12. pramēhacikitsitam

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

ಅಥಾತಃ ಪ್ರಮೇಹಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ||೧|| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹ ಭಗವಾನಾತ್ರೇಯಃ||೨||

ನಿದಾನೋಕ್ತಸಮ್ಬನ್ಧಕ್ರಮಾದೇವ ಗುಲ್ಮಚಿಕಿತ್ಸಿತಾದನು ಮೇಹಚಿಕಿತ್ಸಿತಮುಚ್ಯತೇ||೧-೨||

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

ನಿರ್ಮೋಹಮಾನಾನುಶಯೋ ನಿರಾಶಃ ಪುನರ್ವಸುರ್ಜ್ಞಾನತಪೋವಿಶಾಲಃ| ಕಾಲೇಽಗ್ನಿವೇಶಾಯ ಸಹೇತುಲಿಙ್ಗಾನುವಾಚ ಮೇಹಾಞ್ಶಮನಂ ಚ ತೇಷಾಮ್||೩||

ನಿರ್ಗತಾ ಮೋಹಾದಯೋ ಯಸ್ಯ ಸ ತಥಾ; ಅನುಶಯಃ ಕೋಪಃ| ನಿರ್ಗತಾ ಆಶಾ ಯಸ್ಯ ಸ ನಿರಾಶಃ ನೀರಾಗಃ| ನಿದಾನೋಕ್ತಮಪಿ ಹೇತುಲಿಙ್ಗಾದಿ ಪುನಃ ಪ್ರಕರಣವಶಾತ್ ಸಕಲಮುಚ್ಯತೇ||೩||

Adhikarana 3 (4) · Śloka 4

ಆಸ್ಯಾಸುಖಂ ಸ್ವಪ್ನಸುಖಂ ದಧೀನಿ ಗ್ರಾಮ್ಯೌದಕಾನೂಪರಸಾಃ ಪಯಾಂಸಿ| ನವಾನ್ನಪಾನಂ ಗುಡವೈಕೃತಂ ಚ ಪ್ರಮೇಹಹೇತುಃ ಕಫಕೃಚ್ಚ ಸರ್ವಮ್||೪||

ಆಸ್ಯಾಸುಖಮಿತಿ ಸುಖಜನಿಕಾ ಆಸ್ಯಾ ನ ದುಃಖಜನಿಕಾ, ಏವಂ ಸ್ವಪ್ನಸುಖಂ ಚ ಜ್ಞೇಯಂ; ಶಯ್ಯಾದಿದೋಷೇಣ ದುಃಖಸ್ವಪ್ನಂ ದುಃಖಾಸ್ಯಾ ಚ ನ ಪ್ರಮೇಹಹೇತುಃ| ಗುಡವೈಕೃತಂ ಗುಡಕೃತಾ ಭಕ್ಷ್ಯಾಃ||೪||

Adhikarana 4 (5-6) · Śloka 6

ಮೇದಶ್ಚ ಮಾಂಸಂ ಚ ಶರೀರಜಂ ಚ ಕ್ಲೇದಂ ಕಫೋ ಬಸ್ತಿಗತಂ ಪ್ರದೂಷ್ಯ| ಕರೋತಿ ಮೇಹಾನ್ ಸಮುದೀರ್ಣಮುಷ್ಣೈಸ್ತಾನೇವ ಪಿತ್ತಂ ಪರಿದೂಷ್ಯ ಚಾಪಿ||೫|| ಕ್ಷೀಣೇಷು ದೋಷೇಷ್ವವಕೃಷ್ಯ ಬಸ್ತೌ ಧಾತೂನ್ ಪ್ರಮೇಹಾನನಿಲಃ ಕರೋತಿ| ದೋಷೋ ಹಿ ಬಸ್ತಿಂ ಸಮುಪೇತ್ಯ ಮೂತ್ರಂ ಸನ್ದೂಷ್ಯ ಮೇಹಾಞ್ಜನಯೇದ್ಯಥಾಸ್ವಮ್||೬||

ಮೇದಶ್ಚ ಮಾಂಸಂ ಚೇತ್ಯಾದಿನಾ ಕಫಜಾದಿಮೇಹಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಿಃ| ಕಫಜಾ ಏವ ಮೇಹಾ ಭೂಯಸ್ತ್ವೇನ ಸಾಧ್ಯತ್ವೇನ ಚಾದಾವುಚ್ಯನ್ತೇ| ಕ್ಷೀಣೇಷ್ವಿತಿ ಕಫಪಿತ್ತೇಷು, ದ್ವಯೋಶ್ಚ ಬಹುವಚನಂ ವ್ಯಕ್ತ್ಯಪೇಕ್ಷಯಾ ಜ್ಞೇಯಮ್; ಕ್ಷೀಣೇಷ್ವಿತಿ ವೃದ್ಧವಾತಾಪೇಕ್ಷಯಾ ಕ್ಷೀಣೇಷು; ತೇನ ವೃದ್ಧೇ ಕಫೇ ಪಿತ್ತೇ ವಾ ಯೋ ವಾಯುಃ ಕ್ರಮೇಣ ವೃದ್ಧೋ ಭವತಿ ಸ ನೇಹಾಸಾಧ್ಯಮೇಹಚತುಷ್ಟಯಕರಣೇ ವಿವಕ್ಷಿತ ಇತಿ ದರ್ಶಯತಿ , ತತ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸಾವಿಧಾನಾತ್ ಸಾಧ್ಯತ್ವಮಸ್ತಿ- “ಯಾ ವಾತಮೇಹಾನ್ ಪ್ರತಿಪೂರ್ವಮುಕ್ತಾ ವಾತೋಲ್ಬಣಾನಾಂ ವಿಹಿತಾ ಕ್ರಿಯಾ ಸಾ| ವಾಯುರ್ಹಿ ಮೇಹೇಷ್ವತಿಕರ್ಶಿತಾನಾಂ ಕುಪ್ಯತ್ಯಸಾಧ್ಯಾನ್ ಪ್ರತಿ ನಾಸ್ತಿ ಚಿನ್ತಾ” ಇತಿ| ಧಾತೂನಿತಿ ಮಜ್ಜೌಜೋಲಸೀಕಾಖ್ಯಾನ್| ಸರ್ವಮೇಹಾನಾಂ ಸಾಮಾನ್ಯಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಿಮಾಹ- ದೋಷೋ ಹೀತ್ಯಾದಿ||೫-೬||

Adhikarana 5 (7) · Śloka 7

ಸಾಧ್ಯಾಃ ಕಫೋತ್ಥಾ ದಶ, ಪಿತ್ತಜಾಃ ಷಟ್ ಯಾಪ್ಯಾ, ನ ಸಾಧ್ಯಃ ಪವನಾಚ್ಚತುಷ್ಕಃ| ಸಮಕ್ರಿಯತ್ವಾದ್ವಿಷಮಕ್ರಿಯತ್ವಾನ್ಮಹಾತ್ಯಯತ್ವಾಚ್ಚ ಯಥಾಕ್ರಮಂ ತೇ||೭||

ಸಮಕ್ರಿಯತ್ವಾದಿತಿ ಕಫಸ್ಯ ದೋಷಸ್ಯ ದೂಷ್ಯಸ್ಯ ಮೇದಃಪ್ರಭೃತೇಃ ಸಮಾನತ್ವಾತ್ ಕಟುತಿಕ್ತಾದಿಕ್ರಿಯಾಯಾಃ| ವಿಷಮಕ್ರಿಯತ್ವಾದಿತಿ ಪಿತ್ತಸ್ಯ ಸಂಶಮನಚಿಕಿತ್ಸಾಯಾಃ ಕಟ್ವಾದಿರೂಪಾಯಾ ವಿಷಮತ್ವಾತ್| ಮಹಾತ್ಯಯತ್ವಾದಿತಿ ಮಜ್ಜಾದಿಗಮ್ಭೀರಧಾತ್ವಪಕರ್ಷಕತ್ವೇನ ಮಹಾವ್ಯಾಪತ್ತಿಕರ್ತೃಕತ್ವಾದಾಶುಕಾರಿತ್ವಾಚ್ಚ; ಚಕಾರಾನ್ನಿದಾನೋಕ್ತಂ ವಿಷಮಕ್ರಿಯತ್ವಂ ವಾತಾತ್ಮಕಾನಾಂ ಸಮುಚ್ಚಿನೋತಿ| ಯಥಾಕ್ರಮಮಿತಿ ಯಥಾಸಙ್ಖ್ಯಮ್||೭||

Adhikarana 6 (8) · Śloka 8

ಕಫಃ ಸಪಿತ್ತಃ ಪವನಶ್ಚ ದೋಷಾ ಮೇದೋಽಸ್ರಶುಕ್ರಾಮ್ಬುವಸಾಲಸೀಕಾಃ| ಮಜ್ಜಾ ರಸೌಜಃ ಪಿಶಿತಂ ಚ ದೂಷ್ಯಾಃ ಪ್ರಮೇಹಿಣಾಂ, ವಿಂಶತಿರೇವ ಮೇಹಾಃ||೮||

ಕಫ ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಸರ್ವಮೇಹಾನಾಂ ದೋಷದೂಷ್ಯಸಙ್ಗ್ರಹಮಾಹ| ರಸಶ್ಚ ಓಜಶ್ಚೇತಿ ರಸೌಜಃ, ಓಜಸೋಽಪಿ ಮಧುಮೇಹೇ ದೂಷ್ಯತ್ವಾತ್| ಯದ್ಯಪಿ ಮೇದಃಪ್ರಭೃತಯೋ ದೂಷ್ಯಾ ಇಹ ಉಚ್ಯನ್ತೇ, ತಥಾಽಪಿ ಮೇದೋಮಾಂಸಶರೀರಕ್ಲೇದಾನಾಮವಶ್ಯಮ್ಭಾವಿತಯಾ ಪರಿಗ್ರಹಃ| ಮಜ್ಜಾದಯಶ್ಚ ಸರ್ವಮೇಹೇ ನ ಪುನರವಶ್ಯಂ ದೂಷ್ಯನ್ತೇ, ಸ್ತೋಕಂ ವಾ ದುಷ್ಟಾ ಭವನ್ತಿ; ಕಿಂವಾ ಸರ್ವಮೇಹಾನಾಮೇವ ತ್ರಿದೋಷತ್ವಂ ತಥಾ ಸಕಲದೂಷ್ಯತ್ವಂ ಚ ‘ಕಫಃ ಸಪಿತ್ತ’ ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಗ್ರನ್ಥೇನೋಚ್ಯತೇ; ಮೇದೋಮಾಂಸಾದೀನಿ ತ್ವತ್ಯರ್ಥದೂಷ್ಯೋಪದರ್ಶನಾರ್ಥಂ ಪೃಥಗುಕ್ತಾನಿ; ಯತಃ ಕಿಯನ್ತಃಶಿರಸೀಯೇ ಸಕಲಮೇಹವಾಚಕಂ ಮಧುಮೇಹಂ ಕಥಯತಾ ದೋಷತ್ರಯಪ್ರಕೋಪೋಽಪ್ಯುಕ್ತಃ| ತಥಾಹಿ- “ಸಮಾರುತಸ್ಯ ಪಿತ್ತಸ್ಯ ಕಫಸ್ಯ ಚ ಮುಹುರ್ಮುಹುಃ| ದರ್ಶಯತ್ಯಾಕೃತಿಂ ಗತ್ವಾ ಕ್ಷಯಮಾಪ್ಯಾಯತೇ ಪುನಃ” (ಸೂ.ಅ.೧೭) ಇತ್ಯುಕ್ತಂ; ತಥಾ ಸುಶ್ರುತೋಽಪ್ಯಾಹ- “ವಾತಪಿತ್ತಮೇದೋಭಿರನ್ವಿತಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ಮೇಹಾಞ್ಜನಯತಿ” (ಸು. ನಿ.ಅ.೬) ಇತಿ| ಕಫಾದೀನಾಂ ದ್ವ್ಯುಲ್ಬಣಾದಿಸಂಸರ್ಗಸ್ಯಾನನ್ತ್ಯೇನಾಧಿಕಪ್ರಮೇಹಸಙ್ಖ್ಯಾಪ್ರಸಕ್ತಿನಿರಾಸಾರ್ಥಮಾಹ- ವಿಂಶತಿರೇವ ಮೇಹಾ ಇತಿ||೮||

Adhikarana 7 (9-11) · Śloka 11

ಜಲೋಪಮಂ ಚೇಕ್ಷುರಸೋಪಮಂ ವಾ ಘನಂ ಘನಂ ಚೋಪರಿ ವಿಪ್ರಸನ್ನಮ್| ಶುಕ್ಲಂ ಸಶುಕ್ರಂ ಶಿಶಿರಂ ಶನೈರ್ವಾ ಲಾಲೇವ ವಾ ವಾಲುಕಯಾ ಯುತಂ ವಾ||೯|| ವಿದ್ಯಾತ್ ಪ್ರಮೇಹಾನ್ ಕಫಜಾನ್ ದಶೈತಾನ್ ಕ್ಷಾರೋಪಮಂ ಕಾಲಮಥಾಪಿ ನೀಲಮ್| ಹಾರಿದ್ರಮಾಞ್ಜಿಷ್ಠಮಥಾಪಿ ರಕ್ತಮೇತಾನ್ ಪ್ರಮೇಹಾನ್ ಷಡುಶನ್ತಿ ಪಿತ್ತಾತ್||೧೦|| ಮಜ್ಜೌಜಸಾ ವಾ ವಸಯಾಽನ್ವಿತಂ ವಾ ಲಸೀಕಯಾ ವಾ ಸತತಂ ವಿಬದ್ಧಮ್| ಚತುರ್ವಿಧಂ ಮೂತ್ರಯತೀಹ ವಾತಾಚ್ಛೇಷೇಷು ಧಾತುಷ್ವಪಕರ್ಷಿತೇಷು||೧೧||

ಜಲೋಪಮಮಿತ್ಯಾದಿನಾ ದಶಭಿಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಗುಣೈಃ ಕೃತಾನ್ ದಶಪ್ರಮೇಹಾನಾಹ| ಏತಚ್ಚ ನಿದಾನೇ ಸ್ಫುಟಮನುಸರ್ತವ್ಯಮ್| ಘನಂ ಚೋಪರಿ ವಿಪ್ರಸನ್ನಮಿತ್ಯನೇನ ಸಾನ್ದ್ರಪ್ರಸಾದಮೇಹಮಾಹ| ಮಜ್ಜಯಾ ಮಜ್ಜಮೇಹಃ, ಓಜಸಾ ಮಧುಮೇಹಃ, ವಸಯಾ ವಸಾಮೇಹಃ, ಲಸಿಕಯಾ ಹಸ್ತಿಮೇಹ ಇತಿ ಜ್ಞೇಯಾಃ| ಶೇಷೇಷ್ವಿತಿ ಮೇದಃಪ್ರಭೃತಿಷು ರಸಾದ್ಯುಕ್ತಧಾತುವ್ಯತಿರಿಕ್ತೇಷು| ಅಪಕರ್ಷಿತೇಷ್ವಿತಿ ಕ್ಷೀಣೇಷು; ಕ್ಷಯಸ್ತೇಷಾಂ ಪ್ರಮೇಹಾರಮ್ಭಕೇಣ ವಾತೇನೈವ, ಉಪೋಷಣಾದಿಭಿಃ ಕರ್ಶನಾದ್ವಾ ಕ್ರಿಯತೇ||೯-೧೧||

Adhikarana 8 (12) · Śloka 12

ವರ್ಣಂ ರಸಂ ಸ್ಪರ್ಶಮಥಾಪಿ ಗನ್ಧಂ ಯಥಾಸ್ವದೋಷಂ ಭಜತೇ ಪ್ರಮೇಹಃ| ಶ್ಯಾವಾರುಣೋ ವಾತಕೃತಃ ಸಶೂಲೋ ಮಜ್ಜಾದಿಸಾದ್ಗುಣ್ಯಮುಪೈತ್ಯಸಾಧ್ಯಃ||೧೨||

ಸಙ್ಕ್ಷೇಪೇಣ ಕಫಜಾದಿಪ್ರಮೇಹಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ವರ್ಣಮಿತ್ಯಾದಿ| ತತ್ರ ಕಫಜೇ ಶ್ವೇತೋ ವರ್ಣೋ, ಮಧುರೋ ರಸಃ, ಶೀತಃ ಸ್ಪರ್ಶಃ, ಆಮಶ್ಚ ಗನ್ಧೋ ಭವತಿ| ಏವಂ ಪಿತ್ತಮೇಹೇಽಪಿ ಜ್ಞೇಯಾಃ| ವಾಯೋಸ್ತ್ವತಿನಿರ್ವರ್ಣತ್ವೇನ ಪ್ರಾಭಾವಿಕಂ ಕಾಯವರ್ಣಮಾಹ- ಶ್ಯಾವಾರುಣ ಇತ್ಯಾದಿ| ಮಜ್ಜಾದಿಸಾದ್ಗುಣ್ಯಂ ಮಜ್ಜಲಸೀಕಾದಿಸಮಾನಗುಣತಾಂ ಯಾತಿ| ಯದ್ಯಪಿ ವಾತಿಕೋ ಮೇಹೋಽಸಾಧ್ಯ ಏವೋಕ್ತಸ್ತಥಾಽಪಿ ಪುನರಿಹಾಸಾಧ್ಯವಚನೇನ ಯ ಏವ ಉತ್ಪತ್ತಿತಃ ಪ್ರಭೂತಾಕೃತಿಃ ಸ ಏವ ಶ್ಯಾವಾರುಣತ್ವಾದಿ ಸಕಲಂ ಲಕ್ಷಣಂ ಬಿಭರ್ತಿ; ಯಸ್ತೂತ್ತರಕಾಲಂ ಚಾನುಬದ್ಧಃ ಸ ಸಾಧ್ಯೋ ಭವತಿ; ತತ್ರ ಮಜ್ಜಾದಿಸಾದ್ಗುಣ್ಯಂ ನಾವಶ್ಯಂ ಭವತೀತಿ ದರ್ಶಯತಿ| ಕಿಂವೋತ್ತರಕಾಲಮೇವ ಯೇ ವಾತಾನುಬನ್ಧಾಃ ಶ್ಯಾವಾರುಣವರ್ಣಾದಿಯುಕ್ತಾ ಭವನ್ತಿ ತೇಽಪ್ಯಸಾಧ್ಯಾ ಭವನ್ತೀತಿ| ತಥಾ ಕಫಪಿತ್ತಜಾ ಅಪಿ ಮಜ್ಜಾದಿಯೋಗಾದಸಾಧ್ಯಾ ಏವ; ಉಕ್ತಂ ಚ- “ಸರ್ವ ಏವ ಪ್ರಮೇಹಾಸ್ತು ಕಾಲೇನಾಪ್ರತಿಕಾರಿಣಃ| ಮಧುಮೇಹತ್ವಮಾಯಾನ್ತಿ ತದಾಽಸಾಧ್ಯಾ ಭವನ್ತಿ ಹಿ” (ಸು. ನಿ. ಅ. ೬)||೧೨||

Adhikarana 9 (13-14) · Śloka 14

ಸ್ವೇದೋಽಙ್ಗಗನ್ಧಃ ಶಿಥಿಲಾಙ್ಗತಾ ಚ ಶಯ್ಯಾಸನಸ್ವಪ್ನಸುಖೇ ರತಿಶ್ಚ| ಹೃನ್ನೇತ್ರಜಿಹ್ವಾಶ್ರವಣೋಪದೇಹೋ ಘನಾಙ್ಗತಾ ಕೇಶನಖಾತಿವೃದ್ಧಿಃ||೧೩|| ಶೀತಪ್ರಿಯತ್ವಂ ಗಲತಾಲುಶೋಷೋ ಮಾಧುರ್ಯಮಾಸ್ಯೇ ಕರಪಾದದಾಹಃ| ಭವಿಷ್ಯತೋ ಮೇಹಗದಸ್ಯ ರೂಪಂ ಮೂತ್ರೇಽಭಿಧಾವನ್ತಿ ಪಿಪೀಲಿಕಾಶ್ಚ||೧೪||

ಸ್ವೇದೋಽಙ್ಗಗನ್ಧ ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಪೂರ್ವರೂಪಮಾಹ||೧೩-೧೪||

Adhikarana 10 (15-17) · Śloka 17

ಸ್ಥೂಲಃ ಪ್ರಮೇಹೀ ಬಲವಾನಿಹೈಕಃ ಕೃಶಸ್ತಥೈಕಃ ಪರಿದುರ್ಬಲಶ್ಚ| ಸಮ್ಬೃಂಹಣಂ ತತ್ರ ಕೃಶಸ್ಯ ಕಾರ್ಯಂ ಸಂಶೋಧನಂ ದೋಷಬಲಾಧಿಕಸ್ಯ||೧೫|| ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ಯ ಯೋಗಾ ವಿವಿಧಾಃ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಾಃ ಕಲ್ಪೋಪದಿಷ್ಟಾ ಮಲಶೋಧನಾಯ | ಊರ್ಧ್ವಂ ತಥಾಽಧಶ್ಚ ಮಲೇಽಪನೀತೇ ಮೇಹೇಷು ಸನ್ತರ್ಪಣಮೇವ ಕಾರ್ಯಮ್||೧೬|| ಗುಲ್ಮಃ ಕ್ಷಯೋ ಮೇಹನಬಸ್ತಿಶೂಲಂ ಮೂತ್ರಗ್ರಹಶ್ಚಾಪ್ಯಪತರ್ಪಣೇನ| ಪ್ರಮೇಹಿಣಃ ಸ್ಯುಃ, ಪರಿತರ್ಪಣಾನಿ ಕಾರ್ಯಾಣಿ ತಸ್ಯ ಪ್ರಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ವಹ್ನಿಮ್||೧೭||

ಪರಿದುರ್ಬಲಃ ಹೀನಬಲಃ| ಕೃಶಸ್ಯ ಇತಿ ಮಾಂಸಕೃಶಸ್ಯ| ದೋಷಬಲಾಧಿಕಸ್ಯ ದೋಷೇಣ ಬಲೇನ ಚಾಧಿಕಸ್ಯ| ಕ್ಷಯಃ ಧಾತುಕ್ಷಯಃ||೧೫-೧೭||

Adhikarana 11 (18-24) · Śloka 24

ಸಂಶೋಧನಂ ನಾರ್ಹತಿ ಯಃ ಪ್ರಮೇಹೀ ತಸ್ಯ ಕ್ರಿಯಾ ಸಂಶಮನೀ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಾ| ಮನ್ಥಾಃ ಕಷಾಯಾ ಯವಚೂರ್ಣಲೇಹಾಃ ಪ್ರಮೇಹಶಾನ್ತ್ಯೈ ಲಘವಶ್ಚ ಭಕ್ಷ್ಯಾಃ||೧೮|| ಯೇ ವಿಷ್ಕಿರಾ ಯೇ ಪ್ರತುದಾ ವಿಹಙ್ಗಾಸ್ತೇಷಾಂ ರಸೈರ್ಜಾಙ್ಗಲಜೈರ್ಮನೋಜ್ಞೈಃ| ಯವೌದನಂ ರೂಕ್ಷಮಥಾಪಿ ವಾಟ್ಯಮದ್ಯಾತ್ ಸಸಕ್ತೂನಪಿ ಚಾಪ್ಯಪೂಪಾನ್||೧೯|| ಮುದ್ಗಾದಿಯೂಷೈರಥ ತಿಕ್ತಶಾಕೈಃ ಪುರಾಣಶಾಲ್ಯೋದನಮಾದದೀತ| ದನ್ತೀಙ್ಗುದೀತೈಲಯುತಂ ಪ್ರಮೇಹೀ ತಥಾಽತಸೀಸರ್ಷಪತೈಲಯುಕ್ತಮ್||೨೦|| ಸಷಷ್ಟಿಕಂ ಸ್ಯಾತ್ತೃಣಧಾನ್ಯಮನ್ನಂ ಯವಪ್ರಧಾನಸ್ತು ಭವೇತ್ ಪ್ರಮೇಹೀ| ಯವಸ್ಯ ಭಕ್ಷ್ಯಾನ್ ವಿವಿಧಾಂಸ್ತಥಾಽದ್ಯಾತ್ ಕಫಪ್ರಮೇಹೀ ಮಧುಸಮ್ಪ್ರಯುಕ್ತಾನ್||೨೧|| ನಿಶಿಸ್ಥಿತಾನಾಂ ತ್ರಿಫಲಾಕಷಾಯೇ ಸ್ಯುಸ್ತರ್ಪಣಾಃ ಕ್ಷೌದ್ರಯುತಾ ಯವಾನಾಮ್| ತಾನ್ ಸೀಧುಯುಕ್ತಾನ್ ಪ್ರಪಿಬೇತ್ ಪ್ರಮೇಹೀ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕಾನ್ಮೇಹವಧಾರ್ಥಮೇವ||೨೨|| ಯೇ ಶ್ಲೇಷ್ಮಮೇಹೇ ವಿಹಿತಾಃ ಕಷಾಯಾಸ್ತೈರ್ಭಾವಿತಾನಾಂ ಚ ಪೃಥಗ್ಯವಾನಾಮ್| ಸಕ್ತೂನಪೂಪಾನ್ ಸಗುಡಾನ್ ಸಧಾನಾನ್ ಭಕ್ಷ್ಯಾಂಸ್ತಥಾಽನ್ಯಾನ್ ವಿವಿಧಾಂಶ್ಚ ಖಾದೇತ್||೨೩|| ಖರಾಶ್ವಗೋಹಂಸಪೃಷದ್ಭೃತಾನಾಂ ತಥಾ ಯವಾನಾಂ ವಿವಿಧಾಶ್ಚ ಭಕ್ಷ್ಯಾಃ| ದೇಯಾಸ್ತಥಾ ವೇಣುಯವಾ ಯವಾನಾಂ ಕಲ್ಪೇನ ಗೋಧೂಮಮಯಾಶ್ಚ ಭಕ್ಷ್ಯಾಃ||೨೪||

ಕ್ಷುಣ್ಣಶುಷ್ಕಯವಾನಾಂ ಮಣ್ಡರಹಿತ ಓದನೋ ಯವೌದನಃ| ವಾಟ್ಯಃ ಸ ಏವ ಸಮಣ್ಡೋ ನಿಸ್ತುಷೇದ್ದಲಿತಾನಾಂ ಯವಾನಾಂ ಭವತಿ| ಅತಸೀ ಖ್ಯಾತಾ, ಯೇ ತಿಲಾತಸೀತಿ ಪಠನ್ತಿ ತೇಷಾಂ ಮತೇ ತಿಲರೂಪಾಽತಸೀ(?) ವಿವಕ್ಷಿತಾ| ತೃಣಧಾನ್ಯಾನಿ ಶ್ಯಾಮಾಕಾದೀನಿ| ಅಪೂಪಾನ್ ಯವಪಿಷ್ಟಕೃತಾನ್| ಧಾನಾನ್ ಭೃಷ್ಟಯವಾನ್| ವೇಣುಯವಾ ಯವಾಕಾರಾಣಿ ವಂಶಬೀಜಾನೀತ್ಯರ್ಥಃ||೧೮-೨೪||

Adhikarana 12 (25) · Śloka 25

ಸಂಶೋಧನೋಲ್ಲೇಖನಲಙ್ಘನಾನಿ ಕಾಲೇ ಪ್ರಯುಕ್ತಾನಿ ಕಫಪ್ರಮೇಹಾನ್| ಜಯನ್ತಿ ಪಿತ್ತಪ್ರಭವಾನ್ ವಿರೇಕಃ ಸನ್ತರ್ಪಣಃ ಸಂಶಮನೋ ವಿಧಿಶ್ಚ||೨೫||

ಸಂಶೋಧನಗ್ರಹಣೇನೈವೋಲ್ಲೇಖನೇ ಪ್ರಾಪ್ತೇ ಪುನರ್ವಮನಸ್ಯ ಕಫಜಯಪ್ರಧಾನತ್ವಖ್ಯಾಪನಾರ್ಥಮುಲ್ಲೇಖನಪದೇನ ಕಥನಮ್; ಅನ್ಯೇ ತೂಲ್ಲೇಖನಂ ಕಫಮೇಹೇಷು ಲಙ್ಘನಂ ವದನ್ತಿ| ಪಿತ್ತಮೇಹಾನಾಂ ಯಾಪ್ಯತ್ವಾತ್ ‘ಜಯನ್ತಿ’ ಇತಿ ಪದೇನ ಪಿತ್ತಜಾನಾಂ ಯಾಪನಮೇವೋಚ್ಯತೇ; ಕಿಂವಾಽತ್ಯನ್ತದುಷ್ಟೇ ಮೇದಸಿ ಪಿತ್ತಜಾನಾಮಸಾಧ್ಯತ್ವಂ, ‘ಸಾಧ್ಯಾಸ್ತು ಮೇದೋ ಯದಿ ನ ಪ್ರದುಷ್ಟಮ್’ ಇತ್ಯನೇನ ಯೇ ವಕ್ತವ್ಯಾಸ್ತಾನ್ ಪ್ರತಿ ಜಯನ್ತೀತಿ ಸಾಧು||೨೫||

Adhikarana 13 (26-34) · Śloka 34

ದಾರ್ವೀಂ ಸುರಾಹ್ವಾಂ ತ್ರಿಫಲಾಂ ಸಮುಸ್ತಾಂ ಕಷಾಯಮುತ್ಕ್ವಾಥ್ಯ ಪಿಬೇತ್ ಪ್ರಮೇಹೀ| ಕ್ಷೌದ್ರೇಣ ಯುಕ್ತಾಮಥವಾ ಹರಿದ್ರಾಂ ಪಿಬೇದ್ರಸೇನಾಮಲಕೀಫಲಾನಾಮ್||೨೬|| ಹರೀತಕೀಕಟ್ಫಲಮುಸ್ತಲೋಧ್ರಂ ಪಾಠಾವಿಡಙ್ಗಾರ್ಜುನಧನ್ವನಾಶ್ಚ| ಉಭೇ ಹರಿದ್ರೇ ತಗರಂ ವಿಡಙ್ಗಂ ಕದಮ್ಬಶಾಲಾರ್ಜುನದೀಪ್ಯಕಾಶ್ಚ||೨೭|| ದಾರ್ವೀ ವಿಡಙ್ಗಂ ಖದಿರೋ ಧವಶ್ಚ ಸುರಾಹ್ವಕುಷ್ಠಾಗುರುಚನ್ದನಾನಿ| ದಾರ್ವ್ಯಗ್ನಿಮನ್ಥೌ ತ್ರಿಫಲಾ ಸಪಾಠಾ ಪಾಠಾ ಚ ಮೂರ್ವಾ ಚ ತಥಾ ಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರಾ||೨೮|| ಯವಾನ್ಯುಶೀರಾಣ್ಯಭಯಾಗುಡೂಚೀಚವ್ಯಾಭಯಾಚಿತ್ರಕಸಪ್ತಪರ್ಣಾಃ| ಪಾದೈಃ ಕಷಾಯಾಃ ಕಫಮೇಹಿನಾಂ ತೇ ದಶೋಪದಿಷ್ಟಾ ಮಧುಸಮ್ಪ್ರಯುಕ್ತಾಃ||೨೯|| ಉಶೀರಲೋಧ್ರಾಞ್ಜನಚನ್ದನಾನಾಮುಶೀರಮುಸ್ತಾಮಲಕಾಭಯಾನಾಮ್| ಪಟೋಲನಿಮ್ಬಾಮಲಕಾಮೃತಾನಾಂ ಮುಸ್ತಾಭಯಾಪದ್ಮಕವೃಕ್ಷಕಾಣಾಮ್||೩೦|| ಲೋಧ್ರಾಮ್ಬುಕಾಲೀಯಕಧಾತಕೀನಾಂ ನಿಮ್ಬಾರ್ಜುನಾಮ್ರಾತನಿಶೋತ್ಪಲಾನಾಮ್| ಶಿರೀಷಸರ್ಜಾರ್ಜುನಕೇಶರಾಣಾಂ ಪ್ರಿಯಙ್ಗುಪದ್ಮೋತ್ಪಲಕಿಂಶುಕಾನಾಮ್||೩೧|| ಅಶ್ವತ್ಥಪಾಠಾಸನವೇತಸಾನಾಂ ಕಟಙ್ಕಟೇರ್ಯುತ್ಪಲಮುಸ್ತಕಾನಾಮ್| ಪೈತ್ತೇಷು ಮೇಹೇಷು ದಶ ಪ್ರದಿಷ್ಟಾಃ ಪಾದೈಃ ಕಷಾಯಾ ಮಧುಸಮ್ಪ್ರಯುಕ್ತಾಃ||೩೨|| ಸರ್ವೇಷು ಮೇಹೇಷು ಮತೌ ತು ಪೂರ್ವೌ ಕಷಾಯಯೋಗೌ ವಿಹಿತಾಸ್ತು ಸರ್ವೇ| ಮನ್ಥಸ್ಯ ಪಾನೇ ಯವಭಾವನಾಯಾಂ ಸ್ಯುರ್ಭೋಜನೇ ಪಾನವಿಧೌ ಪೃಥಕ್ ಚ||೩೩|| ಸಿದ್ಧಾನಿ ತೈಲಾನಿ ಘೃತಾನಿ ಚೈವ ದೇಯಾನಿ ಮೇಹೇಷ್ವನಿಲಾತ್ಮಕೇಷು| ಮೇದಃ ಕಫಶ್ಚೈವ ಕಷಾಯಯೋಗೈಃ ಸ್ನೇಹೈಶ್ಚ ವಾಯುಃ ಶಮಮೇತಿ ತೇಷಾಮ್||೩೪||

ದಾರ್ವೀಮಿತ್ಯಾದ್ಯುಕ್ತಂ ಯೋಗದ್ವಯಂ ಸರ್ವಮೇಹೇಷು| ಸುರಾಹ್ವಃ ದೇವದಾರು| ಹರೀತಕ್ಯಾದಯೋ ದಶ ಯಥಾಸಙ್ಖ್ಯಂ ಕಫಮೇಹೇಷು; ಕಿಂವಾ ಸರ್ವೇ ಸರ್ವಕಫಮೇಹೇಷು, ಉಶೀರಾದ್ಯುಕ್ತಾಶ್ಚ ಪಿತ್ತಮೇಹೇಷು ಸರ್ವೇಷು ಜ್ಞೇಯಾಃ| ಕಟಙ್ಕಟೇರೀ ದಾರುಹರಿದ್ರಾ| ಮನ್ಥಸ್ಯ ಪಾನೇ ಇತಿ ಮನ್ಥಪಾನಾರ್ಥಂ, ಭೋಜನೇ ಇತಿ ಭೋಜ್ಯಸಂಸ್ಕಾರೇ, ಏವಂ ಪಾನಸಂಸ್ಕಾರೇಽಪಿ| ಸಿದ್ಧಾನಿ ತೈಲಾನೀತಿ ಏತೈರೇವ ಕಷಾಯೈಃ ಸಿದ್ಧಾನಿ| ಅನಿಲಾತ್ಮಕೇಷ್ವಿತಿ ಕಫಪಿತ್ತಮೇಹೇಷ್ವೇವವಾತಾನುಬನ್ಧೇಷು, ಉತ್ಪತ್ತಿವಿಶಿಷ್ಟಾನಿಲಜಾನಾಮಸಾಧ್ಯತ್ವೇನಾಚಿಕಿತ್ಸ್ಯತ್ವಾತ್||೨೬-೩೪||

Adhikarana 14 (35-36) · Śloka 36

ಕಮ್ಪಿಲ್ಲಸಪ್ತಚ್ಛದಶಾಲಜಾನಿ ಬೈಭೀತರೌಹೀತಕಕೌಟಜಾನಿ| ಕಪಿತ್ಥಪುಷ್ಪಾಣಿ ಚ ಚೂರ್ಣಿತಾನಿ ಕ್ಷೌದ್ರೇಣ ಲಿಹ್ಯಾತ್ ಕಫಪಿತ್ತಮೇಹೀ||೩೫|| ಪಿಬೇದ್ರಸೇನಾಮಲಕಸ್ಯ ಚಾಪಿ ಕಲ್ಕೀಕೃತಾನ್ಯಕ್ಷಸಮಾನಿ ಕಾಲೇ| ಜೀರ್ಣೇ ಚ ಭುಞ್ಜೀತ ಪುರಾಣಮನ್ನಂ ಮೇಹೀ ರಸೈರ್ಜಾಙ್ಗಲಜೈರ್ಮನೋಜ್ಞೈಃ||೩೬||

ಕಫಪಿತ್ತಮೇಹೀತಿ ಕಫಮೇಹೀ ಪಿತ್ತಮೇಹೀ ಚ| ಕಲ್ಕೀಕೃತಾನೀತಿ ಕಮ್ಪಿಲ್ಲಕಾದೀನ್ಯೇವ ಕಲ್ಕೀಕೃತಾನಿ||೩೫-೩೬||

Adhikarana 15 (37-40) · Śloka 40

ದೃಷ್ಟ್ವಾಽನುಬನ್ಧಂ ಪವನಾತ್ ಕಫಸ್ಯ ಪಿತ್ತಸ್ಯ ವಾ ಸ್ನೇಹವಿಧಿರ್ವಿಕಲ್ಪ್ಯಃ| ತೈಲಂ ಕಫೇ ಸ್ಯಾತ್ ಸ್ವಕಷಾಯಸಿದ್ಧಂ ಪಿತ್ತೇ ಘೃತಂ ಪಿತ್ತಹರೈಃ ಕಷಾಯೈಃ||೩೭|| ತ್ರಿಕಣ್ಟಕಾಶ್ಮನ್ತಕಸೋಮವಲ್ಕೈರ್ಭಲ್ಲಾತಕೈಃ ಸಾತಿವಿಷೈಃ ಸಲೋಧ್ರೈಃ| ವಚಾಪಟೋಲಾರ್ಜುನನಿಮ್ಬಮುಸ್ತೈರ್ಹರಿದ್ರಯಾ ಪದ್ಮಕದೀಪ್ಯಕೈಶ್ಚ||೩೮|| ಮಞ್ಜಿಷ್ಠಯಾ ಚಾಗುರುಚನ್ದನೈಶ್ಚ ಸರ್ವೈಃ ಸಮಸ್ತೈಃ ಕಫವಾತಜೇಷು| ಮೇಹೇಷು ತೈಲಂ ವಿಪಚೇದ್, ಘೃತಂ ತು ಪೈತ್ತೇಷು, ಮಿಶ್ರಂ ತ್ರಿಷು ಲಕ್ಷಣೇಷು||೩೯|| ಫಲತ್ರಿಕಂ ದಾರುನಿಶಾಂ ವಿಶಾಲಾಂ ಮುಸ್ತಾಂ ಚ ನಿಃಕ್ವಾಥ್ಯ ನಿಶಾಂ ಸಕಲ್ಕಾಮ್| ಪಿಬೇತ್ ಕಷಾಯಂ ಮಧುಸಮ್ಪ್ರಯುಕ್ತಂ ಸರ್ವಪ್ರಮೇಹೇಷು ಸಮುದ್ಧತೇಷು||೪೦||

ಅನುಬನ್ಧಮಿತಿ ಪಶ್ಚಾದನುಗತಮ್| ತೈಲಂ ಕಫೇ ಸ್ಯಾತ್ ಸ್ವಕಷಾಯಸಿದ್ಧಮಿತಿ ಕಫೇ ಕಫಾನುಬನ್ಧೇ ಚ ಕಫಘ್ನೌಷಧಕಷಾಯೈಃ ಸಿದ್ಧಂ ತೈಲಂ ಸ್ಯಾತ್, ಏವಂ ಪಿತ್ತೇ ಪಿತ್ತಾನುಬನ್ಧೇ ಚ ಪಿತ್ತಘ್ನೌಷಧಕಷಾಯಸಿದ್ಧಂ ಘೃತಂ ದೇಯಂ ಸ್ಯಾತ್| ಸರ್ವೈರಿತ್ಯುಕ್ತೇ ಪೃಥಗಪಿ ಸರ್ವೈಃ ಸ್ನೇಹಸಾಧನಂ ಸ್ಯಾದತ ಆಹ- ಸಮಸ್ತೈರಿತಿ ; ಮಿಲಿತೈರಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಮಿಶ್ರಮಿತಿ ತೈಲಘೃತಯಮಕಮ್| ತ್ರಿಷು ಲಕ್ಷಣೇಷ್ವಿತಿ ತ್ರಿದೋಷಲಕ್ಷಣಮೇಲಕೇ ಸತಿ; ತ್ರಿದೋಷಜತ್ವಮನುಬನ್ಧ್ಯಾನುಬನ್ಧಕೃತಂ ಕಫಪಿತ್ತಜಮೇಹೇಷ್ವೇವ ಮನ್ತವ್ಯಂ; ಕಿಞ್ಚ ಸರ್ವೇಷಾಮೇವ ಮೇಹಾನಾಂ ತ್ರಿದೋಷಜತ್ವಾದುದ್ಭೂತತ್ರಿದೋಷಜತ್ವಂ ಕದಾಚಿದ್ಭವತೀತಿ ಜ್ಞೇಯಮ್||೩೭-೪೦||

Adhikarana 16 (41-44) · Śloka 44

ಲೋಧ್ರಂ ಶಟೀಂ ಪುಷ್ಕರಮೂಲಮೇಲಾಂ ಮೂರ್ವಾಂ ವಿಡಙ್ಗಂ ತ್ರಿಫಲಾಂ ಯಮಾನೀಮ್| ಚವ್ಯಂ ಪ್ರಿಯಙ್ಗುಂ ಕ್ರಮುಕಂ ವಿಶಾಲಾಂ ಕಿರಾತತಿಕ್ತಂ ಕಟುರೋಹಿಣೀಂ ಚ||೪೧|| ಭಾರ್ಙ್ಗೀಂ ನತಂ ಚಿತ್ರಕಪಿಪ್ಪಲೀನಾಂ ಮೂಲಂ ಸಕುಷ್ಠಾತಿವಿಷಂ ಸಪಾಠಮ್| ಕಲಿಙ್ಗಕನ್ ಕೇಶರಮಿನ್ದ್ರಸಾಹ್ವಾಂ ನಖಂ ಸಪತ್ರಂ ಮರಿಚಂ ಪ್ಲವಂ ಚ||೪೨|| ದ್ರೋಣೇಽಮ್ಭಸಃ ಕರ್ಷಸಮಾನಿ ಪಕ್ತ್ವಾ ಪೂತೇ ಚತುರ್ಭಾಗಜಲಾವಶೇಷೇ| ರಸೇಽರ್ಧಭಾಗಂ ಮಧುನಃ ಪ್ರದಾಯ ಪಕ್ಷಂ ನಿಧೇಯೋ ಘೃತಭಾಜನಸ್ಥಃ||೪೩|| ಮಧ್ವಾಸವೋಽಯಂ ಕಫಪಿತ್ತಮೇಹಾನ್ ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ನಿಹನ್ಯಾದ್ದ್ವಿಪಲಪ್ರಯೋಗಾತ್| ಪಾಣ್ಡ್ವಾಮಯಾರ್ಶಾಂಸ್ಯರುಚಿಂ ಗ್ರಹಣ್ಯಾ ದೋಷಂ ಕಿಲಾಸಂ ವಿವಿಧಂ ಚ ಕುಷ್ಠಮ್||೪೪|| ಇತಿ ಮಧ್ವಾಸವಃ|

ಲೋಧ್ರಮಿತ್ಯಾದೌ ಕ್ರಮುಕಂ ಪಟ್ಟಿಕಾಲೋಧ್ರಂ ಪೂಗಂ ವಾ| ಇನ್ದ್ರಸಾಹ್ವಾಮ್ ಇನ್ದ್ರವಾರುಣೀಮ್||೪೧-೪೪||

Adhikarana 17 (45) · Śloka 45

ಕ್ವಾಥಃ ಸ ಏವಾಷ್ಟಪಲಂ ಚ ದನ್ತ್ಯಾ ಭಲ್ಲಾತಕಾನಾಂ ಚ ಚತುಷ್ಪಲಂ ಸ್ಯಾತ್| ಸಿತೋಪಲಾ ತ್ವಷ್ಟಪಲಾ ವಿಶೇಷಃ ಕ್ಷೌದ್ರಂ ಚ ತಾವತ್ ಪೃಥಗಾಸವೌ ತೌ||೪೫||

ಕ್ವಾಥಃ ಸ ಏವೇತಿ ತಾವನ್ಮಾನಜಲೇನೈವ ದನ್ತ್ಯಷ್ಟಪಲಂ ಭಲ್ಲಾತಕಚತುಃಪಲಂ ಲೋಧ್ರಾದೀನಿ ಚ ಕರ್ಷಮಾನಾನಿ ದತ್ತ್ವಾ ಕ್ವಾಥಃ ಕರ್ತವ್ಯ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಕ್ಷೌದ್ರಂ ಚ ತಾವದಿತಿ ಕ್ವಾಥಾಪೇಕ್ಷಯಾಽಷ್ಟಭಾಗಮಿತ್ಯರ್ಥಃ||೪೫||

Adhikarana 18 (46-48) · Śloka 48

ಸಾರೋದಕಂ ವಾಽಥ ಕುಶೋದಕಂ ವಾ ಮಧೂದಕಂ ವಾ ತ್ರಿಫಲಾರಸಂ ವಾ| ಸೀಧುಂ ಪಿಬೇದ್ವಾ ನಿಗದಂ ಪ್ರಮೇಹೀ ಮಾಧ್ವೀಕಮಗ್ರ್ಯಂ ಚಿರಸಂಸ್ಥಿತಂ ವಾ||೪೬|| ಮಾಂಸಾನಿ ಶೂಲ್ಯಾನಿ ಮೃಗದ್ವಿಜಾನಾಂ ಖಾದೇದ್ಯವಾನಾಂ ವಿವಿಧಾಂಶ್ಚ ಭಕ್ಷ್ಯಾನ್| ಸಂಶೋಧನಾರಿಷ್ಟಕಷಾಯಲೇಹೈಃ ಸನ್ತರ್ಪಣೋತ್ಥಾಞ್ ಶಮಯೇತ್ ಪ್ರಮೇಹಾನ್||೪೭|| ಭೃಷ್ಟಾನ್ ಯವಾನ್ ಭಕ್ಷಯತಃ ಪ್ರಯೋಗಾಚ್ಛುಷ್ಕಾಂಶ್ಚ ಸಕ್ತೂನ್ನ ಭವನ್ತಿ ಮೇಹಾಃ| ಶ್ವಿತ್ರಂ ಚ ಕೃಚ್ಛ್ರಂ ಕಫಜಂ ಚ ಕುಷ್ಠಂ ತಥೈವ ಮುದ್ಗಾಮಲಕಪ್ರಯೋಗಾನ್||೪೮||

ಸಾರೋದಕಮಿತಿ ಸಾರೈಃ ಖದಿರಾದಿಸಾರೈಃ ಷಡಙ್ಗವಿಧಿನಾ ಕೃತಮುದಕಂ ಸಾರೋದಕಂ ಜ್ಞೇಯಮ್, ಏವಂ ಕುಶೋದಕಂ ಜ್ಞೇಯಮ್| ಮಧುನಾ ಮಧುರೀಕೃತಮುದಕಂ ಮಧೂದಕಮ್| ಶೂಲ್ಯಾನೀತಿ ಶೂಲಪಕ್ವಾನೀತ್ಯರ್ಥಃ | ಮೃಗದ್ವಿಜಾನಾಮಿತ್ಯತ್ರ ಯೌಗಿಕತ್ವಾಜ್ಜಾಙ್ಗಲಮೃಗದ್ವಿಜಾನಾಮಿತಿ ಜ್ಞೇಯಮ್| ಪ್ರಯೋಗಾದಿತಿ ಅಭ್ಯಾಸಾತ್||೪೬-೪೮||

Adhikarana 19 (49) · Śloka 49

ಸನ್ತರ್ಪಣೋತ್ಥೇಷು ಗದೇಷು ಯೋಗಾ ಮೇದಸ್ವಿನಾಂ ಯೇ ಚ ಮಯೋಪದಿಷ್ಟಾಃ| ವಿರೂಕ್ಷಣಾರ್ಥಂ ಕಫಪಿತ್ತಜೇಷು ಸಿದ್ಧಾಃ ಪ್ರಮೇಹೇಷ್ವಪಿ ತೇ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಾಃ||೪೯||

ಸನ್ತರ್ಪಣೋತ್ಥೇಷು ಗದೇಷು ಯೋಗಾ ಸನ್ತರ್ಪಣೀಯಾಧ್ಯಾಯೇ “ತ್ರಿಫಲಾರಗ್ವಧಂ ಪಾಠಾಂ” (ಸೂ.ಅ.೨೩) ಇತ್ಯಾದ್ಯುಕ್ತಾಃ||೪೯||

Adhikarana 20 (50) · Śloka 50

ವ್ಯಾಯಾಮಯೋಗೈರ್ವಿವಿಧೈಃ ಪ್ರಗಾಢೈರುದ್ವರ್ತನೈಃ ಸ್ನಾನಜಲಾವಸೇಕೈಃ| ಸೇವ್ಯತ್ವಗೇಲಾಗುರುಚನ್ದನಾದ್ಯೈರ್ವಿಲೇಪನೈಶ್ಚಾಶು ನ ಸನ್ತಿ ಮೇಹಾಃ||೫೦||

ಸೇವ್ಯಮ್ ಉಶೀರಮ್| ಚನ್ದನಾದ್ಯೈರಿತ್ಯತ್ರ ಆದಿಗ್ರಹಣೇನ ಹಿ ಶೈಲೇಯಾದೀನಾಂ ಗ್ರಹಣಂ ಸ್ಯಾತ್||೫೦||

Adhikarana 21 (51) · Śloka 51

ಕ್ಲೇದಶ್ಚ ಮೇದಶ್ಚ ಕಫಶ್ಚ ವೃದ್ಧಃ ಪ್ರಮೇಹಹೇತುಃ ಪ್ರಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ತಸ್ಮಾತ್| ವೈದ್ಯೇನ ಪೂರ್ವಂ ಕಫಪಿತ್ತಜೇಷು ಮೇಹೇಷು ಕಾರ್ಯಾಣ್ಯಪತರ್ಪಣಾನಿ||೫೧||

ಸಮ್ಪ್ರತ್ಯುತ್ಸರ್ಗತಃ ಕಫಪಿತ್ತಪ್ರಮೇಹಾಣಾಮಪತರ್ಪಣಮಾಹ- ಕ್ಲೇದಶ್ಚೇತ್ಯಾದಿ| ಯದ್ಯಪ್ಯಪತರ್ಪಣೇನ ಗುಲ್ಮಾದಿದೋಷೋ ಭವತಿ, ತಥಾಽಪಿ ಗುಲ್ಮಾದಿಪ್ರಾದುರ್ಭಾವೋ ಯಥಾ ನ ಭವೇತ್ತಥಾಽಪತರ್ಪಣಂ ಕರ್ತವ್ಯಮಿತಿ ಕ್ಲೇದಶ್ಚ ಮೇದಶ್ಚೇತ್ಯಾದಿನಾ ದರ್ಶಯತಿ||೫೧||

Adhikarana 22 (52) · Śloka 52

ಯಾ ವಾತಮೇಹಾನ್ ಪ್ರತಿ ಪೂರ್ವಮುಕ್ತಾ ವಾತೋಲ್ಬಣಾನಾಂ ವಿಹಿತಾ ಕ್ರಿಯಾ ಸಾ| ವಾಯುರ್ಹಿ ಮೇಹೇಷ್ವತಿಕರ್ಶಿತಾನಾಂ ಕುಪ್ಯತ್ಯಸಾಧ್ಯಾನ್ ಪ್ರತಿ ನಾಸ್ತಿ ಚಿನ್ತಾ||೫೨||

ಪೂರ್ವಚಿಕಿತ್ಸಿತೇ ಯಾನಿ “ಸಿದ್ಧಾನಿ ತೈಲಾನಿ ಘೃತಾನಿ ಚೈವ ದೇಯಾನಿ ಮೇಹೇಷ್ವನಿಲಾತ್ಮಕೇಷು” ಇತ್ಯಾದಿನೋಕ್ತಾನಿ, ತಾನಿ ವಾತಾನುಬದ್ಧಮೇಹವಿಷಯಾಣೀತಿ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಯಾ ವಾತಮೇಹಾನಿತ್ಯಾದಿ| ವಾತೋಲ್ಬಣತ್ವಮೇವ ಕುತಃ ಕಫಜೇಷು ಪಿತ್ತಜೇಷು ಚ ಭವತೀತ್ಯಾಹ- ವಾಯುರಿತ್ಯಾದಿ| ಅಸಾಧ್ಯಾನಿತಿ ಉತ್ಪತ್ತಿತಃ||೫೨||

Adhikarana 23 (53) · Śloka 53

ಯೈರ್ಹೇತುಭಿರ್ಯೇ ಪ್ರಭವನ್ತಿ ಮೇಹಾಸ್ತೇಷು ಪ್ರಮೇಹೇಷು ನ ತೇ ನಿಷೇವ್ಯಾಃ| ಹೇತೋರಸೇವಾ ವಿಹಿತಾ ಯಥೈವ ಜಾತಸ್ಯ ರೋಗಸ್ಯ ಭವೇಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಾ||೫೩||

ಯೈರ್ಹೇತುಭಿರಿತ್ಯಾದಿಶ್ಲೋಕಾರ್ಥಪರಿಭಾಷಾ ಸರ್ವರೋಗೇಷ್ವೇವಾನುಮತಾ, ಇಹ ಪ್ರಮೇಹಸ್ಯ ಚಿರಕಾಲಾನುಬನ್ಧಿತಯಾ ಹೇತುಸೇವಾನಿರಾಸಾರ್ಥಮುಚ್ಯತೇ||೫೩||

Adhikarana 24 (54) · Śloka 54

ಹಾರಿದ್ರವರ್ಣಂ ರುಧಿರಂ ಚ ಮೂತ್ರಂ ವಿನಾ ಪ್ರಮೇಹಸ್ಯ ಹಿ ಪೂರ್ವರೂಪೈಃ| ಯೋ ಮೂತ್ರಯೇತ್ತಂ ನ ವದೇತ್ ಪ್ರಮೇಹಂ ರಕ್ತಸ್ಯ ಪಿತ್ತಸ್ಯ ಹಿ ಸ ಪ್ರಕೋಪಃ||೫೪||

ಸಮ್ಪ್ರತಿ ಪ್ರಮೇಹಲಕ್ಷಣಸ್ಯ ರಕ್ತಪಿತ್ತಲಕ್ಷಣಸಾಮ್ಯೇ ರಕ್ತಪಿತ್ತೇ ಪ್ರಮೇಹಚಿಕಿತ್ಸಾ ಮಾ ಭೂದಿತಿ ಕೃತ್ವಾ ಪ್ರಮೇಹರಕ್ತಪಿತ್ತಭೇದಕಂ ಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ಹಾರಿದ್ರವರ್ಣಮಿತ್ಯಾದಿ||೫೪||

Adhikarana 25 (55) · Śloka 55

ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಪ್ರಮೇಹಂ ಮಧುರಂ ಸಪಿಚ್ಛಂ ಮಧೂಪಮಂ ಸ್ಯಾದ್ದ್ವಿವಿಧೋ ವಿಚಾರಃ| ಕ್ಷೀಣೇಷು ದೋಷೇಷ್ವನಿಲಾತ್ಮಕಃ ಸ್ಯಾತ್ ಸನ್ತರ್ಪಣಾದ್ವಾ ಕಫಸಮ್ಭವಃ ಸ್ಯಾತ್||೫೫||

ದೃಷ್ಟ್ವೇತ್ಯಾದಿ| ಕ್ಷೀಣೇಷು ದೋಷೇಷ್ವಿತಿ ಕ್ಷೀಣೇಷು ಕಫಮೇದಃಪ್ರಭೃತಿಷು| ದೋಷತ್ವಂ ಚೇಹ ದೂಷ್ಯೇ ಮೇದಆದಾವವಿವಕ್ಷಿತಂ, ತಥಾಽಪಿ ದೋಷಸಮ್ಬನ್ಧಾದ್ದೋಷಶಬ್ದೋಽತ್ರ ಜ್ಞೇಯಃ; ಕಿಂವಾ ದೋಷೇಷ್ವಿತಿ ಕಫಪಿತ್ತೇಷು; ದ್ವಯೋಶ್ಚ ಬಹುವಚನಂ ವ್ಯಕ್ತ್ಯಪೇಕ್ಷಯಾ ಬಹುತ್ವಾತ್| ಯದಿ ಹಿ ವಾತಿಕಃ ಸ್ಯಾತ್ತದಾ ಹೇತ್ವಭಾವಾತ್ ಕಫೋಽವೃದ್ಧಃ ಸ್ಯಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ; ಸನ್ತರ್ಪಣಾತ್ತು ಯದಿ ಜ್ಞಾತಂ ತರ್ಪಣಜನಿತಕಫವೃದ್ಧತ್ವಂ, ತದಾ ವಾತನಿದಾನಾಭಾವಾನ್ನಾಯಂ ವಾತಜಃ ಕಿನ್ತು ಕಫಜ ಇತ್ಯವಧಾರ್ಯತ ಇತಿ ಭಾವಃ||೫೫||

Adhikarana 26 (56) · Śloka 56

ಸಪೂರ್ವರೂಪಾಃ ಕಫಪಿತ್ತಮೇಹಾಃ ಕ್ರಮೇಣ ಯೇ ವಾತಕೃತಾಶ್ಚ ಮೇಹಾಃ| ಸಾಧ್ಯಾ ನ ತೇ, ಪಿತ್ತಕೃತಾಸ್ತು ಯಾಪ್ಯಾಃ, ಸಾಧ್ಯಾಸ್ತು ಮೇದೋ ಯದಿ ನ ಪ್ರದುಷ್ಟಮ್||೫೬||

ಸಮ್ಪ್ರತ್ಯುಕ್ತಾನುಕ್ತಪ್ರಮೇಹಾಣಾಂ ಸಾಧ್ಯಾಸಾಧ್ಯಯಾಪ್ಯತ್ವೋಪದರ್ಶನಾರ್ಥಮಾಹ- ಸಪೂರ್ವರೂಪಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ಸಹ ಪೂರ್ವರೂಪೇಣ “ಸ್ವೇದೋಽಙ್ಗಗನ್ಧಃ” ಇತ್ಯಾದಿನಾ ವರ್ತನ್ತ ಇತಿ ಸಪೂರ್ವರೂಪಾಃ| ತತ್ರ ಕಫಮೇಹಾಃ ಸಾಧ್ಯಾ ಉಕ್ತಾಸ್ತೇ ಪೂರ್ವರೂಪೇಣ ಸಹ ವರ್ತಮಾನಾ ಅಸಾಧ್ಯಾ ಭವನ್ತಿ, ಪಿತ್ತಮೇಹಾ ಯಾಪ್ಯಾ ಉಕ್ತಾಸ್ತೇ ಪ್ರತ್ಯಾಖ್ಯೇಯಾ ಭವನ್ತಿ| ಸಾಧ್ಯಾವಸ್ಥಾಯಾಮಪಿ ಪೂರ್ವರೂಪಯೋಗೇನ ಯದ್ಯಪಿ ಸರ್ವರೋಗಾಣಾಮಸಾಧ್ಯತ್ವಮುಕ್ತಮ್, ಉಕ್ತಂ ಚ ಯಥಾ- “ಅನ್ಯಸ್ಯಾಪಿ ಚ ರೋಗಸ್ಯ ಪೂರ್ವರೂಪಾಣಿ ಯಂ ನರಮ್| ವಿಶನ್ತ್ಯನೇನ ಕಲ್ಪೇನ ತಸ್ಯಾಪಿ ಮರಣಂ ಧ್ರುವಮ್” (ಇ.ಅ.೫) ಇತಿ; ತತ್ರ ಸರ್ವಪೂರ್ವರೂಪಾನುಬನ್ಧೇ ಸರ್ವರೋಗಾಣಾಮಸಾಧ್ಯತ್ವಮುಕ್ತಮ್, ಇಹ ತು ಅಸಮಸ್ತಪೂರ್ವರೂಪಾನುಬನ್ಧೇಽಪ್ಯಸಾಧ್ಯತ್ವಂ ಭವತೀತಿ ವಿಶೇಷವಚನಾಲ್ಲಭ್ಯತೇ| ತಥಾ ಕ್ರಮೇಣ ಚ ಯೇ ವಾತಕೃತಾಸ್ತೇ ಪೂರ್ವರೂಪರಹಿತಾ ಅಪ್ಯಸಾಧ್ಯಾಃ| ಕ್ರಮೇಣೇತಿ ಯಥೋಕ್ತನಿದಾನಕ್ರಮೇಣ| ಏತೇನ ಯ ಏವ ನಿದಾನೋಕ್ತಾಹೇತ್ವಾದಿಯೋಗೇನ ವಾತಜಾಶ್ಚತ್ವಾರೋ ಜಾಯನ್ತೇ ತೇ ಮೇಹಾ ಅಸಾಧ್ಯಾಃ; ಯೇ ತು ಕಫಜಾಃ ಪಿತ್ತಜಾ ವಾ ವಾತಾನುಬನ್ಧತ್ವೇನ ವಾತಜಾಸ್ತೇ ಸಾಧ್ಯಾ ಯಾಪ್ಯಾ ವಾ| ಅತ ಏವ ತಾನ್ ಪ್ರತಿ “ಸಿದ್ಧಾನಿ ತೈಲಾನಿ ಘೃತಾನಿ ಚೈವ ದೇಯಾನಿ ಮೇಹೇಷ್ವನಿಲಾತ್ಮಕೇಷು” ಇತ್ಯನೇನ ಚಿಕಿತ್ಸೋಕ್ತಾ| ಪೂರ್ವರೂಪರಾಹಿತ್ಯೇನ ಪಿತ್ತಕೃತೇ ಪ್ರಮೇಹೇ ಕದಾಚಿತ್ ಸಾಧ್ಯತ್ವಮಪಿ ಭವತೀತ್ಯಪವಾದವಿಧಿಂ ದರ್ಶಯಿತುಮುತ್ಸರ್ಗಪ್ರಾಪ್ತಾಂ ಪೈತ್ತಿಕಯಾಪ್ಯತಾಮನುವದತಿ- ಪಿತ್ತಕೃತಾಸ್ತು ಯಾಪ್ಯಾ ಇತಿ| ಅವಸ್ಥಾಸಾಧ್ಯಾನ್ ಪೈತ್ತಿಕಾನಾಹ- ಸಾಧ್ಯಾಸ್ತ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ನ ಪ್ರದುಷ್ಟಮಿತಿ ನ ಪ್ರಕರ್ಷೇಣ ದುಷ್ಟಮ್; ಅದುಷ್ಟಮೇದಸಃ ಪೈತ್ತಿಕಾಃ ಸಾಧ್ಯಾ ಭವನ್ತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಕಿಂವಾ ಪ್ರದುಷ್ಟಾಃ ಕಫಪಿತ್ತಮೇಹಾಸ್ತಾವದಸಾಧ್ಯಾಃ, ತಥಾ ಕಫಪಿತ್ತಮೇಹಾ ಯೇ ಧಾತ್ವಪಕರ್ಷಣಾದ್ವಾತಕೃತಾ ಭವನ್ತಿ ತೇಽಪಿ ಸಪೂರ್ವರೂಪಾಃ ಸನ್ತೋಽಸಾಧ್ಯಾ ಭವನ್ತಿ| ಯೇ ತು ಪೂರ್ವರೂಪತ್ವೇನ ಕಿಯನ್ತಃಶಿರಸೀಯೋಕ್ತಂ ಪ್ರಮೇಹಂ ವಿಂಶತಿಪ್ರಮೇಹಾತಿರಿಕ್ತಂ ವರ್ಣಯನ್ತಿ, ತೇ “ವಿಂಶತಿರೇವ ಮೇಹಾಃ” ಇತಿ ಸಙ್ಖ್ಯಾನಿಯಮೇನೈವ ಪ್ರತ್ಯಾದಿಷ್ಟಾಃ||೫೬||

Adhikarana 27 (57) · Śloka 57

ಜಾತಃ ಪ್ರಮೇಹೀ ಮಧುಮೇಹಿನೋ ವಾ ನ ಸಾಧ್ಯ ಉಕ್ತಃ ಸ ಹಿ ಬೀಜದೋಷಾತ್| ಯೇ ಚಾಪಿ ಕೇಚಿತ್ ಕುಲಜಾ ವಿಕಾರಾ ಭವನ್ತಿ ತಾಂಶ್ಚ ಪ್ರವದನ್ತ್ಯಸಾಧ್ಯಾನ್||೫೭||

ಮೇಹಾನಾಮಸಾಧ್ಯತಾಪ್ರಕಾರಾನ್ತರಮಾಹ- ಜಾತ ಇತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರಮೇಹೀ ಯಃ ಪ್ರಮೇಹಿಣೋ ಜಾತಃ ಸೋಽಪ್ಯಸಾಧ್ಯೋ ಭವತಿ| ಅತ್ರಾಪಿ ಹೇತುಮಾಹ- ಸ ಹಿ ಬೀಜದೋಷಾದಿತಿ; ಪ್ರಮೇಹಾರಮ್ಭಕದೋಷದುಷ್ಟಬೀಜಜಾತಪ್ರಮೇಹಿತ್ವಾತ್| ಮಧುಮೇಹಶಬ್ದೇನಾತ್ರ ಮೇಹಮಾತ್ರಮುಚ್ಯತೇ, ಯದಿ ತು ವಾತಿಕ ಉಪೇಕ್ಷಿತೋ ವಾ ಮೇಹೋ ಮಧುಮೇಹ ಉಚ್ಯತೇ, ತದೇತರಪ್ರಮೇಹಯುಕ್ತಮಾತಾಪಿತೃಜನಿತಪ್ರಮೇಹಿಣೋ ನಾಸಾಧ್ಯತ್ವಂ ಸ್ಯಾತ್| ಕಿಞ್ಚ ಮಧುಮೇಹಿನೋ ಜನಿತಸ್ಯ ಮಧುಮೇಹಿತ್ವಮೇವ ಕಾರಣಾನುರೂಪತಯಾ ಯುಕ್ತಮ್| ತತಶ್ಚ ಮಧುಮೇಹೀ ಮಧುಮೇಹಿನೋ ವಾ ಜಾತೋ ನ ಸಾಧ್ಯ ಇತಿ ವಕ್ತುಮುಚಿತಮ್| ತಸ್ಮಾದಪತ್ಯೇ ಸಾಮಾನ್ಯೇನ ಪ್ರಮೇಹವಚನೇನಾಪಿ ತತ್ಕಾರಣೇ ಪಿತರಿ ಕಾರ್ಯಾನುರೂಪಃ ಪ್ರಮೇಹೋ ಮಧುಮೇಹಶಬ್ದವಾಚ್ಯೋ ಜ್ಞೇಯಃ| ಮೇಹಶಬ್ದೋಽಯಂ ಸಾಮಾನ್ಯೇನ ಸರ್ವಮೇಹೇಷು ವರ್ತತ ಏವ, ಯತಃ ಕಿಯನ್ತಃಶಿರಸೀಯೇ ಯಾ ಪಿಡಕಾ ಮಧುಮೇಹಸಮ್ಬನ್ಧಿತ್ವೇನೋಕ್ತಾಸ್ತಾ ಇಹ “ಪ್ರಮೇಹಿಣಾಂ ಯಾ ಪಿಡಕಾ” ಇತ್ಯನೇನ ಸಾಮಾನ್ಯಪ್ರಮೇಹಸಮ್ಬನ್ಧಿತಯಾಽನುದಿತಾಃ, ತಸ್ಮಾನ್ಮಧುಮೇಹಶಬ್ದಃ ಸರ್ವಪ್ರಮೇಹೇ ಮಧುಮೇಹವಿಶೇಷೇ ಚ ವರ್ತತೇ; ಯಥಾ ತೃಣಶಬ್ದಃ ಸರ್ವತೃಣೇ ತೃಣವಿಶೇಷೇ ಚ ವರ್ತತೇ| ಪ್ರಪಞ್ಚಿತಶ್ಚಾಯಮರ್ಥಃ ಕಿಯನ್ತಃಶಿರಸೀಯೇ ಇತಿ ನೇಹ ಪ್ರತನ್ಯತೇ| ಕುಲಜಪ್ರಮೇಹಾಸಾಧ್ಯತಾಪ್ರಸಙ್ಗೇನಾಪರೇಷಾಮಪ್ಯಸಾಧ್ಯತಾಮಾಹ- ಯೇ ಚಾಪೀತ್ಯಾದಿ| ಕುಲಜಾ ಇತಿ ಪಿತೃಪಿತಾಮಹಾದಿಕಾರಣೋದ್ಭೂತಾಃ| ಅನೇನೈವ ಸಾಮಾನ್ಯೇನ ವಚನೇನ ಪ್ರಮೇಹಸ್ಯಾಪಿ ಕುಲಜಸ್ಯಾಸಾಧ್ಯತಾಯಾಂ ಸಿದ್ಧಾಯಾಂ ಪುನಸ್ತದ್ವಚನಂ ಸನ್ತಾನಾನುಬನ್ಧಿತ್ವೋಪದರ್ಶನಾರ್ಥಮ್| ಉಕ್ತಂ ಹಿ- “ಪ್ರಮೇಹೋಽನುಸಙ್ಗಿನಾಮ್” (ಸೂ.ಅ.೨೫) ಇತಿ||೫೭||

Adhikarana 28 (58) · Śloka 58

ಪ್ರಮೇಹಿಣಾಂ ಯಾಃ ಪಿಡಕಾ ಮಯೋಕ್ತಾ ರೋಗಾಧಿಕಾರೇ ಪೃಥಗೇವ ಸಪ್ತ| ತಾಃ ಶಲ್ಯವಿದ್ಭಿಃ ಕುಶಲೈಶ್ಚಿಕಿತ್ಸ್ಯಾಃ ಶಸ್ತ್ರೇಣ ಸಂಶೋಧನರೋಪಣೈಶ್ಚ||೫೮||

ಪ್ರಮೇಹಪಿಡಕಾಚಿಕಿತ್ಸಾಸೂತ್ರಮಾಹ- ಪ್ರಮೇಹಿಣಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ರೋಗಾಧಿಕಾರೇ ಇತಿ ರೋಗಚತುಷ್ಕೇ| ಅತ್ರ ಶಲ್ಯಾಧಿಕಾರತ್ವೇನ “ಅನ್ಯಾಧಿಕಾರೇಷು ನ ವಿಸ್ತರೋಕ್ತಿಃ” (ಚಿ.ಅ.೨೬) ಇತಿ ವಚನಾನ್ನ ವಿಸ್ತರಃ ಕೃತಃ||೫೮||

Adhikarana 29 (59-61) · Śloka 61

ತತ್ರ ಶ್ಲೋಕಾಃ- ಹೇತುರ್ದೋಷೋ ದೂಷ್ಯಂ ಮೇಹಾನಾಂ ಸಾಧ್ಯತಾನುರೂಪಶ್ಚ| ಮೇಹೀ ದ್ವಿವಿಧಸ್ತ್ರಿವಿಧಂ ಭಿಷಗ್ಜಿತಮತಿಕ್ಷಪಣದೋಷಃ||೫೯|| ಆದ್ಯಾ ಯವಾನ್ನವಿಕೃತಿರ್ಮನ್ಥಾ ಮೇಹಾಪಹಾಃ ಕಷಾಯಾಶ್ಚ| ತೈಲಘೃತಲೇಹಯೋಗಾ ಭಕ್ಷ್ಯಾಃ ಪ್ರವರಾಸವಾಃ ಸಿದ್ಧಾಃ||೬೦|| ವ್ಯಾಯಾಮವಿಧಿರ್ವಿವಿಧಃ ಸ್ನಾನಾನ್ಯುದ್ವರ್ತನಾನಿ ಗನ್ಧಾಶ್ಚ| ಮೇಹಾನಾಂ ಪ್ರಶಮಾರ್ಥಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತೇ ದಿಷ್ಟಮೇತಾವತ್||೬೧||

ಹೇತುರಿತ್ಯಾದಿಃ ಸಙ್ಗ್ರಹಃ| ತ್ರಿವಿಧಂ ಭಿಷಗ್ಜಿತಮಿತಿ ಸಂಶೋಧನಂ, ಸಂಶಮನಂ ನಿದಾನವರ್ಜನಂ ಚ| ಆದ್ಯಾ ಇತಿ ಭಕ್ಷಣೀಯಾಃ| ಶೇಷಂ ಸುಗಮಮ್||೫೯-೬೧||

Adhikarana puShpikA · Śloka 6

ಇತ್ಯಗ್ನಿವೇಶಕೃತೇ ತನ್ತ್ರೇ ಚರಕಪ್ರತಿಸಂಸ್ಕೃತೇ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಸ್ಥಾನೇ ಪ್ರಮೇಹಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮ ಷಷ್ಠೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೬||

ಇತಿ ಶ್ರೀಚಕ್ತಪಾಣಿದತ್ತವಿರಚಿತಾಯಾಂ ಚರಕತಾತ್ಪರ್ಯಟೀಕಾಯಾಮಾಯುರ್ವೇದದೀಪಿಕಾಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಸ್ಥಾನೇ ಪ್ರಮೇಹಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮ ಷಷ್ಠೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೬||