕರ್ತವ್ಯಮಿತ್ಯರ್ಥಃ||೧೩೦-೧೩೧||-
Adhikarana 37 (132-133) · Śloka 134
ಯದಾ ತು ಪಾಣ್ಡೋರ್ವರ್ಣಃ ಸ್ಯಾದ್ಧರಿತಶ್ಯಾವಪೀತಕಃ||೧೩೨||
ಬಲೋತ್ಸಾಹಕ್ಷಯಸ್ತನ್ದ್ರಾ ಮನ್ದ್ರಾಗ್ನಿತ್ವಂ ಮೃದುಜ್ವರಃ|
ಸ್ತ್ರೀಷ್ವಹರ್ಷೋಽಙ್ಗಮರ್ದಶ್ಚ ಶ್ವಾಸಸ್ತೃಷ್ಣಾಽರುಚಿರ್ಭ್ರಮಃ||೧೩೩||
ಹಲೀಮಕಂ ತದಾ ತಸ್ಯ ವಿದ್ಯಾದನಿಲಪಿತ್ತತಃ|೧೩೪|
View original
यदा तु पाण्डोर्वर्णः स्याद्धरितश्यावपीतकः||१३२||
बलोत्साहक्षयस्तन्द्रा मन्द्राग्नित्वं मृदुज्वरः|
स्त्रीष्वहर्षोऽङ्गमर्दश्च श्वासस्तृष्णाऽरुचिर्भ्रमः||१३३||
हलीमकं तदा तस्य विद्यादनिलपित्ततः|१३४|
ಯದೇತ್ಯಾದಿನಾ ಹಲೀಮಕಮಾಹ| ಅಯಮೇವ ತನ್ತ್ರಾನ್ತರೇ ಲಾಘವಸಞ್ಜ್ಞಯಾ ಅಲಸಸಞ್ಜ್ಞಯಾ ಚೋಚ್ಯತೇ| ಉಕ್ತಂ ಹಿ ಸುಶ್ರುತೇ- “ಜ್ವರಾಙ್ಗಮರ್ದಭ್ರಮದಾಹತನ್ದ್ರಾಕ್ಷಯಾನ್ವಿತೋ ಲಾಘವಕೋಽಲಸಶ್ಚ| ತಂ ವಾತಪಿತ್ತಾದ್ಧರಿಪೀತನೀಲಂ ಹಲೀಮಕಂ ಕೇಚಿದುದಾಹರನ್ತಿ” (ಸು.ಉ.ಅ.೪೪) ಇತಿ| ಯಚ್ಚಾಪಿ ತತ್ರ ಭಿನ್ನವರ್ಚಸ್ತ್ವಂ ಸಾ ಚಾಪಿ ಕಾಮಲಾವಸ್ಥೈವ ನ ಪೃಥಗ್ರೋಗಃ| ಉಕ್ತಂ ಹಿ ತನ್ತ್ರಾನ್ತರೇ- “ಸನ್ತಾಪೋ ಭಿನ್ನವರ್ಚಸ್ತ್ವಂ ಬಹಿರನ್ತೇ ಚ ಪೀನತಾ| ಪಾಣ್ಡುತಾ ನೇತ್ರರಾಗಶ್ಚ ಪಾನಕೀಲಕ್ಷಣಂ ಮತಮ್” ಇತಿ||೧೩೨-೧೩೩||-
Adhikarana 38 (134-137) · Śloka 138
ಗುಡೂಚೀಸ್ವರಸಕ್ಷೀರಸಾಧಿತಂ ಮಾಹಿಷಂ ಘೃತಮ್||೧೩೪||
ಸ ಪಿಬೇತ್ತ್ರಿವೃತಾಂ ಸ್ನಿಗ್ಧೋ ರಸೇನಾಮಲಕಸ್ಯ ತು|
ವಿರಿಕ್ತೋ ಮಧುರಪ್ರಾಯಂ ಭಜೇತ್ ಪಿತ್ತಾನಿಲಾಪಹಮ್||೧೩೫||
ದ್ರಾಕ್ಷಾಲೇಹಂ ಚ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಂ ಸರ್ಪೀಂಷಿ ಮಧುರಾಣಿ ಚ|
ಯಾಪನಾನ್ ಕ್ಷೀರಬಸ್ತೀಂಶ್ಚ ಶೀಲಯೇತ್ಸಾನುವಾಸನಾನ್||೧೩೬||
ಮಾರ್ದ್ವೀಕಾರಿಷ್ಟಯೋಗಾಂಶ್ಚ ಪಿಬೇದ್ಯುಕ್ತ್ಯಾಽಗ್ನಿವೃದ್ಧಯೇ|
ಕಾಸಿಕಂ ಚಾಭಯಾಲೇಹಂ ಪಿಪ್ಪಲೀಂ ಮಧುಕಂ ಬಲಾಮ್||೧೩೭||
ಪಯಸಾ ಚ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ ಯಥಾದೋಷಂ ಯಥಾಬಲಮ್|೧೩೮|
View original
गुडूचीस्वरसक्षीरसाधितं माहिषं घृतम्||१३४||
स पिबेत्त्रिवृतां स्निग्धो रसेनामलकस्य तु|
विरिक्तो मधुरप्रायं भजेत् पित्तानिलापहम्||१३५||
द्राक्षालेहं च पूर्वोक्तं सर्पींषि मधुराणि च|
यापनान् क्षीरबस्तींश्च शीलयेत्सानुवासनान्||१३६||
मार्द्वीकारिष्टयोगांश्च पिबेद्युक्त्याऽग्निवृद्धये|
कासिकं चाभयालेहं पिप्पलीं मधुकं बलाम्||१३७||
पयसा च प्रयुञ्जीत यथादोषं यथाबलम्|१३८|
ಗುಡೂಚೀತ್ಯಾದಿನಾ ಹಲೀಮಕಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ| ದ್ರಾಕ್ಷಾಲೇಹಂ ಚ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಮಿತಿ ‘ದ್ವಿಪಲಾಂಶಾಂ ತುಗಾಕ್ಷೀರೀ’ ಇತ್ಯಾದಿಗ್ರನ್ಥೋಕ್ತಮಿಹೈವ| ಯಾಪನಾಬಸ್ತಯಃ ಸಿದ್ಧಿಸ್ಥಾನೇ ಪ್ರೋಕ್ತಾಃ| ಕಾಸಿಕಂ ಚಾಭಯಾಲೇಹಮಿತಿ ಅಗಸ್ತ್ಯಹರೀತಕೀಮ್||೧೩೪-೧೩೭||-
Adhikarana 39 (138-139) · Śloka 139
ತತ್ರ ಶ್ಲೋಕೌ- ಪಾಣ್ಡೋಃ ಪಞ್ಚವಿಧಸ್ಯೋಕ್ತಂ ಹೇತುಲಕ್ಷಣಭೇಷಜಮ್||೧೩೮||
ಕಾಮಲಾ ದ್ವಿವಿಧಾ ತೇಷಾಂ ಸಾಧ್ಯಾಸಾಧ್ಯತ್ವಮೇವ ಚ|
ತೇಷಾಂ ವಿಕಲ್ಪೋ ಯಶ್ಚಾನ್ಯೋ ಮಹಾವ್ಯಾಧಿರ್ಹಲೀಮಕಃ|
ತಸ್ಯ ಚೋಕ್ತಂ ಸಮಾಸೇನ ವ್ಯಞ್ಜನಂ ಸಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್||೧೩೯||
View original
तत्र श्लोकौ- पाण्डोः पञ्चविधस्योक्तं हेतुलक्षणभेषजम्||१३८||
कामला द्विविधा तेषां साध्यासाध्यत्वमेव च|
तेषां विकल्पो यश्चान्यो महाव्याधिर्हलीमकः|
तस्य चोक्तं समासेन व्यञ्जनं सचिकित्सितम्||१३९||
ಪಾಣ್ಡೋಃ ಪಶ್ಚವಿಧಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿನಾ ಸಙ್ಗ್ರಹಮಾಹ| ಸ ಚ ವ್ಯಕ್ತ ಏವ||೧೩೮-೧೩೯||
Adhikarana puShpikA · Śloka 16
ಇತ್ಯಗ್ನಿವೇಶಕೃತೇ ತನ್ತ್ರೇಽಪ್ರಾಪ್ತೇ ದೃಢಬಲಸಮ್ಪೂರಿತೇ ಚಿಕಿತ್ಸಾಸ್ಥಾನೇ ಪಾಣ್ಡುರೋಗಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮ ಷೋಡಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೬||
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रेऽप्राप्ते दृढबलसम्पूरिते चिकित्सास्थाने पाण्डुरोगचिकित्सितं नाम षोडशोऽध्यायः||१६||
ಇತಿ ಶ್ರೀಚಕ್ರಪಾಣಿದತ್ತವಿರಚಿತಾಯಾಂ ಚರಕತಾತ್ಪರ್ಯಟೀಕಾಯಾಮಾಯುರ್ವೇದದೀಪಿಕಾಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಸ್ಥಾನೇ ಪಾಣ್ಡುರೋಗಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮ ಷೋಡಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೬||