Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತಃ ಪ್ರಮೇಹಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ||೧|| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹ ಭಗವಾನಾತ್ರೇಯಃ||೨||
View original
अथातः प्रमेहचिकित्सितं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
12. pramēhacikitsitam
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ನಿರ್ಮೋಹಮಾನಾನುಶಯೋ ನಿರಾಶಃ ಪುನರ್ವಸುರ್ಜ್ಞಾನತಪೋವಿಶಾಲಃ| ಕಾಲೇಽಗ್ನಿವೇಶಾಯ ಸಹೇತುಲಿಙ್ಗಾನುವಾಚ ಮೇಹಾಞ್ಶಮನಂ ಚ ತೇಷಾಮ್||೩||
View original
निर्मोहमानानुशयो निराशः पुनर्वसुर्ज्ञानतपोविशालः| कालेऽग्निवेशाय सहेतुलिङ्गानुवाच मेहाञ्शमनं च तेषाम्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ಆಸ್ಯಾಸುಖಂ ಸ್ವಪ್ನಸುಖಂ ದಧೀನಿ ಗ್ರಾಮ್ಯೌದಕಾನೂಪರಸಾಃ ಪಯಾಂಸಿ| ನವಾನ್ನಪಾನಂ ಗುಡವೈಕೃತಂ ಚ ಪ್ರಮೇಹಹೇತುಃ ಕಫಕೃಚ್ಚ ಸರ್ವಮ್||೪||
View original
आस्यासुखं स्वप्नसुखं दधीनि ग्राम्यौदकानूपरसाः पयांसि| नवान्नपानं गुडवैकृतं च प्रमेहहेतुः कफकृच्च सर्वम्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5-6) · Śloka 6
ಮೇದಶ್ಚ ಮಾಂಸಂ ಚ ಶರೀರಜಂ ಚ ಕ್ಲೇದಂ ಕಫೋ ಬಸ್ತಿಗತಂ ಪ್ರದೂಷ್ಯ| ಕರೋತಿ ಮೇಹಾನ್ ಸಮುದೀರ್ಣಮುಷ್ಣೈಸ್ತಾನೇವ ಪಿತ್ತಂ ಪರಿದೂಷ್ಯ ಚಾಪಿ||೫|| ಕ್ಷೀಣೇಷು ದೋಷೇಷ್ವವಕೃಷ್ಯ ಬಸ್ತೌ ಧಾತೂನ್ ಪ್ರಮೇಹಾನನಿಲಃ ಕರೋತಿ| ದೋಷೋ ಹಿ ಬಸ್ತಿಂ ಸಮುಪೇತ್ಯ ಮೂತ್ರಂ ಸನ್ದೂಷ್ಯ ಮೇಹಾಞ್ಜನಯೇದ್ಯಥಾಸ್ವಮ್||೬||
View original
मेदश्च मांसं च शरीरजं च क्लेदं कफो बस्तिगतं प्रदूष्य| करोति मेहान् समुदीर्णमुष्णैस्तानेव पित्तं परिदूष्य चापि||५|| क्षीणेषु दोषेष्ववकृष्य बस्तौ धातून् प्रमेहाननिलः करोति| दोषो हि बस्तिं समुपेत्य मूत्रं सन्दूष्य मेहाञ्जनयेद्यथास्वम्||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (7) · Śloka 7
ಸಾಧ್ಯಾಃ ಕಫೋತ್ಥಾ ದಶ, ಪಿತ್ತಜಾಃ ಷಟ್ ಯಾಪ್ಯಾ, ನ ಸಾಧ್ಯಃ ಪವನಾಚ್ಚತುಷ್ಕಃ| ಸಮಕ್ರಿಯತ್ವಾದ್ವಿಷಮಕ್ರಿಯತ್ವಾನ್ಮಹಾತ್ಯಯತ್ವಾಚ್ಚ ಯಥಾಕ್ರಮಂ ತೇ||೭||
View original
साध्याः कफोत्था दश, पित्तजाः षट् याप्या, न साध्यः पवनाच्चतुष्कः| समक्रियत्वाद्विषमक्रियत्वान्महात्ययत्वाच्च यथाक्रमं ते||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
ಕಫಃ ಸಪಿತ್ತಃ ಪವನಶ್ಚ ದೋಷಾ ಮೇದೋಽಸ್ರಶುಕ್ರಾಮ್ಬುವಸಾಲಸೀಕಾಃ| ಮಜ್ಜಾ ರಸೌಜಃ ಪಿಶಿತಂ ಚ ದೂಷ್ಯಾಃ ಪ್ರಮೇಹಿಣಾಂ, ವಿಂಶತಿರೇವ ಮೇಹಾಃ||೮||
View original
कफः सपित्तः पवनश्च दोषा मेदोऽस्रशुक्राम्बुवसालसीकाः| मज्जा रसौजः पिशितं च दूष्याः प्रमेहिणां, विंशतिरेव मेहाः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (9-11) · Śloka 11
ಜಲೋಪಮಂ ಚೇಕ್ಷುರಸೋಪಮಂ ವಾ ಘನಂ ಘನಂ ಚೋಪರಿ ವಿಪ್ರಸನ್ನಮ್| ಶುಕ್ಲಂ ಸಶುಕ್ರಂ ಶಿಶಿರಂ ಶನೈರ್ವಾ ಲಾಲೇವ ವಾ ವಾಲುಕಯಾ ಯುತಂ ವಾ||೯|| ವಿದ್ಯಾತ್ ಪ್ರಮೇಹಾನ್ ಕಫಜಾನ್ ದಶೈತಾನ್ ಕ್ಷಾರೋಪಮಂ ಕಾಲಮಥಾಪಿ ನೀಲಮ್| ಹಾರಿದ್ರಮಾಞ್ಜಿಷ್ಠಮಥಾಪಿ ರಕ್ತಮೇತಾನ್ ಪ್ರಮೇಹಾನ್ ಷಡುಶನ್ತಿ ಪಿತ್ತಾತ್||೧೦|| ಮಜ್ಜೌಜಸಾ ವಾ ವಸಯಾಽನ್ವಿತಂ ವಾ ಲಸೀಕಯಾ ವಾ ಸತತಂ ವಿಬದ್ಧಮ್| ಚತುರ್ವಿಧಂ ಮೂತ್ರಯತೀಹ ವಾತಾಚ್ಛೇಷೇಷು ಧಾತುಷ್ವಪಕರ್ಷಿತೇಷು||೧೧||
View original
जलोपमं चेक्षुरसोपमं वा घनं घनं चोपरि विप्रसन्नम्| शुक्लं सशुक्रं शिशिरं शनैर्वा लालेव वा वालुकया युतं वा||९|| विद्यात् प्रमेहान् कफजान् दशैतान् क्षारोपमं कालमथापि नीलम्| हारिद्रमाञ्जिष्ठमथापि रक्तमेतान् प्रमेहान् षडुशन्ति पित्तात्||१०|| मज्जौजसा वा वसयाऽन्वितं वा लसीकया वा सततं विबद्धम्| चतुर्विधं मूत्रयतीह वाताच्छेषेषु धातुष्वपकर्षितेषु||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (12) · Śloka 12
ವರ್ಣಂ ರಸಂ ಸ್ಪರ್ಶಮಥಾಪಿ ಗನ್ಧಂ ಯಥಾಸ್ವದೋಷಂ ಭಜತೇ ಪ್ರಮೇಹಃ| ಶ್ಯಾವಾರುಣೋ ವಾತಕೃತಃ ಸಶೂಲೋ ಮಜ್ಜಾದಿಸಾದ್ಗುಣ್ಯಮುಪೈತ್ಯಸಾಧ್ಯಃ||೧೨||
View original
वर्णं रसं स्पर्शमथापि गन्धं यथास्वदोषं भजते प्रमेहः| श्यावारुणो वातकृतः सशूलो मज्जादिसाद्गुण्यमुपैत्यसाध्यः||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (13-14) · Śloka 14
ಸ್ವೇದೋಽಙ್ಗಗನ್ಧಃ ಶಿಥಿಲಾಙ್ಗತಾ ಚ ಶಯ್ಯಾಸನಸ್ವಪ್ನಸುಖೇ ರತಿಶ್ಚ| ಹೃನ್ನೇತ್ರಜಿಹ್ವಾಶ್ರವಣೋಪದೇಹೋ ಘನಾಙ್ಗತಾ ಕೇಶನಖಾತಿವೃದ್ಧಿಃ||೧೩|| ಶೀತಪ್ರಿಯತ್ವಂ ಗಲತಾಲುಶೋಷೋ ಮಾಧುರ್ಯಮಾಸ್ಯೇ ಕರಪಾದದಾಹಃ| ಭವಿಷ್ಯತೋ ಮೇಹಗದಸ್ಯ ರೂಪಂ ಮೂತ್ರೇಽಭಿಧಾವನ್ತಿ ಪಿಪೀಲಿಕಾಶ್ಚ||೧೪||
View original
स्वेदोऽङ्गगन्धः शिथिलाङ्गता च शय्यासनस्वप्नसुखे रतिश्च| हृन्नेत्रजिह्वाश्रवणोपदेहो घनाङ्गता केशनखातिवृद्धिः||१३|| शीतप्रियत्वं गलतालुशोषो माधुर्यमास्ये करपाददाहः| भविष्यतो मेहगदस्य रूपं मूत्रेऽभिधावन्ति पिपीलिकाश्च||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (15-17) · Śloka 17
ಸ್ಥೂಲಃ ಪ್ರಮೇಹೀ ಬಲವಾನಿಹೈಕಃ ಕೃಶಸ್ತಥೈಕಃ ಪರಿದುರ್ಬಲಶ್ಚ| ಸಮ್ಬೃಂಹಣಂ ತತ್ರ ಕೃಶಸ್ಯ ಕಾರ್ಯಂ ಸಂಶೋಧನಂ ದೋಷಬಲಾಧಿಕಸ್ಯ||೧೫|| ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ಯ ಯೋಗಾ ವಿವಿಧಾಃ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಾಃ ಕಲ್ಪೋಪದಿಷ್ಟಾ ಮಲಶೋಧನಾಯ | ಊರ್ಧ್ವಂ ತಥಾಽಧಶ್ಚ ಮಲೇಽಪನೀತೇ ಮೇಹೇಷು ಸನ್ತರ್ಪಣಮೇವ ಕಾರ್ಯಮ್||೧೬|| ಗುಲ್ಮಃ ಕ್ಷಯೋ ಮೇಹನಬಸ್ತಿಶೂಲಂ ಮೂತ್ರಗ್ರಹಶ್ಚಾಪ್ಯಪತರ್ಪಣೇನ| ಪ್ರಮೇಹಿಣಃ ಸ್ಯುಃ, ಪರಿತರ್ಪಣಾನಿ ಕಾರ್ಯಾಣಿ ತಸ್ಯ ಪ್ರಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ವಹ್ನಿಮ್||೧೭||
View original
स्थूलः प्रमेही बलवानिहैकः कृशस्तथैकः परिदुर्बलश्च| सम्बृंहणं तत्र कृशस्य कार्यं संशोधनं दोषबलाधिकस्य||१५|| स्निग्धस्य योगा विविधाः प्रयोज्याः कल्पोपदिष्टा मलशोधनाय | ऊर्ध्वं तथाऽधश्च मलेऽपनीते मेहेषु सन्तर्पणमेव कार्यम्||१६|| गुल्मः क्षयो मेहनबस्तिशूलं मूत्रग्रहश्चाप्यपतर्पणेन| प्रमेहिणः स्युः, परितर्पणानि कार्याणि तस्य प्रसमीक्ष्य वह्निम्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (18-24) · Śloka 24
ಸಂಶೋಧನಂ ನಾರ್ಹತಿ ಯಃ ಪ್ರಮೇಹೀ ತಸ್ಯ ಕ್ರಿಯಾ ಸಂಶಮನೀ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಾ| ಮನ್ಥಾಃ ಕಷಾಯಾ ಯವಚೂರ್ಣಲೇಹಾಃ ಪ್ರಮೇಹಶಾನ್ತ್ಯೈ ಲಘವಶ್ಚ ಭಕ್ಷ್ಯಾಃ||೧೮|| ಯೇ ವಿಷ್ಕಿರಾ ಯೇ ಪ್ರತುದಾ ವಿಹಙ್ಗಾಸ್ತೇಷಾಂ ರಸೈರ್ಜಾಙ್ಗಲಜೈರ್ಮನೋಜ್ಞೈಃ| ಯವೌದನಂ ರೂಕ್ಷಮಥಾಪಿ ವಾಟ್ಯಮದ್ಯಾತ್ ಸಸಕ್ತೂನಪಿ ಚಾಪ್ಯಪೂಪಾನ್||೧೯|| ಮುದ್ಗಾದಿಯೂಷೈರಥ ತಿಕ್ತಶಾಕೈಃ ಪುರಾಣಶಾಲ್ಯೋದನಮಾದದೀತ| ದನ್ತೀಙ್ಗುದೀತೈಲಯುತಂ ಪ್ರಮೇಹೀ ತಥಾಽತಸೀಸರ್ಷಪತೈಲಯುಕ್ತಮ್||೨೦|| ಸಷಷ್ಟಿಕಂ ಸ್ಯಾತ್ತೃಣಧಾನ್ಯಮನ್ನಂ ಯವಪ್ರಧಾನಸ್ತು ಭವೇತ್ ಪ್ರಮೇಹೀ| ಯವಸ್ಯ ಭಕ್ಷ್ಯಾನ್ ವಿವಿಧಾಂಸ್ತಥಾಽದ್ಯಾತ್ ಕಫಪ್ರಮೇಹೀ ಮಧುಸಮ್ಪ್ರಯುಕ್ತಾನ್||೨೧|| ನಿಶಿಸ್ಥಿತಾನಾಂ ತ್ರಿಫಲಾಕಷಾಯೇ ಸ್ಯುಸ್ತರ್ಪಣಾಃ ಕ್ಷೌದ್ರಯುತಾ ಯವಾನಾಮ್| ತಾನ್ ಸೀಧುಯುಕ್ತಾನ್ ಪ್ರಪಿಬೇತ್ ಪ್ರಮೇಹೀ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕಾನ್ಮೇಹವಧಾರ್ಥಮೇವ||೨೨|| ಯೇ ಶ್ಲೇಷ್ಮಮೇಹೇ ವಿಹಿತಾಃ ಕಷಾಯಾಸ್ತೈರ್ಭಾವಿತಾನಾಂ ಚ ಪೃಥಗ್ಯವಾನಾಮ್| ಸಕ್ತೂನಪೂಪಾನ್ ಸಗುಡಾನ್ ಸಧಾನಾನ್ ಭಕ್ಷ್ಯಾಂಸ್ತಥಾಽನ್ಯಾನ್ ವಿವಿಧಾಂಶ್ಚ ಖಾದೇತ್||೨೩|| ಖರಾಶ್ವಗೋಹಂಸಪೃಷದ್ಭೃತಾನಾಂ ತಥಾ ಯವಾನಾಂ ವಿವಿಧಾಶ್ಚ ಭಕ್ಷ್ಯಾಃ| ದೇಯಾಸ್ತಥಾ ವೇಣುಯವಾ ಯವಾನಾಂ ಕಲ್ಪೇನ ಗೋಧೂಮಮಯಾಶ್ಚ ಭಕ್ಷ್ಯಾಃ||೨೪||
View original
संशोधनं नार्हति यः प्रमेही तस्य क्रिया संशमनी प्रयोज्या| मन्थाः कषाया यवचूर्णलेहाः प्रमेहशान्त्यै लघवश्च भक्ष्याः||१८|| ये विष्किरा ये प्रतुदा विहङ्गास्तेषां रसैर्जाङ्गलजैर्मनोज्ञैः| यवौदनं रूक्षमथापि वाट्यमद्यात् ससक्तूनपि चाप्यपूपान्||१९|| मुद्गादियूषैरथ तिक्तशाकैः पुराणशाल्योदनमाददीत| दन्तीङ्गुदीतैलयुतं प्रमेही तथाऽतसीसर्षपतैलयुक्तम्||२०|| सषष्टिकं स्यात्तृणधान्यमन्नं यवप्रधानस्तु भवेत् प्रमेही| यवस्य भक्ष्यान् विविधांस्तथाऽद्यात् कफप्रमेही मधुसम्प्रयुक्तान्||२१|| निशिस्थितानां त्रिफलाकषाये स्युस्तर्पणाः क्षौद्रयुता यवानाम्| तान् सीधुयुक्तान् प्रपिबेत् प्रमेही प्रायोगिकान्मेहवधार्थमेव||२२|| ये श्लेष्ममेहे विहिताः कषायास्तैर्भावितानां च पृथग्यवानाम्| सक्तूनपूपान् सगुडान् सधानान् भक्ष्यांस्तथाऽन्यान् विविधांश्च खादेत्||२३|| खराश्वगोहंसपृषद्भृतानां तथा यवानां विविधाश्च भक्ष्याः| देयास्तथा वेणुयवा यवानां कल्पेन गोधूममयाश्च भक्ष्याः||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (25) · Śloka 25
ಸಂಶೋಧನೋಲ್ಲೇಖನಲಙ್ಘನಾನಿ ಕಾಲೇ ಪ್ರಯುಕ್ತಾನಿ ಕಫಪ್ರಮೇಹಾನ್| ಜಯನ್ತಿ ಪಿತ್ತಪ್ರಭವಾನ್ ವಿರೇಕಃ ಸನ್ತರ್ಪಣಃ ಸಂಶಮನೋ ವಿಧಿಶ್ಚ||೨೫||
View original
संशोधनोल्लेखनलङ्घनानि काले प्रयुक्तानि कफप्रमेहान्| जयन्ति पित्तप्रभवान् विरेकः सन्तर्पणः संशमनो विधिश्च||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (26-34) · Śloka 34
ದಾರ್ವೀಂ ಸುರಾಹ್ವಾಂ ತ್ರಿಫಲಾಂ ಸಮುಸ್ತಾಂ ಕಷಾಯಮುತ್ಕ್ವಾಥ್ಯ ಪಿಬೇತ್ ಪ್ರಮೇಹೀ| ಕ್ಷೌದ್ರೇಣ ಯುಕ್ತಾಮಥವಾ ಹರಿದ್ರಾಂ ಪಿಬೇದ್ರಸೇನಾಮಲಕೀಫಲಾನಾಮ್||೨೬|| ಹರೀತಕೀಕಟ್ಫಲಮುಸ್ತಲೋಧ್ರಂ ಪಾಠಾವಿಡಙ್ಗಾರ್ಜುನಧನ್ವನಾಶ್ಚ| ಉಭೇ ಹರಿದ್ರೇ ತಗರಂ ವಿಡಙ್ಗಂ ಕದಮ್ಬಶಾಲಾರ್ಜುನದೀಪ್ಯಕಾಶ್ಚ||೨೭|| ದಾರ್ವೀ ವಿಡಙ್ಗಂ ಖದಿರೋ ಧವಶ್ಚ ಸುರಾಹ್ವಕುಷ್ಠಾಗುರುಚನ್ದನಾನಿ| ದಾರ್ವ್ಯಗ್ನಿಮನ್ಥೌ ತ್ರಿಫಲಾ ಸಪಾಠಾ ಪಾಠಾ ಚ ಮೂರ್ವಾ ಚ ತಥಾ ಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರಾ||೨೮|| ಯವಾನ್ಯುಶೀರಾಣ್ಯಭಯಾಗುಡೂಚೀಚವ್ಯಾಭಯಾಚಿತ್ರಕಸಪ್ತಪರ್ಣಾಃ| ಪಾದೈಃ ಕಷಾಯಾಃ ಕಫಮೇಹಿನಾಂ ತೇ ದಶೋಪದಿಷ್ಟಾ ಮಧುಸಮ್ಪ್ರಯುಕ್ತಾಃ||೨೯|| ಉಶೀರಲೋಧ್ರಾಞ್ಜನಚನ್ದನಾನಾಮುಶೀರಮುಸ್ತಾಮಲಕಾಭಯಾನಾಮ್| ಪಟೋಲನಿಮ್ಬಾಮಲಕಾಮೃತಾನಾಂ ಮುಸ್ತಾಭಯಾಪದ್ಮಕವೃಕ್ಷಕಾಣಾಮ್||೩೦|| ಲೋಧ್ರಾಮ್ಬುಕಾಲೀಯಕಧಾತಕೀನಾಂ ನಿಮ್ಬಾರ್ಜುನಾಮ್ರಾತನಿಶೋತ್ಪಲಾನಾಮ್| ಶಿರೀಷಸರ್ಜಾರ್ಜುನಕೇಶರಾಣಾಂ ಪ್ರಿಯಙ್ಗುಪದ್ಮೋತ್ಪಲಕಿಂಶುಕಾನಾಮ್||೩೧|| ಅಶ್ವತ್ಥಪಾಠಾಸನವೇತಸಾನಾಂ ಕಟಙ್ಕಟೇರ್ಯುತ್ಪಲಮುಸ್ತಕಾನಾಮ್| ಪೈತ್ತೇಷು ಮೇಹೇಷು ದಶ ಪ್ರದಿಷ್ಟಾಃ ಪಾದೈಃ ಕಷಾಯಾ ಮಧುಸಮ್ಪ್ರಯುಕ್ತಾಃ||೩೨|| ಸರ್ವೇಷು ಮೇಹೇಷು ಮತೌ ತು ಪೂರ್ವೌ ಕಷಾಯಯೋಗೌ ವಿಹಿತಾಸ್ತು ಸರ್ವೇ| ಮನ್ಥಸ್ಯ ಪಾನೇ ಯವಭಾವನಾಯಾಂ ಸ್ಯುರ್ಭೋಜನೇ ಪಾನವಿಧೌ ಪೃಥಕ್ ಚ||೩೩|| ಸಿದ್ಧಾನಿ ತೈಲಾನಿ ಘೃತಾನಿ ಚೈವ ದೇಯಾನಿ ಮೇಹೇಷ್ವನಿಲಾತ್ಮಕೇಷು| ಮೇದಃ ಕಫಶ್ಚೈವ ಕಷಾಯಯೋಗೈಃ ಸ್ನೇಹೈಶ್ಚ ವಾಯುಃ ಶಮಮೇತಿ ತೇಷಾಮ್||೩೪||
View original
दार्वीं सुराह्वां त्रिफलां समुस्तां कषायमुत्क्वाथ्य पिबेत् प्रमेही| क्षौद्रेण युक्तामथवा हरिद्रां पिबेद्रसेनामलकीफलानाम्||२६|| हरीतकीकट्फलमुस्तलोध्रं पाठाविडङ्गार्जुनधन्वनाश्च| उभे हरिद्रे तगरं विडङ्गं कदम्बशालार्जुनदीप्यकाश्च||२७|| दार्वी विडङ्गं खदिरो धवश्च सुराह्वकुष्ठागुरुचन्दनानि| दार्व्यग्निमन्थौ त्रिफला सपाठा पाठा च मूर्वा च तथा श्वदंष्ट्रा||२८|| यवान्युशीराण्यभयागुडूचीचव्याभयाचित्रकसप्तपर्णाः| पादैः कषायाः कफमेहिनां ते दशोपदिष्टा मधुसम्प्रयुक्ताः||२९|| उशीरलोध्राञ्जनचन्दनानामुशीरमुस्तामलकाभयानाम्| पटोलनिम्बामलकामृतानां मुस्ताभयापद्मकवृक्षकाणाम्||३०|| लोध्राम्बुकालीयकधातकीनां निम्बार्जुनाम्रातनिशोत्पलानाम्| शिरीषसर्जार्जुनकेशराणां प्रियङ्गुपद्मोत्पलकिंशुकानाम्||३१|| अश्वत्थपाठासनवेतसानां कटङ्कटेर्युत्पलमुस्तकानाम्| पैत्तेषु मेहेषु दश प्रदिष्टाः पादैः कषाया मधुसम्प्रयुक्ताः||३२|| सर्वेषु मेहेषु मतौ तु पूर्वौ कषाययोगौ विहितास्तु सर्वे| मन्थस्य पाने यवभावनायां स्युर्भोजने पानविधौ पृथक् च||३३|| सिद्धानि तैलानि घृतानि चैव देयानि मेहेष्वनिलात्मकेषु| मेदः कफश्चैव कषाययोगैः स्नेहैश्च वायुः शममेति तेषाम्||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (35-36) · Śloka 36
ಕಮ್ಪಿಲ್ಲಸಪ್ತಚ್ಛದಶಾಲಜಾನಿ ಬೈಭೀತರೌಹೀತಕಕೌಟಜಾನಿ| ಕಪಿತ್ಥಪುಷ್ಪಾಣಿ ಚ ಚೂರ್ಣಿತಾನಿ ಕ್ಷೌದ್ರೇಣ ಲಿಹ್ಯಾತ್ ಕಫಪಿತ್ತಮೇಹೀ||೩೫|| ಪಿಬೇದ್ರಸೇನಾಮಲಕಸ್ಯ ಚಾಪಿ ಕಲ್ಕೀಕೃತಾನ್ಯಕ್ಷಸಮಾನಿ ಕಾಲೇ| ಜೀರ್ಣೇ ಚ ಭುಞ್ಜೀತ ಪುರಾಣಮನ್ನಂ ಮೇಹೀ ರಸೈರ್ಜಾಙ್ಗಲಜೈರ್ಮನೋಜ್ಞೈಃ||೩೬||
View original
कम्पिल्लसप्तच्छदशालजानि बैभीतरौहीतककौटजानि| कपित्थपुष्पाणि च चूर्णितानि क्षौद्रेण लिह्यात् कफपित्तमेही||३५|| पिबेद्रसेनामलकस्य चापि कल्कीकृतान्यक्षसमानि काले| जीर्णे च भुञ्जीत पुराणमन्नं मेही रसैर्जाङ्गलजैर्मनोज्ञैः||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (37-40) · Śloka 40
ದೃಷ್ಟ್ವಾಽನುಬನ್ಧಂ ಪವನಾತ್ ಕಫಸ್ಯ ಪಿತ್ತಸ್ಯ ವಾ ಸ್ನೇಹವಿಧಿರ್ವಿಕಲ್ಪ್ಯಃ| ತೈಲಂ ಕಫೇ ಸ್ಯಾತ್ ಸ್ವಕಷಾಯಸಿದ್ಧಂ ಪಿತ್ತೇ ಘೃತಂ ಪಿತ್ತಹರೈಃ ಕಷಾಯೈಃ||೩೭|| ತ್ರಿಕಣ್ಟಕಾಶ್ಮನ್ತಕಸೋಮವಲ್ಕೈರ್ಭಲ್ಲಾತಕೈಃ ಸಾತಿವಿಷೈಃ ಸಲೋಧ್ರೈಃ| ವಚಾಪಟೋಲಾರ್ಜುನನಿಮ್ಬಮುಸ್ತೈರ್ಹರಿದ್ರಯಾ ಪದ್ಮಕದೀಪ್ಯಕೈಶ್ಚ||೩೮|| ಮಞ್ಜಿಷ್ಠಯಾ ಚಾಗುರುಚನ್ದನೈಶ್ಚ ಸರ್ವೈಃ ಸಮಸ್ತೈಃ ಕಫವಾತಜೇಷು| ಮೇಹೇಷು ತೈಲಂ ವಿಪಚೇದ್, ಘೃತಂ ತು ಪೈತ್ತೇಷು, ಮಿಶ್ರಂ ತ್ರಿಷು ಲಕ್ಷಣೇಷು||೩೯|| ಫಲತ್ರಿಕಂ ದಾರುನಿಶಾಂ ವಿಶಾಲಾಂ ಮುಸ್ತಾಂ ಚ ನಿಃಕ್ವಾಥ್ಯ ನಿಶಾಂ ಸಕಲ್ಕಾಮ್| ಪಿಬೇತ್ ಕಷಾಯಂ ಮಧುಸಮ್ಪ್ರಯುಕ್ತಂ ಸರ್ವಪ್ರಮೇಹೇಷು ಸಮುದ್ಧತೇಷು||೪೦||
View original
दृष्ट्वाऽनुबन्धं पवनात् कफस्य पित्तस्य वा स्नेहविधिर्विकल्प्यः| तैलं कफे स्यात् स्वकषायसिद्धं पित्ते घृतं पित्तहरैः कषायैः||३७|| त्रिकण्टकाश्मन्तकसोमवल्कैर्भल्लातकैः सातिविषैः सलोध्रैः| वचापटोलार्जुननिम्बमुस्तैर्हरिद्रया पद्मकदीप्यकैश्च||३८|| मञ्जिष्ठया चागुरुचन्दनैश्च सर्वैः समस्तैः कफवातजेषु| मेहेषु तैलं विपचेद्, घृतं तु पैत्तेषु, मिश्रं त्रिषु लक्षणेषु||३९|| फलत्रिकं दारुनिशां विशालां मुस्तां च निःक्वाथ्य निशां सकल्काम्| पिबेत् कषायं मधुसम्प्रयुक्तं सर्वप्रमेहेषु समुद्धतेषु||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (41-44) · Śloka 44
ಲೋಧ್ರಂ ಶಟೀಂ ಪುಷ್ಕರಮೂಲಮೇಲಾಂ ಮೂರ್ವಾಂ ವಿಡಙ್ಗಂ ತ್ರಿಫಲಾಂ ಯಮಾನೀಮ್| ಚವ್ಯಂ ಪ್ರಿಯಙ್ಗುಂ ಕ್ರಮುಕಂ ವಿಶಾಲಾಂ ಕಿರಾತತಿಕ್ತಂ ಕಟುರೋಹಿಣೀಂ ಚ||೪೧|| ಭಾರ್ಙ್ಗೀಂ ನತಂ ಚಿತ್ರಕಪಿಪ್ಪಲೀನಾಂ ಮೂಲಂ ಸಕುಷ್ಠಾತಿವಿಷಂ ಸಪಾಠಮ್| ಕಲಿಙ್ಗಕನ್ ಕೇಶರಮಿನ್ದ್ರಸಾಹ್ವಾಂ ನಖಂ ಸಪತ್ರಂ ಮರಿಚಂ ಪ್ಲವಂ ಚ||೪೨|| ದ್ರೋಣೇಽಮ್ಭಸಃ ಕರ್ಷಸಮಾನಿ ಪಕ್ತ್ವಾ ಪೂತೇ ಚತುರ್ಭಾಗಜಲಾವಶೇಷೇ| ರಸೇಽರ್ಧಭಾಗಂ ಮಧುನಃ ಪ್ರದಾಯ ಪಕ್ಷಂ ನಿಧೇಯೋ ಘೃತಭಾಜನಸ್ಥಃ||೪೩|| ಮಧ್ವಾಸವೋಽಯಂ ಕಫಪಿತ್ತಮೇಹಾನ್ ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ನಿಹನ್ಯಾದ್ದ್ವಿಪಲಪ್ರಯೋಗಾತ್| ಪಾಣ್ಡ್ವಾಮಯಾರ್ಶಾಂಸ್ಯರುಚಿಂ ಗ್ರಹಣ್ಯಾ ದೋಷಂ ಕಿಲಾಸಂ ವಿವಿಧಂ ಚ ಕುಷ್ಠಮ್||೪೪|| ಇತಿ ಮಧ್ವಾಸವಃ|
View original
लोध्रं शटीं पुष्करमूलमेलां मूर्वां विडङ्गं त्रिफलां यमानीम्| चव्यं प्रियङ्गुं क्रमुकं विशालां किराततिक्तं कटुरोहिणीं च||४१|| भार्ङ्गीं नतं चित्रकपिप्पलीनां मूलं सकुष्ठातिविषं सपाठम्| कलिङ्गकन् केशरमिन्द्रसाह्वां नखं सपत्रं मरिचं प्लवं च||४२|| द्रोणेऽम्भसः कर्षसमानि पक्त्वा पूते चतुर्भागजलावशेषे| रसेऽर्धभागं मधुनः प्रदाय पक्षं निधेयो घृतभाजनस्थः||४३|| मध्वासवोऽयं कफपित्तमेहान् क्षिप्रं निहन्याद्द्विपलप्रयोगात्| पाण्ड्वामयार्शांस्यरुचिं ग्रहण्या दोषं किलासं विविधं च कुष्ठम्||४४|| इति मध्वासवः|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (45) · Śloka 45
ಕ್ವಾಥಃ ಸ ಏವಾಷ್ಟಪಲಂ ಚ ದನ್ತ್ಯಾ ಭಲ್ಲಾತಕಾನಾಂ ಚ ಚತುಷ್ಪಲಂ ಸ್ಯಾತ್| ಸಿತೋಪಲಾ ತ್ವಷ್ಟಪಲಾ ವಿಶೇಷಃ ಕ್ಷೌದ್ರಂ ಚ ತಾವತ್ ಪೃಥಗಾಸವೌ ತೌ||೪೫||
View original
क्वाथः स एवाष्टपलं च दन्त्या भल्लातकानां च चतुष्पलं स्यात्| सितोपला त्वष्टपला विशेषः क्षौद्रं च तावत् पृथगासवौ तौ||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (46-48) · Śloka 48
ಸಾರೋದಕಂ ವಾಽಥ ಕುಶೋದಕಂ ವಾ ಮಧೂದಕಂ ವಾ ತ್ರಿಫಲಾರಸಂ ವಾ| ಸೀಧುಂ ಪಿಬೇದ್ವಾ ನಿಗದಂ ಪ್ರಮೇಹೀ ಮಾಧ್ವೀಕಮಗ್ರ್ಯಂ ಚಿರಸಂಸ್ಥಿತಂ ವಾ||೪೬|| ಮಾಂಸಾನಿ ಶೂಲ್ಯಾನಿ ಮೃಗದ್ವಿಜಾನಾಂ ಖಾದೇದ್ಯವಾನಾಂ ವಿವಿಧಾಂಶ್ಚ ಭಕ್ಷ್ಯಾನ್| ಸಂಶೋಧನಾರಿಷ್ಟಕಷಾಯಲೇಹೈಃ ಸನ್ತರ್ಪಣೋತ್ಥಾಞ್ ಶಮಯೇತ್ ಪ್ರಮೇಹಾನ್||೪೭|| ಭೃಷ್ಟಾನ್ ಯವಾನ್ ಭಕ್ಷಯತಃ ಪ್ರಯೋಗಾಚ್ಛುಷ್ಕಾಂಶ್ಚ ಸಕ್ತೂನ್ನ ಭವನ್ತಿ ಮೇಹಾಃ| ಶ್ವಿತ್ರಂ ಚ ಕೃಚ್ಛ್ರಂ ಕಫಜಂ ಚ ಕುಷ್ಠಂ ತಥೈವ ಮುದ್ಗಾಮಲಕಪ್ರಯೋಗಾನ್||೪೮||
View original
सारोदकं वाऽथ कुशोदकं वा मधूदकं वा त्रिफलारसं वा| सीधुं पिबेद्वा निगदं प्रमेही माध्वीकमग्र्यं चिरसंस्थितं वा||४६|| मांसानि शूल्यानि मृगद्विजानां खादेद्यवानां विविधांश्च भक्ष्यान्| संशोधनारिष्टकषायलेहैः सन्तर्पणोत्थाञ् शमयेत् प्रमेहान्||४७|| भृष्टान् यवान् भक्षयतः प्रयोगाच्छुष्कांश्च सक्तून्न भवन्ति मेहाः| श्वित्रं च कृच्छ्रं कफजं च कुष्ठं तथैव मुद्गामलकप्रयोगान्||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (49) · Śloka 49
ಸನ್ತರ್ಪಣೋತ್ಥೇಷು ಗದೇಷು ಯೋಗಾ ಮೇದಸ್ವಿನಾಂ ಯೇ ಚ ಮಯೋಪದಿಷ್ಟಾಃ| ವಿರೂಕ್ಷಣಾರ್ಥಂ ಕಫಪಿತ್ತಜೇಷು ಸಿದ್ಧಾಃ ಪ್ರಮೇಹೇಷ್ವಪಿ ತೇ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಾಃ||೪೯||
View original
सन्तर्पणोत्थेषु गदेषु योगा मेदस्विनां ये च मयोपदिष्टाः| विरूक्षणार्थं कफपित्तजेषु सिद्धाः प्रमेहेष्वपि ते प्रयोज्याः||४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (50) · Śloka 50
ವ್ಯಾಯಾಮಯೋಗೈರ್ವಿವಿಧೈಃ ಪ್ರಗಾಢೈರುದ್ವರ್ತನೈಃ ಸ್ನಾನಜಲಾವಸೇಕೈಃ| ಸೇವ್ಯತ್ವಗೇಲಾಗುರುಚನ್ದನಾದ್ಯೈರ್ವಿಲೇಪನೈಶ್ಚಾಶು ನ ಸನ್ತಿ ಮೇಹಾಃ||೫೦||
View original
व्यायामयोगैर्विविधैः प्रगाढैरुद्वर्तनैः स्नानजलावसेकैः| सेव्यत्वगेलागुरुचन्दनाद्यैर्विलेपनैश्चाशु न सन्ति मेहाः||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (51) · Śloka 51
ಕ್ಲೇದಶ್ಚ ಮೇದಶ್ಚ ಕಫಶ್ಚ ವೃದ್ಧಃ ಪ್ರಮೇಹಹೇತುಃ ಪ್ರಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ತಸ್ಮಾತ್| ವೈದ್ಯೇನ ಪೂರ್ವಂ ಕಫಪಿತ್ತಜೇಷು ಮೇಹೇಷು ಕಾರ್ಯಾಣ್ಯಪತರ್ಪಣಾನಿ||೫೧||
View original
क्लेदश्च मेदश्च कफश्च वृद्धः प्रमेहहेतुः प्रसमीक्ष्य तस्मात्| वैद्येन पूर्वं कफपित्तजेषु मेहेषु कार्याण्यपतर्पणानि||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (52) · Śloka 52
ಯಾ ವಾತಮೇಹಾನ್ ಪ್ರತಿ ಪೂರ್ವಮುಕ್ತಾ ವಾತೋಲ್ಬಣಾನಾಂ ವಿಹಿತಾ ಕ್ರಿಯಾ ಸಾ| ವಾಯುರ್ಹಿ ಮೇಹೇಷ್ವತಿಕರ್ಶಿತಾನಾಂ ಕುಪ್ಯತ್ಯಸಾಧ್ಯಾನ್ ಪ್ರತಿ ನಾಸ್ತಿ ಚಿನ್ತಾ||೫೨||
View original
या वातमेहान् प्रति पूर्वमुक्ता वातोल्बणानां विहिता क्रिया सा| वायुर्हि मेहेष्वतिकर्शितानां कुप्यत्यसाध्यान् प्रति नास्ति चिन्ता||५२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (53) · Śloka 53
ಯೈರ್ಹೇತುಭಿರ್ಯೇ ಪ್ರಭವನ್ತಿ ಮೇಹಾಸ್ತೇಷು ಪ್ರಮೇಹೇಷು ನ ತೇ ನಿಷೇವ್ಯಾಃ| ಹೇತೋರಸೇವಾ ವಿಹಿತಾ ಯಥೈವ ಜಾತಸ್ಯ ರೋಗಸ್ಯ ಭವೇಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಾ||೫೩||
View original
यैर्हेतुभिर्ये प्रभवन्ति मेहास्तेषु प्रमेहेषु न ते निषेव्याः| हेतोरसेवा विहिता यथैव जातस्य रोगस्य भवेच्चिकित्सा||५३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (54) · Śloka 54
ಹಾರಿದ್ರವರ್ಣಂ ರುಧಿರಂ ಚ ಮೂತ್ರಂ ವಿನಾ ಪ್ರಮೇಹಸ್ಯ ಹಿ ಪೂರ್ವರೂಪೈಃ| ಯೋ ಮೂತ್ರಯೇತ್ತಂ ನ ವದೇತ್ ಪ್ರಮೇಹಂ ರಕ್ತಸ್ಯ ಪಿತ್ತಸ್ಯ ಹಿ ಸ ಪ್ರಕೋಪಃ||೫೪||
View original
हारिद्रवर्णं रुधिरं च मूत्रं विना प्रमेहस्य हि पूर्वरूपैः| यो मूत्रयेत्तं न वदेत् प्रमेहं रक्तस्य पित्तस्य हि स प्रकोपः||५४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (55) · Śloka 55
ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಪ್ರಮೇಹಂ ಮಧುರಂ ಸಪಿಚ್ಛಂ ಮಧೂಪಮಂ ಸ್ಯಾದ್ದ್ವಿವಿಧೋ ವಿಚಾರಃ| ಕ್ಷೀಣೇಷು ದೋಷೇಷ್ವನಿಲಾತ್ಮಕಃ ಸ್ಯಾತ್ ಸನ್ತರ್ಪಣಾದ್ವಾ ಕಫಸಮ್ಭವಃ ಸ್ಯಾತ್||೫೫||
View original
दृष्ट्वा प्रमेहं मधुरं सपिच्छं मधूपमं स्याद्द्विविधो विचारः| क्षीणेषु दोषेष्वनिलात्मकः स्यात् सन्तर्पणाद्वा कफसम्भवः स्यात्||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (56) · Śloka 56
ಸಪೂರ್ವರೂಪಾಃ ಕಫಪಿತ್ತಮೇಹಾಃ ಕ್ರಮೇಣ ಯೇ ವಾತಕೃತಾಶ್ಚ ಮೇಹಾಃ| ಸಾಧ್ಯಾ ನ ತೇ, ಪಿತ್ತಕೃತಾಸ್ತು ಯಾಪ್ಯಾಃ, ಸಾಧ್ಯಾಸ್ತು ಮೇದೋ ಯದಿ ನ ಪ್ರದುಷ್ಟಮ್||೫೬||
View original
सपूर्वरूपाः कफपित्तमेहाः क्रमेण ये वातकृताश्च मेहाः| साध्या न ते, पित्तकृतास्तु याप्याः, साध्यास्तु मेदो यदि न प्रदुष्टम्||५६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (57) · Śloka 57
ಜಾತಃ ಪ್ರಮೇಹೀ ಮಧುಮೇಹಿನೋ ವಾ ನ ಸಾಧ್ಯ ಉಕ್ತಃ ಸ ಹಿ ಬೀಜದೋಷಾತ್| ಯೇ ಚಾಪಿ ಕೇಚಿತ್ ಕುಲಜಾ ವಿಕಾರಾ ಭವನ್ತಿ ತಾಂಶ್ಚ ಪ್ರವದನ್ತ್ಯಸಾಧ್ಯಾನ್||೫೭||
View original
जातः प्रमेही मधुमेहिनो वा न साध्य उक्तः स हि बीजदोषात्| ये चापि केचित् कुलजा विकारा भवन्ति तांश्च प्रवदन्त्यसाध्यान्||५७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 28 (58) · Śloka 58
ಪ್ರಮೇಹಿಣಾಂ ಯಾಃ ಪಿಡಕಾ ಮಯೋಕ್ತಾ ರೋಗಾಧಿಕಾರೇ ಪೃಥಗೇವ ಸಪ್ತ| ತಾಃ ಶಲ್ಯವಿದ್ಭಿಃ ಕುಶಲೈಶ್ಚಿಕಿತ್ಸ್ಯಾಃ ಶಸ್ತ್ರೇಣ ಸಂಶೋಧನರೋಪಣೈಶ್ಚ||೫೮||
View original
प्रमेहिणां याः पिडका मयोक्ता रोगाधिकारे पृथगेव सप्त| ताः शल्यविद्भिः कुशलैश्चिकित्स्याः शस्त्रेण संशोधनरोपणैश्च||५८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 29 (59-61) · Śloka 61
ತತ್ರ ಶ್ಲೋಕಾಃ- ಹೇತುರ್ದೋಷೋ ದೂಷ್ಯಂ ಮೇಹಾನಾಂ ಸಾಧ್ಯತಾನುರೂಪಶ್ಚ| ಮೇಹೀ ದ್ವಿವಿಧಸ್ತ್ರಿವಿಧಂ ಭಿಷಗ್ಜಿತಮತಿಕ್ಷಪಣದೋಷಃ||೫೯|| ಆದ್ಯಾ ಯವಾನ್ನವಿಕೃತಿರ್ಮನ್ಥಾ ಮೇಹಾಪಹಾಃ ಕಷಾಯಾಶ್ಚ| ತೈಲಘೃತಲೇಹಯೋಗಾ ಭಕ್ಷ್ಯಾಃ ಪ್ರವರಾಸವಾಃ ಸಿದ್ಧಾಃ||೬೦|| ವ್ಯಾಯಾಮವಿಧಿರ್ವಿವಿಧಃ ಸ್ನಾನಾನ್ಯುದ್ವರ್ತನಾನಿ ಗನ್ಧಾಶ್ಚ| ಮೇಹಾನಾಂ ಪ್ರಶಮಾರ್ಥಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತೇ ದಿಷ್ಟಮೇತಾವತ್||೬೧||
View original
तत्र श्लोकाः- हेतुर्दोषो दूष्यं मेहानां साध्यतानुरूपश्च| मेही द्विविधस्त्रिविधं भिषग्जितमतिक्षपणदोषः||५९|| आद्या यवान्नविकृतिर्मन्था मेहापहाः कषायाश्च| तैलघृतलेहयोगा भक्ष्याः प्रवरासवाः सिद्धाः||६०|| व्यायामविधिर्विविधः स्नानान्युद्वर्तनानि गन्धाश्च| मेहानां प्रशमार्थं चिकित्सिते दिष्टमेतावत्||६१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 6
ಇತ್ಯಗ್ನಿವೇಶಕೃತೇ ತನ್ತ್ರೇ ಚರಕಪ್ರತಿಸಂಸ್ಕೃತೇ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಸ್ಥಾನೇ ಪ್ರಮೇಹಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮ ಷಷ್ಠೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೬||
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते चिकित्सितस्थाने प्रमेहचिकित्सितं नाम षष्ठोऽध्यायः||६||
🔊 Audio coming soon