Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤਃ ਪ੍ਰਮੇਹਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ||੧|| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹ ਭਗਵਾਨਾਤ੍ਰੇਯਃ||੨||
View original
अथातः प्रमेहचिकित्सितं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
12. pramēhacikitsitam
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ਨਿਰ੍ਮੋਹਮਾਨਾਨੁਸ਼ਯੋ ਨਿਰਾਸ਼ਃ ਪੁਨਰ੍ਵਸੁਰ੍ਜ੍ਞਾਨਤਪੋਵਿਸ਼ਾਲਃ| ਕਾਲੇਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਾਯ ਸਹੇਤੁਲਿਙ੍ਗਾਨੁਵਾਚ ਮੇਹਾਞ੍ਸ਼ਮਨਂ ਚ ਤੇਸਾਮ੍||੩||
View original
निर्मोहमानानुशयो निराशः पुनर्वसुर्ज्ञानतपोविशालः| कालेऽग्निवेशाय सहेतुलिङ्गानुवाच मेहाञ्शमनं च तेषाम्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ਆਸ੍ਯਾਸੁਖਂ ਸ੍ਵਪ੍ਨਸੁਖਂ ਦਧੀਨਿ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯੌਦਕਾਨੂਪਰਸਾਃ ਪਯਾਂਸਿ| ਨਵਾਨ੍ਨਪਾਨਂ ਗੁਡਵੈਕਤਂ ਚ ਪ੍ਰਮੇਹਹੇਤੁਃ ਕਫਕਚ੍ਚ ਸਰ੍ਵਮ੍||੪||
View original
आस्यासुखं स्वप्नसुखं दधीनि ग्राम्यौदकानूपरसाः पयांसि| नवान्नपानं गुडवैकृतं च प्रमेहहेतुः कफकृच्च सर्वम्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5-6) · Śloka 6
ਮੇਦਸ਼੍ਚ ਮਾਂਸਂ ਚ ਸ਼ਰੀਰਜਂ ਚ ਕ੍ਲੇਦਂ ਕਫੋ ਬਸ੍ਤਿਗਤਂ ਪ੍ਰਦੂਸ੍ਯ| ਕਰੋਤਿ ਮੇਹਾਨ੍ ਸਮੁਦੀਰ੍ਣਮੁਸ੍ਣੈਸ੍ਤਾਨੇਵ ਪਿਤ੍ਤਂ ਪਰਿਦੂਸ੍ਯ ਚਾਪਿ||੫|| ਕ੍ਸੀਣੇਸੁ ਦੋਸੇਸ੍ਵਵਕਸ੍ਯ ਬਸ੍ਤੌ ਧਾਤੂਨ੍ ਪ੍ਰਮੇਹਾਨਨਿਲਃ ਕਰੋਤਿ| ਦੋਸੋ ਹਿ ਬਸ੍ਤਿਂ ਸਮੁਪੇਤ੍ਯ ਮੂਤ੍ਰਂ ਸਨ੍ਦੂਸ੍ਯ ਮੇਹਾਞ੍ਜਨਯੇਦ੍ਯਥਾਸ੍ਵਮ੍||੬||
View original
मेदश्च मांसं च शरीरजं च क्लेदं कफो बस्तिगतं प्रदूष्य| करोति मेहान् समुदीर्णमुष्णैस्तानेव पित्तं परिदूष्य चापि||५|| क्षीणेषु दोषेष्ववकृष्य बस्तौ धातून् प्रमेहाननिलः करोति| दोषो हि बस्तिं समुपेत्य मूत्रं सन्दूष्य मेहाञ्जनयेद्यथास्वम्||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (7) · Śloka 7
ਸਾਧ੍ਯਾਃ ਕਫੋਤ੍ਥਾ ਦਸ਼, ਪਿਤ੍ਤਜਾਃ ਸਟ੍ ਯਾਪ੍ਯਾ, ਨ ਸਾਧ੍ਯਃ ਪਵਨਾਚ੍ਚਤੁਸ੍ਕਃ| ਸਮਕ੍ਰਿਯਤ੍ਵਾਦ੍ਵਿਸਮਕ੍ਰਿਯਤ੍ਵਾਨ੍ਮਹਾਤ੍ਯਯਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਯਥਾਕ੍ਰਮਂ ਤੇ||੭||
View original
साध्याः कफोत्था दश, पित्तजाः षट् याप्या, न साध्यः पवनाच्चतुष्कः| समक्रियत्वाद्विषमक्रियत्वान्महात्ययत्वाच्च यथाक्रमं ते||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
ਕਫਃ ਸਪਿਤ੍ਤਃ ਪਵਨਸ਼੍ਚ ਦੋਸਾ ਮੇਦੋਸ੍ਰਸ਼ੁਕ੍ਰਾਮ੍ਬੁਵਸਾਲਸੀਕਾਃ| ਮਜ੍ਜਾ ਰਸੌਜਃ ਪਿਸ਼ਿਤਂ ਚ ਦੂਸ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਮੇਹਿਣਾਂ, ਵਿਂਸ਼ਤਿਰੇਵ ਮੇਹਾਃ||੮||
View original
कफः सपित्तः पवनश्च दोषा मेदोऽस्रशुक्राम्बुवसालसीकाः| मज्जा रसौजः पिशितं च दूष्याः प्रमेहिणां, विंशतिरेव मेहाः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (9-11) · Śloka 11
ਜਲੋਪਮਂ ਚੇਕ੍ਸੁਰਸੋਪਮਂ ਵਾ ਘਨਂ ਘਨਂ ਚੋਪਰਿ ਵਿਪ੍ਰਸਨ੍ਨਮ੍| ਸ਼ੁਕ੍ਲਂ ਸਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਂ ਸ਼ਨੈਰ੍ਵਾ ਲਾਲੇਵ ਵਾ ਵਾਲੁਕਯਾ ਯੁਤਂ ਵਾ||੯|| ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਮੇਹਾਨ੍ ਕਫਜਾਨ੍ ਦਸ਼ੈਤਾਨ੍ ਕ੍ਸਾਰੋਪਮਂ ਕਾਲਮਥਾਪਿ ਨੀਲਮ੍| ਹਾਰਿਦ੍ਰਮਾਞ੍ਜਿਸ੍ਠਮਥਾਪਿ ਰਕ੍ਤਮੇਤਾਨ੍ ਪ੍ਰਮੇਹਾਨ੍ ਸਡੁਸ਼ਨ੍ਤਿ ਪਿਤ੍ਤਾਤ੍||੧੦|| ਮਜ੍ਜੌਜਸਾ ਵਾ ਵਸਯਾਨ੍ਵਿਤਂ ਵਾ ਲਸੀਕਯਾ ਵਾ ਸਤਤਂ ਵਿਬਦ੍ਧਮ੍| ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਂ ਮੂਤ੍ਰਯਤੀਹ ਵਾਤਾਚ੍ਛੇਸੇਸੁ ਧਾਤੁਸ੍ਵਪਕਰ੍ਸਿਤੇਸੁ||੧੧||
View original
जलोपमं चेक्षुरसोपमं वा घनं घनं चोपरि विप्रसन्नम्| शुक्लं सशुक्रं शिशिरं शनैर्वा लालेव वा वालुकया युतं वा||९|| विद्यात् प्रमेहान् कफजान् दशैतान् क्षारोपमं कालमथापि नीलम्| हारिद्रमाञ्जिष्ठमथापि रक्तमेतान् प्रमेहान् षडुशन्ति पित्तात्||१०|| मज्जौजसा वा वसयाऽन्वितं वा लसीकया वा सततं विबद्धम्| चतुर्विधं मूत्रयतीह वाताच्छेषेषु धातुष्वपकर्षितेषु||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (12) · Śloka 12
ਵਰ੍ਣਂ ਰਸਂ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਮਥਾਪਿ ਗਨ੍ਧਂ ਯਥਾਸ੍ਵਦੋਸਂ ਭਜਤੇ ਪ੍ਰਮੇਹਃ| ਸ਼੍ਯਾਵਾਰੁਣੋ ਵਾਤਕਤਃ ਸਸ਼ੂਲੋ ਮਜ੍ਜਾਦਿਸਾਦ੍ਗੁਣ੍ਯਮੁਪੈਤ੍ਯਸਾਧ੍ਯਃ||੧੨||
View original
वर्णं रसं स्पर्शमथापि गन्धं यथास्वदोषं भजते प्रमेहः| श्यावारुणो वातकृतः सशूलो मज्जादिसाद्गुण्यमुपैत्यसाध्यः||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (13-14) · Śloka 14
ਸ੍ਵੇਦੋਙ੍ਗਗਨ੍ਧਃ ਸ਼ਿਥਿਲਾਙ੍ਗਤਾ ਚ ਸ਼ਯ੍ਯਾਸਨਸ੍ਵਪ੍ਨਸੁਖੇ ਰਤਿਸ਼੍ਚ| ਹਨ੍ਨੇਤ੍ਰਜਿਹ੍ਵਾਸ਼੍ਰਵਣੋਪਦੇਹੋ ਘਨਾਙ੍ਗਤਾ ਕੇਸ਼ਨਖਾਤਿਵਦ੍ਧਿਃ||੧੩|| ਸ਼ੀਤਪ੍ਰਿਯਤ੍ਵਂ ਗਲਤਾਲੁਸ਼ੋਸੋ ਮਾਧੁਰ੍ਯਮਾਸ੍ਯੇ ਕਰਪਾਦਦਾਹਃ| ਭਵਿਸ੍ਯਤੋ ਮੇਹਗਦਸ੍ਯ ਰੂਪਂ ਮੂਤ੍ਰੇਭਿਧਾਵਨ੍ਤਿ ਪਿਪੀਲਿਕਾਸ਼੍ਚ||੧੪||
View original
स्वेदोऽङ्गगन्धः शिथिलाङ्गता च शय्यासनस्वप्नसुखे रतिश्च| हृन्नेत्रजिह्वाश्रवणोपदेहो घनाङ्गता केशनखातिवृद्धिः||१३|| शीतप्रियत्वं गलतालुशोषो माधुर्यमास्ये करपाददाहः| भविष्यतो मेहगदस्य रूपं मूत्रेऽभिधावन्ति पिपीलिकाश्च||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (15-17) · Śloka 17
ਸ੍ਥੂਲਃ ਪ੍ਰਮੇਹੀ ਬਲਵਾਨਿਹੈਕਃ ਕਸ਼ਸ੍ਤਥੈਕਃ ਪਰਿਦੁਰ੍ਬਲਸ਼੍ਚ| ਸਮ੍ਬਂਹਣਂ ਤਤ੍ਰ ਕਸ਼ਸ੍ਯ ਕਾਰ੍ਯਂ ਸਂਸ਼ੋਧਨਂ ਦੋਸਬਲਾਧਿਕਸ੍ਯ||੧੫|| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਯ ਯੋਗਾ ਵਿਵਿਧਾਃ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਾਃ ਕਲ੍ਪੋਪਦਿਸ੍ਟਾ ਮਲਸ਼ੋਧਨਾਯ | ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਤਥਾਧਸ਼੍ਚ ਮਲੇਪਨੀਤੇ ਮੇਹੇਸੁ ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣਮੇਵ ਕਾਰ੍ਯਮ੍||੧੬|| ਗੁਲ੍ਮਃ ਕ੍ਸਯੋ ਮੇਹਨਬਸ੍ਤਿਸ਼ੂਲਂ ਮੂਤ੍ਰਗ੍ਰਹਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਪਤਰ੍ਪਣੇਨ| ਪ੍ਰਮੇਹਿਣਃ ਸ੍ਯੁਃ, ਪਰਿਤਰ੍ਪਣਾਨਿ ਕਾਰ੍ਯਾਣਿ ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯ ਵਹ੍ਨਿਮ੍||੧੭||
View original
स्थूलः प्रमेही बलवानिहैकः कृशस्तथैकः परिदुर्बलश्च| सम्बृंहणं तत्र कृशस्य कार्यं संशोधनं दोषबलाधिकस्य||१५|| स्निग्धस्य योगा विविधाः प्रयोज्याः कल्पोपदिष्टा मलशोधनाय | ऊर्ध्वं तथाऽधश्च मलेऽपनीते मेहेषु सन्तर्पणमेव कार्यम्||१६|| गुल्मः क्षयो मेहनबस्तिशूलं मूत्रग्रहश्चाप्यपतर्पणेन| प्रमेहिणः स्युः, परितर्पणानि कार्याणि तस्य प्रसमीक्ष्य वह्निम्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (18-24) · Śloka 24
ਸਂਸ਼ੋਧਨਂ ਨਾਰ੍ਹਤਿ ਯਃ ਪ੍ਰਮੇਹੀ ਤਸ੍ਯ ਕ੍ਰਿਯਾ ਸਂਸ਼ਮਨੀ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਾ| ਮਨ੍ਥਾਃ ਕਸਾਯਾ ਯਵਚੂਰ੍ਣਲੇਹਾਃ ਪ੍ਰਮੇਹਸ਼ਾਨ੍ਤ੍ਯੈ ਲਘਵਸ਼੍ਚ ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਃ||੧੮|| ਯੇ ਵਿਸ੍ਕਿਰਾ ਯੇ ਪ੍ਰਤੁਦਾ ਵਿਹਙ੍ਗਾਸ੍ਤੇਸਾਂ ਰਸੈਰ੍ਜਾਙ੍ਗਲਜੈਰ੍ਮਨੋਜ੍ਞੈਃ| ਯਵੌਦਨਂ ਰੂਕ੍ਸਮਥਾਪਿ ਵਾਟ੍ਯਮਦ੍ਯਾਤ੍ ਸਸਕ੍ਤੂਨਪਿ ਚਾਪ੍ਯਪੂਪਾਨ੍||੧੯|| ਮੁਦ੍ਗਾਦਿਯੂਸੈਰਥ ਤਿਕ੍ਤਸ਼ਾਕੈਃ ਪੁਰਾਣਸ਼ਾਲ੍ਯੋਦਨਮਾਦਦੀਤ| ਦਨ੍ਤੀਙ੍ਗੁਦੀਤੈਲਯੁਤਂ ਪ੍ਰਮੇਹੀ ਤਥਾਤਸੀਸਰ੍ਸਪਤੈਲਯੁਕ੍ਤਮ੍||੨੦|| ਸਸਸ੍ਟਿਕਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਣਧਾਨ੍ਯਮਨ੍ਨਂ ਯਵਪ੍ਰਧਾਨਸ੍ਤੁ ਭਵੇਤ੍ ਪ੍ਰਮੇਹੀ| ਯਵਸ੍ਯ ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਨ੍ ਵਿਵਿਧਾਂਸ੍ਤਥਾਦ੍ਯਾਤ੍ ਕਫਪ੍ਰਮੇਹੀ ਮਧੁਸਮ੍ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਾਨ੍||੨੧|| ਨਿਸ਼ਿਸ੍ਥਿਤਾਨਾਂ ਤ੍ਰਿਫਲਾਕਸਾਯੇ ਸ੍ਯੁਸ੍ਤਰ੍ਪਣਾਃ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਯੁਤਾ ਯਵਾਨਾਮ੍| ਤਾਨ੍ ਸੀਧੁਯੁਕ੍ਤਾਨ੍ ਪ੍ਰਪਿਬੇਤ੍ ਪ੍ਰਮੇਹੀ ਪ੍ਰਾਯੋਗਿਕਾਨ੍ਮੇਹਵਧਾਰ੍ਥਮੇਵ||੨੨|| ਯੇ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਮੇਹੇ ਵਿਹਿਤਾਃ ਕਸਾਯਾਸ੍ਤੈਰ੍ਭਾਵਿਤਾਨਾਂ ਚ ਪਥਗ੍ਯਵਾਨਾਮ੍| ਸਕ੍ਤੂਨਪੂਪਾਨ੍ ਸਗੁਡਾਨ੍ ਸਧਾਨਾਨ੍ ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਂਸ੍ਤਥਾਨ੍ਯਾਨ੍ ਵਿਵਿਧਾਂਸ਼੍ਚ ਖਾਦੇਤ੍||੨੩|| ਖਰਾਸ਼੍ਵਗੋਹਂਸਪਸਦ੍ਭਤਾਨਾਂ ਤਥਾ ਯਵਾਨਾਂ ਵਿਵਿਧਾਸ਼੍ਚ ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਃ| ਦੇਯਾਸ੍ਤਥਾ ਵੇਣੁਯਵਾ ਯਵਾਨਾਂ ਕਲ੍ਪੇਨ ਗੋਧੂਮਮਯਾਸ਼੍ਚ ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਃ||੨੪||
View original
संशोधनं नार्हति यः प्रमेही तस्य क्रिया संशमनी प्रयोज्या| मन्थाः कषाया यवचूर्णलेहाः प्रमेहशान्त्यै लघवश्च भक्ष्याः||१८|| ये विष्किरा ये प्रतुदा विहङ्गास्तेषां रसैर्जाङ्गलजैर्मनोज्ञैः| यवौदनं रूक्षमथापि वाट्यमद्यात् ससक्तूनपि चाप्यपूपान्||१९|| मुद्गादियूषैरथ तिक्तशाकैः पुराणशाल्योदनमाददीत| दन्तीङ्गुदीतैलयुतं प्रमेही तथाऽतसीसर्षपतैलयुक्तम्||२०|| सषष्टिकं स्यात्तृणधान्यमन्नं यवप्रधानस्तु भवेत् प्रमेही| यवस्य भक्ष्यान् विविधांस्तथाऽद्यात् कफप्रमेही मधुसम्प्रयुक्तान्||२१|| निशिस्थितानां त्रिफलाकषाये स्युस्तर्पणाः क्षौद्रयुता यवानाम्| तान् सीधुयुक्तान् प्रपिबेत् प्रमेही प्रायोगिकान्मेहवधार्थमेव||२२|| ये श्लेष्ममेहे विहिताः कषायास्तैर्भावितानां च पृथग्यवानाम्| सक्तूनपूपान् सगुडान् सधानान् भक्ष्यांस्तथाऽन्यान् विविधांश्च खादेत्||२३|| खराश्वगोहंसपृषद्भृतानां तथा यवानां विविधाश्च भक्ष्याः| देयास्तथा वेणुयवा यवानां कल्पेन गोधूममयाश्च भक्ष्याः||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (25) · Śloka 25
ਸਂਸ਼ੋਧਨੋਲ੍ਲੇਖਨਲਙ੍ਘਨਾਨਿ ਕਾਲੇ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ਕਫਪ੍ਰਮੇਹਾਨ੍| ਜਯਨ੍ਤਿ ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਭਵਾਨ੍ ਵਿਰੇਕਃ ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣਃ ਸਂਸ਼ਮਨੋ ਵਿਧਿਸ਼੍ਚ||੨੫||
View original
संशोधनोल्लेखनलङ्घनानि काले प्रयुक्तानि कफप्रमेहान्| जयन्ति पित्तप्रभवान् विरेकः सन्तर्पणः संशमनो विधिश्च||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (26-34) · Śloka 34
ਦਾਰ੍ਵੀਂ ਸੁਰਾਹ੍ਵਾਂ ਤ੍ਰਿਫਲਾਂ ਸਮੁਸ੍ਤਾਂ ਕਸਾਯਮੁਤ੍ਕ੍ਵਾਥ੍ਯ ਪਿਬੇਤ੍ ਪ੍ਰਮੇਹੀ| ਕ੍ਸੌਦ੍ਰੇਣ ਯੁਕ੍ਤਾਮਥਵਾ ਹਰਿਦ੍ਰਾਂ ਪਿਬੇਦ੍ਰਸੇਨਾਮਲਕੀਫਲਾਨਾਮ੍||੨੬|| ਹਰੀਤਕੀਕਟ੍ਫਲਮੁਸ੍ਤਲੋਧ੍ਰਂ ਪਾਠਾਵਿਡਙ੍ਗਾਰ੍ਜੁਨਧਨ੍ਵਨਾਸ਼੍ਚ| ਉਭੇ ਹਰਿਦ੍ਰੇ ਤਗਰਂ ਵਿਡਙ੍ਗਂ ਕਦਮ੍ਬਸ਼ਾਲਾਰ੍ਜੁਨਦੀਪ੍ਯਕਾਸ਼੍ਚ||੨੭|| ਦਾਰ੍ਵੀ ਵਿਡਙ੍ਗਂ ਖਦਿਰੋ ਧਵਸ਼੍ਚ ਸੁਰਾਹ੍ਵਕੁਸ੍ਠਾਗੁਰੁਚਨ੍ਦਨਾਨਿ| ਦਾਰ੍ਵ੍ਯਗ੍ਨਿਮਨ੍ਥੌ ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਸਪਾਠਾ ਪਾਠਾ ਚ ਮੂਰ੍ਵਾ ਚ ਤਥਾ ਸ਼੍ਵਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾ||੨੮|| ਯਵਾਨ੍ਯੁਸ਼ੀਰਾਣ੍ਯਭਯਾਗੁਡੂਚੀਚਵ੍ਯਾਭਯਾਚਿਤ੍ਰਕਸਪ੍ਤਪਰ੍ਣਾਃ| ਪਾਦੈਃ ਕਸਾਯਾਃ ਕਫਮੇਹਿਨਾਂ ਤੇ ਦਸ਼ੋਪਦਿਸ੍ਟਾ ਮਧੁਸਮ੍ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਾਃ||੨੯|| ਉਸ਼ੀਰਲੋਧ੍ਰਾਞ੍ਜਨਚਨ੍ਦਨਾਨਾਮੁਸ਼ੀਰਮੁਸ੍ਤਾਮਲਕਾਭਯਾਨਾਮ੍| ਪਟੋਲਨਿਮ੍ਬਾਮਲਕਾਮਤਾਨਾਂ ਮੁਸ੍ਤਾਭਯਾਪਦ੍ਮਕਵਕ੍ਸਕਾਣਾਮ੍||੩੦|| ਲੋਧ੍ਰਾਮ੍ਬੁਕਾਲੀਯਕਧਾਤਕੀਨਾਂ ਨਿਮ੍ਬਾਰ੍ਜੁਨਾਮ੍ਰਾਤਨਿਸ਼ੋਤ੍ਪਲਾਨਾਮ੍| ਸ਼ਿਰੀਸਸਰ੍ਜਾਰ੍ਜੁਨਕੇਸ਼ਰਾਣਾਂ ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਪਦ੍ਮੋਤ੍ਪਲਕਿਂਸ਼ੁਕਾਨਾਮ੍||੩੧|| ਅਸ਼੍ਵਤ੍ਥਪਾਠਾਸਨਵੇਤਸਾਨਾਂ ਕਟਙ੍ਕਟੇਰ੍ਯੁਤ੍ਪਲਮੁਸ੍ਤਕਾਨਾਮ੍| ਪੈਤ੍ਤੇਸੁ ਮੇਹੇਸੁ ਦਸ਼ ਪ੍ਰਦਿਸ੍ਟਾਃ ਪਾਦੈਃ ਕਸਾਯਾ ਮਧੁਸਮ੍ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਾਃ||੩੨|| ਸਰ੍ਵੇਸੁ ਮੇਹੇਸੁ ਮਤੌ ਤੁ ਪੂਰ੍ਵੌ ਕਸਾਯਯੋਗੌ ਵਿਹਿਤਾਸ੍ਤੁ ਸਰ੍ਵੇ| ਮਨ੍ਥਸ੍ਯ ਪਾਨੇ ਯਵਭਾਵਨਾਯਾਂ ਸ੍ਯੁਰ੍ਭੋਜਨੇ ਪਾਨਵਿਧੌ ਪਥਕ੍ ਚ||੩੩|| ਸਿਦ੍ਧਾਨਿ ਤੈਲਾਨਿ ਘਤਾਨਿ ਚੈਵ ਦੇਯਾਨਿ ਮੇਹੇਸ੍ਵਨਿਲਾਤ੍ਮਕੇਸੁ| ਮੇਦਃ ਕਫਸ਼੍ਚੈਵ ਕਸਾਯਯੋਗੈਃ ਸ੍ਨੇਹੈਸ਼੍ਚ ਵਾਯੁਃ ਸ਼ਮਮੇਤਿ ਤੇਸਾਮ੍||੩੪||
View original
दार्वीं सुराह्वां त्रिफलां समुस्तां कषायमुत्क्वाथ्य पिबेत् प्रमेही| क्षौद्रेण युक्तामथवा हरिद्रां पिबेद्रसेनामलकीफलानाम्||२६|| हरीतकीकट्फलमुस्तलोध्रं पाठाविडङ्गार्जुनधन्वनाश्च| उभे हरिद्रे तगरं विडङ्गं कदम्बशालार्जुनदीप्यकाश्च||२७|| दार्वी विडङ्गं खदिरो धवश्च सुराह्वकुष्ठागुरुचन्दनानि| दार्व्यग्निमन्थौ त्रिफला सपाठा पाठा च मूर्वा च तथा श्वदंष्ट्रा||२८|| यवान्युशीराण्यभयागुडूचीचव्याभयाचित्रकसप्तपर्णाः| पादैः कषायाः कफमेहिनां ते दशोपदिष्टा मधुसम्प्रयुक्ताः||२९|| उशीरलोध्राञ्जनचन्दनानामुशीरमुस्तामलकाभयानाम्| पटोलनिम्बामलकामृतानां मुस्ताभयापद्मकवृक्षकाणाम्||३०|| लोध्राम्बुकालीयकधातकीनां निम्बार्जुनाम्रातनिशोत्पलानाम्| शिरीषसर्जार्जुनकेशराणां प्रियङ्गुपद्मोत्पलकिंशुकानाम्||३१|| अश्वत्थपाठासनवेतसानां कटङ्कटेर्युत्पलमुस्तकानाम्| पैत्तेषु मेहेषु दश प्रदिष्टाः पादैः कषाया मधुसम्प्रयुक्ताः||३२|| सर्वेषु मेहेषु मतौ तु पूर्वौ कषाययोगौ विहितास्तु सर्वे| मन्थस्य पाने यवभावनायां स्युर्भोजने पानविधौ पृथक् च||३३|| सिद्धानि तैलानि घृतानि चैव देयानि मेहेष्वनिलात्मकेषु| मेदः कफश्चैव कषाययोगैः स्नेहैश्च वायुः शममेति तेषाम्||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (35-36) · Śloka 36
ਕਮ੍ਪਿਲ੍ਲਸਪ੍ਤਚ੍ਛਦਸ਼ਾਲਜਾਨਿ ਬੈਭੀਤਰੌਹੀਤਕਕੌਟਜਾਨਿ| ਕਪਿਤ੍ਥਪੁਸ੍ਪਾਣਿ ਚ ਚੂਰ੍ਣਿਤਾਨਿ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰੇਣ ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍ ਕਫਪਿਤ੍ਤਮੇਹੀ||੩੫|| ਪਿਬੇਦ੍ਰਸੇਨਾਮਲਕਸ੍ਯ ਚਾਪਿ ਕਲ੍ਕੀਕਤਾਨ੍ਯਕ੍ਸਸਮਾਨਿ ਕਾਲੇ| ਜੀਰ੍ਣੇ ਚ ਭੁਞ੍ਜੀਤ ਪੁਰਾਣਮਨ੍ਨਂ ਮੇਹੀ ਰਸੈਰ੍ਜਾਙ੍ਗਲਜੈਰ੍ਮਨੋਜ੍ਞੈਃ||੩੬||
View original
कम्पिल्लसप्तच्छदशालजानि बैभीतरौहीतककौटजानि| कपित्थपुष्पाणि च चूर्णितानि क्षौद्रेण लिह्यात् कफपित्तमेही||३५|| पिबेद्रसेनामलकस्य चापि कल्कीकृतान्यक्षसमानि काले| जीर्णे च भुञ्जीत पुराणमन्नं मेही रसैर्जाङ्गलजैर्मनोज्ञैः||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (37-40) · Śloka 40
ਦਸ੍ਟ੍ਵਾਨੁਬਨ੍ਧਂ ਪਵਨਾਤ੍ ਕਫਸ੍ਯ ਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਵਾ ਸ੍ਨੇਹਵਿਧਿਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪ੍ਯਃ| ਤੈਲਂ ਕਫੇ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਸ੍ਵਕਸਾਯਸਿਦ੍ਧਂ ਪਿਤ੍ਤੇ ਘਤਂ ਪਿਤ੍ਤਹਰੈਃ ਕਸਾਯੈਃ||੩੭|| ਤ੍ਰਿਕਣ੍ਟਕਾਸ਼੍ਮਨ੍ਤਕਸੋਮਵਲ੍ਕੈਰ੍ਭਲ੍ਲਾਤਕੈਃ ਸਾਤਿਵਿਸੈਃ ਸਲੋਧ੍ਰੈਃ| ਵਚਾਪਟੋਲਾਰ੍ਜੁਨਨਿਮ੍ਬਮੁਸ੍ਤੈਰ੍ਹਰਿਦ੍ਰਯਾ ਪਦ੍ਮਕਦੀਪ੍ਯਕੈਸ਼੍ਚ||੩੮|| ਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਯਾ ਚਾਗੁਰੁਚਨ੍ਦਨੈਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵੈਃ ਸਮਸ੍ਤੈਃ ਕਫਵਾਤਜੇਸੁ| ਮੇਹੇਸੁ ਤੈਲਂ ਵਿਪਚੇਦ੍, ਘਤਂ ਤੁ ਪੈਤ੍ਤੇਸੁ, ਮਿਸ਼੍ਰਂ ਤ੍ਰਿਸੁ ਲਕ੍ਸਣੇਸੁ||੩੯|| ਫਲਤ੍ਰਿਕਂ ਦਾਰੁਨਿਸ਼ਾਂ ਵਿਸ਼ਾਲਾਂ ਮੁਸ੍ਤਾਂ ਚ ਨਿਃਕ੍ਵਾਥ੍ਯ ਨਿਸ਼ਾਂ ਸਕਲ੍ਕਾਮ੍| ਪਿਬੇਤ੍ ਕਸਾਯਂ ਮਧੁਸਮ੍ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਮੇਹੇਸੁ ਸਮੁਦ੍ਧਤੇਸੁ||੪੦||
View original
दृष्ट्वाऽनुबन्धं पवनात् कफस्य पित्तस्य वा स्नेहविधिर्विकल्प्यः| तैलं कफे स्यात् स्वकषायसिद्धं पित्ते घृतं पित्तहरैः कषायैः||३७|| त्रिकण्टकाश्मन्तकसोमवल्कैर्भल्लातकैः सातिविषैः सलोध्रैः| वचापटोलार्जुननिम्बमुस्तैर्हरिद्रया पद्मकदीप्यकैश्च||३८|| मञ्जिष्ठया चागुरुचन्दनैश्च सर्वैः समस्तैः कफवातजेषु| मेहेषु तैलं विपचेद्, घृतं तु पैत्तेषु, मिश्रं त्रिषु लक्षणेषु||३९|| फलत्रिकं दारुनिशां विशालां मुस्तां च निःक्वाथ्य निशां सकल्काम्| पिबेत् कषायं मधुसम्प्रयुक्तं सर्वप्रमेहेषु समुद्धतेषु||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (41-44) · Śloka 44
ਲੋਧ੍ਰਂ ਸ਼ਟੀਂ ਪੁਸ੍ਕਰਮੂਲਮੇਲਾਂ ਮੂਰ੍ਵਾਂ ਵਿਡਙ੍ਗਂ ਤ੍ਰਿਫਲਾਂ ਯਮਾਨੀਮ੍| ਚਵ੍ਯਂ ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਂ ਕ੍ਰਮੁਕਂ ਵਿਸ਼ਾਲਾਂ ਕਿਰਾਤਤਿਕ੍ਤਂ ਕਟੁਰੋਹਿਣੀਂ ਚ||੪੧|| ਭਾਰ੍ਙ੍ਗੀਂ ਨਤਂ ਚਿਤ੍ਰਕਪਿਪ੍ਪਲੀਨਾਂ ਮੂਲਂ ਸਕੁਸ੍ਠਾਤਿਵਿਸਂ ਸਪਾਠਮ੍| ਕਲਿਙ੍ਗਕਨ੍ ਕੇਸ਼ਰਮਿਨ੍ਦ੍ਰਸਾਹ੍ਵਾਂ ਨਖਂ ਸਪਤ੍ਰਂ ਮਰਿਚਂ ਪ੍ਲਵਂ ਚ||੪੨|| ਦ੍ਰੋਣੇਮ੍ਭਸਃ ਕਰ੍ਸਸਮਾਨਿ ਪਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪੂਤੇ ਚਤੁਰ੍ਭਾਗਜਲਾਵਸ਼ੇਸੇ| ਰਸੇਰ੍ਧਭਾਗਂ ਮਧੁਨਃ ਪ੍ਰਦਾਯ ਪਕ੍ਸਂ ਨਿਧੇਯੋ ਘਤਭਾਜਨਸ੍ਥਃ||੪੩|| ਮਧ੍ਵਾਸਵੋਯਂ ਕਫਪਿਤ੍ਤਮੇਹਾਨ੍ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਂ ਨਿਹਨ੍ਯਾਦ੍ਦ੍ਵਿਪਲਪ੍ਰਯੋਗਾਤ੍| ਪਾਣ੍ਡ੍ਵਾਮਯਾਰ੍ਸ਼ਾਂਸ੍ਯਰੁਚਿਂ ਗ੍ਰਹਣ੍ਯਾ ਦੋਸਂ ਕਿਲਾਸਂ ਵਿਵਿਧਂ ਚ ਕੁਸ੍ਠਮ੍||੪੪|| ਇਤਿ ਮਧ੍ਵਾਸਵਃ|
View original
लोध्रं शटीं पुष्करमूलमेलां मूर्वां विडङ्गं त्रिफलां यमानीम्| चव्यं प्रियङ्गुं क्रमुकं विशालां किराततिक्तं कटुरोहिणीं च||४१|| भार्ङ्गीं नतं चित्रकपिप्पलीनां मूलं सकुष्ठातिविषं सपाठम्| कलिङ्गकन् केशरमिन्द्रसाह्वां नखं सपत्रं मरिचं प्लवं च||४२|| द्रोणेऽम्भसः कर्षसमानि पक्त्वा पूते चतुर्भागजलावशेषे| रसेऽर्धभागं मधुनः प्रदाय पक्षं निधेयो घृतभाजनस्थः||४३|| मध्वासवोऽयं कफपित्तमेहान् क्षिप्रं निहन्याद्द्विपलप्रयोगात्| पाण्ड्वामयार्शांस्यरुचिं ग्रहण्या दोषं किलासं विविधं च कुष्ठम्||४४|| इति मध्वासवः|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (45) · Śloka 45
ਕ੍ਵਾਥਃ ਸ ਏਵਾਸ੍ਟਪਲਂ ਚ ਦਨ੍ਤ੍ਯਾ ਭਲ੍ਲਾਤਕਾਨਾਂ ਚ ਚਤੁਸ੍ਪਲਂ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਸਿਤੋਪਲਾ ਤ੍ਵਸ੍ਟਪਲਾ ਵਿਸ਼ੇਸਃ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਚ ਤਾਵਤ੍ ਪਥਗਾਸਵੌ ਤੌ||੪੫||
View original
क्वाथः स एवाष्टपलं च दन्त्या भल्लातकानां च चतुष्पलं स्यात्| सितोपला त्वष्टपला विशेषः क्षौद्रं च तावत् पृथगासवौ तौ||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (46-48) · Śloka 48
ਸਾਰੋਦਕਂ ਵਾਥ ਕੁਸ਼ੋਦਕਂ ਵਾ ਮਧੂਦਕਂ ਵਾ ਤ੍ਰਿਫਲਾਰਸਂ ਵਾ| ਸੀਧੁਂ ਪਿਬੇਦ੍ਵਾ ਨਿਗਦਂ ਪ੍ਰਮੇਹੀ ਮਾਧ੍ਵੀਕਮਗ੍ਰ੍ਯਂ ਚਿਰਸਂਸ੍ਥਿਤਂ ਵਾ||੪੬|| ਮਾਂਸਾਨਿ ਸ਼ੂਲ੍ਯਾਨਿ ਮਗਦ੍ਵਿਜਾਨਾਂ ਖਾਦੇਦ੍ਯਵਾਨਾਂ ਵਿਵਿਧਾਂਸ਼੍ਚ ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਨ੍| ਸਂਸ਼ੋਧਨਾਰਿਸ੍ਟਕਸਾਯਲੇਹੈਃ ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣੋਤ੍ਥਾਞ੍ ਸ਼ਮਯੇਤ੍ ਪ੍ਰਮੇਹਾਨ੍||੪੭|| ਭਸ੍ਟਾਨ੍ ਯਵਾਨ੍ ਭਕ੍ਸਯਤਃ ਪ੍ਰਯੋਗਾਚ੍ਛੁਸ੍ਕਾਂਸ਼੍ਚ ਸਕ੍ਤੂਨ੍ਨ ਭਵਨ੍ਤਿ ਮੇਹਾਃ| ਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰਂ ਚ ਕਚ੍ਛ੍ਰਂ ਕਫਜਂ ਚ ਕੁਸ੍ਠਂ ਤਥੈਵ ਮੁਦ੍ਗਾਮਲਕਪ੍ਰਯੋਗਾਨ੍||੪੮||
View original
सारोदकं वाऽथ कुशोदकं वा मधूदकं वा त्रिफलारसं वा| सीधुं पिबेद्वा निगदं प्रमेही माध्वीकमग्र्यं चिरसंस्थितं वा||४६|| मांसानि शूल्यानि मृगद्विजानां खादेद्यवानां विविधांश्च भक्ष्यान्| संशोधनारिष्टकषायलेहैः सन्तर्पणोत्थाञ् शमयेत् प्रमेहान्||४७|| भृष्टान् यवान् भक्षयतः प्रयोगाच्छुष्कांश्च सक्तून्न भवन्ति मेहाः| श्वित्रं च कृच्छ्रं कफजं च कुष्ठं तथैव मुद्गामलकप्रयोगान्||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (49) · Śloka 49
ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣੋਤ੍ਥੇਸੁ ਗਦੇਸੁ ਯੋਗਾ ਮੇਦਸ੍ਵਿਨਾਂ ਯੇ ਚ ਮਯੋਪਦਿਸ੍ਟਾਃ| ਵਿਰੂਕ੍ਸਣਾਰ੍ਥਂ ਕਫਪਿਤ੍ਤਜੇਸੁ ਸਿਦ੍ਧਾਃ ਪ੍ਰਮੇਹੇਸ੍ਵਪਿ ਤੇ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਾਃ||੪੯||
View original
सन्तर्पणोत्थेषु गदेषु योगा मेदस्विनां ये च मयोपदिष्टाः| विरूक्षणार्थं कफपित्तजेषु सिद्धाः प्रमेहेष्वपि ते प्रयोज्याः||४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (50) · Śloka 50
ਵ੍ਯਾਯਾਮਯੋਗੈਰ੍ਵਿਵਿਧੈਃ ਪ੍ਰਗਾਢੈਰੁਦ੍ਵਰ੍ਤਨੈਃ ਸ੍ਨਾਨਜਲਾਵਸੇਕੈਃ| ਸੇਵ੍ਯਤ੍ਵਗੇਲਾਗੁਰੁਚਨ੍ਦਨਾਦ੍ਯੈਰ੍ਵਿਲੇਪਨੈਸ਼੍ਚਾਸ਼ੁ ਨ ਸਨ੍ਤਿ ਮੇਹਾਃ||੫੦||
View original
व्यायामयोगैर्विविधैः प्रगाढैरुद्वर्तनैः स्नानजलावसेकैः| सेव्यत्वगेलागुरुचन्दनाद्यैर्विलेपनैश्चाशु न सन्ति मेहाः||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (51) · Śloka 51
ਕ੍ਲੇਦਸ਼੍ਚ ਮੇਦਸ਼੍ਚ ਕਫਸ਼੍ਚ ਵਦ੍ਧਃ ਪ੍ਰਮੇਹਹੇਤੁਃ ਪ੍ਰਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯ ਤਸ੍ਮਾਤ੍| ਵੈਦ੍ਯੇਨ ਪੂਰ੍ਵਂ ਕਫਪਿਤ੍ਤਜੇਸੁ ਮੇਹੇਸੁ ਕਾਰ੍ਯਾਣ੍ਯਪਤਰ੍ਪਣਾਨਿ||੫੧||
View original
क्लेदश्च मेदश्च कफश्च वृद्धः प्रमेहहेतुः प्रसमीक्ष्य तस्मात्| वैद्येन पूर्वं कफपित्तजेषु मेहेषु कार्याण्यपतर्पणानि||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (52) · Śloka 52
ਯਾ ਵਾਤਮੇਹਾਨ੍ ਪ੍ਰਤਿ ਪੂਰ੍ਵਮੁਕ੍ਤਾ ਵਾਤੋਲ੍ਬਣਾਨਾਂ ਵਿਹਿਤਾ ਕ੍ਰਿਯਾ ਸਾ| ਵਾਯੁਰ੍ਹਿ ਮੇਹੇਸ੍ਵਤਿਕਰ੍ਸ਼ਿਤਾਨਾਂ ਕੁਪ੍ਯਤ੍ਯਸਾਧ੍ਯਾਨ੍ ਪ੍ਰਤਿ ਨਾਸ੍ਤਿ ਚਿਨ੍ਤਾ||੫੨||
View original
या वातमेहान् प्रति पूर्वमुक्ता वातोल्बणानां विहिता क्रिया सा| वायुर्हि मेहेष्वतिकर्शितानां कुप्यत्यसाध्यान् प्रति नास्ति चिन्ता||५२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (53) · Śloka 53
ਯੈਰ੍ਹੇਤੁਭਿਰ੍ਯੇ ਪ੍ਰਭਵਨ੍ਤਿ ਮੇਹਾਸ੍ਤੇਸੁ ਪ੍ਰਮੇਹੇਸੁ ਨ ਤੇ ਨਿਸੇਵ੍ਯਾਃ| ਹੇਤੋਰਸੇਵਾ ਵਿਹਿਤਾ ਯਥੈਵ ਜਾਤਸ੍ਯ ਰੋਗਸ੍ਯ ਭਵੇਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ||੫੩||
View original
यैर्हेतुभिर्ये प्रभवन्ति मेहास्तेषु प्रमेहेषु न ते निषेव्याः| हेतोरसेवा विहिता यथैव जातस्य रोगस्य भवेच्चिकित्सा||५३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (54) · Śloka 54
ਹਾਰਿਦ੍ਰਵਰ੍ਣਂ ਰੁਧਿਰਂ ਚ ਮੂਤ੍ਰਂ ਵਿਨਾ ਪ੍ਰਮੇਹਸ੍ਯ ਹਿ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪੈਃ| ਯੋ ਮੂਤ੍ਰਯੇਤ੍ਤਂ ਨ ਵਦੇਤ੍ ਪ੍ਰਮੇਹਂ ਰਕ੍ਤਸ੍ਯ ਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਹਿ ਸ ਪ੍ਰਕੋਪਃ||੫੪||
View original
हारिद्रवर्णं रुधिरं च मूत्रं विना प्रमेहस्य हि पूर्वरूपैः| यो मूत्रयेत्तं न वदेत् प्रमेहं रक्तस्य पित्तस्य हि स प्रकोपः||५४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (55) · Śloka 55
ਦਸ੍ਟ੍ਵਾ ਪ੍ਰਮੇਹਂ ਮਧੁਰਂ ਸਪਿਚ੍ਛਂ ਮਧੂਪਮਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ਦ੍ਵਿਵਿਧੋ ਵਿਚਾਰਃ| ਕ੍ਸੀਣੇਸੁ ਦੋਸੇਸ੍ਵਨਿਲਾਤ੍ਮਕਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣਾਦ੍ਵਾ ਕਫਸਮ੍ਭਵਃ ਸ੍ਯਾਤ੍||੫੫||
View original
दृष्ट्वा प्रमेहं मधुरं सपिच्छं मधूपमं स्याद्द्विविधो विचारः| क्षीणेषु दोषेष्वनिलात्मकः स्यात् सन्तर्पणाद्वा कफसम्भवः स्यात्||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (56) · Śloka 56
ਸਪੂਰ੍ਵਰੂਪਾਃ ਕਫਪਿਤ੍ਤਮੇਹਾਃ ਕ੍ਰਮੇਣ ਯੇ ਵਾਤਕਤਾਸ਼੍ਚ ਮੇਹਾਃ| ਸਾਧ੍ਯਾ ਨ ਤੇ, ਪਿਤ੍ਤਕਤਾਸ੍ਤੁ ਯਾਪ੍ਯਾਃ, ਸਾਧ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਮੇਦੋ ਯਦਿ ਨ ਪ੍ਰਦੁਸ੍ਟਮ੍||੫੬||
View original
सपूर्वरूपाः कफपित्तमेहाः क्रमेण ये वातकृताश्च मेहाः| साध्या न ते, पित्तकृतास्तु याप्याः, साध्यास्तु मेदो यदि न प्रदुष्टम्||५६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (57) · Śloka 57
ਜਾਤਃ ਪ੍ਰਮੇਹੀ ਮਧੁਮੇਹਿਨੋ ਵਾ ਨ ਸਾਧ੍ਯ ਉਕ੍ਤਃ ਸ ਹਿ ਬੀਜਦੋਸਾਤ੍| ਯੇ ਚਾਪਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਕੁਲਜਾ ਵਿਕਾਰਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਤਾਂਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਵਦਨ੍ਤ੍ਯਸਾਧ੍ਯਾਨ੍||੫੭||
View original
जातः प्रमेही मधुमेहिनो वा न साध्य उक्तः स हि बीजदोषात्| ये चापि केचित् कुलजा विकारा भवन्ति तांश्च प्रवदन्त्यसाध्यान्||५७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 28 (58) · Śloka 58
ਪ੍ਰਮੇਹਿਣਾਂ ਯਾਃ ਪਿਡਕਾ ਮਯੋਕ੍ਤਾ ਰੋਗਾਧਿਕਾਰੇ ਪਥਗੇਵ ਸਪ੍ਤ| ਤਾਃ ਸ਼ਲ੍ਯਵਿਦ੍ਭਿਃ ਕੁਸ਼ਲੈਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸ੍ਯਾਃ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਸਂਸ਼ੋਧਨਰੋਪਣੈਸ਼੍ਚ||੫੮||
View original
प्रमेहिणां याः पिडका मयोक्ता रोगाधिकारे पृथगेव सप्त| ताः शल्यविद्भिः कुशलैश्चिकित्स्याः शस्त्रेण संशोधनरोपणैश्च||५८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 29 (59-61) · Śloka 61
ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਲੋਕਾਃ- ਹੇਤੁਰ੍ਦੋਸੋ ਦੂਸ੍ਯਂ ਮੇਹਾਨਾਂ ਸਾਧ੍ਯਤਾਨੁਰੂਪਸ਼੍ਚ| ਮੇਹੀ ਦ੍ਵਿਵਿਧਸ੍ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ ਭਿਸਗ੍ਜਿਤਮਤਿਕ੍ਸਪਣਦੋਸਃ||੫੯|| ਆਦ੍ਯਾ ਯਵਾਨ੍ਨਵਿਕਤਿਰ੍ਮਨ੍ਥਾ ਮੇਹਾਪਹਾਃ ਕਸਾਯਾਸ਼੍ਚ| ਤੈਲਘਤਲੇਹਯੋਗਾ ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਵਰਾਸਵਾਃ ਸਿਦ੍ਧਾਃ||੬੦|| ਵ੍ਯਾਯਾਮਵਿਧਿਰ੍ਵਿਵਿਧਃ ਸ੍ਨਾਨਾਨ੍ਯੁਦ੍ਵਰ੍ਤਨਾਨਿ ਗਨ੍ਧਾਸ਼੍ਚ| ਮੇਹਾਨਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਮਾਰ੍ਥਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੇ ਦਿਸ੍ਟਮੇਤਾਵਤ੍||੬੧||
View original
तत्र श्लोकाः- हेतुर्दोषो दूष्यं मेहानां साध्यतानुरूपश्च| मेही द्विविधस्त्रिविधं भिषग्जितमतिक्षपणदोषः||५९|| आद्या यवान्नविकृतिर्मन्था मेहापहाः कषायाश्च| तैलघृतलेहयोगा भक्ष्याः प्रवरासवाः सिद्धाः||६०|| व्यायामविधिर्विविधः स्नानान्युद्वर्तनानि गन्धाश्च| मेहानां प्रशमार्थं चिकित्सिते दिष्टमेतावत्||६१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 6
ਇਤ੍ਯਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਕਤੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਚਰਕਪ੍ਰਤਿਸਂਸ੍ਕਤੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਸ੍ਥਾਨੇ ਪ੍ਰਮੇਹਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਾਮ ਸਸ੍ਠੋਧ੍ਯਾਯਃ||੬||
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते चिकित्सितस्थाने प्रमेहचिकित्सितं नाम षष्ठोऽध्यायः||६||
🔊 Audio coming soon