Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤਃ ਪ੍ਰਮੇਹਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ||੧|| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹ ਭਗਵਾਨਾਤ੍ਰੇਯਃ||੨||
अथातः प्रमेहचिकित्सितं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
ਨਿਦਾਨੋਕ੍ਤਸਮ੍ਬਨ੍ਧਕ੍ਰਮਾਦੇਵ ਗੁਲ੍ਮਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਾਦਨੁ ਮੇਹਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮੁਚ੍ਯਤੇ||੧-੨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ਨਿਰ੍ਮੋਹਮਾਨਾਨੁਸ਼ਯੋ ਨਿਰਾਸ਼ਃ ਪੁਨਰ੍ਵਸੁਰ੍ਜ੍ਞਾਨਤਪੋਵਿਸ਼ਾਲਃ| ਕਾਲੇਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਾਯ ਸਹੇਤੁਲਿਙ੍ਗਾਨੁਵਾਚ ਮੇਹਾਞ੍ਸ਼ਮਨਂ ਚ ਤੇਸਾਮ੍||੩||
निर्मोहमानानुशयो निराशः पुनर्वसुर्ज्ञानतपोविशालः| कालेऽग्निवेशाय सहेतुलिङ्गानुवाच मेहाञ्शमनं च तेषाम्||३||
🔊 Audio coming soon
ਨਿਰ੍ਗਤਾ ਮੋਹਾਦਯੋ ਯਸ੍ਯ ਸ ਤਥਾ; ਅਨੁਸ਼ਯਃ ਕੋਪਃ| ਨਿਰ੍ਗਤਾ ਆਸ਼ਾ ਯਸ੍ਯ ਸ ਨਿਰਾਸ਼ਃ ਨੀਰਾਗਃ| ਨਿਦਾਨੋਕ੍ਤਮਪਿ ਹੇਤੁਲਿਙ੍ਗਾਦਿ ਪੁਨਃ ਪ੍ਰਕਰਣਵਸ਼ਾਤ੍ ਸਕਲਮੁਚ੍ਯਤੇ||੩||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ਆਸ੍ਯਾਸੁਖਂ ਸ੍ਵਪ੍ਨਸੁਖਂ ਦਧੀਨਿ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯੌਦਕਾਨੂਪਰਸਾਃ ਪਯਾਂਸਿ| ਨਵਾਨ੍ਨਪਾਨਂ ਗੁਡਵੈਕਤਂ ਚ ਪ੍ਰਮੇਹਹੇਤੁਃ ਕਫਕਚ੍ਚ ਸਰ੍ਵਮ੍||੪||
आस्यासुखं स्वप्नसुखं दधीनि ग्राम्यौदकानूपरसाः पयांसि| नवान्नपानं गुडवैकृतं च प्रमेहहेतुः कफकृच्च सर्वम्||४||
🔊 Audio coming soon
ਆਸ੍ਯਾਸੁਖਮਿਤਿ ਸੁਖਜਨਿਕਾ ਆਸ੍ਯਾ ਨ ਦੁਃਖਜਨਿਕਾ, ਏਵਂ ਸ੍ਵਪ੍ਨਸੁਖਂ ਚ ਜ੍ਞੇਯਂ; ਸ਼ਯ੍ਯਾਦਿਦੋਸੇਣ ਦੁਃਖਸ੍ਵਪ੍ਨਂ ਦੁਃਖਾਸ੍ਯਾ ਚ ਨ ਪ੍ਰਮੇਹਹੇਤੁਃ| ਗੁਡਵੈਕਤਂ ਗੁਡਕਤਾ ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਃ||੪||
Adhikarana 4 (5-6) · Śloka 6
ਮੇਦਸ਼੍ਚ ਮਾਂਸਂ ਚ ਸ਼ਰੀਰਜਂ ਚ ਕ੍ਲੇਦਂ ਕਫੋ ਬਸ੍ਤਿਗਤਂ ਪ੍ਰਦੂਸ੍ਯ| ਕਰੋਤਿ ਮੇਹਾਨ੍ ਸਮੁਦੀਰ੍ਣਮੁਸ੍ਣੈਸ੍ਤਾਨੇਵ ਪਿਤ੍ਤਂ ਪਰਿਦੂਸ੍ਯ ਚਾਪਿ||੫|| ਕ੍ਸੀਣੇਸੁ ਦੋਸੇਸ੍ਵਵਕਸ੍ਯ ਬਸ੍ਤੌ ਧਾਤੂਨ੍ ਪ੍ਰਮੇਹਾਨਨਿਲਃ ਕਰੋਤਿ| ਦੋਸੋ ਹਿ ਬਸ੍ਤਿਂ ਸਮੁਪੇਤ੍ਯ ਮੂਤ੍ਰਂ ਸਨ੍ਦੂਸ੍ਯ ਮੇਹਾਞ੍ਜਨਯੇਦ੍ਯਥਾਸ੍ਵਮ੍||੬||
मेदश्च मांसं च शरीरजं च क्लेदं कफो बस्तिगतं प्रदूष्य| करोति मेहान् समुदीर्णमुष्णैस्तानेव पित्तं परिदूष्य चापि||५|| क्षीणेषु दोषेष्ववकृष्य बस्तौ धातून् प्रमेहाननिलः करोति| दोषो हि बस्तिं समुपेत्य मूत्रं सन्दूष्य मेहाञ्जनयेद्यथास्वम्||६||
🔊 Audio coming soon
ਮੇਦਸ਼੍ਚ ਮਾਂਸਂ ਚੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਕਫਜਾਦਿਮੇਹਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਃ| ਕਫਜਾ ਏਵ ਮੇਹਾ ਭੂਯਸ੍ਤ੍ਵੇਨ ਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵੇਨ ਚਾਦਾਵੁਚ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਕ੍ਸੀਣੇਸ੍ਵਿਤਿ ਕਫਪਿਤ੍ਤੇਸੁ, ਦ੍ਵਯੋਸ਼੍ਚ ਬਹੁਵਚਨਂ ਵ੍ਯਕ੍ਤ੍ਯਪੇਕ੍ਸਯਾ ਜ੍ਞੇਯਮ੍; ਕ੍ਸੀਣੇਸ੍ਵਿਤਿ ਵਦ੍ਧਵਾਤਾਪੇਕ੍ਸਯਾ ਕ੍ਸੀਣੇਸੁ; ਤੇਨ ਵਦ੍ਧੇ ਕਫੇ ਪਿਤ੍ਤੇ ਵਾ ਯੋ ਵਾਯੁਃ ਕ੍ਰਮੇਣ ਵਦ੍ਧੋ ਭਵਤਿ ਸ ਨੇਹਾਸਾਧ੍ਯਮੇਹਚਤੁਸ੍ਟਯਕਰਣੇ ਵਿਵਕ੍ਸਿਤ ਇਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ , ਤਤ੍ਰ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਵਿਧਾਨਾਤ੍ ਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਮਸ੍ਤਿ- “ਯਾ ਵਾਤਮੇਹਾਨ੍ ਪ੍ਰਤਿਪੂਰ੍ਵਮੁਕ੍ਤਾ ਵਾਤੋਲ੍ਬਣਾਨਾਂ ਵਿਹਿਤਾ ਕ੍ਰਿਯਾ ਸਾ| ਵਾਯੁਰ੍ਹਿ ਮੇਹੇਸ੍ਵਤਿਕਰ੍ਸ਼ਿਤਾਨਾਂ ਕੁਪ੍ਯਤ੍ਯਸਾਧ੍ਯਾਨ੍ ਪ੍ਰਤਿ ਨਾਸ੍ਤਿ ਚਿਨ੍ਤਾ” ਇਤਿ| ਧਾਤੂਨਿਤਿ ਮਜ੍ਜੌਜੋਲਸੀਕਾਖ੍ਯਾਨ੍| ਸਰ੍ਵਮੇਹਾਨਾਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਮਾਹ- ਦੋਸੋ ਹੀਤ੍ਯਾਦਿ||੫-੬||
Adhikarana 5 (7) · Śloka 7
ਸਾਧ੍ਯਾਃ ਕਫੋਤ੍ਥਾ ਦਸ਼, ਪਿਤ੍ਤਜਾਃ ਸਟ੍ ਯਾਪ੍ਯਾ, ਨ ਸਾਧ੍ਯਃ ਪਵਨਾਚ੍ਚਤੁਸ੍ਕਃ| ਸਮਕ੍ਰਿਯਤ੍ਵਾਦ੍ਵਿਸਮਕ੍ਰਿਯਤ੍ਵਾਨ੍ਮਹਾਤ੍ਯਯਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਯਥਾਕ੍ਰਮਂ ਤੇ||੭||
साध्याः कफोत्था दश, पित्तजाः षट् याप्या, न साध्यः पवनाच्चतुष्कः| समक्रियत्वाद्विषमक्रियत्वान्महात्ययत्वाच्च यथाक्रमं ते||७||
🔊 Audio coming soon
ਸਮਕ੍ਰਿਯਤ੍ਵਾਦਿਤਿ ਕਫਸ੍ਯ ਦੋਸਸ੍ਯ ਦੂਸ੍ਯਸ੍ਯ ਮੇਦਃਪ੍ਰਭਤੇਃ ਸਮਾਨਤ੍ਵਾਤ੍ ਕਟੁਤਿਕ੍ਤਾਦਿਕ੍ਰਿਯਾਯਾਃ| ਵਿਸਮਕ੍ਰਿਯਤ੍ਵਾਦਿਤਿ ਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਸਂਸ਼ਮਨਚਿਕਿਤ੍ਸਾਯਾਃ ਕਟ੍ਵਾਦਿਰੂਪਾਯਾ ਵਿਸਮਤ੍ਵਾਤ੍| ਮਹਾਤ੍ਯਯਤ੍ਵਾਦਿਤਿ ਮਜ੍ਜਾਦਿਗਮ੍ਭੀਰਧਾਤ੍ਵਪਕਰ੍ਸਕਤ੍ਵੇਨ ਮਹਾਵ੍ਯਾਪਤ੍ਤਿਕਰ੍ਤਕਤ੍ਵਾਦਾਸ਼ੁਕਾਰਿਤ੍ਵਾਚ੍ਚ; ਚਕਾਰਾਨ੍ਨਿਦਾਨੋਕ੍ਤਂ ਵਿਸਮਕ੍ਰਿਯਤ੍ਵਂ ਵਾਤਾਤ੍ਮਕਾਨਾਂ ਸਮੁਚ੍ਚਿਨੋਤਿ| ਯਥਾਕ੍ਰਮਮਿਤਿ ਯਥਾਸਙ੍ਖ੍ਯਮ੍||੭||
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
ਕਫਃ ਸਪਿਤ੍ਤਃ ਪਵਨਸ਼੍ਚ ਦੋਸਾ ਮੇਦੋਸ੍ਰਸ਼ੁਕ੍ਰਾਮ੍ਬੁਵਸਾਲਸੀਕਾਃ| ਮਜ੍ਜਾ ਰਸੌਜਃ ਪਿਸ਼ਿਤਂ ਚ ਦੂਸ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਮੇਹਿਣਾਂ, ਵਿਂਸ਼ਤਿਰੇਵ ਮੇਹਾਃ||੮||
कफः सपित्तः पवनश्च दोषा मेदोऽस्रशुक्राम्बुवसालसीकाः| मज्जा रसौजः पिशितं च दूष्याः प्रमेहिणां, विंशतिरेव मेहाः||८||
🔊 Audio coming soon
ਕਫ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸਰ੍ਵਮੇਹਾਨਾਂ ਦੋਸਦੂਸ੍ਯਸਙ੍ਗ੍ਰਹਮਾਹ| ਰਸਸ਼੍ਚ ਓਜਸ਼੍ਚੇਤਿ ਰਸੌਜਃ, ਓਜਸੋਪਿ ਮਧੁਮੇਹੇ ਦੂਸ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍| ਯਦ੍ਯਪਿ ਮੇਦਃਪ੍ਰਭਤਯੋ ਦੂਸ੍ਯਾ ਇਹ ਉਚ੍ਯਨ੍ਤੇ, ਤਥਾਪਿ ਮੇਦੋਮਾਂਸਸ਼ਰੀਰਕ੍ਲੇਦਾਨਾਮਵਸ਼੍ਯਮ੍ਭਾਵਿਤਯਾ ਪਰਿਗ੍ਰਹਃ| ਮਜ੍ਜਾਦਯਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਮੇਹੇ ਨ ਪੁਨਰਵਸ਼੍ਯਂ ਦੂਸ੍ਯਨ੍ਤੇ, ਸ੍ਤੋਕਂ ਵਾ ਦੁਸ੍ਟਾ ਭਵਨ੍ਤਿ; ਕਿਂਵਾ ਸਰ੍ਵਮੇਹਾਨਾਮੇਵ ਤ੍ਰਿਦੋਸਤ੍ਵਂ ਤਥਾ ਸਕਲਦੂਸ੍ਯਤ੍ਵਂ ਚ ‘ਕਫਃ ਸਪਿਤ੍ਤ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਗ੍ਰਨ੍ਥੇਨੋਚ੍ਯਤੇ; ਮੇਦੋਮਾਂਸਾਦੀਨਿ ਤ੍ਵਤ੍ਯਰ੍ਥਦੂਸ੍ਯੋਪਦਰ੍ਸ਼ਨਾਰ੍ਥਂ ਪਥਗੁਕ੍ਤਾਨਿ; ਯਤਃ ਕਿਯਨ੍ਤਃਸ਼ਿਰਸੀਯੇ ਸਕਲਮੇਹਵਾਚਕਂ ਮਧੁਮੇਹਂ ਕਥਯਤਾ ਦੋਸਤ੍ਰਯਪ੍ਰਕੋਪੋਪ੍ਯੁਕ੍ਤਃ| ਤਥਾਹਿ- “ਸਮਾਰੁਤਸ੍ਯ ਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਕਫਸ੍ਯ ਚ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਃ| ਦਰ੍ਸ਼ਯਤ੍ਯਾਕਤਿਂ ਗਤ੍ਵਾ ਕ੍ਸਯਮਾਪ੍ਯਾਯਤੇ ਪੁਨਃ” (ਸੂ.ਅ.੧੭) ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ; ਤਥਾ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੋਪ੍ਯਾਹ- “ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਮੇਦੋਭਿਰਨ੍ਵਿਤਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਮੇਹਾਞ੍ਜਨਯਤਿ” (ਸੁ. ਨਿ.ਅ.੬) ਇਤਿ| ਕਫਾਦੀਨਾਂ ਦ੍ਵ੍ਯੁਲ੍ਬਣਾਦਿਸਂਸਰ੍ਗਸ੍ਯਾਨਨ੍ਤ੍ਯੇਨਾਧਿਕਪ੍ਰਮੇਹਸਙ੍ਖ੍ਯਾਪ੍ਰਸਕ੍ਤਿਨਿਰਾਸਾਰ੍ਥਮਾਹ- ਵਿਂਸ਼ਤਿਰੇਵ ਮੇਹਾ ਇਤਿ||੮||
Adhikarana 7 (9-11) · Śloka 11
ਜਲੋਪਮਂ ਚੇਕ੍ਸੁਰਸੋਪਮਂ ਵਾ ਘਨਂ ਘਨਂ ਚੋਪਰਿ ਵਿਪ੍ਰਸਨ੍ਨਮ੍| ਸ਼ੁਕ੍ਲਂ ਸਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਂ ਸ਼ਨੈਰ੍ਵਾ ਲਾਲੇਵ ਵਾ ਵਾਲੁਕਯਾ ਯੁਤਂ ਵਾ||੯|| ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਮੇਹਾਨ੍ ਕਫਜਾਨ੍ ਦਸ਼ੈਤਾਨ੍ ਕ੍ਸਾਰੋਪਮਂ ਕਾਲਮਥਾਪਿ ਨੀਲਮ੍| ਹਾਰਿਦ੍ਰਮਾਞ੍ਜਿਸ੍ਠਮਥਾਪਿ ਰਕ੍ਤਮੇਤਾਨ੍ ਪ੍ਰਮੇਹਾਨ੍ ਸਡੁਸ਼ਨ੍ਤਿ ਪਿਤ੍ਤਾਤ੍||੧੦|| ਮਜ੍ਜੌਜਸਾ ਵਾ ਵਸਯਾਨ੍ਵਿਤਂ ਵਾ ਲਸੀਕਯਾ ਵਾ ਸਤਤਂ ਵਿਬਦ੍ਧਮ੍| ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਂ ਮੂਤ੍ਰਯਤੀਹ ਵਾਤਾਚ੍ਛੇਸੇਸੁ ਧਾਤੁਸ੍ਵਪਕਰ੍ਸਿਤੇਸੁ||੧੧||
जलोपमं चेक्षुरसोपमं वा घनं घनं चोपरि विप्रसन्नम्| शुक्लं सशुक्रं शिशिरं शनैर्वा लालेव वा वालुकया युतं वा||९|| विद्यात् प्रमेहान् कफजान् दशैतान् क्षारोपमं कालमथापि नीलम्| हारिद्रमाञ्जिष्ठमथापि रक्तमेतान् प्रमेहान् षडुशन्ति पित्तात्||१०|| मज्जौजसा वा वसयाऽन्वितं वा लसीकया वा सततं विबद्धम्| चतुर्विधं मूत्रयतीह वाताच्छेषेषु धातुष्वपकर्षितेषु||११||
🔊 Audio coming soon
ਜਲੋਪਮਮਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਦਸ਼ਭਿਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਗੁਣੈਃ ਕਤਾਨ੍ ਦਸ਼ਪ੍ਰਮੇਹਾਨਾਹ| ਏਤਚ੍ਚ ਨਿਦਾਨੇ ਸ੍ਫੁਟਮਨੁਸਰ੍ਤਵ੍ਯਮ੍| ਘਨਂ ਚੋਪਰਿ ਵਿਪ੍ਰਸਨ੍ਨਮਿਤ੍ਯਨੇਨ ਸਾਨ੍ਦ੍ਰਪ੍ਰਸਾਦਮੇਹਮਾਹ| ਮਜ੍ਜਯਾ ਮਜ੍ਜਮੇਹਃ, ਓਜਸਾ ਮਧੁਮੇਹਃ, ਵਸਯਾ ਵਸਾਮੇਹਃ, ਲਸਿਕਯਾ ਹਸ੍ਤਿਮੇਹ ਇਤਿ ਜ੍ਞੇਯਾਃ| ਸ਼ੇਸੇਸ੍ਵਿਤਿ ਮੇਦਃਪ੍ਰਭਤਿਸੁ ਰਸਾਦ੍ਯੁਕ੍ਤਧਾਤੁਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤੇਸੁ| ਅਪਕਰ੍ਸਿਤੇਸ੍ਵਿਤਿ ਕ੍ਸੀਣੇਸੁ; ਕ੍ਸਯਸ੍ਤੇਸਾਂ ਪ੍ਰਮੇਹਾਰਮ੍ਭਕੇਣ ਵਾਤੇਨੈਵ, ਉਪੋਸਣਾਦਿਭਿਃ ਕਰ੍ਸ਼ਨਾਦ੍ਵਾ ਕ੍ਰਿਯਤੇ||੯-੧੧||
Adhikarana 8 (12) · Śloka 12
ਵਰ੍ਣਂ ਰਸਂ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਮਥਾਪਿ ਗਨ੍ਧਂ ਯਥਾਸ੍ਵਦੋਸਂ ਭਜਤੇ ਪ੍ਰਮੇਹਃ| ਸ਼੍ਯਾਵਾਰੁਣੋ ਵਾਤਕਤਃ ਸਸ਼ੂਲੋ ਮਜ੍ਜਾਦਿਸਾਦ੍ਗੁਣ੍ਯਮੁਪੈਤ੍ਯਸਾਧ੍ਯਃ||੧੨||
वर्णं रसं स्पर्शमथापि गन्धं यथास्वदोषं भजते प्रमेहः| श्यावारुणो वातकृतः सशूलो मज्जादिसाद्गुण्यमुपैत्यसाध्यः||१२||
🔊 Audio coming soon
ਸਙ੍ਕ੍ਸੇਪੇਣ ਕਫਜਾਦਿਪ੍ਰਮੇਹਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਵਰ੍ਣਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਤ੍ਰ ਕਫਜੇ ਸ਼੍ਵੇਤੋ ਵਰ੍ਣੋ, ਮਧੁਰੋ ਰਸਃ, ਸ਼ੀਤਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਃ, ਆਮਸ਼੍ਚ ਗਨ੍ਧੋ ਭਵਤਿ| ਏਵਂ ਪਿਤ੍ਤਮੇਹੇਪਿ ਜ੍ਞੇਯਾਃ| ਵਾਯੋਸ੍ਤ੍ਵਤਿਨਿਰ੍ਵਰ੍ਣਤ੍ਵੇਨ ਪ੍ਰਾਭਾਵਿਕਂ ਕਾਯਵਰ੍ਣਮਾਹ- ਸ਼੍ਯਾਵਾਰੁਣ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਜ੍ਜਾਦਿਸਾਦ੍ਗੁਣ੍ਯਂ ਮਜ੍ਜਲਸੀਕਾਦਿਸਮਾਨਗੁਣਤਾਂ ਯਾਤਿ| ਯਦ੍ਯਪਿ ਵਾਤਿਕੋ ਮੇਹੋਸਾਧ੍ਯ ਏਵੋਕ੍ਤਸ੍ਤਥਾਪਿ ਪੁਨਰਿਹਾਸਾਧ੍ਯਵਚਨੇਨ ਯ ਏਵ ਉਤ੍ਪਤ੍ਤਿਤਃ ਪ੍ਰਭੂਤਾਕਤਿਃ ਸ ਏਵ ਸ਼੍ਯਾਵਾਰੁਣਤ੍ਵਾਦਿ ਸਕਲਂ ਲਕ੍ਸਣਂ ਬਿਭਰ੍ਤਿ; ਯਸ੍ਤੂਤ੍ਤਰਕਾਲਂ ਚਾਨੁਬਦ੍ਧਃ ਸ ਸਾਧ੍ਯੋ ਭਵਤਿ; ਤਤ੍ਰ ਮਜ੍ਜਾਦਿਸਾਦ੍ਗੁਣ੍ਯਂ ਨਾਵਸ਼੍ਯਂ ਭਵਤੀਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਕਿਂਵੋਤ੍ਤਰਕਾਲਮੇਵ ਯੇ ਵਾਤਾਨੁਬਨ੍ਧਾਃ ਸ਼੍ਯਾਵਾਰੁਣਵਰ੍ਣਾਦਿਯੁਕ੍ਤਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਤੇਪ੍ਯਸਾਧ੍ਯਾ ਭਵਨ੍ਤੀਤਿ| ਤਥਾ ਕਫਪਿਤ੍ਤਜਾ ਅਪਿ ਮਜ੍ਜਾਦਿਯੋਗਾਦਸਾਧ੍ਯਾ ਏਵ; ਉਕ੍ਤਂ ਚ- “ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਪ੍ਰਮੇਹਾਸ੍ਤੁ ਕਾਲੇਨਾਪ੍ਰਤਿਕਾਰਿਣਃ| ਮਧੁਮੇਹਤ੍ਵਮਾਯਾਨ੍ਤਿ ਤਦਾਸਾਧ੍ਯਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਹਿ” (ਸੁ. ਨਿ. ਅ. ੬)||੧੨||
Adhikarana 9 (13-14) · Śloka 14
ਸ੍ਵੇਦੋਙ੍ਗਗਨ੍ਧਃ ਸ਼ਿਥਿਲਾਙ੍ਗਤਾ ਚ ਸ਼ਯ੍ਯਾਸਨਸ੍ਵਪ੍ਨਸੁਖੇ ਰਤਿਸ਼੍ਚ| ਹਨ੍ਨੇਤ੍ਰਜਿਹ੍ਵਾਸ਼੍ਰਵਣੋਪਦੇਹੋ ਘਨਾਙ੍ਗਤਾ ਕੇਸ਼ਨਖਾਤਿਵਦ੍ਧਿਃ||੧੩|| ਸ਼ੀਤਪ੍ਰਿਯਤ੍ਵਂ ਗਲਤਾਲੁਸ਼ੋਸੋ ਮਾਧੁਰ੍ਯਮਾਸ੍ਯੇ ਕਰਪਾਦਦਾਹਃ| ਭਵਿਸ੍ਯਤੋ ਮੇਹਗਦਸ੍ਯ ਰੂਪਂ ਮੂਤ੍ਰੇਭਿਧਾਵਨ੍ਤਿ ਪਿਪੀਲਿਕਾਸ਼੍ਚ||੧੪||
स्वेदोऽङ्गगन्धः शिथिलाङ्गता च शय्यासनस्वप्नसुखे रतिश्च| हृन्नेत्रजिह्वाश्रवणोपदेहो घनाङ्गता केशनखातिवृद्धिः||१३|| शीतप्रियत्वं गलतालुशोषो माधुर्यमास्ये करपाददाहः| भविष्यतो मेहगदस्य रूपं मूत्रेऽभिधावन्ति पिपीलिकाश्च||१४||
🔊 Audio coming soon
ਸ੍ਵੇਦੋਙ੍ਗਗਨ੍ਧ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਮਾਹ||੧੩-੧੪||
Adhikarana 10 (15-17) · Śloka 17
ਸ੍ਥੂਲਃ ਪ੍ਰਮੇਹੀ ਬਲਵਾਨਿਹੈਕਃ ਕਸ਼ਸ੍ਤਥੈਕਃ ਪਰਿਦੁਰ੍ਬਲਸ਼੍ਚ| ਸਮ੍ਬਂਹਣਂ ਤਤ੍ਰ ਕਸ਼ਸ੍ਯ ਕਾਰ੍ਯਂ ਸਂਸ਼ੋਧਨਂ ਦੋਸਬਲਾਧਿਕਸ੍ਯ||੧੫|| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਯ ਯੋਗਾ ਵਿਵਿਧਾਃ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਾਃ ਕਲ੍ਪੋਪਦਿਸ੍ਟਾ ਮਲਸ਼ੋਧਨਾਯ | ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਤਥਾਧਸ਼੍ਚ ਮਲੇਪਨੀਤੇ ਮੇਹੇਸੁ ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣਮੇਵ ਕਾਰ੍ਯਮ੍||੧੬|| ਗੁਲ੍ਮਃ ਕ੍ਸਯੋ ਮੇਹਨਬਸ੍ਤਿਸ਼ੂਲਂ ਮੂਤ੍ਰਗ੍ਰਹਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਪਤਰ੍ਪਣੇਨ| ਪ੍ਰਮੇਹਿਣਃ ਸ੍ਯੁਃ, ਪਰਿਤਰ੍ਪਣਾਨਿ ਕਾਰ੍ਯਾਣਿ ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯ ਵਹ੍ਨਿਮ੍||੧੭||
स्थूलः प्रमेही बलवानिहैकः कृशस्तथैकः परिदुर्बलश्च| सम्बृंहणं तत्र कृशस्य कार्यं संशोधनं दोषबलाधिकस्य||१५|| स्निग्धस्य योगा विविधाः प्रयोज्याः कल्पोपदिष्टा मलशोधनाय | ऊर्ध्वं तथाऽधश्च मलेऽपनीते मेहेषु सन्तर्पणमेव कार्यम्||१६|| गुल्मः क्षयो मेहनबस्तिशूलं मूत्रग्रहश्चाप्यपतर्पणेन| प्रमेहिणः स्युः, परितर्पणानि कार्याणि तस्य प्रसमीक्ष्य वह्निम्||१७||
🔊 Audio coming soon
ਪਰਿਦੁਰ੍ਬਲਃ ਹੀਨਬਲਃ| ਕਸ਼ਸ੍ਯ ਇਤਿ ਮਾਂਸਕਸ਼ਸ੍ਯ| ਦੋਸਬਲਾਧਿਕਸ੍ਯ ਦੋਸੇਣ ਬਲੇਨ ਚਾਧਿਕਸ੍ਯ| ਕ੍ਸਯਃ ਧਾਤੁਕ੍ਸਯਃ||੧੫-੧੭||
Adhikarana 11 (18-24) · Śloka 24
ਸਂਸ਼ੋਧਨਂ ਨਾਰ੍ਹਤਿ ਯਃ ਪ੍ਰਮੇਹੀ ਤਸ੍ਯ ਕ੍ਰਿਯਾ ਸਂਸ਼ਮਨੀ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਾ| ਮਨ੍ਥਾਃ ਕਸਾਯਾ ਯਵਚੂਰ੍ਣਲੇਹਾਃ ਪ੍ਰਮੇਹਸ਼ਾਨ੍ਤ੍ਯੈ ਲਘਵਸ਼੍ਚ ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਃ||੧੮|| ਯੇ ਵਿਸ੍ਕਿਰਾ ਯੇ ਪ੍ਰਤੁਦਾ ਵਿਹਙ੍ਗਾਸ੍ਤੇਸਾਂ ਰਸੈਰ੍ਜਾਙ੍ਗਲਜੈਰ੍ਮਨੋਜ੍ਞੈਃ| ਯਵੌਦਨਂ ਰੂਕ੍ਸਮਥਾਪਿ ਵਾਟ੍ਯਮਦ੍ਯਾਤ੍ ਸਸਕ੍ਤੂਨਪਿ ਚਾਪ੍ਯਪੂਪਾਨ੍||੧੯|| ਮੁਦ੍ਗਾਦਿਯੂਸੈਰਥ ਤਿਕ੍ਤਸ਼ਾਕੈਃ ਪੁਰਾਣਸ਼ਾਲ੍ਯੋਦਨਮਾਦਦੀਤ| ਦਨ੍ਤੀਙ੍ਗੁਦੀਤੈਲਯੁਤਂ ਪ੍ਰਮੇਹੀ ਤਥਾਤਸੀਸਰ੍ਸਪਤੈਲਯੁਕ੍ਤਮ੍||੨੦|| ਸਸਸ੍ਟਿਕਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਣਧਾਨ੍ਯਮਨ੍ਨਂ ਯਵਪ੍ਰਧਾਨਸ੍ਤੁ ਭਵੇਤ੍ ਪ੍ਰਮੇਹੀ| ਯਵਸ੍ਯ ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਨ੍ ਵਿਵਿਧਾਂਸ੍ਤਥਾਦ੍ਯਾਤ੍ ਕਫਪ੍ਰਮੇਹੀ ਮਧੁਸਮ੍ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਾਨ੍||੨੧|| ਨਿਸ਼ਿਸ੍ਥਿਤਾਨਾਂ ਤ੍ਰਿਫਲਾਕਸਾਯੇ ਸ੍ਯੁਸ੍ਤਰ੍ਪਣਾਃ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਯੁਤਾ ਯਵਾਨਾਮ੍| ਤਾਨ੍ ਸੀਧੁਯੁਕ੍ਤਾਨ੍ ਪ੍ਰਪਿਬੇਤ੍ ਪ੍ਰਮੇਹੀ ਪ੍ਰਾਯੋਗਿਕਾਨ੍ਮੇਹਵਧਾਰ੍ਥਮੇਵ||੨੨|| ਯੇ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਮੇਹੇ ਵਿਹਿਤਾਃ ਕਸਾਯਾਸ੍ਤੈਰ੍ਭਾਵਿਤਾਨਾਂ ਚ ਪਥਗ੍ਯਵਾਨਾਮ੍| ਸਕ੍ਤੂਨਪੂਪਾਨ੍ ਸਗੁਡਾਨ੍ ਸਧਾਨਾਨ੍ ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਂਸ੍ਤਥਾਨ੍ਯਾਨ੍ ਵਿਵਿਧਾਂਸ਼੍ਚ ਖਾਦੇਤ੍||੨੩|| ਖਰਾਸ਼੍ਵਗੋਹਂਸਪਸਦ੍ਭਤਾਨਾਂ ਤਥਾ ਯਵਾਨਾਂ ਵਿਵਿਧਾਸ਼੍ਚ ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਃ| ਦੇਯਾਸ੍ਤਥਾ ਵੇਣੁਯਵਾ ਯਵਾਨਾਂ ਕਲ੍ਪੇਨ ਗੋਧੂਮਮਯਾਸ਼੍ਚ ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਃ||੨੪||
संशोधनं नार्हति यः प्रमेही तस्य क्रिया संशमनी प्रयोज्या| मन्थाः कषाया यवचूर्णलेहाः प्रमेहशान्त्यै लघवश्च भक्ष्याः||१८|| ये विष्किरा ये प्रतुदा विहङ्गास्तेषां रसैर्जाङ्गलजैर्मनोज्ञैः| यवौदनं रूक्षमथापि वाट्यमद्यात् ससक्तूनपि चाप्यपूपान्||१९|| मुद्गादियूषैरथ तिक्तशाकैः पुराणशाल्योदनमाददीत| दन्तीङ्गुदीतैलयुतं प्रमेही तथाऽतसीसर्षपतैलयुक्तम्||२०|| सषष्टिकं स्यात्तृणधान्यमन्नं यवप्रधानस्तु भवेत् प्रमेही| यवस्य भक्ष्यान् विविधांस्तथाऽद्यात् कफप्रमेही मधुसम्प्रयुक्तान्||२१|| निशिस्थितानां त्रिफलाकषाये स्युस्तर्पणाः क्षौद्रयुता यवानाम्| तान् सीधुयुक्तान् प्रपिबेत् प्रमेही प्रायोगिकान्मेहवधार्थमेव||२२|| ये श्लेष्ममेहे विहिताः कषायास्तैर्भावितानां च पृथग्यवानाम्| सक्तूनपूपान् सगुडान् सधानान् भक्ष्यांस्तथाऽन्यान् विविधांश्च खादेत्||२३|| खराश्वगोहंसपृषद्भृतानां तथा यवानां विविधाश्च भक्ष्याः| देयास्तथा वेणुयवा यवानां कल्पेन गोधूममयाश्च भक्ष्याः||२४||
🔊 Audio coming soon
ਕ੍ਸੁਣ੍ਣਸ਼ੁਸ੍ਕਯਵਾਨਾਂ ਮਣ੍ਡਰਹਿਤ ਓਦਨੋ ਯਵੌਦਨਃ| ਵਾਟ੍ਯਃ ਸ ਏਵ ਸਮਣ੍ਡੋ ਨਿਸ੍ਤੁਸੇਦ੍ਦਲਿਤਾਨਾਂ ਯਵਾਨਾਂ ਭਵਤਿ| ਅਤਸੀ ਖ੍ਯਾਤਾ, ਯੇ ਤਿਲਾਤਸੀਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ ਤੇਸਾਂ ਮਤੇ ਤਿਲਰੂਪਾਤਸੀ(?) ਵਿਵਕ੍ਸਿਤਾ| ਤਣਧਾਨ੍ਯਾਨਿ ਸ਼੍ਯਾਮਾਕਾਦੀਨਿ| ਅਪੂਪਾਨ੍ ਯਵਪਿਸ੍ਟਕਤਾਨ੍| ਧਾਨਾਨ੍ ਭਸ੍ਟਯਵਾਨ੍| ਵੇਣੁਯਵਾ ਯਵਾਕਾਰਾਣਿ ਵਂਸ਼ਬੀਜਾਨੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੧੮-੨੪||
Adhikarana 12 (25) · Śloka 25
ਸਂਸ਼ੋਧਨੋਲ੍ਲੇਖਨਲਙ੍ਘਨਾਨਿ ਕਾਲੇ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ਕਫਪ੍ਰਮੇਹਾਨ੍| ਜਯਨ੍ਤਿ ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਭਵਾਨ੍ ਵਿਰੇਕਃ ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣਃ ਸਂਸ਼ਮਨੋ ਵਿਧਿਸ਼੍ਚ||੨੫||
संशोधनोल्लेखनलङ्घनानि काले प्रयुक्तानि कफप्रमेहान्| जयन्ति पित्तप्रभवान् विरेकः सन्तर्पणः संशमनो विधिश्च||२५||
🔊 Audio coming soon
ਸਂਸ਼ੋਧਨਗ੍ਰਹਣੇਨੈਵੋਲ੍ਲੇਖਨੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਪੁਨਰ੍ਵਮਨਸ੍ਯ ਕਫਜਯਪ੍ਰਧਾਨਤ੍ਵਖ੍ਯਾਪਨਾਰ੍ਥਮੁਲ੍ਲੇਖਨਪਦੇਨ ਕਥਨਮ੍; ਅਨ੍ਯੇ ਤੂਲ੍ਲੇਖਨਂ ਕਫਮੇਹੇਸੁ ਲਙ੍ਘਨਂ ਵਦਨ੍ਤਿ| ਪਿਤ੍ਤਮੇਹਾਨਾਂ ਯਾਪ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍ ‘ਜਯਨ੍ਤਿ’ ਇਤਿ ਪਦੇਨ ਪਿਤ੍ਤਜਾਨਾਂ ਯਾਪਨਮੇਵੋਚ੍ਯਤੇ; ਕਿਂਵਾਤ੍ਯਨ੍ਤਦੁਸ੍ਟੇ ਮੇਦਸਿ ਪਿਤ੍ਤਜਾਨਾਮਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਂ, ‘ਸਾਧ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਮੇਦੋ ਯਦਿ ਨ ਪ੍ਰਦੁਸ੍ਟਮ੍’ ਇਤ੍ਯਨੇਨ ਯੇ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਾਸ੍ਤਾਨ੍ ਪ੍ਰਤਿ ਜਯਨ੍ਤੀਤਿ ਸਾਧੁ||੨੫||
Adhikarana 13 (26-34) · Śloka 34
ਦਾਰ੍ਵੀਂ ਸੁਰਾਹ੍ਵਾਂ ਤ੍ਰਿਫਲਾਂ ਸਮੁਸ੍ਤਾਂ ਕਸਾਯਮੁਤ੍ਕ੍ਵਾਥ੍ਯ ਪਿਬੇਤ੍ ਪ੍ਰਮੇਹੀ| ਕ੍ਸੌਦ੍ਰੇਣ ਯੁਕ੍ਤਾਮਥਵਾ ਹਰਿਦ੍ਰਾਂ ਪਿਬੇਦ੍ਰਸੇਨਾਮਲਕੀਫਲਾਨਾਮ੍||੨੬|| ਹਰੀਤਕੀਕਟ੍ਫਲਮੁਸ੍ਤਲੋਧ੍ਰਂ ਪਾਠਾਵਿਡਙ੍ਗਾਰ੍ਜੁਨਧਨ੍ਵਨਾਸ਼੍ਚ| ਉਭੇ ਹਰਿਦ੍ਰੇ ਤਗਰਂ ਵਿਡਙ੍ਗਂ ਕਦਮ੍ਬਸ਼ਾਲਾਰ੍ਜੁਨਦੀਪ੍ਯਕਾਸ਼੍ਚ||੨੭|| ਦਾਰ੍ਵੀ ਵਿਡਙ੍ਗਂ ਖਦਿਰੋ ਧਵਸ਼੍ਚ ਸੁਰਾਹ੍ਵਕੁਸ੍ਠਾਗੁਰੁਚਨ੍ਦਨਾਨਿ| ਦਾਰ੍ਵ੍ਯਗ੍ਨਿਮਨ੍ਥੌ ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਸਪਾਠਾ ਪਾਠਾ ਚ ਮੂਰ੍ਵਾ ਚ ਤਥਾ ਸ਼੍ਵਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾ||੨੮|| ਯਵਾਨ੍ਯੁਸ਼ੀਰਾਣ੍ਯਭਯਾਗੁਡੂਚੀਚਵ੍ਯਾਭਯਾਚਿਤ੍ਰਕਸਪ੍ਤਪਰ੍ਣਾਃ| ਪਾਦੈਃ ਕਸਾਯਾਃ ਕਫਮੇਹਿਨਾਂ ਤੇ ਦਸ਼ੋਪਦਿਸ੍ਟਾ ਮਧੁਸਮ੍ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਾਃ||੨੯|| ਉਸ਼ੀਰਲੋਧ੍ਰਾਞ੍ਜਨਚਨ੍ਦਨਾਨਾਮੁਸ਼ੀਰਮੁਸ੍ਤਾਮਲਕਾਭਯਾਨਾਮ੍| ਪਟੋਲਨਿਮ੍ਬਾਮਲਕਾਮਤਾਨਾਂ ਮੁਸ੍ਤਾਭਯਾਪਦ੍ਮਕਵਕ੍ਸਕਾਣਾਮ੍||੩੦|| ਲੋਧ੍ਰਾਮ੍ਬੁਕਾਲੀਯਕਧਾਤਕੀਨਾਂ ਨਿਮ੍ਬਾਰ੍ਜੁਨਾਮ੍ਰਾਤਨਿਸ਼ੋਤ੍ਪਲਾਨਾਮ੍| ਸ਼ਿਰੀਸਸਰ੍ਜਾਰ੍ਜੁਨਕੇਸ਼ਰਾਣਾਂ ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਪਦ੍ਮੋਤ੍ਪਲਕਿਂਸ਼ੁਕਾਨਾਮ੍||੩੧|| ਅਸ਼੍ਵਤ੍ਥਪਾਠਾਸਨਵੇਤਸਾਨਾਂ ਕਟਙ੍ਕਟੇਰ੍ਯੁਤ੍ਪਲਮੁਸ੍ਤਕਾਨਾਮ੍| ਪੈਤ੍ਤੇਸੁ ਮੇਹੇਸੁ ਦਸ਼ ਪ੍ਰਦਿਸ੍ਟਾਃ ਪਾਦੈਃ ਕਸਾਯਾ ਮਧੁਸਮ੍ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਾਃ||੩੨|| ਸਰ੍ਵੇਸੁ ਮੇਹੇਸੁ ਮਤੌ ਤੁ ਪੂਰ੍ਵੌ ਕਸਾਯਯੋਗੌ ਵਿਹਿਤਾਸ੍ਤੁ ਸਰ੍ਵੇ| ਮਨ੍ਥਸ੍ਯ ਪਾਨੇ ਯਵਭਾਵਨਾਯਾਂ ਸ੍ਯੁਰ੍ਭੋਜਨੇ ਪਾਨਵਿਧੌ ਪਥਕ੍ ਚ||੩੩|| ਸਿਦ੍ਧਾਨਿ ਤੈਲਾਨਿ ਘਤਾਨਿ ਚੈਵ ਦੇਯਾਨਿ ਮੇਹੇਸ੍ਵਨਿਲਾਤ੍ਮਕੇਸੁ| ਮੇਦਃ ਕਫਸ਼੍ਚੈਵ ਕਸਾਯਯੋਗੈਃ ਸ੍ਨੇਹੈਸ਼੍ਚ ਵਾਯੁਃ ਸ਼ਮਮੇਤਿ ਤੇਸਾਮ੍||੩੪||
दार्वीं सुराह्वां त्रिफलां समुस्तां कषायमुत्क्वाथ्य पिबेत् प्रमेही| क्षौद्रेण युक्तामथवा हरिद्रां पिबेद्रसेनामलकीफलानाम्||२६|| हरीतकीकट्फलमुस्तलोध्रं पाठाविडङ्गार्जुनधन्वनाश्च| उभे हरिद्रे तगरं विडङ्गं कदम्बशालार्जुनदीप्यकाश्च||२७|| दार्वी विडङ्गं खदिरो धवश्च सुराह्वकुष्ठागुरुचन्दनानि| दार्व्यग्निमन्थौ त्रिफला सपाठा पाठा च मूर्वा च तथा श्वदंष्ट्रा||२८|| यवान्युशीराण्यभयागुडूचीचव्याभयाचित्रकसप्तपर्णाः| पादैः कषायाः कफमेहिनां ते दशोपदिष्टा मधुसम्प्रयुक्ताः||२९|| उशीरलोध्राञ्जनचन्दनानामुशीरमुस्तामलकाभयानाम्| पटोलनिम्बामलकामृतानां मुस्ताभयापद्मकवृक्षकाणाम्||३०|| लोध्राम्बुकालीयकधातकीनां निम्बार्जुनाम्रातनिशोत्पलानाम्| शिरीषसर्जार्जुनकेशराणां प्रियङ्गुपद्मोत्पलकिंशुकानाम्||३१|| अश्वत्थपाठासनवेतसानां कटङ्कटेर्युत्पलमुस्तकानाम्| पैत्तेषु मेहेषु दश प्रदिष्टाः पादैः कषाया मधुसम्प्रयुक्ताः||३२|| सर्वेषु मेहेषु मतौ तु पूर्वौ कषाययोगौ विहितास्तु सर्वे| मन्थस्य पाने यवभावनायां स्युर्भोजने पानविधौ पृथक् च||३३|| सिद्धानि तैलानि घृतानि चैव देयानि मेहेष्वनिलात्मकेषु| मेदः कफश्चैव कषाययोगैः स्नेहैश्च वायुः शममेति तेषाम्||३४||
🔊 Audio coming soon
ਦਾਰ੍ਵੀਮਿਤ੍ਯਾਦ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਯੋਗਦ੍ਵਯਂ ਸਰ੍ਵਮੇਹੇਸੁ| ਸੁਰਾਹ੍ਵਃ ਦੇਵਦਾਰੁ| ਹਰੀਤਕ੍ਯਾਦਯੋ ਦਸ਼ ਯਥਾਸਙ੍ਖ੍ਯਂ ਕਫਮੇਹੇਸੁ; ਕਿਂਵਾ ਸਰ੍ਵੇ ਸਰ੍ਵਕਫਮੇਹੇਸੁ, ਉਸ਼ੀਰਾਦ੍ਯੁਕ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਪਿਤ੍ਤਮੇਹੇਸੁ ਸਰ੍ਵੇਸੁ ਜ੍ਞੇਯਾਃ| ਕਟਙ੍ਕਟੇਰੀ ਦਾਰੁਹਰਿਦ੍ਰਾ| ਮਨ੍ਥਸ੍ਯ ਪਾਨੇ ਇਤਿ ਮਨ੍ਥਪਾਨਾਰ੍ਥਂ, ਭੋਜਨੇ ਇਤਿ ਭੋਜ੍ਯਸਂਸ੍ਕਾਰੇ, ਏਵਂ ਪਾਨਸਂਸ੍ਕਾਰੇਪਿ| ਸਿਦ੍ਧਾਨਿ ਤੈਲਾਨੀਤਿ ਏਤੈਰੇਵ ਕਸਾਯੈਃ ਸਿਦ੍ਧਾਨਿ| ਅਨਿਲਾਤ੍ਮਕੇਸ੍ਵਿਤਿ ਕਫਪਿਤ੍ਤਮੇਹੇਸ੍ਵੇਵਵਾਤਾਨੁਬਨ੍ਧੇਸੁ, ਉਤ੍ਪਤ੍ਤਿਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਾਨਿਲਜਾਨਾਮਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵੇਨਾਚਿਕਿਤ੍ਸ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍||੨੬-੩੪||
Adhikarana 14 (35-36) · Śloka 36
ਕਮ੍ਪਿਲ੍ਲਸਪ੍ਤਚ੍ਛਦਸ਼ਾਲਜਾਨਿ ਬੈਭੀਤਰੌਹੀਤਕਕੌਟਜਾਨਿ| ਕਪਿਤ੍ਥਪੁਸ੍ਪਾਣਿ ਚ ਚੂਰ੍ਣਿਤਾਨਿ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰੇਣ ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍ ਕਫਪਿਤ੍ਤਮੇਹੀ||੩੫|| ਪਿਬੇਦ੍ਰਸੇਨਾਮਲਕਸ੍ਯ ਚਾਪਿ ਕਲ੍ਕੀਕਤਾਨ੍ਯਕ੍ਸਸਮਾਨਿ ਕਾਲੇ| ਜੀਰ੍ਣੇ ਚ ਭੁਞ੍ਜੀਤ ਪੁਰਾਣਮਨ੍ਨਂ ਮੇਹੀ ਰਸੈਰ੍ਜਾਙ੍ਗਲਜੈਰ੍ਮਨੋਜ੍ਞੈਃ||੩੬||
कम्पिल्लसप्तच्छदशालजानि बैभीतरौहीतककौटजानि| कपित्थपुष्पाणि च चूर्णितानि क्षौद्रेण लिह्यात् कफपित्तमेही||३५|| पिबेद्रसेनामलकस्य चापि कल्कीकृतान्यक्षसमानि काले| जीर्णे च भुञ्जीत पुराणमन्नं मेही रसैर्जाङ्गलजैर्मनोज्ञैः||३६||
🔊 Audio coming soon
ਕਫਪਿਤ੍ਤਮੇਹੀਤਿ ਕਫਮੇਹੀ ਪਿਤ੍ਤਮੇਹੀ ਚ| ਕਲ੍ਕੀਕਤਾਨੀਤਿ ਕਮ੍ਪਿਲ੍ਲਕਾਦੀਨ੍ਯੇਵ ਕਲ੍ਕੀਕਤਾਨਿ||੩੫-੩੬||
Adhikarana 15 (37-40) · Śloka 40
ਦਸ੍ਟ੍ਵਾਨੁਬਨ੍ਧਂ ਪਵਨਾਤ੍ ਕਫਸ੍ਯ ਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਵਾ ਸ੍ਨੇਹਵਿਧਿਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪ੍ਯਃ| ਤੈਲਂ ਕਫੇ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਸ੍ਵਕਸਾਯਸਿਦ੍ਧਂ ਪਿਤ੍ਤੇ ਘਤਂ ਪਿਤ੍ਤਹਰੈਃ ਕਸਾਯੈਃ||੩੭|| ਤ੍ਰਿਕਣ੍ਟਕਾਸ਼੍ਮਨ੍ਤਕਸੋਮਵਲ੍ਕੈਰ੍ਭਲ੍ਲਾਤਕੈਃ ਸਾਤਿਵਿਸੈਃ ਸਲੋਧ੍ਰੈਃ| ਵਚਾਪਟੋਲਾਰ੍ਜੁਨਨਿਮ੍ਬਮੁਸ੍ਤੈਰ੍ਹਰਿਦ੍ਰਯਾ ਪਦ੍ਮਕਦੀਪ੍ਯਕੈਸ਼੍ਚ||੩੮|| ਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਯਾ ਚਾਗੁਰੁਚਨ੍ਦਨੈਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵੈਃ ਸਮਸ੍ਤੈਃ ਕਫਵਾਤਜੇਸੁ| ਮੇਹੇਸੁ ਤੈਲਂ ਵਿਪਚੇਦ੍, ਘਤਂ ਤੁ ਪੈਤ੍ਤੇਸੁ, ਮਿਸ਼੍ਰਂ ਤ੍ਰਿਸੁ ਲਕ੍ਸਣੇਸੁ||੩੯|| ਫਲਤ੍ਰਿਕਂ ਦਾਰੁਨਿਸ਼ਾਂ ਵਿਸ਼ਾਲਾਂ ਮੁਸ੍ਤਾਂ ਚ ਨਿਃਕ੍ਵਾਥ੍ਯ ਨਿਸ਼ਾਂ ਸਕਲ੍ਕਾਮ੍| ਪਿਬੇਤ੍ ਕਸਾਯਂ ਮਧੁਸਮ੍ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਮੇਹੇਸੁ ਸਮੁਦ੍ਧਤੇਸੁ||੪੦||
दृष्ट्वाऽनुबन्धं पवनात् कफस्य पित्तस्य वा स्नेहविधिर्विकल्प्यः| तैलं कफे स्यात् स्वकषायसिद्धं पित्ते घृतं पित्तहरैः कषायैः||३७|| त्रिकण्टकाश्मन्तकसोमवल्कैर्भल्लातकैः सातिविषैः सलोध्रैः| वचापटोलार्जुननिम्बमुस्तैर्हरिद्रया पद्मकदीप्यकैश्च||३८|| मञ्जिष्ठया चागुरुचन्दनैश्च सर्वैः समस्तैः कफवातजेषु| मेहेषु तैलं विपचेद्, घृतं तु पैत्तेषु, मिश्रं त्रिषु लक्षणेषु||३९|| फलत्रिकं दारुनिशां विशालां मुस्तां च निःक्वाथ्य निशां सकल्काम्| पिबेत् कषायं मधुसम्प्रयुक्तं सर्वप्रमेहेषु समुद्धतेषु||४०||
🔊 Audio coming soon
ਅਨੁਬਨ੍ਧਮਿਤਿ ਪਸ਼੍ਚਾਦਨੁਗਤਮ੍| ਤੈਲਂ ਕਫੇ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਸ੍ਵਕਸਾਯਸਿਦ੍ਧਮਿਤਿ ਕਫੇ ਕਫਾਨੁਬਨ੍ਧੇ ਚ ਕਫਘ੍ਨੌਸਧਕਸਾਯੈਃ ਸਿਦ੍ਧਂ ਤੈਲਂ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਏਵਂ ਪਿਤ੍ਤੇ ਪਿਤ੍ਤਾਨੁਬਨ੍ਧੇ ਚ ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨੌਸਧਕਸਾਯਸਿਦ੍ਧਂ ਘਤਂ ਦੇਯਂ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਸਰ੍ਵੈਰਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤੇ ਪਥਗਪਿ ਸਰ੍ਵੈਃ ਸ੍ਨੇਹਸਾਧਨਂ ਸ੍ਯਾਦਤ ਆਹ- ਸਮਸ੍ਤੈਰਿਤਿ ; ਮਿਲਿਤੈਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਮਿਸ਼੍ਰਮਿਤਿ ਤੈਲਘਤਯਮਕਮ੍| ਤ੍ਰਿਸੁ ਲਕ੍ਸਣੇਸ੍ਵਿਤਿ ਤ੍ਰਿਦੋਸਲਕ੍ਸਣਮੇਲਕੇ ਸਤਿ; ਤ੍ਰਿਦੋਸਜਤ੍ਵਮਨੁਬਨ੍ਧ੍ਯਾਨੁਬਨ੍ਧਕਤਂ ਕਫਪਿਤ੍ਤਜਮੇਹੇਸ੍ਵੇਵ ਮਨ੍ਤਵ੍ਯਂ; ਕਿਞ੍ਚ ਸਰ੍ਵੇਸਾਮੇਵ ਮੇਹਾਨਾਂ ਤ੍ਰਿਦੋਸਜਤ੍ਵਾਦੁਦ੍ਭੂਤਤ੍ਰਿਦੋਸਜਤ੍ਵਂ ਕਦਾਚਿਦ੍ਭਵਤੀਤਿ ਜ੍ਞੇਯਮ੍||੩੭-੪੦||
Adhikarana 16 (41-44) · Śloka 44
ਲੋਧ੍ਰਂ ਸ਼ਟੀਂ ਪੁਸ੍ਕਰਮੂਲਮੇਲਾਂ ਮੂਰ੍ਵਾਂ ਵਿਡਙ੍ਗਂ ਤ੍ਰਿਫਲਾਂ ਯਮਾਨੀਮ੍| ਚਵ੍ਯਂ ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਂ ਕ੍ਰਮੁਕਂ ਵਿਸ਼ਾਲਾਂ ਕਿਰਾਤਤਿਕ੍ਤਂ ਕਟੁਰੋਹਿਣੀਂ ਚ||੪੧|| ਭਾਰ੍ਙ੍ਗੀਂ ਨਤਂ ਚਿਤ੍ਰਕਪਿਪ੍ਪਲੀਨਾਂ ਮੂਲਂ ਸਕੁਸ੍ਠਾਤਿਵਿਸਂ ਸਪਾਠਮ੍| ਕਲਿਙ੍ਗਕਨ੍ ਕੇਸ਼ਰਮਿਨ੍ਦ੍ਰਸਾਹ੍ਵਾਂ ਨਖਂ ਸਪਤ੍ਰਂ ਮਰਿਚਂ ਪ੍ਲਵਂ ਚ||੪੨|| ਦ੍ਰੋਣੇਮ੍ਭਸਃ ਕਰ੍ਸਸਮਾਨਿ ਪਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪੂਤੇ ਚਤੁਰ੍ਭਾਗਜਲਾਵਸ਼ੇਸੇ| ਰਸੇਰ੍ਧਭਾਗਂ ਮਧੁਨਃ ਪ੍ਰਦਾਯ ਪਕ੍ਸਂ ਨਿਧੇਯੋ ਘਤਭਾਜਨਸ੍ਥਃ||੪੩|| ਮਧ੍ਵਾਸਵੋਯਂ ਕਫਪਿਤ੍ਤਮੇਹਾਨ੍ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਂ ਨਿਹਨ੍ਯਾਦ੍ਦ੍ਵਿਪਲਪ੍ਰਯੋਗਾਤ੍| ਪਾਣ੍ਡ੍ਵਾਮਯਾਰ੍ਸ਼ਾਂਸ੍ਯਰੁਚਿਂ ਗ੍ਰਹਣ੍ਯਾ ਦੋਸਂ ਕਿਲਾਸਂ ਵਿਵਿਧਂ ਚ ਕੁਸ੍ਠਮ੍||੪੪|| ਇਤਿ ਮਧ੍ਵਾਸਵਃ|
लोध्रं शटीं पुष्करमूलमेलां मूर्वां विडङ्गं त्रिफलां यमानीम्| चव्यं प्रियङ्गुं क्रमुकं विशालां किराततिक्तं कटुरोहिणीं च||४१|| भार्ङ्गीं नतं चित्रकपिप्पलीनां मूलं सकुष्ठातिविषं सपाठम्| कलिङ्गकन् केशरमिन्द्रसाह्वां नखं सपत्रं मरिचं प्लवं च||४२|| द्रोणेऽम्भसः कर्षसमानि पक्त्वा पूते चतुर्भागजलावशेषे| रसेऽर्धभागं मधुनः प्रदाय पक्षं निधेयो घृतभाजनस्थः||४३|| मध्वासवोऽयं कफपित्तमेहान् क्षिप्रं निहन्याद्द्विपलप्रयोगात्| पाण्ड्वामयार्शांस्यरुचिं ग्रहण्या दोषं किलासं विविधं च कुष्ठम्||४४|| इति मध्वासवः|
🔊 Audio coming soon
ਲੋਧ੍ਰਮਿਤ੍ਯਾਦੌ ਕ੍ਰਮੁਕਂ ਪਟ੍ਟਿਕਾਲੋਧ੍ਰਂ ਪੂਗਂ ਵਾ| ਇਨ੍ਦ੍ਰਸਾਹ੍ਵਾਮ੍ ਇਨ੍ਦ੍ਰਵਾਰੁਣੀਮ੍||੪੧-੪੪||
Adhikarana 17 (45) · Śloka 45
ਕ੍ਵਾਥਃ ਸ ਏਵਾਸ੍ਟਪਲਂ ਚ ਦਨ੍ਤ੍ਯਾ ਭਲ੍ਲਾਤਕਾਨਾਂ ਚ ਚਤੁਸ੍ਪਲਂ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਸਿਤੋਪਲਾ ਤ੍ਵਸ੍ਟਪਲਾ ਵਿਸ਼ੇਸਃ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਚ ਤਾਵਤ੍ ਪਥਗਾਸਵੌ ਤੌ||੪੫||
क्वाथः स एवाष्टपलं च दन्त्या भल्लातकानां च चतुष्पलं स्यात्| सितोपला त्वष्टपला विशेषः क्षौद्रं च तावत् पृथगासवौ तौ||४५||
🔊 Audio coming soon
ਕ੍ਵਾਥਃ ਸ ਏਵੇਤਿ ਤਾਵਨ੍ਮਾਨਜਲੇਨੈਵ ਦਨ੍ਤ੍ਯਸ੍ਟਪਲਂ ਭਲ੍ਲਾਤਕਚਤੁਃਪਲਂ ਲੋਧ੍ਰਾਦੀਨਿ ਚ ਕਰ੍ਸਮਾਨਾਨਿ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਕ੍ਵਾਥਃ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਚ ਤਾਵਦਿਤਿ ਕ੍ਵਾਥਾਪੇਕ੍ਸਯਾਸ੍ਟਭਾਗਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੪੫||
Adhikarana 18 (46-48) · Śloka 48
ਸਾਰੋਦਕਂ ਵਾਥ ਕੁਸ਼ੋਦਕਂ ਵਾ ਮਧੂਦਕਂ ਵਾ ਤ੍ਰਿਫਲਾਰਸਂ ਵਾ| ਸੀਧੁਂ ਪਿਬੇਦ੍ਵਾ ਨਿਗਦਂ ਪ੍ਰਮੇਹੀ ਮਾਧ੍ਵੀਕਮਗ੍ਰ੍ਯਂ ਚਿਰਸਂਸ੍ਥਿਤਂ ਵਾ||੪੬|| ਮਾਂਸਾਨਿ ਸ਼ੂਲ੍ਯਾਨਿ ਮਗਦ੍ਵਿਜਾਨਾਂ ਖਾਦੇਦ੍ਯਵਾਨਾਂ ਵਿਵਿਧਾਂਸ਼੍ਚ ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਨ੍| ਸਂਸ਼ੋਧਨਾਰਿਸ੍ਟਕਸਾਯਲੇਹੈਃ ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣੋਤ੍ਥਾਞ੍ ਸ਼ਮਯੇਤ੍ ਪ੍ਰਮੇਹਾਨ੍||੪੭|| ਭਸ੍ਟਾਨ੍ ਯਵਾਨ੍ ਭਕ੍ਸਯਤਃ ਪ੍ਰਯੋਗਾਚ੍ਛੁਸ੍ਕਾਂਸ਼੍ਚ ਸਕ੍ਤੂਨ੍ਨ ਭਵਨ੍ਤਿ ਮੇਹਾਃ| ਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰਂ ਚ ਕਚ੍ਛ੍ਰਂ ਕਫਜਂ ਚ ਕੁਸ੍ਠਂ ਤਥੈਵ ਮੁਦ੍ਗਾਮਲਕਪ੍ਰਯੋਗਾਨ੍||੪੮||
सारोदकं वाऽथ कुशोदकं वा मधूदकं वा त्रिफलारसं वा| सीधुं पिबेद्वा निगदं प्रमेही माध्वीकमग्र्यं चिरसंस्थितं वा||४६|| मांसानि शूल्यानि मृगद्विजानां खादेद्यवानां विविधांश्च भक्ष्यान्| संशोधनारिष्टकषायलेहैः सन्तर्पणोत्थाञ् शमयेत् प्रमेहान्||४७|| भृष्टान् यवान् भक्षयतः प्रयोगाच्छुष्कांश्च सक्तून्न भवन्ति मेहाः| श्वित्रं च कृच्छ्रं कफजं च कुष्ठं तथैव मुद्गामलकप्रयोगान्||४८||
🔊 Audio coming soon
ਸਾਰੋਦਕਮਿਤਿ ਸਾਰੈਃ ਖਦਿਰਾਦਿਸਾਰੈਃ ਸਡਙ੍ਗਵਿਧਿਨਾ ਕਤਮੁਦਕਂ ਸਾਰੋਦਕਂ ਜ੍ਞੇਯਮ੍, ਏਵਂ ਕੁਸ਼ੋਦਕਂ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਮਧੁਨਾ ਮਧੁਰੀਕਤਮੁਦਕਂ ਮਧੂਦਕਮ੍| ਸ਼ੂਲ੍ਯਾਨੀਤਿ ਸ਼ੂਲਪਕ੍ਵਾਨੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ | ਮਗਦ੍ਵਿਜਾਨਾਮਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਯੌਗਿਕਤ੍ਵਾਜ੍ਜਾਙ੍ਗਲਮਗਦ੍ਵਿਜਾਨਾਮਿਤਿ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਪ੍ਰਯੋਗਾਦਿਤਿ ਅਭ੍ਯਾਸਾਤ੍||੪੬-੪੮||
Adhikarana 19 (49) · Śloka 49
ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣੋਤ੍ਥੇਸੁ ਗਦੇਸੁ ਯੋਗਾ ਮੇਦਸ੍ਵਿਨਾਂ ਯੇ ਚ ਮਯੋਪਦਿਸ੍ਟਾਃ| ਵਿਰੂਕ੍ਸਣਾਰ੍ਥਂ ਕਫਪਿਤ੍ਤਜੇਸੁ ਸਿਦ੍ਧਾਃ ਪ੍ਰਮੇਹੇਸ੍ਵਪਿ ਤੇ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਾਃ||੪੯||
सन्तर्पणोत्थेषु गदेषु योगा मेदस्विनां ये च मयोपदिष्टाः| विरूक्षणार्थं कफपित्तजेषु सिद्धाः प्रमेहेष्वपि ते प्रयोज्याः||४९||
🔊 Audio coming soon
ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣੋਤ੍ਥੇਸੁ ਗਦੇਸੁ ਯੋਗਾ ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣੀਯਾਧ੍ਯਾਯੇ “ਤ੍ਰਿਫਲਾਰਗ੍ਵਧਂ ਪਾਠਾਂ” (ਸੂ.ਅ.੨੩) ਇਤ੍ਯਾਦ੍ਯੁਕ੍ਤਾਃ||੪੯||
Adhikarana 20 (50) · Śloka 50
ਵ੍ਯਾਯਾਮਯੋਗੈਰ੍ਵਿਵਿਧੈਃ ਪ੍ਰਗਾਢੈਰੁਦ੍ਵਰ੍ਤਨੈਃ ਸ੍ਨਾਨਜਲਾਵਸੇਕੈਃ| ਸੇਵ੍ਯਤ੍ਵਗੇਲਾਗੁਰੁਚਨ੍ਦਨਾਦ੍ਯੈਰ੍ਵਿਲੇਪਨੈਸ਼੍ਚਾਸ਼ੁ ਨ ਸਨ੍ਤਿ ਮੇਹਾਃ||੫੦||
व्यायामयोगैर्विविधैः प्रगाढैरुद्वर्तनैः स्नानजलावसेकैः| सेव्यत्वगेलागुरुचन्दनाद्यैर्विलेपनैश्चाशु न सन्ति मेहाः||५०||
🔊 Audio coming soon
ਸੇਵ੍ਯਮ੍ ਉਸ਼ੀਰਮ੍| ਚਨ੍ਦਨਾਦ੍ਯੈਰਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਆਦਿਗ੍ਰਹਣੇਨ ਹਿ ਸ਼ੈਲੇਯਾਦੀਨਾਂ ਗ੍ਰਹਣਂ ਸ੍ਯਾਤ੍||੫੦||
Adhikarana 21 (51) · Śloka 51
ਕ੍ਲੇਦਸ਼੍ਚ ਮੇਦਸ਼੍ਚ ਕਫਸ਼੍ਚ ਵਦ੍ਧਃ ਪ੍ਰਮੇਹਹੇਤੁਃ ਪ੍ਰਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯ ਤਸ੍ਮਾਤ੍| ਵੈਦ੍ਯੇਨ ਪੂਰ੍ਵਂ ਕਫਪਿਤ੍ਤਜੇਸੁ ਮੇਹੇਸੁ ਕਾਰ੍ਯਾਣ੍ਯਪਤਰ੍ਪਣਾਨਿ||੫੧||
क्लेदश्च मेदश्च कफश्च वृद्धः प्रमेहहेतुः प्रसमीक्ष्य तस्मात्| वैद्येन पूर्वं कफपित्तजेषु मेहेषु कार्याण्यपतर्पणानि||५१||
🔊 Audio coming soon
ਸਮ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਤ੍ਸਰ੍ਗਤਃ ਕਫਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਮੇਹਾਣਾਮਪਤਰ੍ਪਣਮਾਹ- ਕ੍ਲੇਦਸ਼੍ਚੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਦ੍ਯਪ੍ਯਪਤਰ੍ਪਣੇਨ ਗੁਲ੍ਮਾਦਿਦੋਸੋ ਭਵਤਿ, ਤਥਾਪਿ ਗੁਲ੍ਮਾਦਿਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਾਵੋ ਯਥਾ ਨ ਭਵੇਤ੍ਤਥਾਪਤਰ੍ਪਣਂ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮਿਤਿ ਕ੍ਲੇਦਸ਼੍ਚ ਮੇਦਸ਼੍ਚੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ||੫੧||
Adhikarana 22 (52) · Śloka 52
ਯਾ ਵਾਤਮੇਹਾਨ੍ ਪ੍ਰਤਿ ਪੂਰ੍ਵਮੁਕ੍ਤਾ ਵਾਤੋਲ੍ਬਣਾਨਾਂ ਵਿਹਿਤਾ ਕ੍ਰਿਯਾ ਸਾ| ਵਾਯੁਰ੍ਹਿ ਮੇਹੇਸ੍ਵਤਿਕਰ੍ਸ਼ਿਤਾਨਾਂ ਕੁਪ੍ਯਤ੍ਯਸਾਧ੍ਯਾਨ੍ ਪ੍ਰਤਿ ਨਾਸ੍ਤਿ ਚਿਨ੍ਤਾ||੫੨||
या वातमेहान् प्रति पूर्वमुक्ता वातोल्बणानां विहिता क्रिया सा| वायुर्हि मेहेष्वतिकर्शितानां कुप्यत्यसाध्यान् प्रति नास्ति चिन्ता||५२||
🔊 Audio coming soon
ਪੂਰ੍ਵਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੇ ਯਾਨਿ “ਸਿਦ੍ਧਾਨਿ ਤੈਲਾਨਿ ਘਤਾਨਿ ਚੈਵ ਦੇਯਾਨਿ ਮੇਹੇਸ੍ਵਨਿਲਾਤ੍ਮਕੇਸੁ” ਇਤ੍ਯਾਦਿਨੋਕ੍ਤਾਨਿ, ਤਾਨਿ ਵਾਤਾਨੁਬਦ੍ਧਮੇਹਵਿਸਯਾਣੀਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਯਾ ਵਾਤਮੇਹਾਨਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਾਤੋਲ੍ਬਣਤ੍ਵਮੇਵ ਕੁਤਃ ਕਫਜੇਸੁ ਪਿਤ੍ਤਜੇਸੁ ਚ ਭਵਤੀਤ੍ਯਾਹ- ਵਾਯੁਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਸਾਧ੍ਯਾਨਿਤਿ ਉਤ੍ਪਤ੍ਤਿਤਃ||੫੨||
Adhikarana 23 (53) · Śloka 53
ਯੈਰ੍ਹੇਤੁਭਿਰ੍ਯੇ ਪ੍ਰਭਵਨ੍ਤਿ ਮੇਹਾਸ੍ਤੇਸੁ ਪ੍ਰਮੇਹੇਸੁ ਨ ਤੇ ਨਿਸੇਵ੍ਯਾਃ| ਹੇਤੋਰਸੇਵਾ ਵਿਹਿਤਾ ਯਥੈਵ ਜਾਤਸ੍ਯ ਰੋਗਸ੍ਯ ਭਵੇਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ||੫੩||
यैर्हेतुभिर्ये प्रभवन्ति मेहास्तेषु प्रमेहेषु न ते निषेव्याः| हेतोरसेवा विहिता यथैव जातस्य रोगस्य भवेच्चिकित्सा||५३||
🔊 Audio coming soon
ਯੈਰ੍ਹੇਤੁਭਿਰਿਤ੍ਯਾਦਿਸ਼੍ਲੋਕਾਰ੍ਥਪਰਿਭਾਸਾ ਸਰ੍ਵਰੋਗੇਸ੍ਵੇਵਾਨੁਮਤਾ, ਇਹ ਪ੍ਰਮੇਹਸ੍ਯ ਚਿਰਕਾਲਾਨੁਬਨ੍ਧਿਤਯਾ ਹੇਤੁਸੇਵਾਨਿਰਾਸਾਰ੍ਥਮੁਚ੍ਯਤੇ||੫੩||
Adhikarana 24 (54) · Śloka 54
ਹਾਰਿਦ੍ਰਵਰ੍ਣਂ ਰੁਧਿਰਂ ਚ ਮੂਤ੍ਰਂ ਵਿਨਾ ਪ੍ਰਮੇਹਸ੍ਯ ਹਿ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪੈਃ| ਯੋ ਮੂਤ੍ਰਯੇਤ੍ਤਂ ਨ ਵਦੇਤ੍ ਪ੍ਰਮੇਹਂ ਰਕ੍ਤਸ੍ਯ ਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਹਿ ਸ ਪ੍ਰਕੋਪਃ||੫੪||
हारिद्रवर्णं रुधिरं च मूत्रं विना प्रमेहस्य हि पूर्वरूपैः| यो मूत्रयेत्तं न वदेत् प्रमेहं रक्तस्य पित्तस्य हि स प्रकोपः||५४||
🔊 Audio coming soon
ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਪ੍ਰਮੇਹਲਕ੍ਸਣਸ੍ਯ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਲਕ੍ਸਣਸਾਮ੍ਯੇ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੇ ਪ੍ਰਮੇਹਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਮਾ ਭੂਦਿਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਮੇਹਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਭੇਦਕਂ ਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਹਾਰਿਦ੍ਰਵਰ੍ਣਮਿਤ੍ਯਾਦਿ||੫੪||
Adhikarana 25 (55) · Śloka 55
ਦਸ੍ਟ੍ਵਾ ਪ੍ਰਮੇਹਂ ਮਧੁਰਂ ਸਪਿਚ੍ਛਂ ਮਧੂਪਮਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ਦ੍ਵਿਵਿਧੋ ਵਿਚਾਰਃ| ਕ੍ਸੀਣੇਸੁ ਦੋਸੇਸ੍ਵਨਿਲਾਤ੍ਮਕਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣਾਦ੍ਵਾ ਕਫਸਮ੍ਭਵਃ ਸ੍ਯਾਤ੍||੫੫||
दृष्ट्वा प्रमेहं मधुरं सपिच्छं मधूपमं स्याद्द्विविधो विचारः| क्षीणेषु दोषेष्वनिलात्मकः स्यात् सन्तर्पणाद्वा कफसम्भवः स्यात्||५५||
🔊 Audio coming soon
ਦਸ੍ਟ੍ਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕ੍ਸੀਣੇਸੁ ਦੋਸੇਸ੍ਵਿਤਿ ਕ੍ਸੀਣੇਸੁ ਕਫਮੇਦਃਪ੍ਰਭਤਿਸੁ| ਦੋਸਤ੍ਵਂ ਚੇਹ ਦੂਸ੍ਯੇ ਮੇਦਆਦਾਵਵਿਵਕ੍ਸਿਤਂ, ਤਥਾਪਿ ਦੋਸਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾਦ੍ਦੋਸਸ਼ਬ੍ਦੋਤ੍ਰ ਜ੍ਞੇਯਃ; ਕਿਂਵਾ ਦੋਸੇਸ੍ਵਿਤਿ ਕਫਪਿਤ੍ਤੇਸੁ; ਦ੍ਵਯੋਸ਼੍ਚ ਬਹੁਵਚਨਂ ਵ੍ਯਕ੍ਤ੍ਯਪੇਕ੍ਸਯਾ ਬਹੁਤ੍ਵਾਤ੍| ਯਦਿ ਹਿ ਵਾਤਿਕਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਦਾ ਹੇਤ੍ਵਭਾਵਾਤ੍ ਕਫੋਵਦ੍ਧਃ ਸ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣਾਤ੍ਤੁ ਯਦਿ ਜ੍ਞਾਤਂ ਤਰ੍ਪਣਜਨਿਤਕਫਵਦ੍ਧਤ੍ਵਂ, ਤਦਾ ਵਾਤਨਿਦਾਨਾਭਾਵਾਨ੍ਨਾਯਂ ਵਾਤਜਃ ਕਿਨ੍ਤੁ ਕਫਜ ਇਤ੍ਯਵਧਾਰ੍ਯਤ ਇਤਿ ਭਾਵਃ||੫੫||
Adhikarana 26 (56) · Śloka 56
ਸਪੂਰ੍ਵਰੂਪਾਃ ਕਫਪਿਤ੍ਤਮੇਹਾਃ ਕ੍ਰਮੇਣ ਯੇ ਵਾਤਕਤਾਸ਼੍ਚ ਮੇਹਾਃ| ਸਾਧ੍ਯਾ ਨ ਤੇ, ਪਿਤ੍ਤਕਤਾਸ੍ਤੁ ਯਾਪ੍ਯਾਃ, ਸਾਧ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਮੇਦੋ ਯਦਿ ਨ ਪ੍ਰਦੁਸ੍ਟਮ੍||੫੬||
सपूर्वरूपाः कफपित्तमेहाः क्रमेण ये वातकृताश्च मेहाः| साध्या न ते, पित्तकृतास्तु याप्याः, साध्यास्तु मेदो यदि न प्रदुष्टम्||५६||
🔊 Audio coming soon
ਸਮ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਕ੍ਤਾਨੁਕ੍ਤਪ੍ਰਮੇਹਾਣਾਂ ਸਾਧ੍ਯਾਸਾਧ੍ਯਯਾਪ੍ਯਤ੍ਵੋਪਦਰ੍ਸ਼ਨਾਰ੍ਥਮਾਹ- ਸਪੂਰ੍ਵਰੂਪਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਹ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪੇਣ “ਸ੍ਵੇਦੋਙ੍ਗਗਨ੍ਧਃ” ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਵਰ੍ਤਨ੍ਤ ਇਤਿ ਸਪੂਰ੍ਵਰੂਪਾਃ| ਤਤ੍ਰ ਕਫਮੇਹਾਃ ਸਾਧ੍ਯਾ ਉਕ੍ਤਾਸ੍ਤੇ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪੇਣ ਸਹ ਵਰ੍ਤਮਾਨਾ ਅਸਾਧ੍ਯਾ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਪਿਤ੍ਤਮੇਹਾ ਯਾਪ੍ਯਾ ਉਕ੍ਤਾਸ੍ਤੇ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਖ੍ਯੇਯਾ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਸਾਧ੍ਯਾਵਸ੍ਥਾਯਾਮਪਿ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਯੋਗੇਨ ਯਦ੍ਯਪਿ ਸਰ੍ਵਰੋਗਾਣਾਮਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਮੁਕ੍ਤਮ੍, ਉਕ੍ਤਂ ਚ ਯਥਾ- “ਅਨ੍ਯਸ੍ਯਾਪਿ ਚ ਰੋਗਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਾਣਿ ਯਂ ਨਰਮ੍| ਵਿਸ਼ਨ੍ਤ੍ਯਨੇਨ ਕਲ੍ਪੇਨ ਤਸ੍ਯਾਪਿ ਮਰਣਂ ਧ੍ਰੁਵਮ੍” (ਇ.ਅ.੫) ਇਤਿ; ਤਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵਪੂਰ੍ਵਰੂਪਾਨੁਬਨ੍ਧੇ ਸਰ੍ਵਰੋਗਾਣਾਮਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਮੁਕ੍ਤਮ੍, ਇਹ ਤੁ ਅਸਮਸ੍ਤਪੂਰ੍ਵਰੂਪਾਨੁਬਨ੍ਧੇਪ੍ਯਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਂ ਭਵਤੀਤਿ ਵਿਸ਼ੇਸਵਚਨਾਲ੍ਲਭ੍ਯਤੇ| ਤਥਾ ਕ੍ਰਮੇਣ ਚ ਯੇ ਵਾਤਕਤਾਸ੍ਤੇ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਰਹਿਤਾ ਅਪ੍ਯਸਾਧ੍ਯਾਃ| ਕ੍ਰਮੇਣੇਤਿ ਯਥੋਕ੍ਤਨਿਦਾਨਕ੍ਰਮੇਣ| ਏਤੇਨ ਯ ਏਵ ਨਿਦਾਨੋਕ੍ਤਾਹੇਤ੍ਵਾਦਿਯੋਗੇਨ ਵਾਤਜਾਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਤੇ ਮੇਹਾ ਅਸਾਧ੍ਯਾਃ; ਯੇ ਤੁ ਕਫਜਾਃ ਪਿਤ੍ਤਜਾ ਵਾ ਵਾਤਾਨੁਬਨ੍ਧਤ੍ਵੇਨ ਵਾਤਜਾਸ੍ਤੇ ਸਾਧ੍ਯਾ ਯਾਪ੍ਯਾ ਵਾ| ਅਤ ਏਵ ਤਾਨ੍ ਪ੍ਰਤਿ “ਸਿਦ੍ਧਾਨਿ ਤੈਲਾਨਿ ਘਤਾਨਿ ਚੈਵ ਦੇਯਾਨਿ ਮੇਹੇਸ੍ਵਨਿਲਾਤ੍ਮਕੇਸੁ” ਇਤ੍ਯਨੇਨ ਚਿਕਿਤ੍ਸੋਕ੍ਤਾ| ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਰਾਹਿਤ੍ਯੇਨ ਪਿਤ੍ਤਕਤੇ ਪ੍ਰਮੇਹੇ ਕਦਾਚਿਤ੍ ਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਮਪਿ ਭਵਤੀਤ੍ਯਪਵਾਦਵਿਧਿਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਿਤੁਮੁਤ੍ਸਰ੍ਗਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਂ ਪੈਤ੍ਤਿਕਯਾਪ੍ਯਤਾਮਨੁਵਦਤਿ- ਪਿਤ੍ਤਕਤਾਸ੍ਤੁ ਯਾਪ੍ਯਾ ਇਤਿ| ਅਵਸ੍ਥਾਸਾਧ੍ਯਾਨ੍ ਪੈਤ੍ਤਿਕਾਨਾਹ- ਸਾਧ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਨ ਪ੍ਰਦੁਸ੍ਟਮਿਤਿ ਨ ਪ੍ਰਕਰ੍ਸੇਣ ਦੁਸ੍ਟਮ੍; ਅਦੁਸ੍ਟਮੇਦਸਃ ਪੈਤ੍ਤਿਕਾਃ ਸਾਧ੍ਯਾ ਭਵਨ੍ਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕਿਂਵਾ ਪ੍ਰਦੁਸ੍ਟਾਃ ਕਫਪਿਤ੍ਤਮੇਹਾਸ੍ਤਾਵਦਸਾਧ੍ਯਾਃ, ਤਥਾ ਕਫਪਿਤ੍ਤਮੇਹਾ ਯੇ ਧਾਤ੍ਵਪਕਰ੍ਸਣਾਦ੍ਵਾਤਕਤਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਤੇਪਿ ਸਪੂਰ੍ਵਰੂਪਾਃ ਸਨ੍ਤੋਸਾਧ੍ਯਾ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਯੇ ਤੁ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਤ੍ਵੇਨ ਕਿਯਨ੍ਤਃਸ਼ਿਰਸੀਯੋਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਮੇਹਂ ਵਿਂਸ਼ਤਿਪ੍ਰਮੇਹਾਤਿਰਿਕ੍ਤਂ ਵਰ੍ਣਯਨ੍ਤਿ, ਤੇ “ਵਿਂਸ਼ਤਿਰੇਵ ਮੇਹਾਃ” ਇਤਿ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਨਿਯਮੇਨੈਵ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਦਿਸ੍ਟਾਃ||੫੬||
Adhikarana 27 (57) · Śloka 57
ਜਾਤਃ ਪ੍ਰਮੇਹੀ ਮਧੁਮੇਹਿਨੋ ਵਾ ਨ ਸਾਧ੍ਯ ਉਕ੍ਤਃ ਸ ਹਿ ਬੀਜਦੋਸਾਤ੍| ਯੇ ਚਾਪਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਕੁਲਜਾ ਵਿਕਾਰਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਤਾਂਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਵਦਨ੍ਤ੍ਯਸਾਧ੍ਯਾਨ੍||੫੭||
जातः प्रमेही मधुमेहिनो वा न साध्य उक्तः स हि बीजदोषात्| ये चापि केचित् कुलजा विकारा भवन्ति तांश्च प्रवदन्त्यसाध्यान्||५७||
🔊 Audio coming soon
ਮੇਹਾਨਾਮਸਾਧ੍ਯਤਾਪ੍ਰਕਾਰਾਨ੍ਤਰਮਾਹ- ਜਾਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਮੇਹੀ ਯਃ ਪ੍ਰਮੇਹਿਣੋ ਜਾਤਃ ਸੋਪ੍ਯਸਾਧ੍ਯੋ ਭਵਤਿ| ਅਤ੍ਰਾਪਿ ਹੇਤੁਮਾਹ- ਸ ਹਿ ਬੀਜਦੋਸਾਦਿਤਿ; ਪ੍ਰਮੇਹਾਰਮ੍ਭਕਦੋਸਦੁਸ੍ਟਬੀਜਜਾਤਪ੍ਰਮੇਹਿਤ੍ਵਾਤ੍| ਮਧੁਮੇਹਸ਼ਬ੍ਦੇਨਾਤ੍ਰ ਮੇਹਮਾਤ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ, ਯਦਿ ਤੁ ਵਾਤਿਕ ਉਪੇਕ੍ਸਿਤੋ ਵਾ ਮੇਹੋ ਮਧੁਮੇਹ ਉਚ੍ਯਤੇ, ਤਦੇਤਰਪ੍ਰਮੇਹਯੁਕ੍ਤਮਾਤਾਪਿਤਜਨਿਤਪ੍ਰਮੇਹਿਣੋ ਨਾਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਂ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਕਿਞ੍ਚ ਮਧੁਮੇਹਿਨੋ ਜਨਿਤਸ੍ਯ ਮਧੁਮੇਹਿਤ੍ਵਮੇਵ ਕਾਰਣਾਨੁਰੂਪਤਯਾ ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਤਤਸ਼੍ਚ ਮਧੁਮੇਹੀ ਮਧੁਮੇਹਿਨੋ ਵਾ ਜਾਤੋ ਨ ਸਾਧ੍ਯ ਇਤਿ ਵਕ੍ਤੁਮੁਚਿਤਮ੍| ਤਸ੍ਮਾਦਪਤ੍ਯੇ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨ ਪ੍ਰਮੇਹਵਚਨੇਨਾਪਿ ਤਤ੍ਕਾਰਣੇ ਪਿਤਰਿ ਕਾਰ੍ਯਾਨੁਰੂਪਃ ਪ੍ਰਮੇਹੋ ਮਧੁਮੇਹਸ਼ਬ੍ਦਵਾਚ੍ਯੋ ਜ੍ਞੇਯਃ| ਮੇਹਸ਼ਬ੍ਦੋਯਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨ ਸਰ੍ਵਮੇਹੇਸੁ ਵਰ੍ਤਤ ਏਵ, ਯਤਃ ਕਿਯਨ੍ਤਃਸ਼ਿਰਸੀਯੇ ਯਾ ਪਿਡਕਾ ਮਧੁਮੇਹਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਤ੍ਵੇਨੋਕ੍ਤਾਸ੍ਤਾ ਇਹ “ਪ੍ਰਮੇਹਿਣਾਂ ਯਾ ਪਿਡਕਾ” ਇਤ੍ਯਨੇਨ ਸਾਮਾਨ੍ਯਪ੍ਰਮੇਹਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਤਯਾਨੁਦਿਤਾਃ, ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮਧੁਮੇਹਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਮੇਹੇ ਮਧੁਮੇਹਵਿਸ਼ੇਸੇ ਚ ਵਰ੍ਤਤੇ; ਯਥਾ ਤਣਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸਰ੍ਵਤਣੇ ਤਣਵਿਸ਼ੇਸੇ ਚ ਵਰ੍ਤਤੇ| ਪ੍ਰਪਞ੍ਚਿਤਸ਼੍ਚਾਯਮਰ੍ਥਃ ਕਿਯਨ੍ਤਃਸ਼ਿਰਸੀਯੇ ਇਤਿ ਨੇਹ ਪ੍ਰਤਨ੍ਯਤੇ| ਕੁਲਜਪ੍ਰਮੇਹਾਸਾਧ੍ਯਤਾਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨਾਪਰੇਸਾਮਪ੍ਯਸਾਧ੍ਯਤਾਮਾਹ- ਯੇ ਚਾਪੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਕੁਲਜਾ ਇਤਿ ਪਿਤਪਿਤਾਮਹਾਦਿਕਾਰਣੋਦ੍ਭੂਤਾਃ| ਅਨੇਨੈਵ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨ ਵਚਨੇਨ ਪ੍ਰਮੇਹਸ੍ਯਾਪਿ ਕੁਲਜਸ੍ਯਾਸਾਧ੍ਯਤਾਯਾਂ ਸਿਦ੍ਧਾਯਾਂ ਪੁਨਸ੍ਤਦ੍ਵਚਨਂ ਸਨ੍ਤਾਨਾਨੁਬਨ੍ਧਿਤ੍ਵੋਪਦਰ੍ਸ਼ਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਉਕ੍ਤਂ ਹਿ- “ਪ੍ਰਮੇਹੋਨੁਸਙ੍ਗਿਨਾਮ੍” (ਸੂ.ਅ.੨੫) ਇਤਿ||੫੭||
Adhikarana 28 (58) · Śloka 58
ਪ੍ਰਮੇਹਿਣਾਂ ਯਾਃ ਪਿਡਕਾ ਮਯੋਕ੍ਤਾ ਰੋਗਾਧਿਕਾਰੇ ਪਥਗੇਵ ਸਪ੍ਤ| ਤਾਃ ਸ਼ਲ੍ਯਵਿਦ੍ਭਿਃ ਕੁਸ਼ਲੈਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸ੍ਯਾਃ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਸਂਸ਼ੋਧਨਰੋਪਣੈਸ਼੍ਚ||੫੮||
प्रमेहिणां याः पिडका मयोक्ता रोगाधिकारे पृथगेव सप्त| ताः शल्यविद्भिः कुशलैश्चिकित्स्याः शस्त्रेण संशोधनरोपणैश्च||५८||
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਰਮੇਹਪਿਡਕਾਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸੂਤ੍ਰਮਾਹ- ਪ੍ਰਮੇਹਿਣਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਰੋਗਾਧਿਕਾਰੇ ਇਤਿ ਰੋਗਚਤੁਸ੍ਕੇ| ਅਤ੍ਰ ਸ਼ਲ੍ਯਾਧਿਕਾਰਤ੍ਵੇਨ “ਅਨ੍ਯਾਧਿਕਾਰੇਸੁ ਨ ਵਿਸ੍ਤਰੋਕ੍ਤਿਃ” (ਚਿ.ਅ.੨੬) ਇਤਿ ਵਚਨਾਨ੍ਨ ਵਿਸ੍ਤਰਃ ਕਤਃ||੫੮||
Adhikarana 29 (59-61) · Śloka 61
ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਲੋਕਾਃ- ਹੇਤੁਰ੍ਦੋਸੋ ਦੂਸ੍ਯਂ ਮੇਹਾਨਾਂ ਸਾਧ੍ਯਤਾਨੁਰੂਪਸ਼੍ਚ| ਮੇਹੀ ਦ੍ਵਿਵਿਧਸ੍ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ ਭਿਸਗ੍ਜਿਤਮਤਿਕ੍ਸਪਣਦੋਸਃ||੫੯|| ਆਦ੍ਯਾ ਯਵਾਨ੍ਨਵਿਕਤਿਰ੍ਮਨ੍ਥਾ ਮੇਹਾਪਹਾਃ ਕਸਾਯਾਸ਼੍ਚ| ਤੈਲਘਤਲੇਹਯੋਗਾ ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਵਰਾਸਵਾਃ ਸਿਦ੍ਧਾਃ||੬੦|| ਵ੍ਯਾਯਾਮਵਿਧਿਰ੍ਵਿਵਿਧਃ ਸ੍ਨਾਨਾਨ੍ਯੁਦ੍ਵਰ੍ਤਨਾਨਿ ਗਨ੍ਧਾਸ਼੍ਚ| ਮੇਹਾਨਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਮਾਰ੍ਥਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੇ ਦਿਸ੍ਟਮੇਤਾਵਤ੍||੬੧||
तत्र श्लोकाः- हेतुर्दोषो दूष्यं मेहानां साध्यतानुरूपश्च| मेही द्विविधस्त्रिविधं भिषग्जितमतिक्षपणदोषः||५९|| आद्या यवान्नविकृतिर्मन्था मेहापहाः कषायाश्च| तैलघृतलेहयोगा भक्ष्याः प्रवरासवाः सिद्धाः||६०|| व्यायामविधिर्विविधः स्नानान्युद्वर्तनानि गन्धाश्च| मेहानां प्रशमार्थं चिकित्सिते दिष्टमेतावत्||६१||
🔊 Audio coming soon
ਹੇਤੁਰਿਤ੍ਯਾਦਿਃ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹਃ| ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ ਭਿਸਗ੍ਜਿਤਮਿਤਿ ਸਂਸ਼ੋਧਨਂ, ਸਂਸ਼ਮਨਂ ਨਿਦਾਨਵਰ੍ਜਨਂ ਚ| ਆਦ੍ਯਾ ਇਤਿ ਭਕ੍ਸਣੀਯਾਃ| ਸ਼ੇਸਂ ਸੁਗਮਮ੍||੫੯-੬੧||
Adhikarana puShpikA · Śloka 6
ਇਤ੍ਯਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਕਤੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਚਰਕਪ੍ਰਤਿਸਂਸ੍ਕਤੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਸ੍ਥਾਨੇ ਪ੍ਰਮੇਹਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਾਮ ਸਸ੍ਠੋਧ੍ਯਾਯਃ||੬||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते चिकित्सितस्थाने प्रमेहचिकित्सितं नाम षष्ठोऽध्यायः||६||
🔊 Audio coming soon
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਚਕ੍ਤਪਾਣਿਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਚਰਕਤਾਤ੍ਪਰ੍ਯਟੀਕਾਯਾਮਾਯੁਰ੍ਵੇਦਦੀਪਿਕਾਯਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸ੍ਥਾਨੇ ਪ੍ਰਮੇਹਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਾਮ ਸਸ੍ਠੋਧ੍ਯਾਯਃ||੬||