Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತೋ ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ||೧|| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹ ಭಗವಾನಾತ್ರೇಯಃ||೨||
अथातो राजयक्ष्मचिकित्सितं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
ತ್ರಿದೋಷಜತ್ವಸಾಮಾನ್ಯಾತ್ ಕುಷ್ಠಮನು ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಚಿಕಿತ್ಸಿತಮುಚ್ಯತೇ| ಉನ್ಮಾದಾಪಸ್ಮಾರೌ ದಕ್ಷಾಧ್ವರೋದ್ಧ್ವಂಸೋತ್ಪನ್ನಾವಪ್ಯಾಗನ್ತುತ್ವಾನುಬನ್ಧತ್ವಾತ್ ಪಶ್ಚಾದುಕ್ತೌ||೧-೨||
Adhikarana 2 (3-12) · Śloka 12
ದಿವೌಕಸಾಂ ಕಥಯತಾಮೃಷಿಭಿರ್ವೈ ಶ್ರುತಾ ಕಥಾ| ಕಾಮವ್ಯಸನಸಂಯುಕ್ತಾ ಪೌರಾಣೀ ಶಶಿನಂ ಪ್ರತಿ||೩|| ರೋಹಿಣ್ಯಾಮತಿಸಕ್ತಸ್ಯ ಶರೀರಂ ನಾನುರಕ್ಷತಃ| ಆಜಗಾಮಾಲ್ಪತಾಮಿನ್ದೋರ್ದೇಹಃ ಸ್ನೇಹಪರಿಕ್ಷಯಾತ್||೪|| ದುಹಿತೄಣಾಮಸಮ್ಭೋಗಾಚ್ಛೇಷಾಣಾಂ ಚ ಪ್ರಜಾಪತೇಃ| ಕ್ರೋಧೋ ನಿಃಶ್ವಾಸರೂಪೇಣ ಮೂರ್ತಿಮಾನ್ ನಿಃಸೃತೋ ಮುಖಾತ್||೫|| ಪ್ರಜಾಪತೇರ್ಹಿ ದುಹಿತೄರಷ್ಟಾವಿಂಶತಿಮಂಶುಮಾನ್| ಭಾರ್ಯಾರ್ಥಂ ಪ್ರತಿಜಗ್ರಾಹ ನ ಚ ಸರ್ವಾಸ್ವವರ್ತತ||೬|| ಗುರುಣಾ ತಮವಧ್ಯಾತಂ ಭಾರ್ಯಾಸ್ವಸಮವರ್ತಿನಮ್| ರಜಃಪರೀತಮಬಲಂ ಯಕ್ಷ್ಮಾ ಶಶಿನಮಾವಿಶತ್||೭|| ಸೋಽಭಿಭೂತೋಽತಿಮಹತಾ ಗುರುಕ್ರೋಧೇನ ನಿಷ್ಪ್ರಭಃ| ದೇವದೇವರ್ಷಿಸಹಿತೋ ಜಗಾಮ ಶರಣಂ ಗುರುಮ್||೮|| ಅಥ ಚನ್ದ್ರಮಸಃ ಶುದ್ಧಾಂ ಮತಿಂ ಬುದ್ಧ್ವಾ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ| ಪ್ರಸಾದಂ ಕೃತವಾನ್ ಸೋಮಸ್ತತೋಽಶ್ವಿಭ್ಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಃ||೯|| ಸ ವಿಮುಕ್ತಗ್ರಹಶ್ಚನ್ದ್ರೋ ವಿರರಾಜ ವಿಶೇಷತಃ| ಓಜಸಾ ವರ್ಧಿತೋಽಶ್ವಿಭ್ಯಾಂ ಶುದ್ಧಂ ಸತ್ತ್ವಮವಾಪ ಚ||೧೦|| ಕ್ರೋಧೋ ಯಕ್ಷ್ಮಾ ಜ್ವರೋ ರೋಗ ಏಕಾರ್ಥೋ ದುಃಖಸಞ್ಜ್ಞಕಃ| ಯಸ್ಮಾತ್ ಸ ರಾಜ್ಞಃ ಪ್ರಾಗಾಸೀದ್ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಾ ತತೋ ಮತಃ||೧೧|| ಸ ಯಕ್ಷ್ಮಾ ಹುಙ್ಕೃತೋಽಶ್ವಿಭ್ಯಾಂ ಮಾನುಷಂ ಲೋಕಮಾಗತಃ| ಲಬ್ಧ್ವಾ ಚತುರ್ವಿಧಂ ಹೇತುಂ ಸಮಾವಿಶತಿ ಮಾನವಾನ್||೧೨||
दिवौकसां कथयतामृषिभिर्वै श्रुता कथा| कामव्यसनसंयुक्ता पौराणी शशिनं प्रति||३|| रोहिण्यामतिसक्तस्य शरीरं नानुरक्षतः| आजगामाल्पतामिन्दोर्देहः स्नेहपरिक्षयात्||४|| दुहितॄणामसम्भोगाच्छेषाणां च प्रजापतेः| क्रोधो निःश्वासरूपेण मूर्तिमान् निःसृतो मुखात्||५|| प्रजापतेर्हि दुहितॄरष्टाविंशतिमंशुमान्| भार्यार्थं प्रतिजग्राह न च सर्वास्ववर्तत||६|| गुरुणा तमवध्यातं भार्यास्वसमवर्तिनम्| रजःपरीतमबलं यक्ष्मा शशिनमाविशत्||७|| सोऽभिभूतोऽतिमहता गुरुक्रोधेन निष्प्रभः| देवदेवर्षिसहितो जगाम शरणं गुरुम्||८|| अथ चन्द्रमसः शुद्धां मतिं बुद्ध्वा प्रजापतिः| प्रसादं कृतवान् सोमस्ततोऽश्विभ्यां चिकित्सितः||९|| स विमुक्तग्रहश्चन्द्रो विरराज विशेषतः| ओजसा वर्धितोऽश्विभ्यां शुद्धं सत्त्वमवाप च||१०|| क्रोधो यक्ष्मा ज्वरो रोग एकार्थो दुःखसञ्ज्ञकः| यस्मात् स राज्ञः प्रागासीद्राजयक्ष्मा ततो मतः||११|| स यक्ष्मा हुङ्कृतोऽश्विभ्यां मानुषं लोकमागतः| लब्ध्वा चतुर्विधं हेतुं समाविशति मानवान्||१२||
🔊 Audio coming soon
ದಿವೌಕಸಾಮಿತ್ಯಾದಿನಾ ಪ್ರಾಗುತ್ಪತ್ತಿಂ ಯಕ್ಷ್ಮಣೋ ದರ್ಶಯತಿ| ಏತಯಾ ಚ ಪ್ರಾಗುತ್ಪತ್ತ್ಯಾ ಧಾತುಕ್ಷಯೋ ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಣಃ ಪ್ರಧಾನಂ ಕಾರಣಂ, ತಥಾ ಭಾರ್ಯಾಸ್ವಸಮವರ್ತಿತಯಾಽಧರ್ಮಶ್ಚ ಕಾರಣಂ, ಭವತೀತಿ ದರ್ಶ್ಯತೇ| ಕಾಮವ್ಯಸನಸಂಯುಕ್ತಾ ಸ್ತ್ರೀಪುಂಸಙ್ಗಸಮ್ಬನ್ಧಾ | ದೇಹಃ ಸ್ನೇಹಪರಿಕ್ಷಯಾದಿತಿ ದೇಹಸಾರಕ್ಷಯಾತ್; ಸ್ನೇಹಶಬ್ದೇನ ಹಿ ಸಾರವಾಚಿನಾ ಶುಕ್ರೌಜಸೀ ಗ್ರಾಹ್ಯೇ| ಅವಧ್ಯಾತಮಿತಿ ಕ್ರೋಧೇನ ಚಿನ್ತಿತಮ್| ಗುರುಕ್ರೋಧೇನೇತಿ ಯಕ್ಷ್ಮರೂಪೇಣ| ಶುದ್ಧಾಂ ಮತಿಂ ಬುದ್ಧ್ವೇತಿ ಸ್ವಾಪರಾಧಜನಿತಮಾತ್ಮನಃ ಕ್ಷಯಂ ಬುದ್ಧ್ವಾ ಚನ್ದ್ರಮಸಃ ಸ್ವದೋಷಪರಿಹಾರಾರ್ಥಂ ಶುದ್ಧಾಂ ಬುದ್ಧಿಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ| ವಿಮುಕ್ತಗ್ರಹ ಇತಿ ಗ್ರಹೇಣ ಯಕ್ಷ್ಮಾಖ್ಯೇನ ವಿಮುಕ್ತಃ| ಸತ್ತ್ವಂ ಮನಃ| ಶುದ್ಧಮಿತಿ ನಿರ್ದೋಷಮ್||೩-೧೨||
Adhikarana 3 (13) · Śloka 13
ಅಯಥಾಬಲಮಾರಮ್ಭಂ ವೇಗಸನ್ಧಾರಣಂ ಕ್ಷಯಮ್| ಯಕ್ಷ್ಮಣಃ ಕಾರಣಂ ವಿದ್ಯಾಚ್ಚತುರ್ಥಂ ವಿಷಮಾಶನಮ್||೧೩||
अयथाबलमारम्भं वेगसन्धारणं क्षयम्| यक्ष्मणः कारणं विद्याच्चतुर्थं विषमाशनम्||१३||
🔊 Audio coming soon
ಅಯಥಾಬಲಮಾರಮ್ಭಾದಿಯಕ್ಷ್ಮಹೇತುತ್ರಯೇ ವಿಹಾರರೂಪೇ ಆಹಾರರೂಪತಯಾ ಭಿನ್ನಜಾತೀಯತ್ವಾದ್ವಿಷಮಾಶನಂ ‘ಚತುರ್ಥಂ ವಿಷಮಾಶನಮ್’ ಇತಿ ಪೃಥಕ್ ಪಠಿತಮ್| ನಿರ್ದೇಶಾದೇವ ಚತುಷ್ಕೇ ಲಬ್ಧೇ ಚತುರ್ಥಮಿತಿ ಪದಂ ಸಾಹಸಾದೀನಾಂ ಪ್ರಭೇದಾನಾಂ ಬಹುತ್ವೇಽಪಿ ಸಾಹಸಾದಿಚತುರ್ವಿಧಾನತಿಕ್ರಮೋಪದರ್ಶನಾರ್ಥಮ್ ||೧೩||
Adhikarana 4 (14-19) · Śloka 19
ಯುದ್ಧಾಧ್ಯಯನಭಾರಾಧ್ವಲಙ್ಘನಪ್ಲವನಾದಿಭಿಃ| ಪತನೈರಭಿಘಾತೈರ್ವಾ ಸಾಹಸೈರ್ವಾ ತಥಾಽಪರೈಃ||೧೪|| ಅಯಥಾಬಲಮಾರಮ್ಭೈರ್ಜನ್ತೋರುರಸಿ ವಿಕ್ಷತೇ| ವಾಯುಃ ಪ್ರಕುಪಿತೋ ದೋಷಾವುದೀರ್ಯೋಭೌ ಪ್ರಧಾವತಿ||೧೫|| ಸ ಶಿರಃಸ್ಥಃ ಶಿರಃಶೂಲಂ ಕರೋತಿ ಗಲಮಾಶ್ರಿತಃ| ಕಣ್ಠೋದ್ಧ್ವಂಸಂ ಚ ಕಾಸಂ ಚ ಸ್ವರಭೇದಮರೋಚಕಮ್||೧೬|| ಪಾರ್ಶ್ವಶೂಲಂ ಚ ಪಾರ್ಶ್ವಸ್ಥೋ ವರ್ಚೋಭೇದಂ ಗುದೇ ಸ್ಥಿತಃ| ಜೃಮ್ಭಾಂ ಜ್ವರಂ ಚ ಸನ್ಧಿಸ್ಥ ಉರಃಸ್ಥಶ್ಚೋರಸೋ ರುಜಮ್||೧೭|| ಕ್ಷಣನಾದುರಸಃ ಕಾಸಾತ್ ಕಫಂ ಷ್ಠೀವೇತ್ ಸಶೋಣಿತಮ್| ಜರ್ಜರೇಣೋರಸಾ ಕೃಚ್ಛ್ರಮುರಃಶೂಲಾತಿಪೀಡಿತಃ||೧೮|| ಇತಿ ಸಾಹಸಿಕೋ ಯಕ್ಷ್ಮಾ ರೂಪೈರೇತೈಃ ಪ್ರಪದ್ಯತೇ| ಏಕಾದಶಭಿರಾತ್ಮಜ್ಞೋ ಭಜೇತ್ತಸ್ಮಾನ್ನ ಸಾಹಸಮ್||೧೯||
युद्धाध्ययनभाराध्वलङ्घनप्लवनादिभिः| पतनैरभिघातैर्वा साहसैर्वा तथाऽपरैः||१४|| अयथाबलमारम्भैर्जन्तोरुरसि विक्षते| वायुः प्रकुपितो दोषावुदीर्योभौ प्रधावति||१५|| स शिरःस्थः शिरःशूलं करोति गलमाश्रितः| कण्ठोद्ध्वंसं च कासं च स्वरभेदमरोचकम्||१६|| पार्श्वशूलं च पार्श्वस्थो वर्चोभेदं गुदे स्थितः| जृम्भां ज्वरं च सन्धिस्थ उरःस्थश्चोरसो रुजम्||१७|| क्षणनादुरसः कासात् कफं ष्ठीवेत् सशोणितम्| जर्जरेणोरसा कृच्छ्रमुरःशूलातिपीडितः||१८|| इति साहसिको यक्ष्मा रूपैरेतैः प्रपद्यते| एकादशभिरात्मज्ञो भजेत्तस्मान्न साहसम्||१९||
🔊 Audio coming soon
ನಿದಾನೋಕ್ತಮಪಿ ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಹೇತ್ವಾದಿ ಪುನಃ ಪ್ರಕರಣವಶಾತ್ ಕಿಞ್ಚಿನ್ನಿದಾನೋಕ್ತವಿಶೇಷವಿಧಿತ್ಸಯೋಚ್ಯತೇ| ಉಕ್ತಂ ಕಾರಣಚತುಷ್ಕಂ ಪ್ರಪಞ್ಚಯತಿ- ಯುದ್ಧೇತ್ಯಾದಿ| ಸಹಸಾ ಶಕ್ತಿಮನಾಲೋಚ್ಯ ಯಾನಿ ಕ್ರಿಯನ್ತೇ ತಾನಿ ಸಾಹಸಾನಿ| ಉಭಾವಿತಿ ಕಫಪಿತ್ತೇ| ಕ್ಷಣನಾದಿತ್ಯಾದಿನಾ ರಕ್ತಕಫನಿಷ್ಠೀವನಮೇಕಮೇವ ಲಕ್ಷಣಮ್ ‘ಉರಃಶೂಲಾತಿಪೀಡಿತಃ’ ಇತ್ಯನ್ತೇನೋಚ್ಯತೇ| ಉರಃಶೂಲಮ್ ಉರೋರುಕ್, ರಕ್ತನಿಷ್ಠೀವನವಿಶೇಷಣಮೇವ; ತೇನೈಕಾದಶರೂಪತ್ವಂ ಪೂರ್ಯತೇ ಏವ||೧೪-೧೯||
Adhikarana 5 (20-23) · Śloka 23
ಹ್ರೀಮತ್ತ್ವಾದ್ವಾ ಘೃಣಿತ್ವಾದ್ವಾ ಭಯಾದ್ವಾ ವೇಗಮಾಗತಮ್| ವಾತಮೂತ್ರಪುರೀಷಾಣಾಂ ನಿಗೃಹ್ಣಾತಿ ಯದಾ ನರಃ||೨೦|| ತದಾ ವೇಗಪ್ರತೀಘಾತಾತ್ ಕಫಪಿತ್ತೇ ಸಮೀರಯನ್| ಊರ್ಧ್ವಂ ತಿರ್ಯಗಧಶ್ಚೈವ ವಿಕಾರಾನ್ ಕುರುತೇಽನಿಲಃ||೨೧|| ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಂ ಚ ಕಾಸಂ ಚ ಸ್ವರಭೇದಮರೋಚಕಮ್| ಪಾರ್ಶ್ವಶೂಲಂ ಶಿರಃಶೂಲಂ ಜ್ವರಮಂಸಾವಮರ್ದನಮ್||೨೨|| ಅಙ್ಗಮರ್ದಂ ಮುಹುಶ್ಛರ್ದಿಂ ವರ್ಚೋಭೇದಂ ತ್ರಿಲಕ್ಷಣಮ್| ರೂಪಾಣ್ಯೇಕಾದಶೈತಾನಿ ಯಕ್ಷ್ಮಾ ಯೈರುಚ್ಯತೇ ಮಹಾನ್||೨೩||
ह्रीमत्त्वाद्वा घृणित्वाद्वा भयाद्वा वेगमागतम्| वातमूत्रपुरीषाणां निगृह्णाति यदा नरः||२०|| तदा वेगप्रतीघातात् कफपित्ते समीरयन्| ऊर्ध्वं तिर्यगधश्चैव विकारान् कुरुतेऽनिलः||२१|| प्रतिश्यायं च कासं च स्वरभेदमरोचकम्| पार्श्वशूलं शिरःशूलं ज्वरमंसावमर्दनम्||२२|| अङ्गमर्दं मुहुश्छर्दिं वर्चोभेदं त्रिलक्षणम्| रूपाण्येकादशैतानि यक्ष्मा यैरुच्यते महान्||२३||
🔊 Audio coming soon
ಹ್ರೀಮತ್ತ್ವಾದಿತ್ಯಾದಿನಾ ವೇಗಸನ್ಧಾರಣಜಮಾಹ| ವರ್ಚೋಭೇದಂ ತ್ರಿಲಕ್ಷಣಮಿತಿ ಪೃಥಗ್ವಾತಾದಿಜನಿತತ್ರಿದೋಷಲಿಙ್ಗಯುಕ್ತಮಿತ್ಯರ್ಥಃ||೨೦-೨೩||
Adhikarana 6 (24-27) · Śloka 27
ಈರ್ಷ್ಯೋತ್ಕಣ್ಠಾಭಯತ್ರಾಸಕ್ರೋಧಶೋಕಾತಿಕರ್ಶನಾತ್| ಅತಿವ್ಯವಾಯಾನಶನಾಚ್ಛುಕ್ರಮೋಜಶ್ಚ ಹೀಯತೇ||೨೪|| ತತಃ ಸ್ನೇಹಕ್ಷಯಾದ್ವಾಯುರ್ವೃದ್ಧೋ ದೋಷಾವುದೀರಯನ್| ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಂ ಜ್ವರಂ ಕಾಸಮಙ್ಗಮರ್ದಂ ಶಿರೋರುಜಮ್||೨೫|| ಶ್ವಾಸಂ ವಿಡ್ಭೇದಮರುಚಿಂ ಪಾರ್ಶ್ವಶೂಲಂ ಸ್ವರಕ್ಷಯಮ್| ಕರೋತಿ ಚಾಂಸಸನ್ತಾಪಮೇಕಾದಶಗದಾನಿಮಾನ್ ||೨೬|| ಲಿಙ್ಗಾನ್ಯಾವೇದಯನ್ತ್ಯೇತಾನ್ಯೇಕಾದಶ ಮಹಾಗದಮ್| ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಂ ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಾಣಂ ಕ್ಷಯಾತ್ ಪ್ರಾಣಕ್ಷಯಪ್ರದಮ್||೨೭||
ईर्ष्योत्कण्ठाभयत्रासक्रोधशोकातिकर्शनात्| अतिव्यवायानशनाच्छुक्रमोजश्च हीयते||२४|| ततः स्नेहक्षयाद्वायुर्वृद्धो दोषावुदीरयन्| प्रतिश्यायं ज्वरं कासमङ्गमर्दं शिरोरुजम्||२५|| श्वासं विड्भेदमरुचिं पार्श्वशूलं स्वरक्षयम्| करोति चांससन्तापमेकादशगदानिमान् ||२६|| लिङ्गान्यावेदयन्त्येतान्येकादश महागदम्| सम्प्राप्तं राजयक्ष्माणं क्षयात् प्राणक्षयप्रदम्||२७||
🔊 Audio coming soon
ಈರ್ಷ್ಯೇತ್ಯಾದಿನಾ ಧಾತುಕ್ಷಯಜಮಾಹ| ಓಜ ಇತಿ ರಸಃ, ರಸೇಽಪ್ಯೋಜಃಶಬ್ದೋ ವರ್ತತೇ; ಯದುಕ್ತಂ- “ಮಲೀಭವತಿ ತತ್ ಪ್ರಾಯಃ ಕಲ್ಪತೇ ಕಿಞ್ಚಿದೋಜಸೇ” ಇತಿ; ಕಿಂವಾ ಓಜೋ ದೇಹಸ್ಯ ಸಾರಮ್| ಸ್ನೇಹಕ್ಷಯಾದಿತಿ ದೇಹಸಾರಶುಕ್ರೌಜಃಕ್ಷಯಾತ್| ಕ್ಷಯಾತ್ ಪ್ರಾಣಕ್ಷಯಪ್ರದಮಿತ್ಯತ್ರ ಕ್ಷಯಹೇತುತ್ವಾತ್ ಕ್ಷಯಃ; ‘ಪ್ರಾಣಕ್ಷಯಾವಹಮ್’ ಇತಿ ವಾ ಪಾಠಃ||೨೪-೨೭||
Adhikarana 7 (28-32) · Śloka 32
ವಿವಿಧಾನ್ಯನ್ನಪಾನಾನಿ ವೈಷಮ್ಯೇಣ ಸಮಶ್ನತಃ| ಜನಯನ್ತ್ಯಾಮಯಾನ್ ಘೋರಾನ್ವಿಷಮಾನ್ಮಾರುತಾದಯಃ||೨೮|| ಸ್ರೋತಾಂಸಿ ರುಧಿರಾದೀನಾಂ ವೈಷಮ್ಯಾದ್ವಿಷಮಂ ಗತಾಃ| ರುದ್ಧ್ವಾ ರೋಗಾಯ ಕಲ್ಪನ್ತೇ ಪುಷ್ಯನ್ತಿ ಚ ನ ಧಾತವಃ||೨೯|| ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಂ ಪ್ರಸೇಕಂ ಚ ಕಾಸಂ ಛರ್ದಿಮರೋಚಕಮ್| ಜ್ವರಮಂಸಾಭಿತಾಪಂ ಚ ಛರ್ದನಂ ರುಧಿರಸ್ಯ ಚ||೩೦|| ಪಾರ್ಶ್ವಶೂಲಂ ಶಿರಃಶೂಲಂ ಸ್ವರಭೇದಮಥಾಪಿ ಚ| ಕಫಪಿತ್ತಾನಿಲಕೃತಂ ಲಿಙ್ಗಂ ವಿದ್ಯಾದ್ಯಥಾಕ್ರಮಮ್||೩೧|| ಇತಿ ವ್ಯಾಧಿಸಮೂಹಸ್ಯ ರೋಗರಾಜಸ್ಯ ಹೇತುಜಮ್| ರೂಪಮೇಕಾದಶವಿಧಂ ಹೇತುಶ್ಚೋಕ್ತಶ್ಚತುರ್ವಿಧಃ||೩೨||
विविधान्यन्नपानानि वैषम्येण समश्नतः| जनयन्त्यामयान् घोरान्विषमान्मारुतादयः||२८|| स्रोतांसि रुधिरादीनां वैषम्याद्विषमं गताः| रुद्ध्वा रोगाय कल्पन्ते पुष्यन्ति च न धातवः||२९|| प्रतिश्यायं प्रसेकं च कासं छर्दिमरोचकम्| ज्वरमंसाभितापं च छर्दनं रुधिरस्य च||३०|| पार्श्वशूलं शिरःशूलं स्वरभेदमथापि च| कफपित्तानिलकृतं लिङ्गं विद्याद्यथाक्रमम्||३१|| इति व्याधिसमूहस्य रोगराजस्य हेतुजम्| रूपमेकादशविधं हेतुश्चोक्तश्चतुर्विधः||३२||
🔊 Audio coming soon
ವಿವಿಧಾನೀತ್ಯಾದಿನಾ ವಿಷಮಾಶನಜಮಾಹ| ವೈಷಮ್ಯೇಣೇತಿ ಪ್ರಕೃತಿಕರಣಾದ್ಯಷ್ಟಾಹಾರವಿಧಿವೈಷಮ್ಯೇಣ| ವೈಷಮ್ಯಾದತಿಪ್ರವೃದ್ಧಾ ವಾತಾದಯೋ ವಿಷಮಮುನ್ಮಾರ್ಗೇಣ ಗತಾಃ ಸನ್ತಃ ರುಧಿರಾದೀನಾಂ ಸ್ರೋತಾಂಸಿ ರುದ್ಧ್ವಾ ರೋಗಾಯ ಯಕ್ಷ್ಮರೂಪಾಯ ಕಲ್ಪನ್ತ ಇತಿ ಯೋಜನಾ| ಯಥಾಕ್ರಮಮಿತಿ ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಮಿತ್ಯಾದಿಪ್ರಥಮಶ್ಲೋಕಾರ್ಧವಿಹಿತಂ ಕಫಕೃತಂ, ದ್ವಿತೀಯಶ್ಲೋಕಾರ್ಧವಿಹಿತಂ ಪಿತ್ತಕೃತಂ, ಶೇಷಂ ತು ವಾತಕೃತಮ್| ಅತ್ರ ಪ್ರತ್ಯೇಕಮೇಕಾದಶಲಕ್ಷಣಪಾಠೇನ ಏಕಾದಶಲಕ್ಷಣಯೋಗೇನೈವ ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಣಃ ಸಮ್ಪೂರ್ಣತ್ವಂ ಪ್ರಾಯೋ ಭವತೀತಿ ದರ್ಶಯತಿ| ಯತ್ತು ಷಡ್ಲಕ್ಷಣತ್ವಂ ತ್ರಿಲಕ್ಷಣತ್ವಂ ವಾ ಯಕ್ಷ್ಮಣೋ ವಕ್ಷ್ಯತಿ, ತದಸಮ್ಪೂರ್ಣಲಕ್ಷಣಸ್ಯೈವ ಜ್ಞೇಯಮ್| ನನು ಶೋಷಾಣಾಮಯಥಾಬಲಮಾರಮ್ಭಾದಿಜತ್ವಭೇದೇನ ಚಾತುರ್ವಿಧ್ಯಕಥನೇನ ಕಿಂ? ಯತಸ್ತಾನಿ ತಾನ್ಯೇವ ಲಕ್ಷಣಾನಿ ಸರ್ವತ್ರ ಭವನ್ತಿ; ತಥಾಚ ಸರ್ವೇಽಪಿ ತ್ರಿದೋಷಜಾಃ ತೇನೈಕರೂಪತ್ವಾಭಿಧಾನಮೇವ ಯುಕ್ತಮ್; ಉಕ್ತಂ ಚ ಶಲ್ಯೇ- “ಏಕಾದಶಾನಾಮೇಕತ್ರ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯಾತ್ತನ್ತ್ರಯುಕ್ತಿತಃ| ಕ್ರಿಯಾಣಾಂ ಚಾವಿಭಾಗೇನ ಪ್ರಾಗೇಕೋತ್ಪಾದನೇನ ಚ|| ಏಕ ಏವ ಮತಃ ಶೋಷಃ ಸನ್ನಿಪಾತಾತ್ಮಕೋ ಗದಃ” (ಸು.ಉ.ಅ.೪೧) ಇತಿ, ಇಹಾಪಿ ಚೋಕ್ತಂ- “ಸರ್ವಸ್ತ್ರಿದೋಷಜೋ ಯಕ್ಷ್ಮಾ” ಇತ್ಯಾದಿ| ಮೈವಂ, ಹೇತುಲಕ್ಷಣಚಿಕಿತ್ಸಿತೇನ ಚತುರ್ಣಾಮಪಿ ಭೇದಾದ್ಭಿನ್ನ ಏವೇತಿ ಯುಕ್ತಮ್| ತತ್ರ ಹೇತವೋಽಯಥಾಬಲಮಾರಮ್ಭಾದಯ ಉಕ್ತಾ ಏವ; ಲಿಙ್ಗಂ ಚ ಭಿನ್ನಂ ಸಾಹಸಜೇ ಕಣ್ಠೋದ್ಧ್ವಂಸ ಉರೋರುಕ್ ಜೃಮ್ಭಾ ಚ; ವೇಗಸನ್ಧಾರಣಜೇ ಚ ಅಙ್ಗಮರ್ದೋ ಮುಹುಶ್ಛರ್ದಿಸ್ತಥಾ ವರ್ಚೋಭೇದಸ್ತ್ರಿಲಕ್ಷಣಃ, ಅನ್ಯತ್ರ ಹಿ ವರ್ಚೋಭೇದಸ್ತ್ರಿಲಕ್ಷಣೋ ನ ಭವತಿ; ಕ್ಷಯಜೇ ಶ್ವಾಸಪಾರ್ಶ್ವಶೂಲಾಂಸಸನ್ತಾಪಾಃ; ವಿಷಮಾಶನಜೇ ಛರ್ದನಂ ರುಧಿರಸ್ಯ; ಸಾಹಸಜೇ ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಾಭಾವಃ, ಶೇಷೇಷು ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯ ಇತ್ಯಾದಿಲಕ್ಷಣಭೇದಃ| ಚಿಕಿತ್ಸಿತಭೇದಸ್ತು ಅಸಾಧಾರಣಲಕ್ಷಣೇ ಚಿಕಿತ್ಸಾಭೇದಕೃತ ಏವ; ತಸ್ಮಾದ್ಭೇದೋ ಯಕ್ಷ್ಮಣಾಂ ಯುಕ್ತ ಏವ; ತನ್ತ್ರಾನ್ತರೇ ತು ಸ್ಥೂಲದೃಷ್ಟ್ಯಾ ಅಭೇದ ಉಕ್ತಃ; ಇಹಾಪಿ ಸ್ಥೂಲದೃಶಾ “ಸರ್ವಸ್ತ್ರಿದೋಷಜೋ ಜ್ಞೇಯಃ” ಇತ್ಯಾದಿನಾಽಭೇದ ಉಕ್ತ ಏವ; ಸೂಕ್ಷ್ಮಚಿನ್ತಾಯಾಂ ತ್ವಯಮೇವ ಭೇದ ಉಕ್ತೋ ಜ್ಞೇಯಃ| ಪುನಶ್ಚ “ಕಾಸೋಽಙ್ಗತಾಪ” ಇತ್ಯಾದಿನಾ ದೋಷಲಕ್ಷಣಾನಿ ವಕ್ಷ್ಯತಿ, ತತ್ ಸಾಮಾನ್ಯೇನ ಯಕ್ಷ್ಮಣಃ ಪ್ರಾಯೋಭಾವಿಲಕ್ಷಣಂ ಚತುರ್ಷ್ವಪಿ ಸಮುಚ್ಚಿತ್ಯೋಕ್ತಮಿತಿ ಜ್ಞೇಯಂ; ತೇನ ನ ಪೌನರುಕ್ತ್ಯಮ್||೨೮-೩೨||
Adhikarana 8 (33-37) · Śloka 38
ಪೂರ್ವರೂಪಂ ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯೋ ದೌರ್ಬಲ್ಯಂ ದೋಷದರ್ಶನಮ್| ಅದೋಷೇಷ್ವಪಿ ಭಾವೇಷು ಕಾಯೇ ಬೀಭತ್ಸದರ್ಶನಮ್||೩೩|| ಘೃಣಿತ್ವಮಶ್ನತಶ್ಚಾಪಿ ಬಲಮಾಂಸಪರಿಕ್ಷಯಃ| ಸ್ತ್ರೀಮದ್ಯಮಾಂಸಪ್ರಿಯತಾ ಪ್ರಿಯತಾ ಚಾವಗುಣ್ಠನೇ||೩೪|| ಮಕ್ಷಿಕಾಘುಣಕೇಶಾನಾಂ ತೃಣಾನಾಂ ಪತನಾನಿ ಚ| ಪ್ರಾಯೋಽನ್ನಪಾನೇ ಕೇಶಾನಾಂ ನಖಾನಾಂ ಚಾಭಿವರ್ಧನಮ್||೩೫|| ಪತತ್ರಿಭಿಃ ಪತಙ್ಗೈಶ್ಚ ಶ್ವಾಪದೈಶ್ಚಾಭಿಧರ್ಷಣಮ್| ಸ್ವಪ್ನೇ ಕೇಶಾಸ್ಥಿರಾಶೀನಾಂ ಭಸ್ಮನಶ್ಚಾಧಿರೋಹಣಮ್||೩೬|| ಜಲಾಶಯಾನಾಂ ಶೈಲಾನಾಂ ವನಾನಾಂ ಜ್ಯೋತಿಷಾಮಪಿ| ಶುಷ್ಯತಾಂ ಕ್ಷೀಯಮಾಣಾನಾಂ ಪತತಾಂ ಯಚ್ಚ ದರ್ಶನಮ್||೩೭|| ಪ್ರಾಗ್ರೂಪಂ ಬಹುರೂಪಸ್ಯ ತಜ್ಜ್ಞೇಯಂ ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಣಃ|೩೮|
पूर्वरूपं प्रतिश्यायो दौर्बल्यं दोषदर्शनम्| अदोषेष्वपि भावेषु काये बीभत्सदर्शनम्||३३|| घृणित्वमश्नतश्चापि बलमांसपरिक्षयः| स्त्रीमद्यमांसप्रियता प्रियता चावगुण्ठने||३४|| मक्षिकाघुणकेशानां तृणानां पतनानि च| प्रायोऽन्नपाने केशानां नखानां चाभिवर्धनम्||३५|| पतत्रिभिः पतङ्गैश्च श्वापदैश्चाभिधर्षणम्| स्वप्ने केशास्थिराशीनां भस्मनश्चाधिरोहणम्||३६|| जलाशयानां शैलानां वनानां ज्योतिषामपि| शुष्यतां क्षीयमाणानां पततां यच्च दर्शनम्||३७|| प्राग्रूपं बहुरूपस्य तज्ज्ञेयं राजयक्ष्मणः|३८|
🔊 Audio coming soon
ಸಮ್ಪ್ರತಿ ಚತುರ್ಣಾಮಪಿ ಸಾಧಾರಣಂ ಪೂರ್ವರೂಪಮಾಹ- ಪೂರ್ವರೂಪಮಿತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಶ್ಚ ರೂಪೇ ಪಠಿತಃ; ತೇನ ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಃ ಪೂರ್ವರೂಪಾನ್ತರಸಹಿತಃ ಪೂರ್ವರೂಪಂ ಭವತಿ, ರೂಪಾನ್ತರಸಹಿತಸ್ತು ರೂಪಮಿತಿ ವಿಶೇಷಃ| ನ ಚೈಕ ಏವ ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಃ ಪೂರ್ವರೂಪಾರ್ಥೋಽಪಿ ವ್ಯಾಧ್ಯವಸ್ಥಾಯಾಂ ವರ್ತಮಾನತ್ವಾದರಿಷ್ಟಂ ಭವತಿ, “ಪೂರ್ವರೂಪಾಣಿ ಸರ್ವಾಣಿ” (ಇಂ.ಅ.೫) ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಸರ್ವಪೂರ್ವರೂಪಾನುವರ್ತನಂ ವ್ಯಾಧೌ ರಿಷ್ಟಮುಕ್ತಮ್| ಕಾಯೇ ಬೀಭತ್ಸದರ್ಶನಮಿತಿ ವಿಕೃತಿದರ್ಶನಮ್| ಮಕ್ಷಿಕಾದೀನಾಮನ್ನಪಾನೇ ಚ ಪತನಾನೀತಿ ಯೋಜ್ಯಮ್| ಪತತ್ರ್ಯಾದಿಭಿರಭಿಧರ್ಷಣಂ ಸ್ವಪ್ನೇ ಜ್ಞೇಯಂ; ಪತತ್ರಿಣಃ ಪಕ್ಷಿಣಃ, ಶ್ವಾಪದಾ ವ್ಯಾಘ್ರಾದಯಃ| ಕೇಶಾಸ್ಥಿರಾಶೀನಾಮಿತ್ಯಾದೌ ಯಚ್ಚ ದರ್ಶನಮಿತ್ಯನ್ತಂ ‘ಸ್ವಪ್ನೇ’ ಇತ್ಯುನುವರ್ತತೇ||೩೩-೩೭||-
Adhikarana 9 (38-47) · Śloka 47
ರೂಪಂ ತ್ವಸ್ಯ ಯಥೋದ್ದೇಶಂ ನಿರ್ದೇಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಸಭೇಷಜಮ್||೩೮|| ಯಥಾಸ್ವೇನೋಷ್ಮಣಾ ಪಾಕಂ ಶಾರೀರಾ ಯಾನ್ತಿ ಧಾತವಃ| ಸ್ರೋತಸಾ ಚ ಯಥಾಸ್ವೇನ ಧಾತುಃ ಪುಷ್ಯತಿ ಧಾತುತಃ||೩೯|| ಸ್ರೋತಸಾಂ ಸನ್ನಿರೋಧಾಚ್ಚ ರಕ್ತಾದೀನಾಂ ಚ ಸಙ್ಕ್ಷಯಾತ್| ಧಾತೂಷ್ಮಣಾಂ ಚಾಪಚಯಾದ್ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಾ ಪ್ರವರ್ತತೇ||೪೦|| ತಸ್ಮಿನ್ ಕಾಲೇ ಪಚತ್ಯಗ್ನಿರ್ಯದನ್ನಂ ಕೋಷ್ಠಸಂಶ್ರಿತಮ್| ಮಲೀಭವತಿ ತತ್ ಪ್ರಾಯಃ ಕಲ್ಪತೇ ಕಿಞ್ಚಿದೋಜಸೇ||೪೧|| ತಸ್ಮಾತ್ ಪುರೀಷಂ ಸಂರಕ್ಷ್ಯಂ ವಿಶೇಷಾದ್ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಿಣಃ| ಸರ್ವಧಾತುಕ್ಷಯಾರ್ತಸ್ಯ ಬಲಂ ತಸ್ಯ ಹಿ ವಿಡ್ಬಲಮ್||೪೨|| ರಸಃ ಸ್ರೋತಃಸು ರುದ್ಧೇಷು ಸ್ವಸ್ಥಾನಸ್ಥೋ ವಿದಹ್ಯತೇ | ಸ ಊರ್ಧ್ವಂ ಕಾಸವೇಗೇನ ಬಹುರೂಪಃ ಪ್ರವರ್ತತೇ||೪೩|| ಜಾಯನ್ತೇ ವ್ಯಾಧಯಶ್ಚಾತಃ ಷಡೇಕಾದಶ ವಾ ಪುನಃ| ಯೇಷಾಂ ಸಙ್ಘಾತಯೋಗೇನ ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮೇತಿ ಕಥ್ಯತೇ||೪೪|| ಕಾಸೋಂಽಸತಾಪೋ ವೈಸ್ವರ್ಯಂ ಜ್ವರಃ ಪಾರ್ಶ್ವಶಿರೋರುಜಾ| ಛರ್ದನಂ ರಕ್ತಕಫಯೋಃ ಶ್ವಾಸವರ್ಚೋಗದೋಽರುಚಿಃ||೪೫|| ರೂಪಾಣ್ಯೇಕಾದಶೈತಾನಿ ಯಕ್ಷ್ಮಣಃ ಷಡಿಮಾನಿ ವಾ| ಕಾಸೋ ಜ್ವರಃ ಪಾರ್ಶ್ವಶೂಲಂ ಸ್ವರವರ್ಚೋಗದೋಽರುಚಿಃ||೪೬|| ಸರ್ವೈರರ್ಧೈಸ್ತ್ರಿಭಿರ್ವಾಽಪಿ ಲಿಙ್ಗೈರ್ಮಾಂಸಬಲಕ್ಷಯೇ| ಯುಕ್ತೋ ವರ್ಜ್ಯಶ್ಚಿಕಿತ್ಸ್ಯಸ್ತು ಸರ್ವರೂಪೋಽಪ್ಯತೋಽನ್ಯಥಾ||೪೭||
रूपं त्वस्य यथोद्देशं निर्देक्ष्यामि सभेषजम्||३८|| यथास्वेनोष्मणा पाकं शारीरा यान्ति धातवः| स्रोतसा च यथास्वेन धातुः पुष्यति धातुतः||३९|| स्रोतसां सन्निरोधाच्च रक्तादीनां च सङ्क्षयात्| धातूष्मणां चापचयाद्राजयक्ष्मा प्रवर्तते||४०|| तस्मिन् काले पचत्यग्निर्यदन्नं कोष्ठसंश्रितम्| मलीभवति तत् प्रायः कल्पते किञ्चिदोजसे||४१|| तस्मात् पुरीषं संरक्ष्यं विशेषाद्राजयक्ष्मिणः| सर्वधातुक्षयार्तस्य बलं तस्य हि विड्बलम्||४२|| रसः स्रोतःसु रुद्धेषु स्वस्थानस्थो विदह्यते | स ऊर्ध्वं कासवेगेन बहुरूपः प्रवर्तते||४३|| जायन्ते व्याधयश्चातः षडेकादश वा पुनः| येषां सङ्घातयोगेन राजयक्ष्मेति कथ्यते||४४|| कासोंऽसतापो वैस्वर्यं ज्वरः पार्श्वशिरोरुजा| छर्दनं रक्तकफयोः श्वासवर्चोगदोऽरुचिः||४५|| रूपाण्येकादशैतानि यक्ष्मणः षडिमानि वा| कासो ज्वरः पार्श्वशूलं स्वरवर्चोगदोऽरुचिः||४६|| सर्वैरर्धैस्त्रिभिर्वाऽपि लिङ्गैर्मांसबलक्षये| युक्तो वर्ज्यश्चिकित्स्यस्तु सर्वरूपोऽप्यतोऽन्यथा||४७||
🔊 Audio coming soon
ಸಮ್ಪ್ರತಿ ಯಕ್ಷ್ಮರೂಪಾಣಿ ಪ್ರಪಞ್ಚೇನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತುಮಾಹ- ರೂಪಂ ತ್ವಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ನಿರ್ದೇಕ್ಷ್ಯಾಮೀತಿ ಪ್ರಪಞ್ಚೇನ ಕಥಯಿಷ್ಯಾಮಿ| ತತ್ರ ರೂಪವ್ಯಾಕರಣೇ ಕರ್ತವ್ಯೇ ರೂಪಿಣ ಏವ ತಾವದ್ ಯಕ್ಷ್ಮಣಃ ಶರೀರಧಾತುಪೋಷಣವಿರೋಧಕಸ್ಯ ಉತ್ಪಾದಕ್ರಮಂ ಶರೀರಧಾತುಪೋಷಣಕ್ರಮಕಥನಪೂರ್ವಮಾಹ- ಯಥಾಸ್ವೇನೇತ್ಯಾದಿ| ಯಥಾಸ್ವೇನ ಯಥಾತ್ಮೀಯೇನ, ಊಷ್ಮಣಾ ರಸಾಗ್ನ್ಯಾದಿರೂಪೇಣ ತ್ರಯೋದಶವಿಧೇನ| ಧಾತುಃ ಪುಷ್ಯತಿ ಧಾತುನೇತಿ ಧಾತುನಾ ರಸೇನ, ಧಾತೂ ರಕ್ತಾದಿರೂಪಃ; ಕಿಂವಾ ಕ್ರಮಪರಿಣಾಮಪಕ್ಷೇ ರಸೇನ ರಕ್ತಂ, ರಕ್ತೇನ ಮಾಂಸಂ ಪುಷ್ಯತೀತಿ ಜ್ಞೇಯಮ್| ಏವಂ ಧಾತುಪೋಷಣಕ್ರಮಂ ದರ್ಶಯಿತ್ವಾ ಯಕ್ಷ್ಮಣಿ ತದ್ವಿರೋಧಮಾಹ- ಸ್ರೋತಸಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಸನ್ನಿರೋಧಾದಿತಿ ಯಕ್ಷ್ಮಕಾರಕದೋಷೇಣಾವರುದ್ಧತ್ವಾತ್; ರಕ್ತಾದಿಸಙ್ಕ್ಷಯೋಽಪಿ ಸ್ರೋತೋವರೋಧಾತ್ತಥಾ ಪೋಷಕರಸಾಪ್ರಾಬಲ್ಯಾಚ್ಚ ಜ್ಞೇಯಃ; ಧಾತೂಷ್ಮಾಪಚಯೋಽಪಿ ಧಾತುಕ್ಷಯಾದ್ದೋಷಪ್ರಭಾವಾಚ್ಚ ಜ್ಞೇಯಃ| ಯಥಾ ಧಾತುಪೋಷಕರಸಹಾನಿರ್ಭವತಿ ತಥಾಽಽಹ- ತಸ್ಮಿನ್ನಿತ್ಯಾದಿ| ಓಜಸೇ ಇತಿ ಸಾರಭಾಗಾಯ, ರಸಾಯೇತಿ ಯಾವತ್| ವಿಶೇಷಾದ್ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಿಣ ಇತಿವಚನೇನಾನ್ಯೇಷಾಮಪಿ ದುರ್ಬಲಾನಾಂ ಪುರೀಷಂ ರಕ್ಷ್ಯಮಿತಿ ಸೂಚಯತಿ| ವಿಡ್ಬಲಮಿತಿ ವಿಡಾಧಾರಮ್| ಯಶ್ಚಾಪಿ ರಸ ಉತ್ಪದ್ಯತೇ ಸ ಚ ಧಾತೂನ್ನ ಪುಷ್ಣಾತಿ, ಕಿನ್ತು ಸ್ವಸ್ಥಾನಸ್ಥೋ ವಿದಹ್ಯತೇ; ಸ್ವಸ್ಥಾನಸ್ಥ ಇತಿ ಹೃದಯಸ್ಥಃ| ಸರ್ವೈರಿತಿ ಏಕಾದಶಭಿಃ| ಅರ್ಧೈರಿತಿ ಷಡ್ಭಿಃ, ಏಕಾದಶಸ್ಯ ಜ್ಯೇಷ್ಠಭಾಗಪರಿಗ್ರಹಾತ್ ಷಡೇವಾರ್ಧಂ ಭವತಿ; ದೃಷ್ಟಾ ಚೈಷಾ ವಿಧಾ, ಯಥಾ- “ತ್ರಿಂಶನ್ಮತಾಃ ಕರ್ಮಸು ಬಸ್ತಯೋ ಹಿ, ಕಾಲಸ್ತತೋಽರ್ಧೇನ ತತಶ್ಚ ಯೋಗಃ” (ಸಿ.ಅ.೧) ಇತ್ಯಾದೌ, ತ್ರಿಂಶದ್ಬಸ್ತ್ಯರ್ಧರೂಪಃ ಕಾಲಃ ಶ್ರೇಷ್ಠಭಾಗಪರಿಗ್ರಹಾತ್ ಷೋಡಶಬಸ್ತಿರೂಪ ಏವ, “ಕಾಲೇ ತ್ರಯೋಽನ್ತೇ ಪುರತಸ್ತಥೈಕಃ ಸ್ನೇಹಾ ನಿರೂಹಾನ್ತರಿತಾಶ್ಚ ಷಟ್ ಸ್ಯುಃ” (ಸಿ.ಅ.೧) ಇತ್ಯನೇನೋಕ್ತಃ| ತ್ರಿಭಿರಿತ್ಯತ್ರ ಯಾನಿ ಕಾನಿ ತ್ರೀಣಿ ಯಕ್ಷ್ಮಣೋ ರೂಪಾಣಿ ಜ್ಞೇಯಾನಿ, ಶೃಙ್ಗಗ್ರಾಹಿಕಯಾಽನಿರ್ದೇಶಾತ್| ಅನ್ಯೇ ತು ‘ಅಂಸಪಾರ್ಶ್ವಾಭಿತಾಪಶ್ಚ’ ಇತ್ಯಾದಿವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಲಕ್ಷಣತ್ರಯಂ ವರ್ಣಯನ್ತಿ| ಕೇಚಿತ್ತು ‘ಅಂಸಪಾರ್ಶ್ವಾಭಿತಾಪಶ್ಚ’ ಇತ್ಯಾದಿಕಂ ಯಕ್ಷ್ಮಸಮ್ಬನ್ಧಿಜ್ವರಲಕ್ಷಣಂ ವದನ್ತಿ| ಅನ್ಯಥೇತಿ ಬಲಮಾಂಸಯೋಗೇ ಸತಿ||೩೮-೪೭||
Adhikarana 10 (48-50) · Śloka 50
ಘ್ರಾಣಮೂಲೇ ಸ್ಥಿತಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ರುಧಿರಂ ಪಿತ್ತಮೇವ ವಾ| ಮಾರುತಾಧ್ಮಾತಶಿರಸೋ ಮಾರುತಂ ಶ್ಯಾಯತೇ ಪ್ರತಿ||೪೮|| ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಸ್ತತೋ ಘೋರೋ ಜಾಯತೇ ದೇಹಕರ್ಶನಃ| ತಸ್ಯ ರೂಪಂ ಶಿರಃಶೂಲಂ ಗೌರವಂ ಘ್ರಾಣವಿಪ್ಲವಃ||೪೯|| ಜ್ವರಃ ಕಾಸಃ ಕಫೋತ್ಕ್ಲೇಶಃ ಸ್ವರಭೇದೋಽರುಚಿಃ ಕ್ಲಮಃ| ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣಾಮಸಾಮರ್ಥ್ಯಂ ಯಕ್ಷ್ಮಾ ಚಾತಃ ಪ್ರಜಾಯತೇ||೫೦||
घ्राणमूले स्थितः श्लेष्मा रुधिरं पित्तमेव वा| मारुताध्मातशिरसो मारुतं श्यायते प्रति||४८|| प्रतिश्यायस्ततो घोरो जायते देहकर्शनः| तस्य रूपं शिरःशूलं गौरवं घ्राणविप्लवः||४९|| ज्वरः कासः कफोत्क्लेशः स्वरभेदोऽरुचिः क्लमः| इन्द्रियाणामसामर्थ्यं यक्ष्मा चातः प्रजायते||५०||
🔊 Audio coming soon
ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಂ ವಿವೃಣೋತಿ- ಘ್ರಾಣೇತ್ಯಾದಿ| ಮಾರುತಾಧ್ಮಾತಶಿರಸೋ ಮಾರುತಪೂರ್ಣಶಿರಸಃ| ಮಾರುತಂ ಪ್ರತಿ ಶ್ಯಾಯತೇ ಗಚ್ಛತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಮಾರುತಾನುಗತಂ ಘ್ರಾಣಾತ್ ಸ್ರವತಿ| ಘ್ರಾಣವಿಪ್ಲವಃ ಗನ್ಧಾಘ್ರಾಣಾದಿರೂಪಃ| ಯಕ್ಷ್ಮಾ ಚಾತಃ ಪ್ರಜಾಯತ ಇತಿ ಅನೇನೋಕ್ತಲಕ್ಷಣಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಸ್ಯೈವ ಪೂರ್ವರೂಪತಾಮಪಿ ಸೂಚಯತಿ||೪೮-೫೦||
Adhikarana 11 (51) · Śloka 51
ಪಿಚ್ಛಿಲಂ ಬಹಲಂ ವಿಸ್ರಂ ಹರಿತಂ ಶ್ವೇತಪೀತಕಮ್| ಕಾಸಮಾನೋ ರಸಂ ಯಕ್ಷ್ಮೀ ನಿಷ್ಠೀವತಿ ಕಫಾನುಗಮ್||೫೧||
पिच्छिलं बहलं विस्रं हरितं श्वेतपीतकम्| कासमानो रसं यक्ष्मी निष्ठीवति कफानुगम्||५१||
🔊 Audio coming soon
ಸ ಊರ್ಧ್ವಂ ಕಾಸವೇಗೇನ ಬಹುರೂಪಃ ಪ್ರವರ್ತತೇ ಇತಿ ಯದುಕ್ತಂ ಯಕ್ಷ್ಮರೂಪಂ ತದ್ವಿವೃಣೋತಿ- ಪಿಚ್ಛಿಲಮಿತ್ಯಾದಿ||೫೧||
Adhikarana 12 (52) · Śloka 52
ಅಂಸಪಾರ್ಶ್ವಾಭಿತಾಪಶ್ಚ ಸನ್ತಾಪಃ ಕರಪಾದಯೋಃ| ಜ್ವರಃ ಸರ್ವಾಙ್ಗಗಶ್ಚೇತಿ ಲಕ್ಷಣಂ ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಣಃ||೫೨||
अंसपार्श्वाभितापश्च सन्तापः करपादयोः| ज्वरः सर्वाङ्गगश्चेति लक्षणं राजयक्ष्मणः||५२||
🔊 Audio coming soon
ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಣೋ ಜ್ವರಸ್ಯ ವಿಶಿಷ್ಟಂ ಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ಅಂಸೇತ್ಯಾದಿ| ಲಕ್ಷಣಂ ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಣ ಇತಿ ಅಂಸಪಾರ್ಶ್ವಾಭಿತಾಪಕರಪಾದಸನ್ತಾಪರೂಪಃ ಸರ್ವಾಙ್ಗಗಜ್ವರೋ ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಲಕ್ಷಣಮಿತ್ಯರ್ಥಃ||೫೨||
Adhikarana 13 (53-56) · Śloka 56
ವಾತಾತ್ಪಿತ್ತಾತ್ಕಫಾದ್ರಕ್ತಾತ್ ಕಾಸವೇಗಾತ್ ಸಪೀನಸಾತ್| ಸ್ವರಭೇದೋ ಭವೇದ್ವಾತಾದ್ರೂಕ್ಷಃ ಕ್ಷಾಮಶ್ಚಲಃ ಸ್ವರಃ||೫೩|| ತಾಲುಕಣ್ಠಪರಿಪ್ಲೋಷಃ ಪಿತ್ತಾದ್ವಕ್ತುಮಸೂಯತೇ| ಕಫಾದ್ಭೇದೋ ವಿಬದ್ಧಶ್ಚ ಸ್ವರಃ ಖುರಖುರಾಯತೇ ||೫೪|| ಸನ್ನೋ ರಕ್ತವಿಬದ್ಧತ್ವಾತ್ ಸ್ವರಃ ಕೃಚ್ಛ್ರಾತ್ ಪ್ರವರ್ತತೇ| ಕಾಸಾತಿವೇಗಾತ್ ಕಷಣಃ ಪೀನಸಾತ್ಕಫವಾತಿಕಃ||೫೫|| ಪಾರ್ಶ್ವಶೂಲಂ ತ್ವನಿಯತಂ ಸಙ್ಕೋಚಾಯಾಮಲಕ್ಷಣಮ್| ಶಿರಃಶೂಲಂ ಸಸನ್ತಾಪಂ ಯಕ್ಷ್ಮಿಣಃ ಸ್ಯಾತ್ಸಗೌರವಮ್||೫೬||
वातात्पित्तात्कफाद्रक्तात् कासवेगात् सपीनसात्| स्वरभेदो भवेद्वाताद्रूक्षः क्षामश्चलः स्वरः||५३|| तालुकण्ठपरिप्लोषः पित्ताद्वक्तुमसूयते| कफाद्भेदो विबद्धश्च स्वरः खुरखुरायते ||५४|| सन्नो रक्तविबद्धत्वात् स्वरः कृच्छ्रात् प्रवर्तते| कासातिवेगात् कषणः पीनसात्कफवातिकः||५५|| पार्श्वशूलं त्वनियतं सङ्कोचायामलक्षणम्| शिरःशूलं ससन्तापं यक्ष्मिणः स्यात्सगौरवम्||५६||
🔊 Audio coming soon
ಸ್ವರಭೇದಂ ವಿಭಜತೇ- ವಾತಾದಿತ್ಯಾದಿ| ವಕ್ತುಮಸೂಯತ ಇತಿ ವಕ್ತುಂ ನೇಚ್ಛತಿ| ಖುರಖುರಾಯತ ಇತಿ ಖುರಖುರಾಶಬ್ದಂ ಕರೋತಿ| ಸನ್ನಃ ಅವಸನ್ನಃ| ಕಷಣ ಇತಿ ಕಣ್ಠಂ ಕಷತಿ, ಹಿನಸ್ತೀತಿ ಯಾವತ್| ಪಾರ್ಶ್ವಶೂಲಂ ತ್ವನಿಯತಮಿತಿ ನ ಸಙ್ಕೋಚರೂಪೇಣ ನಿಯತಂ, ಕಿನ್ತು ಕದಾಚಿದಾಯಾಮರೂಪಂ ಕದಾಚಿತ್ ಸಙ್ಕೋಚರೂಪಂ, ನ ಸರ್ವದಾಭಾವಿ| ಶಿರಃಶೂಲತ್ವೇನ ವಾಯುಃ, ಸಸನ್ತಾಪತ್ವೇನ ಪಿತ್ತಂ, ಸಗೌರವತ್ವೇನ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ, ಏವಂ ತ್ರಿದೋಷಜನ್ಯತ್ವಂ ಜ್ಞೇಯಮ್||೫೩-೫೬||
Adhikarana 14 (57) · Śloka 57
ಅಭಿಸನ್ನೇ ಶರೀರೇ ತು ಯಕ್ಷ್ಮಿಣೋ ವಿಷಮಾಶನಾತ್| ಕಣ್ಠಾತ್ಪ್ರವರ್ತತೇ ರಕ್ತಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ಚೋತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟಸಞ್ಚಿತಃ||೫೭||
अभिसन्ने शरीरे तु यक्ष्मिणो विषमाशनात्| कण्ठात्प्रवर्तते रक्तं श्लेष्मा चोत्क्लिष्टसञ्चितः||५७||
🔊 Audio coming soon
ಸರಕ್ತಂ ಕಫಮಸ್ಯತೀತಿ ಯದುಕ್ತಂ ತಲ್ಲಕ್ಷಣಂ ವಿವೃಣೋತಿ- ಅಭಿಸನ್ನ ಇತ್ಯಾದಿ| ಅಭಿತಃ ಸನ್ನೋಽಭಿಸನ್ನಃ| ‘ಅಭಿಷ್ಯನ್ದೇ’ ಇತಿ ಪಾಠಪಕ್ಷೇಽಭಿಷ್ಯನ್ದಗೃಹೀತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ; ಕಿನ್ತ್ವಭಿಪೂರ್ವಸ್ಯನ್ದತೇಃ ಕಥಂ ರೂಪಸಿದ್ಧಿರ್ಭವತೀತಿ ಚಿನ್ತನೀಯಮ್| ಸಞ್ಚಿತೋತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟಮಿತಿ ವಕ್ತವ್ಯೇ ಪೂರ್ವನಿಪಾತನಿಯಮಾದುತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟಸಞ್ಚಿತ ಇತಿ ಕೃತಮ್||೫೭||
Adhikarana 15 (58-59) · Śloka 59
ರಕ್ತಂ ವಿಬದ್ಧಮಾರ್ಗತ್ವಾನ್ಮಾಂಸಾದೀನ್ನಾನುಪದ್ಯತೇ | ಆಮಾಶಯಸ್ಥಮುತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟಂ ಬಹುತ್ವಾತ್ ಕಣ್ಠಮೇತಿ ಚ||೫೮|| ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮವಿಬದ್ಧತ್ವಾದುರಸಃ ಶ್ವಾಸಮೃಚ್ಛತಿ| ದೋಷೈರುಪಹತೇ ಚಾಗ್ನೌ ಸಪಿಚ್ಛಮತಿಸಾರ್ಯತೇ||೫೯||
रक्तं विबद्धमार्गत्वान्मांसादीन्नानुपद्यते | आमाशयस्थमुत्क्लिष्टं बहुत्वात् कण्ठमेति च||५८|| वातश्लेष्मविबद्धत्वादुरसः श्वासमृच्छति| दोषैरुपहते चाग्नौ सपिच्छमतिसार्यते||५९||
🔊 Audio coming soon
ಕೇವಲರುಧಿರಚ್ಛರ್ದನೇನ ಯುಕ್ತಂ ವಿವೃಣೋತಿ- ರಕ್ತಮಿತ್ಯಾದಿ| ವಿಬದ್ಧಮಾರ್ಗತ್ವಾದಿತಿ ರಕ್ತಸ್ಯ ಮಾಂಸಾದ್ಯಭಿಗಮೇ ಯೋ ಮಾರ್ಗಸ್ತನ್ನಿರೋಧಾನ್ಮಾಂಸಾದಭಿಗಚ್ಛದ್ರಕ್ತಂ ಮಾಂಸಾಶಯೇ ಏವ ಕೃತಾಧಿಷ್ಠಾನಂ ಪ್ರಸ್ರವಣಜಲಮಿವ ವಿಬದ್ಧಮಾರ್ಗತ್ವಾದ್ಬಹು ಭವತಿ, ಬಹುತ್ವೇನೋತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟಂ ದ್ವಾರಾನ್ತರಾಗಮನಾತ್ ಕಣ್ಠಮೇತಿ| ಏವಂ ರಕ್ತಸ್ಯ ಪೋಷಕರಸೇನಾಸಮ್ಬನ್ಧಾತ್ ಕ್ಷೀಯಮಾಣಸ್ಯಾಮಾಶಯೇ ಏವ ಬಹುತ್ವಂ ಜ್ಞೇಯಮ್| ತೇನ ರಕ್ತಾದೀನಾಂ ಚ ಸಙ್ಕ್ಷಯಾದಿತ್ಯನೇನ ರಕ್ತಕ್ಷಯೋ ಯ ಉಕ್ತಃ ಸ ಉಪಪನ್ನ ಏವ||೫೮-೫೯||
Adhikarana 16 (60-61) · Śloka 61
ಪೃಥಗ್ದೋಷೈಃ ಸಮಸ್ತೈರ್ವಾ ಜಿಹ್ವಾಹೃದಯಸಂಶ್ರಿತೈಃ| ಜಾಯತೇಽರುಚಿರಾಹಾರೇ ದ್ವಿಷ್ಟೈರರ್ಥೈಶ್ಚ ಮಾನಸೈಃ||೬೦|| ಕಷಾಯತಿಕ್ತಮಧುರೈರ್ವಿದ್ಯಾನ್ಮುಖರಸೈಃ ಕ್ರಮಾತ್| ವಾತಾದ್ಯೈರರುಚಿಂ ಜಾತಾಂ ಮಾನಸೀಂ ದೋಷದರ್ಶನಾತ್||೬೧||
पृथग्दोषैः समस्तैर्वा जिह्वाहृदयसंश्रितैः| जायतेऽरुचिराहारे द्विष्टैरर्थैश्च मानसैः||६०|| कषायतिक्तमधुरैर्विद्यान्मुखरसैः क्रमात्| वाताद्यैररुचिं जातां मानसीं दोषदर्शनात्||६१||
🔊 Audio coming soon
ರೋಗಾಧಿಕಾರೇ “ಪಞ್ಚ ಭಕ್ತಸ್ಯಾನಶನಸ್ಥಾನಾನೀತಿ ವಾತಪಿತ್ತಕಫದ್ವೇಷಾಯಾಸಾಃ” (ಸೂ.ಅ.೧೯) ಇತ್ಯನೇನ ಯದ್ಯಪಿ ತ್ರಿದೋಷಜಾಽರುಚಿರ್ನೋಕ್ತಾ, ತಥಾಽಪಿ ಚಿಕಿತ್ಸಾರ್ಥಂ ದ್ವನ್ದ್ವಜಗುಲ್ಮವತ್ತ್ರಿದೋಷಜಾಽರುಚಿರುಚ್ಯತೇ| ವಕ್ಷ್ಯತಿ- “ಚತುರೋಽರೋಚಕಾನ್ ಹನ್ಯುರ್ವಾತಾದ್ಯೇಕಜಸರ್ವಜಾನ್” ಇತಿ| ಇಯಂ ಚ ತ್ರಿದೋಷಜಾಽರುಚಿಃ ಪ್ರಕೃತಿಸಮವಾಯಾರಬ್ಧಾ, ತೇನ ರೋಗಾಧಿಕಾರೇ ಪ್ರತ್ಯೇಕದೋಷಜಾರುಚಿಗ್ರಹಣೇನೈವ ಗೃಹೀತಾ| ಪ್ರಕೃತಿಸಮಸಮವಾಯಾರಬ್ಧತ್ವೇನೈವ ತ್ರಿದೋಷಜಾರುಚೇಃ ಪೃಥಗ್ಲಕ್ಷಣಂ ನೋಕ್ತಮ್; ಅತೋ ವಾತಾದಿಲಕ್ಷಣಮೇಲಕಮೇವ ತಸ್ಯಾ ಲಕ್ಷಣಮ್| ಕಷಾಯಮುಖರಸತಾ ವಾತಜಾಯಾಂ, ತಿಕ್ತಮುಖರಸತಾ ಪಿತ್ತಜಾಯಾಂ, ಮಧುರಮುಖರಸತಾ ಕಫಜಾಯಾಂ, ತ್ರಿದೋಷಜಾಯಾಂ ತು ತ್ರಿದೋಷಮುಖರಸತೋನ್ನೇಯಾ| ದೋಷದರ್ಶನಾದಿತಿ ದ್ವಿಷ್ಟದರ್ಶನಾತ್||೬೦-೬೧||
Adhikarana 17 (62) · Śloka 62
ಅರೋಚಕಾತ್ ಕಾಸವೇಗಾದ್ದೋಷೋತ್ಕ್ಲೇಶಾದ್ಭಯಾದಪಿ| ಛರ್ದಿರ್ಯಾ ಸಾ ವಿಕಾರಾಣಾಮನ್ಯೇಷಾಮಪ್ಯುಪದ್ರವಃ||೬೨||
अरोचकात् कासवेगाद्दोषोत्क्लेशाद्भयादपि| छर्दिर्या सा विकाराणामन्येषामप्युपद्रवः||६२||
🔊 Audio coming soon
ಛರ್ದಿಂ ವಿಭಜತೇ- ಅರೋಚಕಾದಿತ್ಯಾದಿ| ವಿಕಾರಾಣಾಮನ್ಯೇಷಾಮಪ್ಯುಪದ್ರವ ಇತಿ ಏವಮ್ಭೂತಾ ಛರ್ದಿರ್ನ ಯಕ್ಷ್ಮಮಾತ್ರನಿಯತಾ,ಕಿನ್ತ್ವನ್ಯೇಷಾಮಪಿ ವಿಕಾರಾಣಾಮೇವಮ್ಭೂತಾ ಛರ್ದಿರುಪದ್ರವರೂಪಾ ಭವತಿ; ಕಿಂವಾ ಏವಮ್ಭೂತಾ ಯಾ ಛರ್ದಿಃ ಸಾ ಯಕ್ಷ್ಮಿಣ ಉಪದ್ರವೋ ಭವತಿ, ತಥಾಽರೋಚಕಾದಿಭ್ಯ ಉತ್ಥಿತಾ ಚ್ಛರ್ದಿರನ್ಯೇಷಾಮಪಿ ಹಿಕ್ಕಾದೀನಾಮುಪದ್ರವೋ ಭವತೀತ್ಯರ್ಥಃ||೬೨||
Adhikarana 18 (63-64) · Śloka 64
ಸರ್ವಸ್ತ್ರಿದೋಷಜೋ ಯಕ್ಷ್ಮಾ ದೋಷಾಣಾಂ ತು ಬಲಾಬಲಮ್| ಪರೀಕ್ಷ್ಯಾವಸ್ಥಿಕಂ ವೈದ್ಯಃ ಶೋಷಿಣಂ ಸಮುಪಾಚರೇತ್||೬೩|| ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯೇ ಶಿರಃಶೂಲೇ ಕಾಸೇ ಶ್ವಾಸೇ ಸ್ವರಕ್ಷಯೇ| ಪಾರ್ಶ್ವಶೂಲೇ ಚ ವಿವಿಧಾಃ ಕ್ರಿಯಾಃ ಸಾಧಾರಣೀಃ ಶೃಣು||೬೪||
सर्वस्त्रिदोषजो यक्ष्मा दोषाणां तु बलाबलम्| परीक्ष्यावस्थिकं वैद्यः शोषिणं समुपाचरेत्||६३|| प्रतिश्याये शिरःशूले कासे श्वासे स्वरक्षये| पार्श्वशूले च विविधाः क्रियाः साधारणीः शृणु||६४||
🔊 Audio coming soon
ಸಮ್ಪ್ರತಿ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಯಕ್ಷ್ಮಣಾಂ ಸಾಮಾನ್ಯರೂಪಂ ತ್ರಿದೋಷಜತ್ವಂ ಪ್ರತಿಪಾದ್ಯ, ದೋಷಬಲಾಬಲಭೇದೇನ ಚ ಭೇದಂ ಸೂಚಯಿತ್ವಾ, ಸಾಮಾನ್ಯಾಂ ವಿಶೇಷಾಂ ಚ ಚಿಕಿತ್ಸಾಂ ಸೂಚಯನ್ನಾಹ- ಸರ್ವ ಇತ್ಯಾದಿ| ವಿವಿಧಾ ಇತಿ ಭಿನ್ನಾಃ, ಸಾಧಾರಣೀರಿತ್ಯನೇನಾಭಿನ್ನಾಶ್ಚ ಶೃಣ್ವಿತಿ ಯೋಜ್ಯಮ್| ತತ್ರ ವಿವಿಧಾಃ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಪೀನಸಾದಿವಿಹಿತಾ ಜ್ಞೇಯಾಃ, ಸಾಧಾರಣೀಸ್ತು ಷಡಙ್ಗಾಜರಸಾದಿರೂಪಾಃ ಸಾಧಾರಣವಿಹಿತಾ ಜ್ಞೇಯಾಃ||೬೩-೬೪||
Adhikarana 19 (65-70) · Śloka 70
ಪೀನಸೇ ಸ್ವೇದಮಭ್ಯಙ್ಗಂ ಧೂಮಮಾಲೇಪನಾನಿ ಚ| ಪರಿಷೇಕಾವಗಾಹಾಂಶ್ಚ ಯಾವಕಂ ವಾಟ್ಯಮೇವ ಚ||೬೫|| ಲವಣಾಮ್ಲಕಟೂಷ್ಣಾಂಶ್ಚ ರಸಾನ್ ಸ್ನೇಹೋಪಬೃಂಹಿತಾನ್| ಲಾವತಿತ್ತಿರಿದಕ್ಷಾಣಾಂ ವರ್ತಕಾನಾಂ ಚ ಕಲ್ಪಯೇತ್||೬೬|| ಸಪಿಪ್ಪಲೀಕಂ ಸಯವಂ ಸಕುಲತ್ಥಂ ಸನಾಗರಮ್| ದಾಡಿಮಾಮಲಕೋಪೇತಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಮಾಜಂ ರಸಂ ಪಿಬೇತ್||೬೭|| ತೇನ ಷಡ್ವಿನಿವರ್ತನ್ತೇ ವಿಕಾರಾಃ ಪೀನಸಾದಯಃ| ಮೂಲಕಾನಾಂ ಕುಲತ್ಥಾನಾಂ ಯೂಷೈರ್ವಾ ಸೂಪಕಲ್ಪಿತೈಃ ||೬೮|| ಯವಗೋಧೂಮಶಾಲ್ಯನ್ನೈರ್ಯಥಾಸಾತ್ಮ್ಯಮುಪಾಚರೇತ್| ಪಿಬೇತ್ಪ್ರಸಾದಂ ವಾರುಣ್ಯಾ ಜಲಂ ವಾ ಪಾಞ್ಚಮೂಲಿಕಮ್||೬೯|| ಧಾನ್ಯನಾಗರಸಿದ್ಧಂ ವಾ ತಾಮಲಕ್ಯಾಽಥವಾ ಶೃತಮ್| ಪರ್ಣಿನೀಭಿಶ್ಚತಸೃಭಿಸ್ತೇನ ಚಾನ್ನಾನಿ ಕಲ್ಪಯೇತ್||೭೦||
पीनसे स्वेदमभ्यङ्गं धूममालेपनानि च| परिषेकावगाहांश्च यावकं वाट्यमेव च||६५|| लवणाम्लकटूष्णांश्च रसान् स्नेहोपबृंहितान्| लावतित्तिरिदक्षाणां वर्तकानां च कल्पयेत्||६६|| सपिप्पलीकं सयवं सकुलत्थं सनागरम्| दाडिमामलकोपेतं स्निग्धमाजं रसं पिबेत्||६७|| तेन षड्विनिवर्तन्ते विकाराः पीनसादयः| मूलकानां कुलत्थानां यूषैर्वा सूपकल्पितैः ||६८|| यवगोधूमशाल्यन्नैर्यथासात्म्यमुपाचरेत्| पिबेत्प्रसादं वारुण्या जलं वा पाञ्चमूलिकम्||६९|| धान्यनागरसिद्धं वा तामलक्याऽथवा शृतम्| पर्णिनीभिश्चतसृभिस्तेन चान्नानि कल्पयेत्||७०||
🔊 Audio coming soon
ಸಪಿಪ್ಪಲೀಕಮಿತ್ಯಾದಿಕೇ ರಸೇ ಯವಾಗೂಸಾಧನವದ್ದ್ರವ್ಯಾದಿಮಾನಂ ಜ್ಞೇಯಂ; ಮಾಂಸಮಾನಂ ತು ಪಲಾನಿ ದ್ವಾದಶ| ಸೂಪಸಂಸ್ಕೃತೈರಿತಿ ಸುಷ್ಠೂಪಸಂಸ್ಕೃತೈಃ| ತೇನೇತಿ ಪಞ್ಚಮೂಲ್ಯಾದಿಸಂಸ್ಕೃತಜಲೇನ||೬೫-೭೦||
Adhikarana 20 (71-76) · Śloka 76
ಕೃಶರೋತ್ಕಾರಿಕಾಮಾಷಕುಲತ್ಥಯವಪಾಯಸೈಃ| ಸಙ್ಕರಸ್ವೇದವಿಧಿನಾ ಕಣ್ಠಂ ಪಾರ್ಶ್ವಮುರಃ ಶಿರಃ||೭೧|| ಸ್ವೇದಯೇತ್ ಪತ್ರಭಙ್ಗೇಣ ಶಿರಶ್ಚ ಪರಿಷೇಚಯೇತ್| ಬಲಾಗುಡೂಚೀಮಧುಕಶೃತೈರ್ವಾ ವಾರಿಭಿಃ ಸುಖೈಃ||೭೨|| ಬಸ್ತಮತ್ಸ್ಯಶಿರೋಭಿರ್ವಾ ನಾಡೀಸ್ವೇದಂ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್| ಕಣ್ಠೇ ಶಿರಸಿ ಪಾರ್ಶ್ವೇ ಚ ಪಯೋಭಿರ್ವಾ ಸವಾತಿಕೈಃ||೭೩|| ಔದಕಾನೂಪಮಾಂಸಾನಿ ಸಲಿಲಂ ಪಾಞ್ಚಮೂಲಿಕಮ್| ಸಸ್ನೇಹಮಾರನಾಲಂ ವಾ ನಾಡೀಸ್ವೇದೇ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್||೭೪|| ಜೀವನ್ತ್ಯಾಃ ಶತಪುಷ್ಪಾಯಾ ಬಲಾಯಾ ಮಧುಕಸ್ಯ ಚ| ವಚಾಯಾ ವೇಶವಾರಸ್ಯ ವಿದಾರ್ಯಾ ಮೂಲಕಸ್ಯ ಚ||೭೫|| ಔದಕಾನೂಪಮಾಂಸಾನಾಮುಪನಾಹಾಃ ಸುಸಂಸ್ಕೃತಾಃ| ಶಸ್ಯನ್ತೇ ಸಚತುಃಸ್ನೇಹಾಃ ಶಿರಃಪಾರ್ಶ್ವಾಂಸಶೂಲಿನಾಮ್||೭೬||
कृशरोत्कारिकामाषकुलत्थयवपायसैः| सङ्करस्वेदविधिना कण्ठं पार्श्वमुरः शिरः||७१|| स्वेदयेत् पत्रभङ्गेण शिरश्च परिषेचयेत्| बलागुडूचीमधुकशृतैर्वा वारिभिः सुखैः||७२|| बस्तमत्स्यशिरोभिर्वा नाडीस्वेदं प्रयोजयेत्| कण्ठे शिरसि पार्श्वे च पयोभिर्वा सवातिकैः||७३|| औदकानूपमांसानि सलिलं पाञ्चमूलिकम्| सस्नेहमारनालं वा नाडीस्वेदे प्रयोजयेत्||७४|| जीवन्त्याः शतपुष्पाया बलाया मधुकस्य च| वचाया वेशवारस्य विदार्या मूलकस्य च||७५|| औदकानूपमांसानामुपनाहाः सुसंस्कृताः| शस्यन्ते सचतुःस्नेहाः शिरःपार्श्वांसशूलिनाम्||७६||
🔊 Audio coming soon
ತಿಲತಣ್ಡುಲಮಾಷೈಸ್ತು ಕೃಶರಾ ಜ್ಞೇಯಾ| ಪತ್ರಭಙ್ಗೇನೇತಿ ಪತ್ರಭಙ್ಗಕ್ವಾಥೇನ; ಪತ್ರಭಙ್ಗಾಶ್ಚ ವಾತಹರಪಲ್ಲವಾಃ| ಸವಾತಿಕೈರಿತಿ ವಾತಿಕೋತ್ತರವಾತಿಕೈಃ; ತನ್ತ್ರಾನ್ತರೇ ತು ವಾತಿಕಾನ್ಯುತ್ತರವಾತಿಕಾನಿ ಚ ಗಣೇನ ಪಠಿತಾನಿ; ಯಥಾ- “ಬಿಲ್ವೋಽಗ್ನಿಮನ್ಥಃ ಕಾಶ್ಮರ್ಯಂ ಶ್ರೇಯಸೀ ಪಾಟಲಾ ಬಲಾ| ಶಾಲಪರ್ಣೀ ಪೃಶ್ನಿಪರ್ಣೀ ಬೃಹತೀ ಕಣ್ಟಕಾರಿಕಾ|| ವರ್ಧಮಾನೋ ಮೂಲಕಂ ಚ ವಾತಿಕಾನ್ಯವತಾರಯೇತ್| ಕರಮರ್ದಂ ಸಬದರಂ ಕುಲತ್ಥಾಃ ಶುಷ್ಕಮೂಲಕಮ್|| ಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರಾ ವೇಣುಪರ್ಣೀ ಚ ಸಾಶ್ವಗನ್ಧಾ ಶತಾವರೀ| ಋಷ್ಯಪ್ರೋಕ್ತಾಂ ಗುಡೂಚೀ ಚ ಮಧುಕಂ ಶಿಗ್ರುರೇವ ಚ|| ಯವಾನ್ಯಾರಗ್ವಧಶ್ಚೈವ ಯಚ್ಚಾನ್ಯತ್ಕಿಞ್ಚಿದೀದೃಶಮ್| ಸರ್ವಮೇತದ್ವಿಜಾನೀಯಾದ್ಭಿಷಗುತ್ತರವಾತಿಕಮ್” ಇತಿ| ನಾಡೀಸ್ವೇದಂ ಪ್ರಯೋಜಯೇದಿತಿ ನಾಡೀಸ್ವೇದಂ ಯಥಾಯೋಗ್ಯತಯಾ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್| ಜೀವನ್ತ್ಯಾದೀನಾಂ ಪ್ರತ್ಯೇಕಮುಪನಾಹಾ ಜ್ಞೇಯಾಃ| ವೇಸವಾರೋ ಯಥಾ- “ನಿರಸ್ಥಿ ಪಿಶಿತಂ ಪಿಷ್ಟಂ ಸ್ವಿನ್ನಂ ಗುಡಘೃತಾನ್ವಿತಮ್| ಕೃಷ್ಣಾಮರೀಚಸಂಯುಕ್ತಂ ವೇಸವಾರ ಇತಿ ಸ್ಮೃತಃ” ಇತಿ||೭೧-೭೬||
Adhikarana 21 (77-81) · Śloka 81
ಶತಪುಷ್ಪಾ ಸಮಧುಕಂ ಕುಷ್ಠಂ ತಗರಚನ್ದನೇ| ಆಲೇಪನಂ ಸ್ಯಾತ್ ಸಘೃತಂ ಶಿರಃಪಾರ್ಶ್ವಾಂಸಶೂಲನುತ್||೭೭|| ಬಲಾ ರಾಸ್ನಾ ತಿಲಾಃ ಸರ್ಪಿರ್ಮಧುಕಂ ನೀಲಮುತ್ಪಲಮ್| ಪಲಙ್ಕಷಾ ದೇವದಾರು ಚನ್ದನಂ ಕೇಶರಂ ಘೃತಮ್||೭೮|| ವೀರಾ ಬಲಾ ವಿದಾರೀ ಚ ಕೃಷ್ಣಗನ್ಧಾ ಪುನರ್ನವಾ| ಶತಾವರೀ ಪಯಸ್ಯಾ ಚ ಕತ್ತೃಣಂ ಮಧುಕಂ ಘೃತಮ್||೭೯|| ಚತ್ವಾರ ಏತೇ ಶ್ಲೋಕಾರ್ಧೈಃ ಪ್ರದೇಹಾಃ ಪರಿಕೀರ್ತಿತಾಃ| ಶಸ್ತಾಃ ಸಂಸೃಷ್ಟದೋಷಾಣಾಂ ಶಿರಃಪಾರ್ಶ್ವಾಂಸಶೂಲಿನಾಮ್||೮೦|| ನಾವನಂ ಧೂಮಪಾನಾನಿ ಸ್ನೇಹಾಶ್ಚೌತ್ತರಭಕ್ತಿಕಾಃ| ತೈಲಾನ್ಯಭ್ಯಙ್ಗಯೋಗೀನಿ ಬಸ್ತಿಕರ್ಮ ತಥಾ ಪರಮ್||೮೧||
शतपुष्पा समधुकं कुष्ठं तगरचन्दने| आलेपनं स्यात् सघृतं शिरःपार्श्वांसशूलनुत्||७७|| बला रास्ना तिलाः सर्पिर्मधुकं नीलमुत्पलम्| पलङ्कषा देवदारु चन्दनं केशरं घृतम्||७८|| वीरा बला विदारी च कृष्णगन्धा पुनर्नवा| शतावरी पयस्या च कत्तृणं मधुकं घृतम्||७९|| चत्वार एते श्लोकार्धैः प्रदेहाः परिकीर्तिताः| शस्ताः संसृष्टदोषाणां शिरःपार्श्वांसशूलिनाम्||८०|| नावनं धूमपानानि स्नेहाश्चौत्तरभक्तिकाः| तैलान्यभ्यङ्गयोगीनि बस्तिकर्म तथा परम्||८१||
🔊 Audio coming soon
ಪಲಙ್ಕಷಾ ಗುಗ್ಗುಲುಃ| ಪಯಸ್ಯಾ ಕ್ಷೀರಕಾಕೋಲೀ| ಶಿರಃಪಾರ್ಶ್ವಾಂಸಶೂಲಿನಾಂ ಶಸ್ತಾ ಇತಿ ಯೋಜ್ಯಮ್||೭೭-೮೧||
Adhikarana 22 (82-86) · Śloka 86
ಶೃಙ್ಗಾಲಾಬುಜಲೌಕೋಭಿಃ ಪ್ರದುಷ್ಟಂ ವ್ಯಧನೇನ ವಾ| ಶಿರಃಪಾರ್ಶ್ವಾಂಸಶೂಲೇಷು ರುಧಿರಂ ತಸ್ಯ ನಿರ್ಹರೇತ್||೮೨|| ಪ್ರದೇಹಃ ಸಘೃತಶ್ಚೇಷ್ಟಃ ಪದ್ಮಕೋಶೀರಚನ್ದನೈಃ| ದೂರ್ವಾಮಧುಕಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾಕೇಶರೈರ್ವಾ ಘೃತಾಪ್ಲುತೈಃ||೮೩|| ಪ್ರಪೌಣ್ಡರೀಕನಿರ್ಗುಣ್ಡೀಪದ್ಮಕೇಶರಮುತ್ಪಲಮ್ | ಕಶೇರುಕಾಃ ಪಯಸ್ಯಾ ಚ ಸಸರ್ಪಿಷ್ಕಂ ಪ್ರಲೇಪನಮ್||೮೪|| ಚನ್ದನಾದ್ಯೇನ ತೈಲೇನ ಶತಧೌತೇನ ಸರ್ಪಿಷಾ| ಅಭ್ಯಙ್ಗಃ, ಪಯಸಾ ಸೇಕಃ ಶಸ್ತಶ್ಚ ಮಧುಕಾಮ್ಬುನಾ||೮೫|| ಮಾಹೇನ್ದ್ರೇಣ ಸುಶೀತೇನ ಚನ್ದನಾದಿಶೃತೇನ ವಾ| ಪರಿಷೇಕಃ ಪ್ರಯೋಕ್ತವ್ಯ ಇತಿ ಸಂಶಮನೀ ಕ್ರಿಯಾ||೮೬||
शृङ्गालाबुजलौकोभिः प्रदुष्टं व्यधनेन वा| शिरःपार्श्वांसशूलेषु रुधिरं तस्य निर्हरेत्||८२|| प्रदेहः सघृतश्चेष्टः पद्मकोशीरचन्दनैः| दूर्वामधुकमञ्जिष्ठाकेशरैर्वा घृताप्लुतैः||८३|| प्रपौण्डरीकनिर्गुण्डीपद्मकेशरमुत्पलम् | कशेरुकाः पयस्या च ससर्पिष्कं प्रलेपनम्||८४|| चन्दनाद्येन तैलेन शतधौतेन सर्पिषा| अभ्यङ्गः, पयसा सेकः शस्तश्च मधुकाम्बुना||८५|| माहेन्द्रेण सुशीतेन चन्दनादिशृतेन वा| परिषेकः प्रयोक्तव्य इति संशमनी क्रिया||८६||
🔊 Audio coming soon
ಶೃಙ್ಗಾಲಾಬುಜಲೌಕೋಭಿರಿತ್ಯತ್ರ ಪಿತ್ತದುಷ್ಟೇ ಜಲೌಕಾ, ಕಫದುಷ್ಟೇ ರಕ್ತೇಽಲಾಬು ಜ್ಞೇಯಂ; ಯದುಕ್ತಂ- “ಪಿತ್ತಾನ್ವಿತಂ ಜಲೌಕೋಭಿರಲಾಬ್ವಾ ತು ಕಫಾನ್ವಿತಮ್| ಶೋಣಿತಂ ವಾತದುಷ್ಟಂ ತು ವಿಷಾಣೇನಾಶು ನಿರ್ಹರೇತ್” ಇತಿ| ವ್ಯಧನಂ ತು ಸಿರಾವ್ಯಧರೂಪಮ್||೮೨-೮೬||
Adhikarana 23 (87-88) · Śloka 88
ದೋಷಾಧಿಕಾನಾಂ ವಮನಂ ಶಸ್ಯತೇ ಸವಿರೇಚನಮ್| ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದೋಪಪನ್ನಾನಾಂ ಸಸ್ನೇಹಂ ಯನ್ನ ಕರ್ಶನಮ್||೮೭|| ಶೋಷೀ ಮುಞ್ಚತಿ ಗಾತ್ರಾಣಿ ಪುರೀಷಸ್ರಂಸನಾದಪಿ| ಅಬಲಾಪೇಕ್ಷಿಣೀಂ ಮಾತ್ರಾಂ ಕಿಂ ಪುನರ್ಯೋ ವಿರಿಚ್ಯತೇ||೮೮||
दोषाधिकानां वमनं शस्यते सविरेचनम्| स्नेहस्वेदोपपन्नानां सस्नेहं यन्न कर्शनम्||८७|| शोषी मुञ्चति गात्राणि पुरीषस्रंसनादपि| अबलापेक्षिणीं मात्रां किं पुनर्यो विरिच्यते||८८||
🔊 Audio coming soon
ಯನ್ನ ಕರ್ಶನಮಿತ್ಯನೇನ ಮೃದುವಮನವಿರೇಚನಂ ಯನ್ನ ಕರ್ಶನಾಯೇತಿ ದರ್ಶಯತಿ||೮೭-೮೮||
Adhikarana 24 (89-102) · Śloka 102
ಯೋಗಾನ್ ಸಂಶುದ್ಧಕೋಷ್ಠಾನಾಂ ಕಾಸೇ ಶ್ವಾಸೇ ಸ್ವರಕ್ಷಯೇ| ಶಿರಃಪಾರ್ಶ್ವಾಂಸಶೂಲೇಷು ಸಿದ್ಧಾನೇತಾನ್ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್||೮೯|| ಬಲಾವಿದಾರಿಗನ್ಧಾದ್ಯೈರ್ವಿದಾರ್ಯಾ ಮಧುಕೇನ ವಾ| ಸಿದ್ಧಂ ಸಲವಣಂ ಸರ್ಪಿರ್ನಸ್ಯಂ ಸ್ಯಾತ್ಸ್ವರ್ಯಮುತ್ತಮಮ್||೯೦|| ಪ್ರಪೌಣ್ಡರೀಕಂ ಮಧುಕಂ ಪಿಪ್ಪಲೀ ಬೃಹತೀ ಬಲಾ| ಕ್ಷೀರಂ ಸರ್ಪಿಶ್ಚ ತತ್ಸಿದ್ಧಂ ಸ್ವರ್ಯಂ ಸ್ಯಾನ್ನಾವನಂ ಪರಮ್||೯೧|| ಶಿರಃಪಾರ್ಶ್ವಾಂಸಶೂಲಘ್ನಂ ಕಾಸಶ್ವಾಸನಿಬರ್ಹಣಮ್| ಪ್ರಯುಜ್ಯಮಾನಂ ಬಹುಶೋ ಘೃತಂ ಚೌತ್ತರಭಕ್ತಿಕಮ್||೯೨|| ದಶಮೂಲೇನ ಪಯಸಾ ಸಿದ್ಧಂ ಮಾಂಸರಸೇನ ಚ| ಬಲಾಗರ್ಭಂ ಘೃತಂ ಸದ್ಯೋ ರೋಗಾನೇತಾನ್ ಪ್ರಬಾಧತೇ||೯೩|| ಭಕ್ತಸ್ಯೋಪರಿ ಮಧ್ಯೇ ವಾ ಯಥಾಗ್ನ್ಯಭ್ಯವಚಾರಿತಮ್| ರಾಸ್ನಾಘೃತಂ ವಾ ಸಕ್ಷೀರಂ ಸಕ್ಷೀರಂ ವಾ ಬಲಾಘೃತಮ್||೯೪|| ಲೇಹಾನ್ ಕಾಸಾಪಹಾನ್ ಸ್ವರ್ಯಾಞ್ ಶ್ವಾಸಹಿಕ್ಕಾನಿಬರ್ಹಣಾನ್| ಶಿರಃಪಾರ್ಶ್ವಾಂಸಶೂಲಘ್ನಾನ್ ಸ್ನೇಹಾಂಶ್ಚಾತಃ ಪರಂ ಶೃಣು||೯೫|| ಘೃತಂ ಖರ್ಜೂರಮೃದ್ವೀಕಾಶರ್ಕರಾಕ್ಷೌದ್ರಸಂಯುತಮ್ | ಸಪಿಪ್ಪಲೀಕಂ ವೈಸ್ವರ್ಯಕಾಸಶ್ವಾಸಜ್ವರಾಪಹಮ್||೯೬|| ದಶಮೂಲಶೃತಾತ್ ಕ್ಷೀರಾತ್ ಸರ್ಪಿರ್ಯದುದಿಯಾನ್ನವಮ್| ಸಪಿಪ್ಪಲೀಕಂ ಸಕ್ಷೌದ್ರಂ ತತ್ ಪರಂ ಸ್ವರಬೋಧನಮ್||೯೭|| ಶಿರಃಪಾರ್ಶ್ವಾಂಸಶೂಲಘ್ನಂ ಕಾಸಶ್ವಾಸಜ್ವರಾಪಹಮ್| ಪಞ್ಚಭಿಃ ಪಞ್ಚಮೂಲೈರ್ವಾ ಶೃತಾದ್ಯದುದಿಯಾದ್ಘೃತಮ್||೯೮|| ಪಞ್ಚಾನಾಂ ಪಞ್ಚಮೂಲಾನಾಂ ರಸೇ ಕ್ಷೀರಚತುರ್ಗುಣೇ| ಸಿದ್ಧಂ ಸರ್ಪಿರ್ಜಯತ್ಯೇತದ್ಯಕ್ಷ್ಮಣಃ ಸಪ್ತಕಂ ಬಲಮ್||೯೯|| ಖರ್ಜೂರಂ ಪಿಪ್ಪಲೀ ದ್ರಾಕ್ಷಾ ಪಥ್ಯಾ ಶೃಙ್ಗೀ ದುರಾಲಭಾ| ತ್ರಿಫಲಾ ಪಿಪ್ಪಲೀ ಮುಸ್ತಂ ಶೃಙ್ಗಾಟಗುಡಶರ್ಕರಾಃ||೧೦೦|| ವೀರಾ ಶಟೀ ಪುಷ್ಕರಾಖ್ಯಂ ಸುರಸಃ ಶರ್ಕರಾ ಗುಡಃ| ನಾಗರಂ ಚಿತ್ರಕೋ ಲಾಜಾಃ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾಮಲಕಂ ಗುಡಃ||೧೦೧|| ಶ್ಲೋಕಾರ್ಧೈರ್ವಿಹಿತಾನೇತಾಂಲ್ಲಿಹ್ಯಾನ್ನಾ ಮಧುಸರ್ಪಿಷಾ| ಕಾಸಶ್ವಾಸಾಪಹಾನ್ಸ್ವರ್ಯಾನ್ಪಾರ್ಶ್ವಶೂಲಾಪಹಾಂಸ್ತಥಾ||೧೦೨||
योगान् संशुद्धकोष्ठानां कासे श्वासे स्वरक्षये| शिरःपार्श्वांसशूलेषु सिद्धानेतान्प्रयोजयेत्||८९|| बलाविदारिगन्धाद्यैर्विदार्या मधुकेन वा| सिद्धं सलवणं सर्पिर्नस्यं स्यात्स्वर्यमुत्तमम्||९०|| प्रपौण्डरीकं मधुकं पिप्पली बृहती बला| क्षीरं सर्पिश्च तत्सिद्धं स्वर्यं स्यान्नावनं परम्||९१|| शिरःपार्श्वांसशूलघ्नं कासश्वासनिबर्हणम्| प्रयुज्यमानं बहुशो घृतं चौत्तरभक्तिकम्||९२|| दशमूलेन पयसा सिद्धं मांसरसेन च| बलागर्भं घृतं सद्यो रोगानेतान् प्रबाधते||९३|| भक्तस्योपरि मध्ये वा यथाग्न्यभ्यवचारितम्| रास्नाघृतं वा सक्षीरं सक्षीरं वा बलाघृतम्||९४|| लेहान् कासापहान् स्वर्याञ् श्वासहिक्कानिबर्हणान्| शिरःपार्श्वांसशूलघ्नान् स्नेहांश्चातः परं शृणु||९५|| घृतं खर्जूरमृद्वीकाशर्कराक्षौद्रसंयुतम् | सपिप्पलीकं वैस्वर्यकासश्वासज्वरापहम्||९६|| दशमूलशृतात् क्षीरात् सर्पिर्यदुदियान्नवम्| सपिप्पलीकं सक्षौद्रं तत् परं स्वरबोधनम्||९७|| शिरःपार्श्वांसशूलघ्नं कासश्वासज्वरापहम्| पञ्चभिः पञ्चमूलैर्वा शृताद्यदुदियाद्घृतम्||९८|| पञ्चानां पञ्चमूलानां रसे क्षीरचतुर्गुणे| सिद्धं सर्पिर्जयत्येतद्यक्ष्मणः सप्तकं बलम्||९९|| खर्जूरं पिप्पली द्राक्षा पथ्या शृङ्गी दुरालभा| त्रिफला पिप्पली मुस्तं शृङ्गाटगुडशर्कराः||१००|| वीरा शटी पुष्कराख्यं सुरसः शर्करा गुडः| नागरं चित्रको लाजाः पिप्पल्यामलकं गुडः||१०१|| श्लोकार्धैर्विहितानेतांल्लिह्यान्ना मधुसर्पिषा| कासश्वासापहान्स्वर्यान्पार्श्वशूलापहांस्तथा||१०२||
🔊 Audio coming soon
ಪ್ರಪೌಣ್ಡರೀಕಮಿತ್ಯಾದೌ ಕ್ಷೀರಂ ದ್ರವಮ್| ಯೇ ತು ‘ಕ್ಷೀರಸರ್ಪಿಃ’ ಇತ್ಯೇಕಪದೇನ ಪಠನ್ತಿ, ತೇ ಕ್ಷೀರೋತ್ಥಂ ಸರ್ಪಿರ್ಜಲೇನೈವ ಪಾಚಯನ್ತಿ| ಘೃತಂ ಚೌತ್ತರಭಕ್ತಿಕಮಿತಿ ಉಕ್ತಮೇವ ಘೃತಂ ಭಕ್ತೋತ್ತರಂ ಶಿರಃಶೂಲಾದಿಹರಂ ಭವತಿ| ದಶಮೂಲೇನೇತಿ ಅತ್ರಾವಾನ್ತರಸಾಹಚರ್ಯಾದ್ದಶಮೂಲಸ್ಯ ಕ್ವಾಥೋ ಜ್ಞೇಯಃ, ಬಲಾಯಾ ಏವ ಕಲ್ಕಃ; ಕಿಂವಾ ‘ದಶಮೂಲೇನ ಪಯಸಾ’ ಇತಿ ಪಾಠಃ; ತೇನ ದಶಮೂಲಸಿದ್ಧೇನ ಕ್ಷೀರೇಣೇತ್ಯರ್ಥಃ| ರಾಸ್ನಾಘೃತಂ ವಾ ರಾಸ್ನಾಕ್ಷೀರಂ ವಾ ರೋಗಾನೇತಾನ್ ಪ್ರಬಾಧತ ಇತಿ ಯೋಜನಾ; ತಥಾ ಬಲಾಘೃತಂ ಬಲಾಕ್ಷೀರಂ ಚ ಪ್ರಬಾಧತೇ ಇತಿ ಯೋಜನಾ| ಕಾಸೇ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಂ ಯದ್ ರಾಸ್ನಾಘೃತಂ, ಬಲಾಘೃತಂ ಚ ವಾತರಕ್ತೇ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಂ, ತತ್ ಕ್ಷೀರೇಣ ಸಹೋಪಯುಕ್ತಮೇತಾನ್ ರೋಗಾನ್ ಪ್ರಬಾಧತ ಇತ್ಯಾಚಾರ್ಯೋ ವಕ್ಷ್ಯತಿ| ಸಪಿಪ್ಪಲೀಕಂ ಸಕ್ಷೌದ್ರಮಿತ್ಯತ್ರ ಪಿಪ್ಪಲೀಕ್ಷೌದ್ರಯೋಃ ಪ್ರಕ್ಷೇಪ್ಯತ್ವಂ ಜ್ಞೇಯಮ್| ಪಞ್ಚಭಿಃ ಪಞ್ಚಮೂಲೈರ್ವಾ ಯದ್ಘೃತಮುದಿಯಾತ್ತತ್ ಸಪಿಪ್ಪಲೀಕಂ ಸಕ್ಷೌದ್ರಂ ಸ್ವರಬೋಧನಮಿತ್ಯಾದಿಯೋಜನಾ| ಪಞ್ಚಾನಾಮಿತ್ಯಾದಿನಾ ಯೋಗಾನ್ತರಮಾಹ| ರಸೇ ಕ್ಷೀರಚತುರ್ಗುಣ ಇತಿ ಪಞ್ಚಾನಾಂ ಪಞ್ಚಮೂಲೀನಾಂ ಕ್ವಾಥಸ್ತ್ರಿಗುಣಃ, ಘೃತಸಮಂ ಚ ಕ್ಷೀರಂ ಜ್ಞೇಯಮ್| ಉಕ್ತಂ ಹಿ ಜತೂಕರ್ಣೇ- “ದಶಮೂಲಶೃತಕ್ಷೀರಾಜ್ಜಾತಂ ಸರ್ಪಿರ್ನವಂ ಪಿಪ್ಪಲೀಮಧುಯುಕ್ತಂ ಯತ್, ಪಞ್ಚಪಞ್ಚಮೂಲಕ್ವಥಿತಾದುತ್ಥಿತಂ ಚ ಯತ್ ತ್ರಿಭಾಗಕ್ವಥಿತತುಲ್ಯಪಯಸ್ಕೇ ಪಕ್ವಮ್” ಇತಿ| ಫಲಶ್ರುತೌ ‘ಯಕ್ಷ್ಮಣಃ ಸಪ್ತಕಂ ಬಲಮ್’ ಇತ್ಯನೇನ ‘ಸ್ವರಭೇದಂ’ ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಯೇ ಸಪ್ತ ಗದಾಃ ಪಠಿತಾಸ್ತೇ ಜ್ಞೇಯಾಃ; ತೇಷು ಚ ಹಿಕ್ಕಾ ಪಠಿತಾ, ಸಾ ಚ ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಲಕ್ಷಣೇಷು ಯದ್ಯಪಿ ನ ಪಠಿತಾ, ತಥಾಽಪ್ಯುಪದ್ರವರೂಪಾ ಜ್ಞೇಯಾ| ಪುಷ್ಕರಾಖ್ಯಂ ಪುಷ್ಕರಮೂಲಮ್||೮೯-೧೦೨||
Adhikarana 25 (103-104) · Śloka 104
ಸಿತೋಪಲಾಂ ತುಗಾಕ್ಷೀರೀಂ ಪಿಪ್ಪಲೀಂ ಬಹುಲಾಂ ತ್ವಚಮ್| ಅನ್ತ್ಯಾದೂರ್ಧ್ವಂ ದ್ವಿಗುಣಿತಂ ಲೇಹಯೇನ್ಮಧುಸರ್ಪಿಷಾ||೧೦೩|| ಚೂರ್ಣಿತಂ ಪ್ರಾಶಯೇದ್ವಾ ತಚ್ಛ್ವಾಸಕಾಸಕಫಾತುರಮ್ | ಸುಪ್ತಜಿಹ್ವಾರೋಚಕಿನಮಲ್ಪಾಗ್ನಿಂ ಪಾರ್ಶ್ವಶೂಲಿನಮ್||೧೦೪||
सितोपलां तुगाक्षीरीं पिप्पलीं बहुलां त्वचम्| अन्त्यादूर्ध्वं द्विगुणितं लेहयेन्मधुसर्पिषा||१०३|| चूर्णितं प्राशयेद्वा तच्छ्वासकासकफातुरम् | सुप्तजिह्वारोचकिनमल्पाग्निं पार्श्वशूलिनम्||१०४||
🔊 Audio coming soon
ಸಿತೋಪಲಾದಾವನ್ತ್ಯಾದೂರ್ಧ್ವಂ ದ್ವಿಗುಣಿತಮಿತಿ ಅನ್ತ್ಯಾಯಾಸ್ತ್ವಚ ಏಕೋ ಭಾಗಃ, ಬಹುಲಾಯಾ ಭಾಗದ್ವಯಂ, ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾ ಭಾಗಚತುಷ್ಟಯಂ, ತುಗಾಕ್ಷೀರೀ ವಂಶಲೋಚನಾನುಕಾರಿ ಪಾರ್ಥಿವಂ ದ್ರವ್ಯಂ, ತಸ್ಯಾಷ್ಟಭಾಗಾಃ, ಸಿತೋಪಲಾಯಾಸ್ತು ಷೋಡಶ| ಊರ್ಧ್ವಶಬ್ದೇನ ಚೇಹಾತೀತಮುಚ್ಯತೇ, ವಿವಕ್ಷ್ಯಮಾಣೋರ್ಧ್ವಾಧೋಭಾಗಸ್ಯಾಸ್ಥಾನಾತ್; ತೇನ ಕ್ವಚಿತ್ ಊರ್ಧ್ವಮಿತ್ಯಾದಾವಾಗತೋಽಪಿ ಊರ್ಧ್ವಶಬ್ದಶ್ಚರತಿ||೧೦೩-೧೦೪||
Adhikarana 26 (105) · Śloka 105
ಹಸ್ತಪಾದಾಙ್ಗದಾಹೇಷು ಜ್ವರೇ ರಕ್ತೇ ತಥೋರ್ಧ್ವಗೇ| ವಾಸಾಘೃತಂ ಶತಾವರ್ಯಾ ಸಿದ್ಧಂ ವಾ ಪರಮಂ ಹಿತಮ್||೧೦೫||
हस्तपादाङ्गदाहेषु ज्वरे रक्ते तथोर्ध्वगे| वासाघृतं शतावर्या सिद्धं वा परमं हितम्||१०५||
🔊 Audio coming soon
ಹಸ್ತೇತ್ಯಾದೌ ವಾಸಾಘೃತಂ ರಕ್ತಪಿತ್ತೋಕ್ತಂ ಗುಲ್ಮೋಕ್ತಂ ಚ; ಶತಾವರೀಘೃತಂ ಯೋನಿವ್ಯಾಪಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಿತವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಮ್||೧೦೫||
Adhikarana 27 (106-110) · Śloka 110
ದುರಾಲಭಾಂ ಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರಾಂ ಚ ಚತಸ್ರಃ ಪರ್ಣಿನೀರ್ಬಲಾಮ್| ಭಾಗಾನ್ಪಲೋನ್ಮಿತಾನ್ ಕೃತ್ವಾ ಪಲಂ ಪರ್ಪಟಕಸ್ಯ ಚ||೧೦೬|| ಪಚೇದ್ದಶಗುಣೇ ತೋಯೇ ದಶಭಾಗಾವಶೇಷಿತೇ| ರಸೇ ಸುಪೂತೇ ದ್ರವ್ಯಾಣಾಮೇಷಾಂ ಕಲ್ಕಾನ್ ಸಮಾವಪೇತ್||೧೦೭|| ಶಟ್ಯಾಃ ಪುಷ್ಕರಮೂಲಸ್ಯ ಪಿಪ್ಪಲೀತ್ರಾಯಮಾಣಯೋಃ| ತಾಮಲಕ್ಯಾಃ ಕಿರಾತಾನಾಂ ತಿಕ್ತಸ್ಯ ಕುಟಜಸ್ಯ ಚ||೧೦೮|| ಫಲಾನಾಂ ಸಾರಿವಾಯಾಶ್ಚ ಸುಪಿಷ್ಟಾನ್ ಕರ್ಷಸಮ್ಮಿತಾನ್| ತತಸ್ತೇನ ಘೃತಪ್ರಸ್ಥಂ ಕ್ಷೀರದ್ವಿಗುಣಿತಂ ಪಚೇತ್||೧೦೯|| ಜ್ವರಂ ದಾಹಂ ಭ್ರಮಂ ಕಾಸಮಂಸಪಾರ್ಶ್ವಶಿರೋರುಜಮ್| ತೃಷ್ಣಾಂ ಛರ್ದಿಮತೀಸಾರಮೇತತ್ ಸರ್ಪಿರ್ವ್ಯಪೋಹತಿ||೧೧೦||
दुरालभां श्वदंष्ट्रां च चतस्रः पर्णिनीर्बलाम्| भागान्पलोन्मितान् कृत्वा पलं पर्पटकस्य च||१०६|| पचेद्दशगुणे तोये दशभागावशेषिते| रसे सुपूते द्रव्याणामेषां कल्कान् समावपेत्||१०७|| शट्याः पुष्करमूलस्य पिप्पलीत्रायमाणयोः| तामलक्याः किरातानां तिक्तस्य कुटजस्य च||१०८|| फलानां सारिवायाश्च सुपिष्टान् कर्षसम्मितान्| ततस्तेन घृतप्रस्थं क्षीरद्विगुणितं पचेत्||१०९|| ज्वरं दाहं भ्रमं कासमंसपार्श्वशिरोरुजम्| तृष्णां छर्दिमतीसारमेतत् सर्पिर्व्यपोहति||११०||
🔊 Audio coming soon
ದುರಾಲಭಾದ್ಯೇ ಪಚೇದ್ದಶಗುಣೇ ತೋಯೇ ಇತ್ಯನೇನ ಘೃತಾದ್ದಶಗುಣತೋಯೇನೇತಿ ಜ್ಞೇಯಂ, ದ್ರವ್ಯಾದ್ದಶಗುಣತೋಯೇನ ಕ್ವಾಥಸ್ಯಾಲ್ಪತ್ವಂ ಸ್ಯಾತ್; ಪ್ರಸ್ಥಘೃತಾತ್ತು ದಶಗುಣತೋಯೇ ದಶಭಾಗಾವಶಿಷ್ಟೇ ಪ್ರಸ್ಥಮಾನತ್ವಂ ಕಷಾಯಸ್ಯ ಭವತಿ, ತಚ್ಚ ಜತೂಕರ್ಣಾನುಮತಮ್||೧೦೬-೧೧೦||
Adhikarana 28 (111-113) · Śloka 113
ಜೀವನ್ತೀಂ ಮಧುಕಂ ದ್ರಾಕ್ಷಾಂ ಫಲಾನಿ ಕುಟಜಸ್ಯ ಚ| ಶಟೀಂ ಪುಷ್ಕರಮೂಲಂ ಚ ವ್ಯಾಘ್ರೀಂ ಗೋಕ್ಷುರಕಂ ಬಲಾಮ್||೧೧೧|| ನೀಲೋತ್ಪಲಂ ತಾಮಲಕೀಂ ತ್ರಾಯಮಾಣಾಂ ದುರಾಲಭಾಮ್| ಪಿಪ್ಪಲೀಂ ಚ ಸಮಂ ಪಿಷ್ಟ್ವಾ ಘೃತಂ ವೈದ್ಯೋ ವಿಪಾಚಯೇತ್||೧೧೨|| ಏತದ್ವ್ಯಾಧಿಸಮೂಹಸ್ಯ ರೋಗೇಶಸ್ಯ ಸಮುತ್ಥಿತಮ್| ರೂಪಮೇಕಾದಶವಿಧಂ ಸರ್ಪಿರಗ್ರ್ಯಂ ವ್ಯಪೋಹತಿ||೧೧೩||
जीवन्तीं मधुकं द्राक्षां फलानि कुटजस्य च| शटीं पुष्करमूलं च व्याघ्रीं गोक्षुरकं बलाम्||१११|| नीलोत्पलं तामलकीं त्रायमाणां दुरालभाम्| पिप्पलीं च समं पिष्ट्वा घृतं वैद्यो विपाचयेत्||११२|| एतद्व्याधिसमूहस्य रोगेशस्य समुत्थितम्| रूपमेकादशविधं सर्पिरग्र्यं व्यपोहति||११३||
🔊 Audio coming soon
ಜೀವನ್ತ್ಯಾದೌ ಪೂರ್ವಯೋಗೋಕ್ತಂ ಕ್ಷೀರಯುಕ್ತಮೇವ ಕ್ವಾಥಂ ದ್ರವಮಿಚ್ಛನ್ತಿ; ಟೀಕಾಕೃತಸ್ತು ಬಹವೋ ಜಲಮೇವ ದ್ರವಂ ವದನ್ತಿ||೧೧೧-೧೧೩||
Adhikarana 29 (114-116) · Śloka 116
ಬಲಾಂ ಸ್ಥಿರಾಂ ಪೃಶ್ನಿಪರ್ಣೀಂ ಬೃಹತೀಂ ಸನಿದಿಗ್ಧಿಕಾಮ್| ಸಾಧಯಿತ್ವಾ ರಸೇ ತಸ್ಮಿನ್ಪಯೋ ಗವ್ಯಂ ಸನಾಗರಮ್||೧೧೪|| ದ್ರಾಕ್ಷಾಖರ್ಜೂರಸರ್ಪಿರ್ಭಿಃ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾ ಚ ಶೃತಂ ಸಹ| ಸಕ್ಷೌದ್ರಂ ಜ್ವರಕಾಸಘ್ನಂ ಸ್ವರ್ಯಂ ಚೈತತ್ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್||೧೧೫|| ಆಜಸ್ಯ ಪಯಸಶ್ಚೈವಂ ಪ್ರಯೋಗೋ ಜಾಙ್ಗಲಾ ರಸಾಃ| ಯೂಷಾರ್ಥೇ ಚಣಕಾ ಮುದ್ಗಾ ಮಕುಷ್ಠಾಶ್ಚೋಪಕಲ್ಪಿತಾಃ||೧೧೬||
बलां स्थिरां पृश्निपर्णीं बृहतीं सनिदिग्धिकाम्| साधयित्वा रसे तस्मिन्पयो गव्यं सनागरम्||११४|| द्राक्षाखर्जूरसर्पिर्भिः पिप्पल्या च शृतं सह| सक्षौद्रं ज्वरकासघ्नं स्वर्यं चैतत् प्रयोजयेत्||११५|| आजस्य पयसश्चैवं प्रयोगो जाङ्गला रसाः| यूषार्थे चणका मुद्गा मकुष्ठाश्चोपकल्पिताः||११६||
🔊 Audio coming soon
ಬಲಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಅತ್ರ ಘೃತೇ ಕ್ಷೀರಕ್ವಾಥಕಲ್ಕಸಾಧ್ಯೇ ಕ್ವಾಥಕ್ಷೀರೇ ಮಿಲಿತ್ವಾ ಚತುರ್ಗುಣೇ, ಕಲ್ಕದ್ರವ್ಯಂ ಚಾಷ್ಟಭಾಗೇನ ಜ್ಞೇಯಂ, ಮಧು ಚ ಪ್ರಕ್ಷೇಪಾರ್ಥೇ ಯೋಜ್ಯಮ್||೧೧೪-೧೧೬||
Adhikarana 30 (117-133) · Śloka 134
ಜ್ವರಾಣಾಂ ಶಮನೀಯೋ ಯಃ ಪೂರ್ವಮುಕ್ತಃ ಕ್ರಿಯಾವಿಧಿಃ| ಯಕ್ಷ್ಮಿಣಾಂ ಜ್ವರದಾಹೇಷು ಸಸರ್ಪಿಷ್ಕಃ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ||೧೧೭|| ಕಫಪ್ರಸೇಕೇ ಬಲವಾಞ್ ಶ್ಲೈಷ್ಮಿಕಶ್ಛರ್ದಯೇನ್ನರಃ| ಪಯಸಾ ಫಲಯುಕ್ತೇನ ಮಾಧುಕೇನ ರಸೇನ ವಾ||೧೧೮|| ಸರ್ಪಿಷ್ಮತ್ಯಾ ಯವಾಗ್ವಾ ವಾ ವಮನೀಯೋಪಸಿದ್ಧಯಾ| ವಾನ್ತೋಽನ್ನಕಾಲೇ ಲಘ್ವನ್ನಮಾದದೀತ ಸದೀಪನಮ್||೧೧೯|| ಯವಗೋಧೂಮಮಾಧ್ವೀಕಸಿಧ್ವರಿಷ್ಟಸುರಾಸವಾನ್| ಜಾಙ್ಗಲಾನಿ ಚ ಶೂಲ್ಯಾನಿ ಸೇವಮಾನಃ ಕಫಂ ಜಯೇತ್||೧೨೦|| ಶ್ಲೇಷ್ಮಣೋಽತಿಪ್ರಸೇಕೇನ ವಾಯುಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಣಮಸ್ಯತಿ| ಕಫಪ್ರಸೇಕಂ ತಂ ವಿದ್ವಾನ್ ಸ್ನಿಗ್ಧೋಷ್ಣೇನೈವ ನಿರ್ಜಯೇತ್||೧೨೧|| ಕ್ರಿಯಾ ಕಫಪ್ರಸೇಕೇ ಯಾ ವಮ್ಯಾಂ ಸೈವ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ| ಹೃದ್ಯಾನಿ ಚಾನ್ನಪಾನಾನಿ ವಾತಘ್ನಾನಿ ಲಘೂನಿ ಚ||೧೨೨|| ಪ್ರಾಯೇಣೋಪಹತಾಗ್ನಿತ್ವಾತ್ ಸಪಿಚ್ಛಮತಿಸಾರ್ಯತೇ| ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ ಚಾಸ್ಯವೈರಸ್ಯಂ ನ ಚಾನ್ನಮಭಿನನ್ದತಿ||೧೨೩|| ತಸ್ಯಾಗ್ನಿದೀಪನಾನ್ ಯೋಗಾನತೀಸಾರನಿಬರ್ಹಣಾನ್| ವಕ್ತ್ರಶುದ್ಧಿಕರಾನ್ ಕುರ್ಯಾದರುಚಿಪ್ರತಿಬಾಧಕಾನ್||೧೨೪|| ಸನಾಗರಾನಿನ್ದ್ರಯವಾನ್ ಪಾಯಯೇತ್ತಣ್ಡುಲಾಮ್ಬುನಾ| ಸಿದ್ಧಾಂ ಯವಾಗೂಂ ಜೀರ್ಣೇ ಚ ಚಾಙ್ಗೇರೀತಕ್ರದಾಡಿಮೈಃ||೧೨೫|| ಪಾಠಾ ಬಿಲ್ವಂ ಯಮಾನೀ ಚ ಪಾತವ್ಯಂ ತಕ್ರಸಂಯುತಮ್| ದುರಾಲಭಾ ಶೃಙ್ಗವೇರಂ ಪಾಠಾ ಚ ಸುರಯಾ ಸಹ||೧೨೬|| ಜಮ್ಬ್ವಾಮ್ರಮಧ್ಯಂ ಬಿಲ್ವಂ ಚ ಸಕಪಿತ್ಥಂ ಸನಾಗರಮ್| ಪೇಯಾಮಣ್ಡೇನ ಪಾತವ್ಯಮತೀಸಾರನಿವೃತ್ತಯೇ||೧೨೭|| ಏತಾನೇವ ಚ ಯೋಗಾಂಸ್ತ್ರೀನ್ ಪಾಠಾದೀನ್ ಕಾರಯೇತ್ ಖಡಾನ್| ಸಸೂಪ್ಯಧಾನ್ಯಾನ್ಸಸ್ನೇಹಾನ್ ಸಾಮ್ಲಾನ್ಸಙ್ಗ್ರಹಣಾನ್ ಪರಮ್||೧೨೮|| ವೇತಸಾರ್ಜುನಜಮ್ಬೂನಾಂ ಮೃಣಾಲೀಕೃಷ್ಣಗನ್ಧಯೋಃ| ಶ್ರೀಪರ್ಣ್ಯಾ ಮದಯನ್ತ್ಯಾಶ್ಚ ಯೂಥಿಕಾಯಾಶ್ಚ ಪಲ್ಲವಾನ್||೧೨೯|| ಮಾತುಲುಙ್ಗಸ್ಯ ಧಾತಕ್ಯಾ ದಾಡಿಮಸ್ಯ ಚ ಕಾರಯೇತ್| ಸ್ನೇಹಾಮ್ಲಲವಣೋಪೇತಾನ್ ಖಡಾನ್ ಸಾಙ್ಗ್ರಾಹಿಕಾನ್ ಪರಮ್||೧೩೦|| ಚಾಙ್ಗೇರ್ಯಾಶ್ಚುಕ್ರಿಕಾಯಾಶ್ಚ ದುಗ್ಧಿಕಾಯಾಶ್ಚ ಕಾರಯೇತ್| ಖಡಾನ್ದಧಿಸರೋಪೇತಾನ್ ಸಸರ್ಪಿಷ್ಕಾನ್ಸದಾಡಿಮಾನ್||೧೩೧|| ಮಾಂಸಾನಾಂ ಲಘುಪಾಕಾನಾಂ ರಸಾಃ ಸಾಙ್ಗ್ರಾಹಿಕೈರ್ಯುತಾಃ| ವ್ಯಞ್ಜನಾರ್ಥಂ ಪ್ರಶಸ್ಯನ್ತೇ ಭೋಜ್ಯಾರ್ಥಂ ರಕ್ತಶಾಲಯಃ||೧೩೨|| ಸ್ಥಿರಾದಿಪಞ್ಚಮೂಲೇನ ಪಾನೇ ಶಸ್ತಂ ಶೃತಂ ಜಲಮ್| ತಕ್ರಂ ಸುರಾ ಸಚುಕ್ರೀಕಾ ದಾಡಿಮಸ್ಯಾಥವಾ ರಸಃ||೧೩೩|| ಇತ್ಯುಕ್ತಂ ಭಿನ್ನಶಕೃತಾಂ ದೀಪನಂ ಗ್ರಾಹಿ ಭೇಷಜಮ್|೧೩೪|
ज्वराणां शमनीयो यः पूर्वमुक्तः क्रियाविधिः| यक्ष्मिणां ज्वरदाहेषु ससर्पिष्कः प्रशस्यते||११७|| कफप्रसेके बलवाञ् श्लैष्मिकश्छर्दयेन्नरः| पयसा फलयुक्तेन माधुकेन रसेन वा||११८|| सर्पिष्मत्या यवाग्वा वा वमनीयोपसिद्धया| वान्तोऽन्नकाले लघ्वन्नमाददीत सदीपनम्||११९|| यवगोधूममाध्वीकसिध्वरिष्टसुरासवान्| जाङ्गलानि च शूल्यानि सेवमानः कफं जयेत्||१२०|| श्लेष्मणोऽतिप्रसेकेन वायुः श्लेष्माणमस्यति| कफप्रसेकं तं विद्वान् स्निग्धोष्णेनैव निर्जयेत्||१२१|| क्रिया कफप्रसेके या वम्यां सैव प्रशस्यते| हृद्यानि चान्नपानानि वातघ्नानि लघूनि च||१२२|| प्रायेणोपहताग्नित्वात् सपिच्छमतिसार्यते| प्राप्नोति चास्यवैरस्यं न चान्नमभिनन्दति||१२३|| तस्याग्निदीपनान् योगानतीसारनिबर्हणान्| वक्त्रशुद्धिकरान् कुर्यादरुचिप्रतिबाधकान्||१२४|| सनागरानिन्द्रयवान् पाययेत्तण्डुलाम्बुना| सिद्धां यवागूं जीर्णे च चाङ्गेरीतक्रदाडिमैः||१२५|| पाठा बिल्वं यमानी च पातव्यं तक्रसंयुतम्| दुरालभा शृङ्गवेरं पाठा च सुरया सह||१२६|| जम्ब्वाम्रमध्यं बिल्वं च सकपित्थं सनागरम्| पेयामण्डेन पातव्यमतीसारनिवृत्तये||१२७|| एतानेव च योगांस्त्रीन् पाठादीन् कारयेत् खडान्| ससूप्यधान्यान्सस्नेहान् साम्लान्सङ्ग्रहणान् परम्||१२८|| वेतसार्जुनजम्बूनां मृणालीकृष्णगन्धयोः| श्रीपर्ण्या मदयन्त्याश्च यूथिकायाश्च पल्लवान्||१२९|| मातुलुङ्गस्य धातक्या दाडिमस्य च कारयेत्| स्नेहाम्ललवणोपेतान् खडान् साङ्ग्राहिकान् परम्||१३०|| चाङ्गेर्याश्चुक्रिकायाश्च दुग्धिकायाश्च कारयेत्| खडान्दधिसरोपेतान् ससर्पिष्कान्सदाडिमान्||१३१|| मांसानां लघुपाकानां रसाः साङ्ग्राहिकैर्युताः| व्यञ्जनार्थं प्रशस्यन्ते भोज्यार्थं रक्तशालयः||१३२|| स्थिरादिपञ्चमूलेन पाने शस्तं शृतं जलम्| तक्रं सुरा सचुक्रीका दाडिमस्याथवा रसः||१३३|| इत्युक्तं भिन्नशकृतां दीपनं ग्राहि भेषजम्|१३४|
🔊 Audio coming soon
ಜ್ವರಾಣಾಮಿತ್ಯಾದಿನಾಽಽವಸ್ಥಿಕಂ ವಿಧಿಮಾಹ| ವಾಮನೀಯಾನಿ ಮದನಫಲಾದೀನಿ| ಸದೀಪನಮಿತಿ ದೀಪನಶುಣ್ಠ್ಯಾದಿಸಾಧಿತಮ್| ವಮ್ಯಾಂ ಸೈವ ಪ್ರಶಸ್ಯತ ಇತ್ಯತ್ರ ಕಫಪ್ರಸೇಕೋ ದ್ವಿವಿಧಃ- ಸ್ವತನ್ತ್ರಃ ಕಫಕೃತಃ, ತಥಾ ವಾತಪರಾಧೀನೋಕ್ತಃ; ಏವಂ ಛರ್ದಿಮಪಿ ದ್ವಿಧಾ ವಿಭಜ್ಯ ಕಫಪ್ರಸೇಕಕ್ರಿಯಾನುಸಾರೇಣ ಶ್ಲೇಷ್ಮಪ್ರಧಾನಾಯಾಂ ವಮನಾದಿ, ವಾತಪ್ರಧಾನಾಯಾಂ ಸ್ನಿಗ್ಧೋಷ್ಣಸೇವಾನುರೂಪಾ ಕ್ರಿಯಾ ಶಸ್ಯತ ಇತಿ ಯೋಜ್ಯಮ್| ಖಡೋ ವ್ಯಾಕೃತಃ| ಅನ್ಯೇಽಪಿ ವದನ್ತಿ- “ಪಿಶಿತೇನ ರಸಸ್ತತ್ರ, ಯೂಷೋ ಧಾನ್ಯೈಃ, ಖಲಃ ಫಲೈಃ| ಮೂಲೈಶ್ಚ ತಿಲಕಲ್ಕಾಮ್ಲಪ್ರಾಯಃ ಕಾಮ್ಬಲಿಕಃ ಸ್ಮೃತಃ” ಇತಿ||೧೧೭-೧೩೩||-
Adhikarana 31 (134-140) · Śloka 140
ಪರಂ ಮುಖಸ್ಯ ವೈರಸ್ಯನಾಶನಂ ರೋಚನಂ ಶೃಣು ||೧೩೪|| ದ್ವೌ ಕಾಲೌ ದನ್ತಪವನಂ ಭಕ್ಷಯೇನ್ಮುಖಧಾವನಮ್| ತದ್ವತ್ ಪ್ರಕ್ಷಾಲಯೇದಾಸ್ಯಂ ಧಾರಯೇತ್ ಕವಲಗ್ರಹಾನ್||೧೩೫|| ಪಿಬೇದ್ಧೂಮಂ ತತೋ ಮೃಷ್ಟಮದ್ಯಾದ್ದೀಪನಪಾಚನಮ್| ಭೇಷಜಂ ಪಾನಮನ್ನಂ ಚ ಹಿತಮಿಷ್ಟೋಪಕಲ್ಪಿತಮ್||೧೩೬|| ತ್ವಙ್ಮುಸ್ತಮೇಲಾ ಧಾನ್ಯಾನಿ ಮುಸ್ತಮಾಮಲಕಂ ತ್ವಚಮ್| ದಾರ್ವೀತ್ವಚೋ ಯವಾನೀ ಚ ತೇಜೋಹ್ವಾ ಪಿಪ್ಪಲೀ ತಥಾ||೧೩೭|| ಯವಾನೀ ತಿನ್ತಿಡೀಕಂ ಚ ಪಞ್ಚೈತೇ ಮುಖಧಾವನಾಃ| ಶ್ಲೋಕಪಾದೇಷ್ವಭಿಹಿತಾ ರೋಚನಾ ಮುಖಶೋಧನಾಃ||೧೩೮|| ಗುಟಿಕಾಂ ಧಾರಯೇದಾಸ್ಯೇ ಚೂರ್ಣೈರ್ವಾ ಶೋಧಯೇನ್ಮುಖಮ್| ಏಷಾಮಾಲೋಡಿತಾನಾಂ ವಾ ಧಾರಯೇತ್ ಕವಲಗ್ರಹಾನ್||೧೩೯|| ಸುರಾಮಾಧ್ವೀಕಸೀಧೂನಾಂ ತೈಲಸ್ಯ ಮಧುಸರ್ಪಿಷೋಃ| ಕವಲಾನ್ ಧಾರಯೇದಿಷ್ಟಾನ್ ಕ್ಷೀರಸ್ಯೇಕ್ಷುರಸಸ್ಯ ಚ||೧೪೦||
परं मुखस्य वैरस्यनाशनं रोचनं शृणु ||१३४|| द्वौ कालौ दन्तपवनं भक्षयेन्मुखधावनम्| तद्वत् प्रक्षालयेदास्यं धारयेत् कवलग्रहान्||१३५|| पिबेद्धूमं ततो मृष्टमद्याद्दीपनपाचनम्| भेषजं पानमन्नं च हितमिष्टोपकल्पितम्||१३६|| त्वङ्मुस्तमेला धान्यानि मुस्तमामलकं त्वचम्| दार्वीत्वचो यवानी च तेजोह्वा पिप्पली तथा||१३७|| यवानी तिन्तिडीकं च पञ्चैते मुखधावनाः| श्लोकपादेष्वभिहिता रोचना मुखशोधनाः||१३८|| गुटिकां धारयेदास्ये चूर्णैर्वा शोधयेन्मुखम्| एषामालोडितानां वा धारयेत् कवलग्रहान्||१३९|| सुरामाध्वीकसीधूनां तैलस्य मधुसर्पिषोः| कवलान् धारयेदिष्टान् क्षीरस्येक्षुरसस्य च||१४०||
🔊 Audio coming soon
ದ್ವೌ ಕಾಲಾವಿತಿ ಸಾಯಮ್ಪ್ರಾತಃ| ದನ್ತಪವನಮಿತಿ ಕರಞ್ಜಕರವೀರಾದಿಭಿಸ್ತಿಕ್ತಕಟುಕೈಃ| ತದ್ವದಿತಿ ತಿಕ್ತಕಟುಕೃತೈರ್ಜಲೈಃ| ತೇಜೋಹ್ವಾ ಚವಿಕಾ| ಮುಖಶೋಧನಾ ಇತಿ ಮುಖಗತದೋಷಶೋಧನಾಃ||೧೩೪-೧೪೦||
Adhikarana 32 (141-144) · Śloka 144
ಯವಾನೀಂ ತಿನ್ತಿಡೀಕಂ ಚ ನಾಗರಂ ಸಾಮ್ಲವೇತಸಮ್| ದಾಡಿಮಂ ಬದರಂ ಚಾಮ್ಲಂ ಕಾರ್ಷಿಕಂ ಚೋಪಕಲ್ಪಯೇತ್||೧೪೧|| ಧಾನ್ಯಸೌವರ್ಚಲಾಜಾಜೀವರಾಙ್ಗಂ ಚಾರ್ಧಕಾರ್ಷಿಕಮ್| ಪಿಪ್ಪಲೀನಾಂ ಶತಂ ಚೈಕಂ ದ್ವೇ ಶತೇ ಮರಿಚಸ್ಯ ಚ||೧೪೨|| ಶರ್ಕರಾಯಾಶ್ಚ ಚತ್ವಾರಿ ಪಲಾನ್ಯೇಕತ್ರ ಚೂರ್ಣಯೇತ್| ಜಿಹ್ವಾವಿಶೋಧನಂ ಹೃದ್ಯಂ ತಚ್ಚೂರ್ಣಂ ಭಕ್ತರೋಚನಮ್||೧೪೩|| ಹೃತ್ಪ್ಲೀಹಪಾರ್ಶ್ವಶೂಲಘ್ನಂ ವಿಬನ್ಧಾನಾಹನಾಶನಮ್| ಕಾಸಶ್ವಾಸಹರಂ ಗ್ರಾಹಿ ಗ್ರಹಣ್ಯರ್ಶೋವಿಕಾರನುತ್||೧೪೪|| ಇತಿ ಯವಾನೀಷಾಡವಮ್|
यवानीं तिन्तिडीकं च नागरं साम्लवेतसम्| दाडिमं बदरं चाम्लं कार्षिकं चोपकल्पयेत्||१४१|| धान्यसौवर्चलाजाजीवराङ्गं चार्धकार्षिकम्| पिप्पलीनां शतं चैकं द्वे शते मरिचस्य च||१४२|| शर्करायाश्च चत्वारि पलान्येकत्र चूर्णयेत्| जिह्वाविशोधनं हृद्यं तच्चूर्णं भक्तरोचनम्||१४३|| हृत्प्लीहपार्श्वशूलघ्नं विबन्धानाहनाशनम्| कासश्वासहरं ग्राहि ग्रहण्यर्शोविकारनुत्||१४४|| इति यवानीषाडवम्|
🔊 Audio coming soon
ಯವಾನೀಷಾಡವೇ ವರಾಙ್ಗಂ ತ್ವಕ್| ಪಿಪ್ಪಲೀನಾಮೇಕಂ ಶತಮಿತಿ ಆಕೃತಿಮಾನಾತ್||೧೪೧-೧೪೪||
Adhikarana 33 (145-148) · Śloka 148
ತಾಲೀಶಪತ್ರಂ ಮರಿಚಂ ನಾಗರಂ ಪಿಪ್ಪಲೀ ಶುಭಾ| ಯಥೋತ್ತರಂ ಭಾಗವೃದ್ಧ್ಯಾ ತ್ವಗೇಲೇ ಚಾರ್ಧಭಾಗಿಕೇ||೧೪೫|| ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಷ್ಟಗುಣಾ ಚಾತ್ರ ಪ್ರದೇಯಾ ಸಿತಶರ್ಕರಾ| ಕಾಸಶ್ವಾಸಾರುಚಿಹರಂ ತಚ್ಚೂರ್ಣಂ ದೀಪನಂ ಪರಮ್||೧೪೬|| ಹೃತ್ಪಾಣ್ಡುಗ್ರಹಣೀದೋಷಶೋಷಪ್ಲೀಹಜ್ವರಾಪಹಮ್| ವಮ್ಯತೀಸಾರಶೂಲಘ್ನಂ ಮೂಢವಾತಾನುಲೋಮನಮ್||೧೪೭|| ಕಲ್ಪಯೇದ್ಗುಟಿಕಾಂ ಚೈತಚ್ಚೂರ್ಣಂ ಪಕ್ತ್ವಾ ಸಿತೋಪಲಾಮ್| ಗುಟಿಕಾ ಹ್ಯಗ್ನಿಸಂಯೋಗಾಚ್ಚೂರ್ಣಾಲ್ಲಘುತರಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ||೧೪೮|| ಇತಿ ತಾಲೀಶಾದ್ಯಂ ಚೂರ್ಣಂ ಗುಟಿಕಾಶ್ಚ|
तालीशपत्रं मरिचं नागरं पिप्पली शुभा| यथोत्तरं भागवृद्ध्या त्वगेले चार्धभागिके||१४५|| पिप्पल्यष्टगुणा चात्र प्रदेया सितशर्करा| कासश्वासारुचिहरं तच्चूर्णं दीपनं परम्||१४६|| हृत्पाण्डुग्रहणीदोषशोषप्लीहज्वरापहम्| वम्यतीसारशूलघ्नं मूढवातानुलोमनम्||१४७|| कल्पयेद्गुटिकां चैतच्चूर्णं पक्त्वा सितोपलाम्| गुटिका ह्यग्निसंयोगाच्चूर्णाल्लघुतराः स्मृताः||१४८|| इति तालीशाद्यं चूर्णं गुटिकाश्च|
🔊 Audio coming soon
ತಾಲೀಶಾದ್ಯೇ ಶುಭಾ ಇತಿ ವಿಶೇಷಣಂ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾಃ| ಉಕ್ತಂ ಹಿ ಹಾರೀತೇ- “ತಾಲೀಶಂ ಮರಿಚಂ ಶುಣ್ಠೀ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯೋ ಭಾಗವರ್ಧಿತಾಃ| ತ್ವಗೇಲೇಽರ್ಧಾಂಶಕೇ ದದ್ಯಾಚ್ಛರ್ಕರಾಽಷ್ಟಪಲಂ ಭವೇತ್” ಇತ್ಯಾದಿ| ತಥಾ ಜತೂಕರ್ಣಃ- “ತಾಲೀಶಮರಿಚನಾಗರಕೃಷ್ಣಾಃ ಕರ್ಷಾಃ, ತ್ವಗೇಲೇ ಅರ್ಧಾಂಶೇ, ದ್ವಿಕುಡವಾ ಸಿತಾ, ಗುಟಿಕಾ ವಿಪಾಚ್ಯತಾಮ್” ಇತಿ| ತ್ವಗೇಲಯೋರರ್ಧಭಾಗತ್ವಮ್| ಗುಟಿಕಾಪಕ್ಷೇ ಜಲೇನ ಸಿತೋಪಲಾಂ ಪಕ್ತ್ವಾ ಗುಡಿಕಾಃ ಕುರ್ವನ್ತಿ ವೃದ್ಧಾಃ||೧೪೫-೧೪೮||
Adhikarana 34 (149-172) · Śloka 172
ಶುಷ್ಯತಾಂ ಕ್ಷೀಣಮಾಂಸಾನಾಂ ಕಲ್ಪಿತಾನಿ ವಿಧಾನವಿತ್| ದದ್ಯಾನ್ಮಾಂಸಾದಮಾಂಸಾನಿ ಬೃಂಹಣಾನಿ ವಿಶೇಷತಃ||೧೪೯|| ಶೋಷಿಣೇ ಬಾರ್ಹಿಣಂ ದದ್ಯಾದ್ಬರ್ಹಿಶಬ್ದೇನ ಚಾಪರಾನ್| ಗೃಧ್ರಾನುಲೂಕಾಂಶ್ಚಾಷಾಂಶ್ಚ ವಿಧಿವತ್ ಸೂಪಕಲ್ಪಿತಾನ್||೧೫೦|| ಕಾಕಾಂಸ್ತಿತ್ತಿರಿಶಬ್ದೇನ ವರ್ಮಿಶಬ್ದೇನ ಚೋರಗಾನ್| ಭೃಷ್ಟಾನ್ ಮತ್ಸ್ಯಾನ್ತ್ರಶಬ್ದೇನ ದದ್ಯಾದ್ಗಣ್ಡೂಪದಾನಪಿ||೧೫೧|| ಲೋಪಾಕಾನ್ ಸ್ಥೂಲನಕುಲಾನ್ ಬಿಡಾಲಾಂಶ್ಚೋಪಕಲ್ಪಿತಾನ್| ಶೃಗಾಲಶಾವಾಂಶ್ಚ ಭಿಷಕ್ ಶಶಶಬ್ದೇನ ದಾಪಯೇತ್||೧೫೨|| ಸಿಂಹಾನೃಕ್ಷಾಂಸ್ತರಕ್ಷೂಂಶ್ಚ ವ್ಯಾಘ್ರಾನೇವಂವಿಧಾಂಸ್ತಥಾ| ಮಾಂಸಾದಾನ್ ಮೃಗಶಬ್ದೇನ ದದ್ಯಾನ್ಮಾಂಸಾಭಿವೃದ್ಧಯೇ||೧೫೩|| ಗಜಖಡ್ಗಿತುರಙ್ಗಾಣಾಂ ವೇಶವಾರೀಕೃತಂ ಭಿಷಕ್| ದದ್ಯಾನ್ಮಹಿಷಶಬ್ದೇನ ಮಾಂಸಂ ಮಾಂಸಾಭಿವೃದ್ಧಯೇ||೧೫೪|| ಮಾಂಸೇನೋಪಚಿತಾಙ್ಗಾನಾಂ ಮಾಂಸಂ ಮಾಂಸಕರಂ ಪರಮ್| ತೀಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣಲಾಘವಾಚ್ಛಸ್ತಂ ವಿಶೇಷಾನ್ಮೃಗಪಕ್ಷಿಣಾಮ್||೧೫೫|| ಮಾಂಸಾನಿ ಯಾನ್ಯನಭ್ಯಾಸಾದನಿಷ್ಟಾನಿ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್| ತೇಷೂಪಧಾ, ಸುಖಂ ಭೋಕ್ತುಂ ತಥಾ ಶಕ್ಯಾನಿ ತಾನಿ ಹಿ||೧೫೬|| ಜಾನಞ್ಜುಗುಪ್ಸನ್ನೈವಾದ್ಯಾಜ್ಜಗ್ಧಂ ವಾ ಪುನರುಲ್ಲಿಖೇತ್| ತಸ್ಮಾಚ್ಛದ್ಮೋಪಸಿದ್ಧಾನಿ ಮಾಂಸಾನ್ಯೇತಾನಿ ದಾಪಯೇತ್||೧೫೭|| ಬರ್ಹಿತಿತ್ತಿರಿದಕ್ಷಾಣಾಂ ಹಂಸಾನಾಂ ಶೂಕರೋಷ್ಟ್ರಯೋಃ| ಖರಗೋಮಹಿಷಾಣಾಂ ಚ ಮಾಂಸಂ ಮಾಂಸಕರಂ ಪರಮ್||೧೫೮|| ಯೋನಿರಷ್ಟವಿಧಾ ಚೋಕ್ತಾ ಮಾಂಸಾನಾಮನ್ನಪಾನಿಕೇ| ತಾಂ ಪರೀಕ್ಷ್ಯ ಭಿಷಗ್ವಿದ್ವಾನ್ ದದ್ಯಾನ್ಮಾಂಸಾನಿ ಶೋಷಿಣೇ||೧೫೯|| ಪ್ರಸಹಾ ಭೂಶಯಾನೂಪವಾರಿಜಾ ವಾರಿಚಾರಿಣಃ| ಆಹಾರಾರ್ಥಂ ಪ್ರದಾತವ್ಯಾ ಮಾತ್ರಯಾ ವಾತಶೋಷಿಣೇ||೧೬೦|| ಪ್ರತುದಾ ವಿಷ್ಕಿರಾಶ್ಚೈವ ಧನ್ವಜಾಶ್ಚ ಮೃಗದ್ವಿಜಾಃ| ಕಫಪಿತ್ತಪರೀತಾನಾಂ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಾಃ ಶೋಷರೋಗಿಣಾಮ್||೧೬೧|| ವಿಧಿವತ್ಸೂಪಸಿದ್ಧಾನಿ ಮನೋಜ್ಞಾನಿ ಮೃದೂನಿ ಚ| ರಸವನ್ತಿ ಸುಗನ್ಧೀನಿ ಮಾಂಸಾನ್ಯೇತಾನಿ ಭಕ್ಷಯೇತ್||೧೬೨|| ಮಾಂಸಮೇವಾಶ್ನತಃ ಶೋಷೋ ಮಾಧ್ವೀಕಂ ಪಿಬತೋಽಪಿ ಚ| ನಿಯತಾನಲ್ಪಚಿತ್ತಸ್ಯ ಚಿರಂ ಕಾಯೇ ನ ತಿಷ್ಠತಿ||೧೬೩|| ವಾರುಣೀಮಣ್ಡನಿತ್ಯಸ್ಯ ಬಹಿರ್ಮಾರ್ಜನಸೇವಿನಃ| ಅವಿಧಾರಿತವೇಗಸ್ಯ ಯಕ್ಷ್ಮಾ ನ ಲಭತೇಽನ್ತರಮ್||೧೬೪|| ಪ್ರಸನ್ನಾಂ ವಾರುಣೀಂ ಸೀಧುಮರಿಷ್ಟಾನಾಸವಾನ್ಮಧು| ಯಥಾರ್ಹಮನುಪಾನಾರ್ಥಂ ಪಿಬೇನ್ಮಾಂಸಾನಿ ಭಕ್ಷಯನ್||೧೬೫|| ಮದ್ಯಂ ತೈಕ್ಷ್ಣ್ಯೌಷ್ಣ್ಯವೈಶದ್ಯಸೂಕ್ಷ್ಮತ್ವಾತ್ ಸ್ರೋತಸಾಂ ಮುಖಮ್| ಪ್ರಮಥ್ಯ ವಿವೃಣೋತ್ಯಾಶು ತನ್ಮೋಕ್ಷಾತ್ ಸಪ್ತ ಧಾತವಃ||೧೬೬|| ಪುಷ್ಯನ್ತಿ ಧಾತುಪೋಷಾಚ್ಚ ಶೀಘ್ರಂ ಶೋಷಃ ಪ್ರಶಾಮ್ಯತಿ| ಮಾಂಸಾದಮಾಂಸಸ್ವರಸೇ ಸಿದ್ಧಂ ಸರ್ಪಿಃ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್||೧೬೭|| ಸಕ್ಷೌದ್ರಂ, ಪಯಸಾ ಸಿದ್ಧಂ ಸರ್ಪಿರ್ದಶಗುಣೇನ ವಾ| ಸಿದ್ಧಂ ಮಧುರಕೈರ್ದ್ರವ್ಯೈರ್ದಶಮೂಲಕಷಾಯಕೈಃ||೧೬೮|| ಕ್ಷೀರಮಾಂಸರಸೋಪೇತೈರ್ಘೃತಂ ಶೋಷಹರಂ ಪರಮ್| ಪಿಪ್ಪಲೀಪಿಪ್ಪಲೀಮೂಲಚವ್ಯಚಿತ್ರಕನಾಗರೈಃ||೧೬೯|| ಸಯಾವಶೂಕೈಃ ಸಕ್ಷೀರೈಃ ಸ್ರೋತಸಾಂ ಶೋಧನಂ ಘೃತಮ್| ರಾಸ್ನಾಬಲಾಗೋಕ್ಷುರಕಸ್ಥಿರಾವರ್ಷಾಭುಸಾಧಿತಮ್||೧೭೦|| ಜೀವನ್ತೀಪಿಪ್ಪಲೀಗರ್ಭಂ ಸಕ್ಷೀರಂ ಶೋಷನುದ್ಘೃತಮ್| ಯವಾಗ್ವಾ ವಾ ಪಿಬೇನ್ಮಾತ್ರಾಂ ಲಿಹ್ಯಾದ್ವಾ ಮಧುನಾ ಸಹ||೧೭೧|| ಸಿದ್ಧಾನಾಂ ಸರ್ಪಿಷಾಮೇಷಾಮದ್ಯಾದನ್ನೇನ ವಾ ಸಹ| ಶುಷ್ಯತಾಮೇಷ ನಿರ್ದಿಷ್ಟೋ ವಿಧಿರಾಭ್ಯವಹಾರಿಕಃ||೧೭೨||
शुष्यतां क्षीणमांसानां कल्पितानि विधानवित्| दद्यान्मांसादमांसानि बृंहणानि विशेषतः||१४९|| शोषिणे बार्हिणं दद्याद्बर्हिशब्देन चापरान्| गृध्रानुलूकांश्चाषांश्च विधिवत् सूपकल्पितान्||१५०|| काकांस्तित्तिरिशब्देन वर्मिशब्देन चोरगान्| भृष्टान् मत्स्यान्त्रशब्देन दद्याद्गण्डूपदानपि||१५१|| लोपाकान् स्थूलनकुलान् बिडालांश्चोपकल्पितान्| शृगालशावांश्च भिषक् शशशब्देन दापयेत्||१५२|| सिंहानृक्षांस्तरक्षूंश्च व्याघ्रानेवंविधांस्तथा| मांसादान् मृगशब्देन दद्यान्मांसाभिवृद्धये||१५३|| गजखड्गितुरङ्गाणां वेशवारीकृतं भिषक्| दद्यान्महिषशब्देन मांसं मांसाभिवृद्धये||१५४|| मांसेनोपचिताङ्गानां मांसं मांसकरं परम्| तीक्ष्णोष्णलाघवाच्छस्तं विशेषान्मृगपक्षिणाम्||१५५|| मांसानि यान्यनभ्यासादनिष्टानि प्रयोजयेत्| तेषूपधा, सुखं भोक्तुं तथा शक्यानि तानि हि||१५६|| जानञ्जुगुप्सन्नैवाद्याज्जग्धं वा पुनरुल्लिखेत्| तस्माच्छद्मोपसिद्धानि मांसान्येतानि दापयेत्||१५७|| बर्हितित्तिरिदक्षाणां हंसानां शूकरोष्ट्रयोः| खरगोमहिषाणां च मांसं मांसकरं परम्||१५८|| योनिरष्टविधा चोक्ता मांसानामन्नपानिके| तां परीक्ष्य भिषग्विद्वान् दद्यान्मांसानि शोषिणे||१५९|| प्रसहा भूशयानूपवारिजा वारिचारिणः| आहारार्थं प्रदातव्या मात्रया वातशोषिणे||१६०|| प्रतुदा विष्किराश्चैव धन्वजाश्च मृगद्विजाः| कफपित्तपरीतानां प्रयोज्याः शोषरोगिणाम्||१६१|| विधिवत्सूपसिद्धानि मनोज्ञानि मृदूनि च| रसवन्ति सुगन्धीनि मांसान्येतानि भक्षयेत्||१६२|| मांसमेवाश्नतः शोषो माध्वीकं पिबतोऽपि च| नियतानल्पचित्तस्य चिरं काये न तिष्ठति||१६३|| वारुणीमण्डनित्यस्य बहिर्मार्जनसेविनः| अविधारितवेगस्य यक्ष्मा न लभतेऽन्तरम्||१६४|| प्रसन्नां वारुणीं सीधुमरिष्टानासवान्मधु| यथार्हमनुपानार्थं पिबेन्मांसानि भक्षयन्||१६५|| मद्यं तैक्ष्ण्यौष्ण्यवैशद्यसूक्ष्मत्वात् स्रोतसां मुखम्| प्रमथ्य विवृणोत्याशु तन्मोक्षात् सप्त धातवः||१६६|| पुष्यन्ति धातुपोषाच्च शीघ्रं शोषः प्रशाम्यति| मांसादमांसस्वरसे सिद्धं सर्पिः प्रयोजयेत्||१६७|| सक्षौद्रं, पयसा सिद्धं सर्पिर्दशगुणेन वा| सिद्धं मधुरकैर्द्रव्यैर्दशमूलकषायकैः||१६८|| क्षीरमांसरसोपेतैर्घृतं शोषहरं परम्| पिप्पलीपिप्पलीमूलचव्यचित्रकनागरैः||१६९|| सयावशूकैः सक्षीरैः स्रोतसां शोधनं घृतम्| रास्नाबलागोक्षुरकस्थिरावर्षाभुसाधितम्||१७०|| जीवन्तीपिप्पलीगर्भं सक्षीरं शोषनुद्घृतम्| यवाग्वा वा पिबेन्मात्रां लिह्याद्वा मधुना सह||१७१|| सिद्धानां सर्पिषामेषामद्यादन्नेन वा सह| शुष्यतामेष निर्दिष्टो विधिराभ्यवहारिकः||१७२||
🔊 Audio coming soon
ಕಲ್ಪಿತಾನೀತಿ ಸಮ್ಯಕ್ ಸಂಸ್ಕಾರೇಣ ಸಂಸ್ಕೃತಾನಿ| ವರ್ಮಿಶಬ್ದೇನ ಸರ್ಪಾಕಾರೋ ದೀರ್ಘೋ ಮತ್ಸ್ಯವಿಶೇಷೋ ಗ್ರಾಹ್ಯಃ| ಗಣ್ಡೂಪದಃ ಭೂಮಿಲತಾ| ಲೋಪಾಕಃ ಅಲ್ಪಶೃಗಾಲೋ ಲಾಙ್ಗೂಲಪ್ರಧಾನಃ| ಸಮ್ಪ್ರತ್ಯಸ್ಯಾನ್ಯಮಾಂಸಪ್ರಯೋಗಮಾಹ- ಮಾಂಸಾನೀತ್ಯಾದಿ| ಅನಭ್ಯಾಸಾದಿತಿ ಅಭಕ್ಷ್ಯತ್ವೇನ| ಉಪಧೇತಿ ಅನ್ಯಶಬ್ದೇನ ದಾನಮಿತಿ ಯಾವತ್| ತಥೇತಿ ಸಞ್ಜ್ಞಾನ್ತರೇಣ ದಾನೇ ಸುಖಂ ಯಥಾ ಭವತಿ ತಥಾ ಭೋಕ್ತುಂ ಶಕ್ಯತೇ| ಅಭಕ್ಷ್ಯತ್ವೇ ತು ಜ್ಞಾತೇ ದೋಷಮಾಹ- ಜಾನನ್ನಿತ್ಯಾದಿ| ಯೋನಿರಷ್ಟವಿಧೇತಿ “ಪ್ರಸಹಾ” (ಸು.ಸೂ.ಅ.೨೭) ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಪ್ರೋಕ್ತಾ| ಸಕ್ಷೌದ್ರಮಿತಿ ಚ್ಛೇದಃ| ಪಯಸೇತ್ಯಾದಿ ದ್ವಿತೀಯಂ ಘೃತಮ್| ಮಧುರಕಾಣಿ ಯಾನಿ ತಾನಿ ಚೇಹ ಕಲ್ಕಾರ್ಥಮ್| ಪಿಪ್ಪಲೀತ್ಯಾದಿನಾಽನಿಯತಮಾನಂ ಘೃತಂ ಚತುರ್ಗುಣೇನ ಕ್ಷೀರೇಣ ಸಾಧ್ಯತೇ, ಷಟ್ಪಲೋಕ್ತದ್ರವ್ಯಘೃತಮಾನವತ್||೧೪೯-೧೭೨||
Adhikarana 35 (173-178) · Śloka 179
ಬಹಿಃಸ್ಪರ್ಶನಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ವಕ್ಷ್ಯತೇಽತಃ ಪರಂ ವಿಧಿಃ| ಸ್ನೇಹಕ್ಷೀರಾಮ್ಬುಕೋಷ್ಠೇಷು ಸ್ವಭ್ಯಕ್ತಮವಗಾಹಯೇತ್||೧೭೩|| ಸ್ರೋತೋವಿಬನ್ಧಮೋಕ್ಷಾರ್ಥಂ ಬಲಪುಷ್ಟ್ಯರ್ಥಮೇವ ಚ| ಉತ್ತೀರ್ಣಂ ಮಿಶ್ರಕೈಃಸ್ನೇಹೈಃ ಪುನರಾಕ್ತೈಃ ಸುಖೈಃ ಕರೈಃ||೧೭೪|| ಮೃದ್ನೀಯಾತ್ ಸುಖಮಾಸೀನಂ ಸುಖಂ ಚೋತ್ಸಾದಯೇನ್ನರಮ್| ಜೀವನ್ತೀಂ ಶತವೀರ್ಯಾಂ ಚ ವಿಕಸಾಂ ಸಪುನರ್ನವಾಮ್||೧೭೫|| ಅಶ್ವಗನ್ಧಾಮಪಾಮಾರ್ಗಂ ತರ್ಕಾರೀಂ ಮಧುಕಂ ಬಲಾಮ್| ವಿದಾರೀಂ ಸರ್ಷಪಂ ಕುಷ್ಠಂ ತಣ್ಡುಲಾನತಸೀಫಲಮ್||೧೭೬|| ಮಾಷಾಂಸ್ತಿಲಾಂಶ್ಚ ಕಿಣ್ವಂ ಚ ಸರ್ವಮೇಕತ್ರ ಚೂರ್ಣಯೇತ್| ಯವಚೂರ್ಣತ್ರಿಗುಣಿತಂ ದಧ್ನಾ ಯುಕ್ತಂ ಸಮಾಕ್ಷಿಕಮ್||೧೭೭|| ಏತದುತ್ಸಾದನಂ ಕಾರ್ಯಂ ಪುಷ್ಟಿವರ್ಣಬಲಪ್ರದಮ್| ಗೌರಸರ್ಷಪಕಲ್ಕೇನ ಕಲ್ಕೈಶ್ಚಾಪಿ ಸುಗನ್ಧಿಭಿಃ||೧೭೮|| ಸ್ನಾಯಾದೃತುಸುಖೈಸ್ತೋಯೈರ್ಜೀವನೀಯೌಷಧೈಃ ಶೃತೈಃ|೧೭೯|
बहिःस्पर्शनमाश्रित्य वक्ष्यतेऽतः परं विधिः| स्नेहक्षीराम्बुकोष्ठेषु स्वभ्यक्तमवगाहयेत्||१७३|| स्रोतोविबन्धमोक्षार्थं बलपुष्ट्यर्थमेव च| उत्तीर्णं मिश्रकैःस्नेहैः पुनराक्तैः सुखैः करैः||१७४|| मृद्नीयात् सुखमासीनं सुखं चोत्सादयेन्नरम्| जीवन्तीं शतवीर्यां च विकसां सपुनर्नवाम्||१७५|| अश्वगन्धामपामार्गं तर्कारीं मधुकं बलाम्| विदारीं सर्षपं कुष्ठं तण्डुलानतसीफलम्||१७६|| माषांस्तिलांश्च किण्वं च सर्वमेकत्र चूर्णयेत्| यवचूर्णत्रिगुणितं दध्ना युक्तं समाक्षिकम्||१७७|| एतदुत्सादनं कार्यं पुष्टिवर्णबलप्रदम्| गौरसर्षपकल्केन कल्कैश्चापि सुगन्धिभिः||१७८|| स्नायादृतुसुखैस्तोयैर्जीवनीयौषधैः शृतैः|१७९|
🔊 Audio coming soon
ಉತ್ತೀರ್ಣಮಿತ್ಯಾದೌ ಪುನರಾಕ್ತೈರಿತಿ ಮಿಶ್ರಕಸ್ನೇಹೈರಾಕ್ತೈಃ ಕರೈಃ ಪುನಃ ಪುನಃ ಮರ್ದಯೇತ್; ಪುನರಾಕ್ತಮಿತಿ ಪಾಠೇ ತು ಪುನರ್ಮಿಶ್ರಕೈಃ ಸ್ನೇಹೈರಾಕ್ತಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಉತ್ಸಾದಯೇದಿತಿ ಉದ್ವರ್ತಯೇತ್| ವಿಕಸಾ ಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾ| ತರ್ಕಾರೀ ಜಯಾ| ಸಮಾಕ್ಷಿಕಮಿತಿ ಈಷನ್ಮಾಕ್ಷಿಕಮ್||೧೭೩-೧೭೮||-
Adhikarana 36 (179-189) · Śloka 189
ಗನ್ಧೈಃ ಸಮಾಲ್ಯೈರ್ವಾಸೋಭಿರ್ಭೂಷಣೈಶ್ಚ ವಿಭೂಷಿತಃ||೧೭೯|| ಸ್ಪೃಶ್ಯಾನ್ ಸಂಸ್ಪೃಶ್ಯ ಸಮ್ಪೂಜ್ಯ ದೇವತಾಃ ಸಭಿಷಗ್ದ್ವಿಜಾಃ| ಇಷ್ಟವರ್ಣರಸಸ್ಪರ್ಶಗನ್ಧವತ್ ಪಾನಭೋಜನಮ್||೧೮೦|| ಇಷ್ಟಮಿಷ್ಟೈರುಪಹಿತಂ ಸುಖಮದ್ಯಾತ್ ಸುಖಪ್ರದಮ್| ಸಮಾತೀತಾನಿ ಧಾನ್ಯಾನಿ ಕಲ್ಪನೀಯಾನಿ ಶುಷ್ಯತಾಮ್||೧೮೧|| ಲಘೂನ್ಯಹೀನವೀರ್ಯಾಣಿ ಸ್ವಾದೂನಿ ಗನ್ಧವನ್ತಿ ಚ| ಯಾನಿ ಪ್ರಹರ್ಷಕಾರೀಣಿ ತಾನಿ ಪಥ್ಯತಮಾನಿ ಹಿ||೧೮೨|| ಯಚ್ಚೋಪದೇಕ್ಷ್ಯತೇ ಪಥ್ಯಂ ಕ್ಷತಕ್ಷೀಣಚಿಕಿತ್ಸಿತೇ| ಯಕ್ಷ್ಮಿಣಸ್ತತ್ ಪ್ರಯೋಕ್ತವ್ಯಂ ಬಲಮಾಂಸಾಭಿವೃದ್ಧಯೇ||೧೮೩|| ಅಭ್ಯಙ್ಗೋತ್ಸಾದನೈಶ್ಚೈವ ವಾಸೋಭಿರಹತೈಃ ಪ್ರಿಯೈಃ| ಯಥರ್ತುವಿಹಿತೈಃ ಸ್ನಾನೈರವಗಾಹೈರ್ವಿಮಾರ್ಜನೈಃ||೧೮೪|| ಬಸ್ತಿಭಿಃ ಕ್ಷೀರಸರ್ಪಿರ್ಭಿರ್ಮಾಂಸೈರ್ಮಾಂಸರಸೌದನೈಃ| ಇಷ್ಟೈರ್ಮದ್ಯೈರ್ಮನೋಜ್ಞಾನಾಂ ಗನ್ಧಾನಾಮುಪಸೇವನೈಃ||೧೮೫|| ಸುಹೃದಾಂ ರಮಣೀಯಾನಾಂ ಪ್ರಮದಾನಾಂ ಚ ದರ್ಶನೈಃ| ಗೀತವಾದಿತ್ರಶಬ್ದೈಶ್ಚ ಪ್ರಿಯಶ್ರುತಿಭಿರೇವ ಚ||೧೮೬|| ಹರ್ಷಣಾಶ್ವಾಸನೈರ್ನಿತ್ಯಂ ಗುರೂಣಾಂ ಸಮುಪಾಸನೈಃ| ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯೇಣ ದಾನೇನ ತಪಸಾ ದೇವತಾರ್ಚನೈಃ||೧೮೭|| ಸತ್ಯೇನಾಚಾರಯೋಗೇನ ಮಙ್ಗಲ್ಯೈರಪ್ಯಹಿಂಸಯಾ| ವೈದ್ಯವಿಪ್ರಾರ್ಚನಾಚ್ಚೈವ ರೋಗರಾಜೋ ನಿವರ್ತತೇ||೧೮೮|| ಯಯಾ ಪ್ರಯುಕ್ತಯಾ ಚೇಷ್ಟ್ಯಾ ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಾ ಪುರಾ ಜಿತಃ| ತಾಂ ವೇದವಿಹಿತಾಮಿಷ್ಟಿಮಾರೋಗ್ಯಾರ್ಥೀ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್||೧೮೯||
गन्धैः समाल्यैर्वासोभिर्भूषणैश्च विभूषितः||१७९|| स्पृश्यान् संस्पृश्य सम्पूज्य देवताः सभिषग्द्विजाः| इष्टवर्णरसस्पर्शगन्धवत् पानभोजनम्||१८०|| इष्टमिष्टैरुपहितं सुखमद्यात् सुखप्रदम्| समातीतानि धान्यानि कल्पनीयानि शुष्यताम्||१८१|| लघून्यहीनवीर्याणि स्वादूनि गन्धवन्ति च| यानि प्रहर्षकारीणि तानि पथ्यतमानि हि||१८२|| यच्चोपदेक्ष्यते पथ्यं क्षतक्षीणचिकित्सिते| यक्ष्मिणस्तत् प्रयोक्तव्यं बलमांसाभिवृद्धये||१८३|| अभ्यङ्गोत्सादनैश्चैव वासोभिरहतैः प्रियैः| यथर्तुविहितैः स्नानैरवगाहैर्विमार्जनैः||१८४|| बस्तिभिः क्षीरसर्पिर्भिर्मांसैर्मांसरसौदनैः| इष्टैर्मद्यैर्मनोज्ञानां गन्धानामुपसेवनैः||१८५|| सुहृदां रमणीयानां प्रमदानां च दर्शनैः| गीतवादित्रशब्दैश्च प्रियश्रुतिभिरेव च||१८६|| हर्षणाश्वासनैर्नित्यं गुरूणां समुपासनैः| ब्रह्मचर्येण दानेन तपसा देवतार्चनैः||१८७|| सत्येनाचारयोगेन मङ्गल्यैरप्यहिंसया| वैद्यविप्रार्चनाच्चैव रोगराजो निवर्तते||१८८|| यया प्रयुक्तया चेष्ट्या राजयक्ष्मा पुरा जितः| तां वेदविहितामिष्टिमारोग्यार्थी प्रयोजयेत्||१८९||
🔊 Audio coming soon
ಅತಃ ಪರಂ ಮನಸ ಆನುಕೂಲ್ಯಂ ಯಕ್ಷ್ಮಾರಮ್ಭಕದೋಷಂ ಹನ್ತೀತ್ಯತೋ ಸರ್ವಾಸು ಚೇಷ್ಟಾಸು ಸದೈವ ಮನೋನುಕೂಲಂ ಸ್ಯಾತ್ತಥೈವ ವರ್ತನೀಯಂ, ಯಯಾ ಚ ಯುಕ್ತ್ಯಾ ದೈವವ್ಯಪಾಶ್ರಯಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕರ್ತವ್ಯಾ ತದಾಹ- ಗನ್ಧೈರಿತ್ಯಾದಿ||೧೭೯-೧೮೯||
Adhikarana 37 (190-191) · Śloka 191
ತತ್ರ ಶ್ಲೋಕೌ- ಪ್ರಾಗುತ್ಪತ್ತಿರ್ನಿಮಿತ್ತಾನಿ ಪ್ರಾಗ್ರೂಪಂ ರೂಪಸಙ್ಗ್ರಹಃ| ಸಮಾಸಾದ್ ವ್ಯಾಸತಶ್ಚೋಕ್ತಂ ಭೇಷಜಂ ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಣಃ||೧೯೦|| ನಾಮಹೇತುರಸಾಧ್ಯತ್ವಂ ಸಾಧ್ಯತ್ವಂ ಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧ್ಯತಾ| ಇತ್ಯುಕ್ತಃ ಸಙ್ಗ್ರಹಃ ಕೃತ್ಸ್ನೋ ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಚಿಕಿತ್ಸಿತೇ||೧೯೧||
तत्र श्लोकौ- प्रागुत्पत्तिर्निमित्तानि प्राग्रूपं रूपसङ्ग्रहः| समासाद् व्यासतश्चोक्तं भेषजं राजयक्ष्मणः||१९०|| नामहेतुरसाध्यत्वं साध्यत्वं कृच्छ्रसाध्यता| इत्युक्तः सङ्ग्रहः कृत्स्नो राजयक्ष्मचिकित्सिते||१९१||
🔊 Audio coming soon
ಪ್ರಾಗುತ್ಪತ್ತಿರಿತ್ಯಾದಿಸಙ್ಗ್ರಹಃ| ನಾಮಹೇತುರಿತಿ “ಸ ರಾಜ್ಞಃ ಪೂರ್ವಮಾಸೀದ್ವೈ ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಾ ತತೋ ಮತಃ” ಇತಿ||೧೯೦-೧೯೧||
Adhikarana puShpikA · Śloka 8
ಇತ್ಯಗ್ನಿವೇಶಕೃತೇ ತನ್ತ್ರೇ ಚರಕಪ್ರತಿಸಂಸ್ಕೃತೇ ಚಿಕಿತ್ಸಾಸ್ಥಾನೇ ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮಾಷ್ಟಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೮||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते चिकित्सास्थाने राजयक्ष्मचिकित्सितं नामाष्टमोऽध्यायः||८||
🔊 Audio coming soon
ಇತಿ ಶ್ರೀಚಕ್ರಪಾಣಿದತ್ತವಿರಚಿತಾಯಾಂ ಚರಕತಾತ್ಪರ್ಯಟೀಕಾಯಾಮಾಯುರ್ವೇದದೀಪಿಕಾಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಸ್ಥಾನೇ ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮಾಷ್ಟಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೮||