Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤੋ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ||੧|| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹ ਭਗਵਾਨਾਤ੍ਰੇਯਃ||੨||
अथातो रक्तपित्तचिकित्सितं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
ਆਦ੍ਯੁਤ੍ਪਤ੍ਤੌ ਜ੍ਵਰਸਨ੍ਤਾਪਾਦ੍ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੋਤ੍ਪਤ੍ਤੇਰ੍ਜ੍ਵਰਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਨੁ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਭਿਧੀਯਤੇ||੧-੨||
Adhikarana 2 (3-4) · Śloka 4
ਵਿਹਰਨ੍ਤਂ ਜਿਤਾਤ੍ਮਾਨਂ ਪਞ੍ਚਗਙ੍ਗੇ ਪੁਨਰ੍ਵਸੁਮ੍| ਪ੍ਰਣਮ੍ਯੋਵਾਚ ਨਿਰ੍ਮੋਹਮਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ੋਗ੍ਨਿਵਰ੍ਚਸਮ੍||੩|| ਭਗਵਨ੍ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਹੇਤੁਰੁਕ੍ਤਃ ਸਲਕ੍ਸਣਃ| ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਯਤ੍ ਪਰਂ ਤਸ੍ਯ ਵਕ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ ਤਦ੍ਗੁਰੋ||੪||
विहरन्तं जितात्मानं पञ्चगङ्गे पुनर्वसुम्| प्रणम्योवाच निर्मोहमग्निवेशोऽग्निवर्चसम्||३|| भगवन् रक्तपित्तस्य हेतुरुक्तः सलक्षणः| वक्तव्यं यत् परं तस्य वक्तुमर्हसि तद्गुरो||४||
🔊 Audio coming soon
ਪਞ੍ਚਗਙ੍ਗਃ ਦੇਸ਼ਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਯਤ੍ ਪਰਮਿਤਿ ਉਕ੍ਤਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਹੇਤੁਲਕ੍ਸਣਾਤਿਰਿਕ੍ਤਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੩-੪||
Adhikarana 3 (5-6) · Śloka 6
ਗੁਰੁਰੁਵਾਚ- ਮਹਾਗਦਂ ਮਹਾਵੇਗਮਗ੍ਨਿਵਚ੍ਛੀਘ੍ਰਕਾਰਿ ਚ| ਹੇਤੁਲਕ੍ਸਣਵਿਚ੍ਛੀਘ੍ਰਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਮੁਪਾਚਰੇਤ੍||੫|| ਤਸ੍ਯੋਸ੍ਣਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮਮ੍ਲਂ ਚ ਕਟੂਨਿ ਲਵਣਾਨਿ ਚ| ਘਰ੍ਮਸ਼੍ਚਾਨ੍ਨਵਿਦਾਹਸ਼੍ਚ ਹੇਤੁਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਨਿਦਰ੍ਸ਼ਿਤਃ||੬||
गुरुरुवाच- महागदं महावेगमग्निवच्छीघ्रकारि च| हेतुलक्षणविच्छीघ्रं रक्तपित्तमुपाचरेत्||५|| तस्योष्णं तीक्ष्णमम्लं च कटूनि लवणानि च| घर्मश्चान्नविदाहश्च हेतुः पूर्वं निदर्शितः||६||
🔊 Audio coming soon
ਨਿਦਾਨੇ ਯਦ੍ਯਪਿ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਹੇਤੁਲਕ੍ਸਣਾਨਿ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਿਤਾਨ੍ਯੇਵ, ਤਥਾਪੀਹ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਪਰਿਕਰਤਯਾ ਪ੍ਰਕਰਣਵਸ਼ਾਦ੍ਧੇਤਵਃ ਸਙ੍ਕ੍ਸੇਪੇਣ ਲਕ੍ਸਣਾਨਿ ਚ ਪ੍ਰਾਯਃਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਾਵੀਨਿ ਪੁਨਃ ਕਥ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਘਰ੍ਮ ਆਤਪਃ| ਅਨ੍ਨਵਿਦਾਹਸ੍ਤੁ ਸ੍ਵਰੂਪਵਿਦਾਹਿਦ੍ਰਵ੍ਯਭਕ੍ਸਣਾਦ੍ਭਵਤਿ, ਤਥਾ ਪਿਤ੍ਤੇਨਾਨ੍ਨਵਹਸ੍ਰੋਤਸੋ ਦੁਸ੍ਟਤ੍ਵਾਦਵਿਦਾਹਿਭੋਜਨੇਨਾਪਿ ਭਵਤਿ| ਯਦੁਕ੍ਤਮਨ੍ਯਤ੍ਰ- “ਸ੍ਰੋਤਸ੍ਯਨ੍ਨਵਹੇ ਪਿਤ੍ਤਂ ਪਕ੍ਤੌ ਵਾ ਯਸ੍ਯ ਤਿਸ੍ਠਤਿ| ਵਿਦਾਹਿ ਭੁਕ੍ਤਮਨ੍ਯਦ੍ਵਾ ਤਸ੍ਯਾਪ੍ਯਨ੍ਨਂ ਵਿਦਹ੍ਯਤੇ” (ਸੁ.ਸੂ.ਅ.੪੬) ਇਤਿ||੫-੬||
Adhikarana 4 (7-8) · Śloka 8
ਤੈਰ੍ਹੇਤੁਭਿਃ ਸਮੁਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਂ ਪਿਤ੍ਤਂ ਰਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯਤੇ| ਤਦ੍ਯੋਨਿਤ੍ਵਾਤ੍ ਪ੍ਰਪਨ੍ਨਂ ਚ ਵਰ੍ਧਤੇ ਤਤ੍ ਪ੍ਰਦੂਸਯਤ੍||੭|| ਤਸ੍ਯੋਸ੍ਮਣਾ ਦ੍ਰਵੋ ਧਾਤੁਰ੍ਧਾਤੋਰ੍ਧਾਤੋਃ ਪ੍ਰਸਿਚ੍ਯਤੇ| ਸ੍ਵਿਦ੍ਯਤਸ੍ਤੇਨ ਸਂਵਦ੍ਧਿਂ ਭੂਯਸ੍ਤਦਧਿਗਚ੍ਛਤਿ||੮||
तैर्हेतुभिः समुत्क्लिष्टं पित्तं रक्तं प्रपद्यते| तद्योनित्वात् प्रपन्नं च वर्धते तत् प्रदूषयत्||७|| तस्योष्मणा द्रवो धातुर्धातोर्धातोः प्रसिच्यते| स्विद्यतस्तेन संवृद्धिं भूयस्तदधिगच्छति||८||
🔊 Audio coming soon
ਤੈਰ੍ਹੇਤੁਭਿਰਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਮਾਹ| ਰਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯਤੇ ਰਕ੍ਤਂ ਗਚ੍ਛਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਯਦ੍ਯਪਿ “ਪਿਤ੍ਤਂ ਸ੍ਵੇਦੋ ਰਸੋ ਲਸੀਕਾ ਰੁਧਿਰਮਾਮਾਸ਼ਯਸ਼੍ਚ ਪਿਤ੍ਤਸ੍ਥਾਨਾਨਿ, ਤਤ੍ਰਾਪ੍ਯਾਮਾਸ਼ਯੋ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਪਿਤ੍ਤਸ੍ਥਾਨਮ੍” (ਸੂ.ਅ.੨੦) ਇਤਿ ਵਚਨੇਨ ਸ੍ਵਭਾਵਾਦੇਵ ਰਕ੍ਤਂ ਯਾਤਿ, ਤਥਾਪਿ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੌ ਪ੍ਰਧਾਨਸ੍ਥਾਨਾਦਾਮਾਸ਼ਯਰੂਪਾਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯੇਹ ਰਕ੍ਤਗਮਨਂ ਜ੍ਞੇਯਂ; ਰਕ੍ਤਗਮਨਂ ਚ ਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਮਹਿਮ੍ਨਾ ਭਵਤਿ| ਤਦ੍ਯੋਨਿਤ੍ਵਾਦਿਤਿ ਤਦ੍ਯੋਨਿਤ੍ਵਂ ਹੇਤੁਃ ਰਕ੍ਤਪ੍ਰਪਨ੍ਨਸ੍ਯ ਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਵਰ੍ਧਨੇ ਜ੍ਞੇਯਂ; ਤੇਨ ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਰਕ੍ਤਯੋਨਿ ਪਿਤ੍ਤਂ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਰਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਵਰ੍ਧਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਉਕ੍ਤਂ ਹਿ- “ਅਸਜਃ ਪਿਤ੍ਤਂ” (ਚਿ.ਅ.੧੫) ਇਤਿ| ਤਦਿਤਿ ਰਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਦੂਸਯਤ੍| ਦ੍ਰਵੋ ਧਾਤੁਰਿਤਿ ਦ੍ਰਵਰੂਪੋਂਸ਼ਃ| ਧਾਤੋਰ੍ਧਾਤੋਰਿਤਿ ਮਾਂਸਾਦੇਃ| ਸ੍ਵਿਦ੍ਯਤਃ ਪ੍ਰਸਿਚ੍ਯਤੇ ਅਤਿਕ੍ਸਰਤਿ; ਤੇਨ ਪਿਤ੍ਤੋਸ੍ਮਣਾ ਸ੍ਵਿਦ੍ਯਮਾਨਧਾਤੁਭ੍ਯਸ਼੍ਚ੍ਯੁਤੇਨ ਦ੍ਰਵਰੂਪੇਣ ਧਾਤੁਨਾ ਯੁਕ੍ਤਂ ਸਪਿਤ੍ਤਂ ਭੂਯੋਤਿਤਰਾਂ ਵਦ੍ਧਿਂ ਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਯੋਜਨਾ||੭-੮||
Adhikarana 5 (9) · Śloka 9
ਸਂਯੋਗਾਦ੍ਦੂਸਣਾਤ੍ਤਤ੍ਤੁ ਸਾਮਾਨ੍ਯਾਦ੍ਗਨ੍ਧਵਰ੍ਣਯੋਃ| ਰਕ੍ਤਸ੍ਯ ਪਿਤ੍ਤਮਾਖ੍ਯਾਤਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਂ ਮਨੀਸਿਭਿਃ||੯||
संयोगाद्दूषणात्तत्तु सामान्याद्गन्धवर्णयोः| रक्तस्य पित्तमाख्यातं रक्तपित्तं मनीषिभिः||९||
🔊 Audio coming soon
ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਸਞ੍ਜ੍ਞਾਨਿਮਿਤ੍ਤਮਾਹ- ਸਂਯੋਗਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਰਕ੍ਤਸ੍ਯ ਸਂਯੋਗਾਤ੍ਤਥਾ ਰਕ੍ਤਸ੍ਯ ਦੂਸਣਾਤ੍ਤਥਾ ਰਕ੍ਤਸ੍ਯ ਗਨ੍ਧਵਰ੍ਣਯੋਃ ਪਿਤ੍ਤੇ ਸਾਮਾਨ੍ਯਾਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਮੁਚ੍ਯਤੇ ਇਤਿ ਵਾਕ੍ਯਾਰ੍ਥਃ||੯||
Adhikarana 6 (10) · Śloka 10
ਪ੍ਲੀਹਾਨਂ ਚ ਯਕਚ੍ਚੈਵ ਤਦਧਿਸ੍ਠਾਯ ਵਰ੍ਤਤੇ| ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਰਕ੍ਤਵਾਹੀਨਿ ਤਨ੍ਮੂਲਾਨਿ ਹਿ ਦੇਹਿਨਾਮ੍||੧੦||
प्लीहानं च यकृच्चैव तदधिष्ठाय वर्तते| स्रोतांसि रक्तवाहीनि तन्मूलानि हि देहिनाम्||१०||
🔊 Audio coming soon
ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਥਾਨਮਾਹ- ਪ੍ਲੀਹਾਨਂ ਚੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਰ੍ਤਤੇ ਊਰ੍ਧ੍ਵਮਧਸ਼੍ਚ ਯਾਤਿ; ‘ਵਰ੍ਧਤੇ’ ਇਤਿ ਵਾ ਪਾਠਃ| ਕਸ੍ਮਾਦ੍ਯਕਤ੍ਪ੍ਲੀਹ੍ਨੋਰੇਵ ਤਦ੍ਵਰ੍ਤਤ ਇਤ੍ਯਾਹ- ਸ੍ਰੋਤਾਂਸੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਰਕ੍ਤਸ੍ਯਾਪਿ ਯਕਤ੍ਪ੍ਲੀਹਾਨਾਵੇਵ ਪ੍ਰਧਾਨਂ ਸ੍ਥਾਨਂ, ਤੇਨ ਰਕ੍ਤਸਂਯੋਗਾਦਿਨਿਸ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਯ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਤਦੇਵ ਸ੍ਥਾਨਮਿਤਿ ਭਾਵਃ||੧੦||
Adhikarana 7 (11-12) · Śloka 13
ਸਾਨ੍ਦ੍ਰਂ ਸਪਾਣ੍ਡੁ ਸਸ੍ਨੇਹਂ ਪਿਚ੍ਛਿਲਂ ਚ ਕਫਾਨ੍ਵਿਤਮ੍| ਸ਼੍ਯਾਵਾਰੁਣਂ ਸਫੇਨਂ ਚ ਤਨੁ ਰੂਕ੍ਸਂ ਚ ਵਾਤਿਕਮ੍||੧੧|| ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਂ ਕਸਾਯਾਭਂ ਕਸ੍ਣਂ ਗੋਮੂਤ੍ਰਸਨ੍ਨਿਭਮ੍| ਮੇਚਕਾਗਾਰਧੂਮਾਭਮਞ੍ਜਨਾਭਂ ਚ ਪੈਤ੍ਤਿਕਮ੍||੧੨|| ਸਂਸਸ੍ਟਲਿਙ੍ਗਂ ਸਂਸਰ੍ਗਾਤ੍ਤ੍ਰਿਲਿਙ੍ਗਂ ਸਾਨ੍ਨਿਪਾਤਿਕਮ੍|੧੩|
सान्द्रं सपाण्डु सस्नेहं पिच्छिलं च कफान्वितम्| श्यावारुणं सफेनं च तनु रूक्षं च वातिकम्||११|| रक्तपित्तं कषायाभं कृष्णं गोमूत्रसन्निभम्| मेचकागारधूमाभमञ्जनाभं च पैत्तिकम्||१२|| संसृष्टलिङ्गं संसर्गात्त्रिलिङ्गं सान्निपातिकम्|१३|
🔊 Audio coming soon
ਤਸ੍ਯ ਦੋਸਸਮ੍ਬਨ੍ਧਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਲਿਙ੍ਗਾਨ੍ਯਾਹ- ਸਾਨ੍ਦ੍ਰਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਸਾਯਵਦਾਭਾ ਯਸ੍ਯ ਤਤ੍ ਕਸਾਯਾਭਂ, ਪਾਟਲਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕਸ੍ਣਸ੍ਯ ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਦੇਃ ਸਸਾਰਗਨ੍ਧਕਾਦਿਭਿਰ੍ਮਸਣੀਕਤਸ੍ਯ ਯੋ ਵਰ੍ਣਃ ਸ ਮੇਚਕਃ| ਨਨੁ ਪਿਤ੍ਤਮੇਵ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ, ਤਤ੍ ਕਥਂ ਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਿਕਂ ਭਵਤਿ? ਉਚ੍ਯਤੇ- ਸਾਮਾਨ੍ਯਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੌ ਪਿਤ੍ਤਮੇਵ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤਕਂ, ਯਥਾ- ਸਰ੍ਵਗੁਲ੍ਮੇਸੁ ਵਾਯੁਃ, ਯਥਾ- ਸਰ੍ਵਜ੍ਵਰੇਸੁ ਪਿਤ੍ਤਮਾਰਮ੍ਭਕਂ; ਤਦੇਵ ਯਦੋਲ੍ਬਣੇਨ ਕਫੇਨ ਸ੍ਵਲਕ੍ਸਣਕਾਰਿਣਾ ਯੁਕ੍ਤਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਕਰਂ ਭਵਤਿ, ਤਦਾ ਸਾਮਾਨ੍ਯਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਪਿਤ੍ਤਮੁਤ੍ਸਜ੍ਯ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣੈਵ ਸਾਨ੍ਦ੍ਰਤ੍ਵਾਦਿਸ੍ਵਲਕ੍ਸਣਕਾਰਿਣਾ ਵ੍ਯਪਦਿਸ਼੍ਯਤੇ- ਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਿਕਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਮਿਤਿ; ਯਥਾ- ਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਿਕੇ ਗੁਲ੍ਮੇ ਸਾਮਾਨ੍ਯਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ੍ਯਾਗਤਵਾਤਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣੈਵ ਵ੍ਯਪਦੇਸ਼ੋ ਭਵਤਿ, ਯਥਾ ਵਾ ਕਫਜ੍ਵਰੇ ਸਰ੍ਵਜ੍ਵਰਾਨਪਾਯਿਕਾਰਣਮਨਾਦਤ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇਸਲਕ੍ਸਣਕਾਰਿਣਾ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣੈਵ ਵ੍ਯਪਦੇਸ਼ੋ ਭਵਤਿ; ਏਵਂ ਵਾਤਿਕੇਪਿ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੇ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯੇਯਮ੍| ਯਤ੍ਤੁ ਕਫਵਾਤਵਿਰਹਿਤੇਨ ਕੇਵਲੇਨੈਵ ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਬਲਵਤਾ ਜਨਿਤਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਂ ਪੈਤ੍ਤਿਕਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਲਕ੍ਸਣਂ ਭਵਤਿ ਤਤ੍ ਪੈਤ੍ਤਿਕਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਮਿਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ| ਲਕ੍ਸਣੇਨੈਵ ਦੋਸਵ੍ਯਪਦੇਸ਼ੋ ਭਵਤਿ; ਤੇਨ ਯਦ੍ਯਦ੍ਦੋਸਜਨਿਤਲਕ੍ਸਣਯੁਕ੍ਤਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਂ ਭਵਤਿ ਤਤ੍ਤਦ੍ਦੋਸਜਮਿਤਿ ਵ੍ਯਪਦਿਸ਼੍ਯਤੇ| ਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਿਕਾਦਿਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਾਪੇਕ੍ਸਯਾ ਪੈਤ੍ਤਿਕੇ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੇਤ੍ਯੁਲ੍ਬਣਂ ਪਿਤ੍ਤਂ ਭਵਤਿ, ਯਤਸ੍ਤਤ੍ਰੈਵ ਪਿਤ੍ਤਂ ਸ੍ਵਲਕ੍ਸਣਾਨਿ ਕਰੋਤਿ, ਨਾਨ੍ਯਤ੍ਰ; ਏਵਂ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤੇ ਯਦੁਚ੍ਯਤੇ- ਕੇਵਲਪੈਤ੍ਤਿਕਸ੍ਯ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਮਾਰ੍ਗੋ ਨਾਸ੍ਤਿ, ਯਤੋ ਵਾਤਰਕ੍ਤਮਧੋ ਯਾਤਿ, ਕਫਾਰਬ੍ਧਮੂਰ੍ਧ੍ਵਮਿਤਿ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਿਤਂ; ਤਦਪਿ ਨ, ਯਤਃ ਪੈਤ੍ਤਿਕਸ੍ਯਾਪ੍ਯੂਰ੍ਧ੍ਵਗਮਨਮਧੋਗਮਨਂ ਵਾ ਭਵਤ੍ਯੇਵ; ਪਰਂ ਪੈਤ੍ਤਿਕਂ ਯਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਯਾਤਿ ਤਨ੍ਮਾਰ੍ਗਮਹਿਮ੍ਨਾ ਕਫਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ, ਯਚ੍ਚਾਧੋ ਯਾਤਿ ਤਦ੍ਵਾਤਸ੍ਥਾਨਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾਦ੍ਵਾਤਾਨੁਗਤਂ ਭਵਤਿ| ਮਾਰ੍ਗਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾਨੁਗਤਸ਼੍ਚ ਦੋਸਃ ਸ੍ਵਲਕ੍ਸਣਕਾਰਕਤ੍ਵਾਨ੍ਨਾਨੁਬਨ੍ਧਃ, ਤੇਨਾਸੌ ਪੈਤ੍ਤਿਕੇ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੇਪਿ ‘ਏਕਦੋਸਾਨੁਗਂ ਸਾਧ੍ਯਂ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਵਚਨੇਸੁ ਨ ਗਹ੍ਯਤੇ| ਯਤਃ ਸ੍ਵਤਨ੍ਤ੍ਰੋ ਵ੍ਯਕ੍ਤਲਿਙ੍ਗਸ਼੍ਚ ਦੋਸੋਨੁਬਨ੍ਧ੍ਯਃ; ਤਦ੍ਵਿਪਰੀਤਸ੍ਤੁ ਅਨੁਬਨ੍ਧਃ; ਤੇਨ ਯਥੋਕ੍ਤਲਕ੍ਸਣਕਾਰਿਣਾ ਦੋਸੇਣਾਨੁਬਨ੍ਧ੍ਯੇਨ ਵਾਤਿਕਤ੍ਵਾਦਿਵ੍ਯਪਦੇਸ਼ੋ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੇਸੁ, ਨ ਮਾਰ੍ਗਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾਨੁਗਤੇਨਾਸ੍ਵਲਕ੍ਸਣਕਾਰਿਣਾਨੁਬਨ੍ਧਰੂਪੇਣੇਤਿ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ “ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਨ੍ਤਰਚਿਤੇਨ ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਯਦੋਤ੍ਤਰਕਾਲਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਭਵਤਿ ਤਦੈਵ ਪੈਤ੍ਤਿਕਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਂ ਭਵਤਿ” ਇਤਿ ਬ੍ਰੁਵਤੇ||੧੧-੧੨||-
Adhikarana 8 (13-14) · Śloka 14
ਏਕਦੋਸਾਨੁਗਂ ਸਾਧ੍ਯਂ ਦ੍ਵਿਦੋਸਂ ਯਾਪ੍ਯਮੁਚ੍ਯਤੇ||੧੩|| ਯਤ੍ਤ੍ਰਿਦੋਸਮਸਾਧ੍ਯਂ ਤਨ੍ਮਨ੍ਦਾਗ੍ਨੇਰਤਿਵੇਗਵਤ੍| ਵ੍ਯਾਧਿਭਿਃ ਕ੍ਸੀਣਦੇਹਸ੍ਯ ਵਦ੍ਧਸ੍ਯਾਨਸ਼੍ਨਤਸ਼੍ਚ ਯਤ੍||੧੪||
एकदोषानुगं साध्यं द्विदोषं याप्यमुच्यते||१३|| यत्त्रिदोषमसाध्यं तन्मन्दाग्नेरतिवेगवत्| व्याधिभिः क्षीणदेहस्य वृद्धस्यानश्नतश्च यत्||१४||
🔊 Audio coming soon
ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਸਾਧ੍ਯਾਸਾਧ੍ਯਵਿਭਾਗਮਾਹ- ਏਕੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਕਦੋਸਾਨੁਗਮਿਤਿ ਉਕ੍ਤੈਕਦੋਸਲਕ੍ਸਣਯੁਕ੍ਤਮ੍, ਏਵਂ ਦ੍ਵਿਦੋਸਮਪਿ ਦੋਸਦ੍ਵਯਲਕ੍ਸਣਯੁਕ੍ਤਮ੍, ਏਵਂ ਤ੍ਰਿਦੋਸਮਪਿ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਨ ਤੁ ਮਾਰ੍ਗਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾਨੁਗਤਮਪਿ ਦੋਸਂ ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪ੍ਯ ਦ੍ਵਿਦੋਸਤ੍ਵਂ ਤ੍ਰਿਦੋਸਤ੍ਵਂ ਵਾ ਗਣਨੀਯਂ, ਤਥਾਹਿ ਸਤਿ ਕੇਵਲਂ ਰਕਪਿਤ੍ਤਂ ਨ ਸ੍ਯਾਦੇਵ; ਤਥਾ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਦੋਸਂ ਗਹੀਤ੍ਵਾ ਮਾਰ੍ਗਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾਨੁਗਤੇਨ ਵਾਯੁਨਾ ਕਫੇਨ ਵਾ ਯੋਗਾਦ੍ਦ੍ਵਿਦੋਸਜਤ੍ਵਮੇਵ ਸਰ੍ਵਦਾ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਨ ‘ਏਕਦੋਸਾਨੁਗਂ ਸਾਧ੍ਯਂ’ ਇਤਿ ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਤਤ੍ ਸ੍ਯਾਤ੍; ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਯਥੋਕ੍ਤਮੇਵ ਸਾਧੁ| ਮਨ੍ਦਾਗ੍ਨੇਰਤਿਵੇਗਵਦਿਤਿ ਪਥਗੇਵਾਸਾਧ੍ਯਲਕ੍ਸਣਂ, ਵ੍ਯਾਧਿਭਿਃ ਕ੍ਸੀਣਦੇਹਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ ਚ ਪਥਗੇਵ||੧੩-੧੪||
Adhikarana 9 (15-21) · Śloka 21
ਗਤਿਰੂਰ੍ਧ੍ਵਮਧਸ਼੍ਚੈਵ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਾ| ਊਰ੍ਧ੍ਵਾ ਸਪ੍ਤਵਿਧਦ੍ਵਾਰਾ ਦ੍ਵਿਦ੍ਵਾਰਾ ਤ੍ਵਧਰਾ ਗਤਿਃ||੧੫|| ਸਪ੍ਤ ਚ੍ਛਿਦ੍ਰਾਣਿ ਸ਼ਿਰਸਿ ਦ੍ਵੇ ਚਾਧਃ, ਸਾਧ੍ਯਮੂਰ੍ਧ੍ਵਗਮ੍| ਯਾਪ੍ਯਂ ਤ੍ਵਧੋਗਂ, ਮਾਰ੍ਗੌ ਤੁ ਦ੍ਵਾਵਸਾਧ੍ਯਂ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯਤੇ||੧੬|| ਯਦਾ ਤੁ ਸਰ੍ਵਚ੍ਛਿਦ੍ਰੇਭ੍ਯੋ ਰੋਮਕੂਪੇਭ੍ਯ ਏਵ ਚ| ਵਰ੍ਤਤੇ ਤਾਮਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯਾਂ ਗਤਿਂ ਤਸ੍ਯਾਹੁਰਾਨ੍ਤਿਕੀਮ੍||੧੭|| ਯਚ੍ਚੋਭਯਾਭ੍ਯਾਂ ਮਾਰ੍ਗਾਭ੍ਯਾਮਤਿਮਾਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ| ਤੁਲ੍ਯਂ ਕੁਣਪਗਨ੍ਧੇਨ ਰਕ੍ਤਂ ਕਸ੍ਣਮਤੀਵ ਚ||੧੮|| ਸਂਸਸ੍ਟਂ ਕਫਵਾਤਾਭ੍ਯਾਂ ਕਣ੍ਠੇ ਸਜ੍ਜਤਿ ਚਾਪਿ ਯਤ੍| ਯਚ੍ਚਾਪ੍ਯੁਪਦ੍ਰਵੈਃ ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਯਥੋਕ੍ਤੈਃ ਸਮਭਿਦ੍ਰੁਤਮ੍||੧੯|| ਹਾਰਿਦ੍ਰਨੀਲਹਰਿਤਤਾਮ੍ਰੈਰ੍ਵਰ੍ਣੈਰੁਪਦ੍ਰੁਤਮ੍| ਕ੍ਸੀਣਸ੍ਯ ਕਾਸਮਾਨਸ੍ਯ ਯਚ੍ਚ ਤਚ੍ਚ ਨ ਸਿਧ੍ਯਤਿ||੨੦|| ਯਦ੍ਵਿਦੋਸਾਨੁਗਂ ਯਦ੍ਵਾ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਪ੍ਰਕੁਪ੍ਯਤਿ| ਮਾਰ੍ਗਾਨ੍ਮਾਰ੍ਗਂ ਚਰੇਦ੍ਯਦ੍ਵਾ ਯਾਪ੍ਯਂ ਪਿਤ੍ਤਮਸਕ੍ ਚ ਤਤ੍||੨੧||
गतिरूर्ध्वमधश्चैव रक्तपित्तस्य दर्शिता| ऊर्ध्वा सप्तविधद्वारा द्विद्वारा त्वधरा गतिः||१५|| सप्त च्छिद्राणि शिरसि द्वे चाधः, साध्यमूर्ध्वगम्| याप्यं त्वधोगं, मार्गौ तु द्वावसाध्यं प्रपद्यते||१६|| यदा तु सर्वच्छिद्रेभ्यो रोमकूपेभ्य एव च| वर्तते तामसङ्ख्येयां गतिं तस्याहुरान्तिकीम्||१७|| यच्चोभयाभ्यां मार्गाभ्यामतिमात्रं प्रवर्तते| तुल्यं कुणपगन्धेन रक्तं कृष्णमतीव च||१८|| संसृष्टं कफवाताभ्यां कण्ठे सज्जति चापि यत्| यच्चाप्युपद्रवैः सर्वैर्यथोक्तैः समभिद्रुतम्||१९|| हारिद्रनीलहरितताम्रैर्वर्णैरुपद्रुतम्| क्षीणस्य कासमानस्य यच्च तच्च न सिध्यति||२०|| यद्विदोषानुगं यद्वा शान्तं शान्तं प्रकुप्यति| मार्गान्मार्गं चरेद्यद्वा याप्यं पित्तमसृक् च तत्||२१||
🔊 Audio coming soon
ਗਤਿਕਤਂ ਸਾਧ੍ਯਾਦਿਭੇਦਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਿਤੁਂ ਗਤਿਭੇਦਮੇਵਾਹ- ਗਤਿਰੂਰ੍ਧ੍ਵਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਗਤਿਪ੍ਰਕਾਰਾਨ੍ਤਰਮਪ੍ਯਸਾਧ੍ਯਸ੍ਯਾਹ- ਯਦਾ ਤੁ ਸਰ੍ਵਚ੍ਛਿਦ੍ਰੇਭ੍ਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਚ੍ਚੋਭਯਾਭ੍ਯਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਕਸ੍ਣਮਤੀਵ ਚੇਤ੍ਯਨ੍ਤੇਨਾਸਾਧ੍ਯਤਾਲਕ੍ਸਣਮਾਹ| ਅਤ੍ਰ ਮਾਰ੍ਗਾਭ੍ਯਾਮਿਤ੍ਯਨੇਨ ਨ ਯੌਗਪਦ੍ਯੇਨ ਮਾਰ੍ਗਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਰ੍ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾ, ਕਿਨ੍ਤੁ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ, ਮਾਰ੍ਗਦ੍ਵਯਪ੍ਰਵਤ੍ਤਸ੍ਯਾਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵੇਨ ਪੂਰ੍ਵਮੇਵੋਕ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍| ਕੁਣਪਗਨ੍ਧੇਨੇਤਿ ਸ਼ਵਗਨ੍ਧੇਨ| ਕਣ੍ਠੇ ਸਜ੍ਜਤੀਤਿ ਕਣ੍ਠਾਦ੍ਬਹਿਰ੍ਨ ਯਾਤਿ| ਯਥੋਕ੍ਤੈਰਿਤਿ ਨਿਦਾਨੋਕ੍ਤੈਃ; ਤਤ੍ਰ ਹਿ ਉਪਦ੍ਰਵਾਃ ਖਲੁ ਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਾਰੋਚਕਾਦਯਃ ਸ੍ਵਰਭੇਦਾਨ੍ਤਾ ਉਕ੍ਤਾਃ| ਹਾਰਿਦ੍ਰਵਰ੍ਣਾਦਿਭਿਰ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਕ੍ਸੀਣਸ੍ਯ ਕਾਸਿਨੋ ਨ ਸਿਧ੍ਯਤੀਤਿ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਯਦ੍ਵਿਦੋਸਾਨੁਗਮਿਤ੍ਯਨੇਨਾਨੁਬਨ੍ਧਰੂਪਦੋਸਦ੍ਵਯਯੋਗਾਦ੍ਯਾਪ੍ਯਤ੍ਵਮੁਚ੍ਯਤੇ; ਯਤ੍ਤੁ ਪੂਰ੍ਵਂ ਦ੍ਵਿਦੋਸਜਂ ਯਾਪ੍ਯਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਤਦਨੁਬਨ੍ਧ੍ਯਦੋਸਦ੍ਵਯਜਨ੍ਯਾਭਿਪ੍ਰਾਯੇਣੇਤਿ ਨ ਪੌਨਰੁਕ੍ਤ੍ਯਮ੍| ਮਾਰ੍ਗਾਨ੍ਮਾਰ੍ਗਂ ਚਰੇਦਿਤਿ ਊਰ੍ਧ੍ਵਗਂ ਮੁਖਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਨਾਸਾਂ ਯਾਤੀਤ੍ਯਾਦਿ ਜ੍ਞੇਯਮ੍, ਊਰ੍ਧ੍ਵਗਸ੍ਯ ਤ੍ਵਧੋਗਮਨੇਧੋਗਤ੍ਵਾਦੇਵ ਯਾਪ੍ਯਤ੍ਵਂ ਭਵਤਿ, ਅਧੋਗਂ ਤੁ ਮਾਰ੍ਗਾਨ੍ਤਰਮਗਚ੍ਛਦਪਿ ਸ੍ਵਤ ਏਵ ਯਾਪ੍ਯਂ; ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨੋਰ੍ਧ੍ਵਾਧੋਮਾਰ੍ਗਪਰਿਵਰ੍ਤੋਤ੍ਰ ਵਿਵਕ੍ਸਿਤਃ||੧੫-੨੧||
Adhikarana 10 (22) · Śloka 22
ਏਕਮਾਰ੍ਗਂ ਬਲਵਤੋ ਨਾਤਿਵੇਗਂ ਨਵੋਤ੍ਥਿਤਮ੍| ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਂ ਸੁਖੇ ਕਾਲੇ ਸਾਧ੍ਯਂ ਸ੍ਯਾਨ੍ਨਿਰੁਪਦ੍ਰਵਮ੍||੨੨||
एकमार्गं बलवतो नातिवेगं नवोत्थितम्| रक्तपित्तं सुखे काले साध्यं स्यान्निरुपद्रवम्||२२||
🔊 Audio coming soon
ਏਕਮਾਰ੍ਗਮਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸਾਧ੍ਯਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਏਕਮਾਰ੍ਗਮਿਤਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯਵਚਨੇਪ੍ਯੂਰ੍ਧ੍ਵਮਾਰ੍ਗਮੇਵ ਲਭ੍ਯਤੇ, ਅਧੋਗਸ੍ਯੈਕਮਾਰ੍ਗਗਸ੍ਯਾਪਿ ਯਾਪ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍| ਸੁਖੇ ਕਾਲੇ ਇਤਿ ਹੇਮਨ੍ਤੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰੇ ਚ| ਅਤ੍ਰ ਮਾਰ੍ਗੇਣ ਤਥਾ ਦੋਸੇਣ ਤਥਾ ਲਕ੍ਸਣੇਨ ਸਾਧ੍ਯਾਸਾਧ੍ਯਯਾਪ੍ਯਭੇਦਾਃ ਪਥਗੁਕ੍ਤਾਃ| ਤਤ੍ਰ ਚ ਸਾਧ੍ਯਲਕ੍ਸਣਯਾਪ੍ਯਲਕ੍ਸਣਮੇਲਕੇ ਯਾਪ੍ਯਤ੍ਵਮੇਵ; ਯਾਪ੍ਯਾਸਾਧ੍ਯਮੇਲਕੇਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਮੇਵ, ਯਥਾ- ਏਕਦੋਸਂ ਯਦਧੋਗਤਂ ਤਦੇਕਦੋਸਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਾਧ੍ਯਂ ਕਿਨ੍ਤ੍ਵਧੋਗਤਤ੍ਵਾਦ੍ਯਾਪ੍ਯਂ; ਯਤ੍ਤ੍ਰਿਦੋਸਮਧੋਗਤਂ ਤਦਧੋਗਤਤ੍ਵੇਨ ਯਾਪ੍ਯਂ, ਕਿਨ੍ਤੁ ਤ੍ਰਿਦੋਸਤ੍ਵਾਦਸਾਧ੍ਯਮੇਵੇਤਿ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਯਦੁਕ੍ਤਂ- “ਨਾਸਾਧ੍ਯਃ ਸਾਧ੍ਯਤਾਂ ਯਾਤਿ ਸਾਧ੍ਯੋ ਯਾਤਿ ਤ੍ਵਸਾਧ੍ਯਤਾਮ੍” (ਨਿ.ਅ.੮) ਇਤਿ; “ਸਾਧ੍ਯਾ ਯਾਪ੍ਯਤ੍ਵਮਾਯਾਨ੍ਤਿ ਯਾਪ੍ਯਾਸ਼੍ਚਾਸਾਧ੍ਯਤਾਂ ਤਥਾ” (ਨਿ.ਅ.੮) ਇਤਿ ਚ||੨੨||
Adhikarana 11 (23-24) · Śloka 24
ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣਮੁਸ੍ਣਰੂਕ੍ਸਂ ਚ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਕਾਰਣਮ੍| ਅਧੋਗਸ੍ਯੋਤ੍ਤਰਂ ਪ੍ਰਾਯਃ, ਪੂਰ੍ਵਂ ਸ੍ਯਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਗਸ੍ਯ ਤੁ||੨੩|| ਊਰ੍ਧ੍ਵਗਂ ਕਫਸਂਸਸ੍ਟਮਧੋਗਂ ਮਾਰੁਤਾਨੁਗਮ੍| ਦ੍ਵਿਮਾਰ੍ਗਂ ਕਫਵਾਤਾਭ੍ਯਾਮੁਭਾਭ੍ਯਾਮਨੁਬਧ੍ਯਤੇ||੨੪||
स्निग्धोष्णमुष्णरूक्षं च रक्तपित्तस्य कारणम्| अधोगस्योत्तरं प्रायः, पूर्वं स्यादूर्ध्वगस्य तु||२३|| ऊर्ध्वगं कफसंसृष्टमधोगं मारुतानुगम्| द्विमार्गं कफवाताभ्यामुभाभ्यामनुबध्यते||२४||
🔊 Audio coming soon
ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣਮਿਤ੍ਯਾਦਿ ਨਿਦਾਨੋਕ੍ਤਮਪਿ ਪ੍ਰਾਯਿਕਤ੍ਵਾਦ੍ਵਿਸ਼ੇਸੋਪਦਰ੍ਸ਼ਨਾਰ੍ਥਂ ਪੁਨਰਿਹੋਚ੍ਯਤੇ| ਪ੍ਰਾਯਃਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਕਦਾਚਿਦ੍ਰੂਕ੍ਸੋਸ੍ਣਮਪਿ ਊਰ੍ਧ੍ਵਗਸ੍ਯ ਹੇਤੁਰ੍ਭਵਤਿ, ਤਥਾ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣਮਪਿ ਅਧੋਗਸ੍ਯੇਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਏਵਂ ਚ ਨਿਦਾਨਮਾਰ੍ਗਾਨਿਯਮੇ ਸਤਿ ‘ਮਾਰ੍ਗੌ ਦੋਸਾਨੁਬਨ੍ਧਂ ਚ ਨਿਦਾਨਂ ਪ੍ਰਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯ ਚ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਮਾਰ੍ਗਾਦਿ ਪਞ੍ਚ (ਯਚ੍ਚ) ਪਠਿਤਂ...| ਯਦ੍ਯਪ੍ਯਧੋਗੇ ਰੂਕ੍ਸੋਸ੍ਣਮੇਵ ਪਰਂ ਹੇਤੁਸ੍ਤਥਾਪਿ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣਂ ਕਦਾਚਿਤ੍ ਕਾਰਣਂ ਭਵਤਿ, ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਕਤਸ਼੍ਚ ਕਫੋਪ੍ਯਧੋਗੇ ਭਵਤਿ; ਏਵਮੂਰ੍ਧ੍ਵਗੇਪਿ ਚਿਨ੍ਤਨੀਯਮ੍| ਊਰ੍ਧ੍ਵਗਂ ਕਫਸਂਸਸ੍ਟਮਿਤ੍ਯਾਦਾਵਪਿ ਪ੍ਰਾਯਃਸ਼ਬ੍ਦਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾਦ੍ਵ੍ਯਭਿਚਾਰੋ ਜ੍ਞੇਯਃ||੨੩-੨੪||
Adhikarana 12 (25-28) · Śloka 28
ਅਕ੍ਸੀਣਬਲਮਾਂਸਸ੍ਯ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਂ ਯਦਸ਼੍ਨਤਃ| ਤਦ੍ਦੋਸਦੁਸ੍ਟਮੁਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਂ ਨਾਦੌ ਸ੍ਤਮ੍ਭਨਮਰ੍ਹਤਿ||੨੫|| ਗਲਗ੍ਰਹਂ ਪੂਤਿਨਸ੍ਯਂ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਯਮਰੁਚਿਂ ਜ੍ਵਰਮ੍| ਗੁਲ੍ਮਂ ਪ੍ਲੀਹਾਨਮਾਨਾਹਂ ਕਿਲਾਸਂ ਕਚ੍ਛ੍ਰਮੂਤ੍ਰਤਾਮ੍||੨੬|| ਕੁਸ੍ਠਾਨ੍ਯਰ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਵੀਸਰ੍ਪਂ ਵਰ੍ਣਨਾਸ਼ਂ ਭਗਨ੍ਦਰਮ੍| ਬੁਦ੍ਧੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯੋਪਰੋਧਂ ਚ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਸ੍ਤਮ੍ਭਿਤਮਾਦਿਤਃ||੨੭|| ਤਸ੍ਮਾਦੁਪੇਕ੍ਸ੍ਯਂ ਬਲਿਨੋ ਬਲਦੋਸਵਿਚਾਰਿਣਾ | ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਂ ਪ੍ਰਥਮਤਃ ਪ੍ਰਵਦ੍ਧਂ ਸਿਦ੍ਧਿਮਿਚ੍ਛਤਾ||੨੮||
अक्षीणबलमांसस्य रक्तपित्तं यदश्नतः| तद्दोषदुष्टमुत्क्लिष्टं नादौ स्तम्भनमर्हति||२५|| गलग्रहं पूतिनस्यं मूर्च्छायमरुचिं ज्वरम्| गुल्मं प्लीहानमानाहं किलासं कृच्छ्रमूत्रताम्||२६|| कुष्ठान्यर्शांसि वीसर्पं वर्णनाशं भगन्दरम्| बुद्धीन्द्रियोपरोधं च कुर्यात् स्तम्भितमादितः||२७|| तस्मादुपेक्ष्यं बलिनो बलदोषविचारिणा | रक्तपित्तं प्रथमतः प्रवृद्धं सिद्धिमिच्छता||२८||
🔊 Audio coming soon
ਅਸ਼੍ਨਤ ਇਤ੍ਯਨੇਨ ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣੋਤ੍ਥਿਤਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਉਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਮਿਤਿ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤ੍ਯੁਨ੍ਮੁਖਮ੍, ਆਮਦੋਸਾਸ਼੍ਰਿਤਤ੍ਵਾਤ੍| ਬਲਦੋਸਵਿਚਾਰਿਣੇਤਿ ਯਦੈਵ ਬਲਹ੍ਰਾਸਂ ਸਮ੍ਪਸ਼੍ਯੇਦ੍ਧੀਨਦੋਸਤ੍ਵਂ ਵਾ ਤਦੈਵ ਸ੍ਤਮ੍ਭਨਂ ਕਾਰ੍ਯਮ੍||੨੫-੨੮||
Adhikarana 13 (29-30) · Śloka 30
ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਹਿ ਸਮੁਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਮਾਮਦੋਸਾਚ੍ਛਰੀਰਿਣਾਮ੍| ਵਦ੍ਧਿਂ ਪ੍ਰਯਾਤਿ ਪਿਤ੍ਤਾਸਕ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਲ੍ਲਙ੍ਘ੍ਯਮਾਦਿਤਃ||੨੯|| ਮਾਰ੍ਗੌ ਦੋਸਾਨੁਬਨ੍ਧਂ ਚ ਨਿਦਾਨਂ ਪ੍ਰਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯ ਚ| ਲਙ੍ਘਨਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਾਦੌ ਤਰ੍ਪਣਂ ਵਾ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍||੩੦||
प्रायेण हि समुत्क्लिष्टमामदोषाच्छरीरिणाम्| वृद्धिं प्रयाति पित्तासृक्तस्मात्तल्लङ्घ्यमादितः||२९|| मार्गौ दोषानुबन्धं च निदानं प्रसमीक्ष्य च| लङ्घनं रक्तपित्तादौ तर्पणं वा प्रयोजयेत्||३०||
🔊 Audio coming soon
ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਕਤ੍ਸ੍ਨਂ ਲਙ੍ਘਨਹੇਤੁਮਾਹ- ਮਾਰ੍ਗਾਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਤ੍ਰੋਰ੍ਧ੍ਵਮਾਰ੍ਗਃ, ਸਾਮਂ ਪਿਤ੍ਤਂ, ਕਫੋ ਦੋਸਃ, ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣਂ ਚ ਨਿਦਾਨਂ ਲਙ੍ਘਨਪ੍ਰਯੋਜਕਂ; ਤਦ੍ਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤਂ ਤੁ ਮਾਰ੍ਗਾਦਿ ਭੋਜਨਰੂਪਤਰ੍ਪਣਪ੍ਰਯੋਜਕਮ੍| ਤਰ੍ਪਯਤੀਤਿ ਤਰ੍ਪਣਮਸ਼ਨਮ੍| ਤੇਨ ਯਵਾਗੂਸ੍ਤਰ੍ਪਣਂ ਚ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਮ੍| ਯੇ ਤੁ ਤਰ੍ਪਣਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਸਕ੍ਤੁਤਰ੍ਪਣਮੇਵ ਗ੍ਰਾਹਯਨ੍ਤਿ ਤੇਸਾਂ ਯਵਾਗੂਦਾਨਪਕ੍ਸੋ ਨ ਸਙ੍ਗਹੀਤਃ ਸ੍ਯਾਤ੍||੨੯-੩੦||
Adhikarana 14 (31-35) · Śloka 35
ਹ੍ਰੀਬੇਰਚਨ੍ਦਨੋਸ਼ੀਰਮੁਸ੍ਤਪਰ੍ਪਟਕੈਃ ਸ਼ਤਮ੍| ਕੇਵਲਂ ਸ਼ਤਸ਼ੀਤਂ ਵਾ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਤੋਯਂ ਪਿਪਾਸਵੇ||੩੧|| ਊਰ੍ਧ੍ਵਗੇ ਤਰ੍ਪਣਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਪੇਯਾਂ ਪੂਰ੍ਵਮਧੋਗਤੇ| ਕਾਲਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾਨੁਬਨ੍ਧਜ੍ਞੋ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਕਤਿਕਲ੍ਪਵਿਤ੍||੩੨|| ਜਲਂ ਖਰ੍ਜੂਰਮਦ੍ਵੀਕਾਮਧੂਕੈਃ ਸਪਰੂਸਕੈਃ| ਸ਼ਤਸ਼ੀਤਂ ਪ੍ਰਯੋਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਤਰ੍ਪਣਾਰ੍ਥੇ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਮ੍||੩੩|| ਤਰ੍ਪਣਂ ਸਘਤਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਲਾਜਚੂਰ੍ਣੈਃ ਪ੍ਰਦਾਪਯੇਤ੍| ਊਰ੍ਧ੍ਵਗਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਂ ਤਤ੍ ਪੀਤਂ ਕਾਲੇ ਵ੍ਯਪੋਹਤਿ||੩੪|| ਮਨ੍ਦਾਗ੍ਨੇਰਮ੍ਲਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾਯ ਤਤ੍ ਸਾਮ੍ਲਮਪਿ ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍| ਦਾਡਿਮਾਮਲਕੈਰ੍ਵਿਦ੍ਵਾਨਮ੍ਲਾਰ੍ਥਂ ਚਾਨੁਦਾਪਯੇਤ੍||੩੫||
ह्रीबेरचन्दनोशीरमुस्तपर्पटकैः शृतम्| केवलं शृतशीतं वा दद्यात्तोयं पिपासवे||३१|| ऊर्ध्वगे तर्पणं पूर्वं पेयां पूर्वमधोगते| कालसात्म्यानुबन्धज्ञो दद्यात् प्रकृतिकल्पवित्||३२|| जलं खर्जूरमृद्वीकामधूकैः सपरूषकैः| शृतशीतं प्रयोक्तव्यं तर्पणार्थे सशर्करम्||३३|| तर्पणं सघृतक्षौद्रं लाजचूर्णैः प्रदापयेत्| ऊर्ध्वगं रक्तपित्तं तत् पीतं काले व्यपोहति||३४|| मन्दाग्नेरम्लसात्म्याय तत् साम्लमपि कल्पयेत्| दाडिमामलकैर्विद्वानम्लार्थं चानुदापयेत्||३५||
🔊 Audio coming soon
ਕੇਵਲਮਿਤਿ ਹ੍ਰੀਬੇਰਾਦਿਰਹਿਤਂ; ਜਲਮੇਵੈਕਂ ਕੇਵਲਮੌਸਧਦ੍ਵੇਸਿਣੇ ਪੁਰੁਸਾਯ ਦੇਯਮ੍| ਪੂਰ੍ਵਮਿਤਿ ਪਦੇਨ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਬਲਹ੍ਰਾਸਕਾਰਕਂ ਨਿਸੇਧਯਤਿ| ਕਾਲਃ ਹੇਮਨ੍ਤਾਦਿਃ, ਅਨੁਬਨ੍ਧਃ ਦੋਸਾਨੁਬਨ੍ਧਃ| ਪ੍ਰਕਤਿਃ ਸ੍ਵਾਭਾਵਿਕੀ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਗੁਰੁਲਾਘਵਾਦਿਰੂਪਾ, ਕਲ੍ਪਨਂ ਕਲ੍ਪਃ ਸਂਸ੍ਕਾਰ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਏਤੇਨ ਕਾਲਂ ਦੋਸਾਨੁਬਨ੍ਧਂ ਚ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਯਸ੍ਯ ਯਤ੍ਸ੍ਵਭਾਵਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਯੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ ਤੇਨ ਤਰ੍ਪਣਂ ਯਵਾਗੂਰ੍ਵਾ ਕਾਰ੍ਯੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਖਰ੍ਜੂਰਾਦਿਨਾ ਜਲਂ ਸਡਙ੍ਗਵਿਧਾਨੇਨੈਵ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮ੍| ਏਤਚ੍ਚ ਜਲਮਤ੍ਰ ਮਧੁਰਮਪ੍ਯੂਰ੍ਧ੍ਵਗੇ ਕਫਸਂਸਸ੍ਟੇਪਿ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੇ ਯੌਗਿਕਂ ਭਵਤਿ, ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਵ੍ਯਾਧਿਪ੍ਰਤ੍ਯਨੀਕਤ੍ਵਾਤ੍||੩੧-੩੫||
Adhikarana 15 (36-48) · Śloka 48
ਸ਼ਾਲਿਸਸ੍ਟਿਕਨੀਵਾਰਕੋਰਦੂਸਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਿਕਾਃ| ਸ਼੍ਯਾਮਾਕਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਸ਼੍ਚ ਭੋਜਨਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਿਨਾਮ੍||੩੬|| ਮੁਦ੍ਗਾ ਮਸੂਰਾਸ਼੍ਚਣਕਾਃ ਸਮਕੁਸ੍ਠਾਢਕੀਫਲਾਃ| ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਾਃ ਸੂਪਯੂਸਾਰ੍ਥੇ ਕਲ੍ਪਿਤਾ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਿਨਾਮ੍||੩੭|| ਪਟੋਲਨਿਮ੍ਬਵੇਤ੍ਰਾਗ੍ਰਪ੍ਲਕ੍ਸਵੇਤਸਪਲ੍ਲਵਾਃ| ਕਿਰਾਤਤਿਕ੍ਤਕਂ ਸ਼ਾਕਂ ਗਣ੍ਡੀਰਃ ਸਕਠਿਲ੍ਲਕਃ||੩੮|| ਕੋਵਿਦਾਰਸ੍ਯ ਪੁਸ੍ਪਾਣਿ ਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਸ੍ਯਾਥ ਸ਼ਾਲ੍ਮਲੇਃ| ਅਨ੍ਨਪਾਨਵਿਧੌ ਸ਼ਾਕਂ ਯਚ੍ਚਾਨ੍ਯਦ੍ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਨੁਤ੍||੩੯|| ਸ਼ਾਕਾਰ੍ਥਂ ਸ਼ਾਕਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾਨਾਂ ਤਚ੍ਛਸ੍ਤਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਿਨਾਮ੍| ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਵਾ ਸਰ੍ਪਿਸਾ ਭਸ੍ਟਂ ਯੂਸਵਦ੍ਵਾ ਵਿਪਾਚਿਤਮ੍||੪੦|| ਪਾਰਾਵਤਾਨ੍ ਕਪੋਤਾਂਸ਼੍ਚ ਲਾਵਾਨ੍ ਰਕ੍ਤਾਕ੍ਸਵਰ੍ਤਕਾਨ੍| ਸ਼ਸ਼ਾਨ੍ ਕਪਿਞ੍ਜਲਾਨੇਣਾਨ੍ ਹਰਿਣਾਨ੍ਕਾਲਪੁਚ੍ਛਕਾਨ੍||੪੧|| ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੇ ਹਿਤਾਨ੍ ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਰਸਾਂਸ੍ਤੇਸਾਂ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍| ਈਸਦਮ੍ਲਾਨਨਮ੍ਲਾਨ੍ ਵਾ ਘਤਭਸ੍ਟਾਨ੍ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਾਨ੍||੪੨|| ਕਫਾਨੁਗੇ ਯੂਸਸ਼ਾਕਂ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਵਾਤਾਨੁਗੇ ਰਸਮ੍| ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੇ ਯਵਾਗੂਨਾਮਤਃ ਕਲ੍ਪਃ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ||੪੩|| ਪਦ੍ਮੋਤ੍ਪਲਾਨਾਂ ਕਿਞ੍ਜਲ੍ਕਃ ਪਸ਼੍ਨਿਪਰ੍ਣੀ ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਕਾਃ| ਜਲੇ ਸਾਧ੍ਯਾ ਰਸੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਪੇਯਾ ਸ੍ਯਾਦ੍ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਿਨਾਮ੍||੪੪|| ਚਨ੍ਦਨੋਸ਼ੀਰਲੋਧ੍ਰਾਣਾਂ ਰਸੇ ਤਦ੍ਵਤ੍ ਸਨਾਗਰੇ| ਕਿਰਾਤਤਿਕ੍ਤਕੋਸ਼ੀਰਮੁਸ੍ਤਾਨਾਂ ਤਦ੍ਵਦੇਵ ਚ||੪੫|| ਧਾਤਕੀਧਨ੍ਵਯਾਸਾਮ੍ਬੁਬਿਲ੍ਵਾਨਾਂ ਵਾ ਰਸੇ ਸ਼ਤਾ| ਮਸੂਰਪਸ਼੍ਨਿਪਰ੍ਣ੍ਯੋਰ੍ਵਾ ਸ੍ਥਿਰਾਮੁਦ੍ਗਰਸੇਥ ਵਾ||੪੬|| ਰਸੇ ਹਰੇਣੁਕਾਨਾਂ ਵਾ ਸਘਤੇ ਸਬਲਾਰਸੇ| ਸਿਦ੍ਧਾਃ ਪਾਰਾਵਤਾਦੀਨਾਂ ਰਸੇ ਵਾ ਸ੍ਯੁਃ ਪਥਕ੍ਪਥਕ੍||੪੭|| ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਾ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨ੍ਯਃ ਸ਼ੀਤਾਃ ਸਮਧੁਸ਼ਰ੍ਕਰਾਃ| ਯਵਾਗ੍ਵਃ ਕਲ੍ਪਨਾ ਚੈਸਾ ਕਾਰ੍ਯਾ ਮਾਂਸਰਸੇਸ੍ਵਪਿ||੪੮||
शालिषष्टिकनीवारकोरदूषप्रशान्तिकाः| श्यामाकश्च प्रियङ्गुश्च भोजनं रक्तपित्तिनाम्||३६|| मुद्गा मसूराश्चणकाः समकुष्ठाढकीफलाः| प्रशस्ताः सूपयूषार्थे कल्पिता रक्तपित्तिनाम्||३७|| पटोलनिम्बवेत्राग्रप्लक्षवेतसपल्लवाः| किराततिक्तकं शाकं गण्डीरः सकठिल्लकः||३८|| कोविदारस्य पुष्पाणि काश्मर्यस्याथ शाल्मलेः| अन्नपानविधौ शाकं यच्चान्यद्रक्तपित्तनुत्||३९|| शाकार्थं शाकसात्म्यानां तच्छस्तं रक्तपित्तिनाम्| स्विन्नं वा सर्पिषा भृष्टं यूषवद्वा विपाचितम्||४०|| पारावतान् कपोतांश्च लावान् रक्ताक्षवर्तकान्| शशान् कपिञ्जलानेणान् हरिणान्कालपुच्छकान्||४१|| रक्तपित्ते हितान् विद्याद्रसांस्तेषां प्रयोजयेत्| ईषदम्लाननम्लान् वा घृतभृष्टान् सशर्करान्||४२|| कफानुगे यूषशाकं दद्याद्वातानुगे रसम्| रक्तपित्ते यवागूनामतः कल्पः प्रवक्ष्यते||४३|| पद्मोत्पलानां किञ्जल्कः पृश्निपर्णी प्रियङ्गुकाः| जले साध्या रसे तस्मिन् पेया स्याद्रक्तपित्तिनाम्||४४|| चन्दनोशीरलोध्राणां रसे तद्वत् सनागरे| किराततिक्तकोशीरमुस्तानां तद्वदेव च||४५|| धातकीधन्वयासाम्बुबिल्वानां वा रसे शृता| मसूरपृश्निपर्ण्योर्वा स्थिरामुद्गरसेऽथ वा||४६|| रसे हरेणुकानां वा सघृते सबलारसे| सिद्धाः पारावतादीनां रसे वा स्युः पृथक्पृथक्||४७|| इत्युक्ता रक्तपित्तघ्न्यः शीताः समधुशर्कराः| यवाग्वः कल्पना चैषा कार्या मांसरसेष्वपि||४८||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਾਲੀਤ੍ਯਾਦਿਨਾਨ੍ਨਮਾਹ| ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਿਕਾ ਜਲਮਧ੍ਯੇ ਪ੍ਰਾਯੋ ਭਵਤਿ| ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਃ ਕਙ੍ਗੁਃ| ਕੋਰਦੂਸਸ੍ਯ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਹੇਤੁਤ੍ਵਂ ਨਿਸ੍ਪਾਵਮਾਸਸੂਪਾਦਿਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯੈਵ ਸਂਯੋਗਮਹਿਮ੍ਨਾ ਨਿਦਾਨੇ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਮ੍, ਅਯਂ ਤੁ ਕਸਾਯਮਧੁਰਲਘੁਤ੍ਵਾਤ੍ ਕੋਰਦੂਸਃ ਕੇਵਲੋ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਹਰ ਏਵੇਤੀਹ ਪਠ੍ਯਤੇ| ਏਵਂ ਗਣ੍ਡੀਰੋਪਿ ਨਿਦਾਨੇ ਸੁਰਾਸੌਵੀਰਕਾਦਿਯੁਕ੍ਤ ਏਵ ਹੇਤੁਤ੍ਵੇਨੋਕ੍ਤਃ, ਸ ਤੁ ਕੇਵਲੋ ਹਿਤ ਏਵ; ਕਿਂਵਾ ਸ੍ਥਲਜਜਲਜਭੇਦੇਨ ਗਣ੍ਡੀਰੋ ਦ੍ਵਿਵਿਧਃ; ਤਤ੍ਰ ਹਰਿਤਵਰ੍ਗਪਠਿਤੋ ਯਃ ਸ ਨਿਦਾਨਂ ਭਵਤਿ, ਇਤਰਸ੍ਤੁ ਜਲਜਃ ਸ਼ਾਕਵਰ੍ਗੇ ਪਠਿਤੋ ਯਃ ਸ ਇਹ ਕਫਾਧਿਕੇ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੇ ਜ੍ਞੇਯਃ| ਯੂਸਵਦ੍ਵਾ ਵਿਪਾਚਿਤਮਿਤਿ ਯੂਸੋ ਯਥਾ ਦਾਡਿਮਾਦ੍ਯਮ੍ਲਦ੍ਰਵ੍ਯਯੁਕ੍ਤੋ ਜਲੇ ਵਿਪਾਚ੍ਯਤੇ ਤਥਾਯਮਪੀਤ੍ਯਰ੍ਥ; ਕਿਂਵਾ ਯੂਸਯੁਕ੍ਤਂ ਯਥਾ ਭਵਤਿ ਤਥਾ ਵਿਪਾਚਿਤਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਰਕ੍ਤਾਕ੍ਸਃ ਚਕੋਰਕਃ| ਯੂਸਸ਼੍ਚ ਸ਼ਾਕਂ ਚੇਤਿ ਯੂਸਸ਼ਾਕਮ੍||੩੬-੪੮||
Adhikarana 16 (49-51) · Śloka 51
ਸ਼ਸ਼ਃ ਸਵਾਸ੍ਤੁਕਃ ਸ਼ਸ੍ਤੋ ਵਿਬਨ੍ਧੇ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਿਨਾਮ੍| ਵਾਤੋਲ੍ਬਣੇ ਤਿਤ੍ਤਿਰਿਃ ਸ੍ਯਾਦੁਦੁਮ੍ਬਰਰਸੇ ਸ਼ਤਃ||੪੯|| ਮਯੂਰਃ ਪ੍ਲਕ੍ਸਨਿਰ੍ਯੂਹੇ ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਸ੍ਯ ਚ ਕੁਕ੍ਕੁਟਃ| ਰਸੇ ਬਿਲ੍ਵੋਤ੍ਪਲਾਦੀਨਾਂ ਵਰ੍ਤਕਕ੍ਰਕਰੌ ਹਿਤੌ||੫੦|| ਤਸ੍ਯਤੇ ਤਿਕ੍ਤਕੈਃ ਸਿਦ੍ਧਂ ਤਸ੍ਣਾਘ੍ਨਂ ਵਾ ਫਲੋਦਕਮ੍| ਸਿਦ੍ਧਂ ਵਿਦਾਰਿਗਨ੍ਧਾਦ੍ਯੈਰਥਵਾ ਸ਼ਤਸ਼ੀਤਲਮ੍||੫੧||
शशः सवास्तुकः शस्तो विबन्धे रक्तपित्तिनाम्| वातोल्बणे तित्तिरिः स्यादुदुम्बररसे शृतः||४९|| मयूरः प्लक्षनिर्यूहे न्यग्रोधस्य च कुक्कुटः| रसे बिल्वोत्पलादीनां वर्तकक्रकरौ हितौ||५०|| तृष्यते तिक्तकैः सिद्धं तृष्णाघ्नं वा फलोदकम्| सिद्धं विदारिगन्धाद्यैरथवा शृतशीतलम्||५१||
🔊 Audio coming soon
ਆਵਸ੍ਥਿਕਂ ਭੋਜਨਮਾਹ- ਸ਼ਸ਼ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਤ੍ਰ ਸ਼ਸ਼ਃ ਕਸਾਯਤ੍ਵਾਦ੍ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਹਰੋ ਭਵਤ੍ਯੇਵ, ਵਿਬਨ੍ਧਹਰੇਣ ਵਾਸ੍ਤੁਕੇਨ ਸਂਸ੍ਕਤਤ੍ਵਾਦ੍ਵਿਬਨ੍ਧਹਰੋਪਿ ਭਵਤਿ| ਏਵਂ ਤਿਤ੍ਤਿਰਿਮਯੂਰਾਦਯੋ ਯਦ੍ਯਪ੍ਯੁਸ੍ਣਤ੍ਵੇਨ ਵਾਤਹਰਾਸ੍ਤਥਾਪਿ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੇ ਨ ਹਿਤਾ ਉਸ੍ਣਤ੍ਵੇਨ; ਤਤਸ਼੍ਚ ਤੇਸਾਂ ਸਾਧਨੇ ਉਦੁਮ੍ਬਰਰਸਾਦਯੋ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਹਰਾ ਨਿਯੁਜ੍ਯਨ੍ਤੇ; ਤਥਾ ਸਤਿ ਵਾਤਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਂ ਚ ਘ੍ਨਨ੍ਤਿ| ਪ੍ਰਤਿਨਿਯਤਸਾਧਕਦ੍ਰਵ੍ਯੋਪਨ੍ਯਾਸਾਤ੍ ਸਂਯੋਗਮਹਿਮ੍ਨੈਵ ਕਾਰ੍ਯਕਰਾ ਭਵਨ੍ਤੀਤਿ ਜ੍ਞਾਯਤੇ| ਨ ਸ਼ਸ਼ਃ ਕਸਾਯੋਪਿ ਵਿਬਨ੍ਧਂ ਕਰੋਤਿ, ਵਾਸ੍ਤੁਕਸਂਸ੍ਕਾਰਾਤ੍; ਨ ਤਿਤ੍ਤਿਰਿਪ੍ਰਭਤਯੋ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਂ ਕੋਪਯਨ੍ਤਿ, ਉਦੁਮ੍ਬਰਰਸਾਦਿਸਂਸ੍ਕਾਰਾਤ੍; ਏਵਂ ਵਿਪਰੀਤਫਲਸਮ੍ਭਵੋ ਨਾਸ੍ਤਿ, ਸਂਯੋਗਸ਼ਕ੍ਤੇਰਚਿਨ੍ਤ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍| ਵਾਸ੍ਤੁਕਰਸੇ ਏਵ ਸ਼ਸ਼ਸ੍ਯ ਸਾਧਨਪ੍ਰਯੋਗਃ, ਇਤਰਸਾਹਚਰ੍ਯਾਤ੍| ਉਕ੍ਤਂ ਹਿ- “ਵਿਪਚੇਤ੍ਤੁ ਵਾਸ੍ਤੁਕਰਸੇ ਸ਼ਸ਼ਂ ਵਿਬਨ੍ਧੇ ਪੁਰੀਸਸ੍ਯ” ਇਤਿ| ਸਿਦ੍ਧਂ ਵਿਦਾਰਿਗਨ੍ਧਾਦ੍ਯੈਰਿਤਿ ਸ਼ਾਲਿਪਰ੍ਣ੍ਯਾਦਿਪਞ੍ਚਮੂਲਸ਼ਤਮੁਦਕਮ੍||੪੯-੫੧||
Adhikarana 17 (52) · Śloka 52
ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਦੋਸਾਵਨੁਬਲੌ ਬਲਮਾਹਾਰਮੇਵ ਚ| ਜਲਂ ਪਿਪਾਸਵੇ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਵਿਸਰ੍ਗਾਦਲ੍ਪਸ਼ੋਪਿ ਵਾ||੫੨||
ज्ञात्वा दोषावनुबलौ बलमाहारमेव च| जलं पिपासवे दद्याद्विसर्गादल्पशोऽपि वा||५२||
🔊 Audio coming soon
ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਪਾਨੀਯਦਾਨਵਿਸਯਪ੍ਰਕਾਰਮਾਹ- ਜ੍ਞਾਤ੍ਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਦੋਸਾਵਿਤਿ ਵਾਤਕਫੌ, ਪਿਤ੍ਤਂ ਤੁ ਨਾਯਕਮੇਵ ਨਾਨੁਬਲਮ੍| ਵਿਸਰ੍ਗਾਦਿਤਿ ਵਿਰਤੇਃ, ਯਾਵਦਿਚ੍ਛਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪਕ੍ਸਾਨ੍ਤਰਮਾਹ- ਅਲ੍ਪਸ਼ੋਪਿ ਵਾ, ਸ੍ਤੋਕਂ ਸ੍ਤੋਕਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਤ੍ਰ ਯਦਿ ਬਲਵਾਨਗ੍ਨਿਃ ਸ਼ਰੀਰਂ ਚ ਮਹਤ੍ਤਦਾ ਵਿਸਰ੍ਗਪਰ੍ਯਨ੍ਤਂ ਜਲਂ ਦੇਯਂ; ਵਿਪਰ੍ਯਯੇ ਤੁ ਪਾਨੀਯਂ ਨਾਤਿਪਥ੍ਯਂ, ਤੇਨਾਲ੍ਪਸ਼ੋ ਦੇਯਮ੍||੫੨||
Adhikarana 18 (53) · Śloka 54
ਨਿਦਾਨਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਯਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਸਮ੍ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤਮ੍| ਜੀਵਿਤਾਰੋਗ੍ਯਕਾਮੈਸ੍ਤਨ੍ਨ ਸੇਵ੍ਯਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਿਭਿਃ||੫੩|| ਇਤ੍ਯਨ੍ਨਪਾਨਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਂ ਕ੍ਰਮਸ਼ੋ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਨੁਤ੍|੫੪|
निदानं रक्तपित्तस्य यत्किञ्चित् सम्प्रकाशितम्| जीवितारोग्यकामैस्तन्न सेव्यं रक्तपित्तिभिः||५३|| इत्यन्नपानं निर्दिष्टं क्रमशो रक्तपित्तनुत्|५४|
🔊 Audio coming soon
ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਨਿਦਾਨਵਰ੍ਜਨਾਰ੍ਥਮਾਹ- ਨਿਦਾਨਮਿਤ੍ਯਾਦਿ||੫੩||-
Adhikarana 19 (54-61) · Śloka 61
ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ਬਹੁਦੋਸਾਣਾਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਬਲਵਤਾਂ ਚ ਯਤ੍||੫੪|| ਅਕ੍ਸੀਣਬਲਮਾਂਸਸ੍ਯ ਯਸ੍ਯ ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣੋਤ੍ਥਿਤਮ੍| ਬਹੁਦੋਸਂ ਬਲਵਤੋ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਂ ਸ਼ਰੀਰਿਣਃ||੫੫|| ਕਾਲੇ ਸਂਸ਼ੋਧਨਾਰ੍ਹਸ੍ਯ ਤਦ੍ਧਰੇਨ੍ਨਿਰੁਪਦ੍ਰਵਮ੍| ਵਿਰੇਚਨੇਨੋਰ੍ਧ੍ਵਭਾਗਮਧੋਗਂ ਵਮਨੇਨ ਚ||੫੬|| ਤ੍ਰਿਵਤਾਮਭਯਾਂ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਃ ਫਲਾਨ੍ਯਾਰਗ੍ਵਧਸ੍ਯ ਵਾ| ਤ੍ਰਾਯਮਾਣਾਂ ਗਵਾਕ੍ਸ੍ਯਾ ਵਾ ਮੂਲਮਾਮਲਕਾਨਿ ਵਾ||੫੭|| ਵਿਰੇਚਨਂ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ ਪ੍ਰਭੂਤਮਧੁਸ਼ਰ੍ਕਰਮ੍| ਰਸਃ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ਤੇਸਾਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ||੫੮|| ਵਮਨਂ ਮਦਨੋਨ੍ਮਿਸ਼੍ਰੋ ਮਨ੍ਥਃ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸ਼ਰ੍ਕਰਃ| ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਂ ਵਾ ਸਲਿਲਮਿਕ੍ਸੂਣਾਂ ਰਸ ਏਵ ਵਾ||੫੯|| ਵਤ੍ਸਕਸ੍ਯ ਫਲਂ ਮੁਸ੍ਤਂ ਮਦਨਂ ਮਧੁਕਂ ਮਧੁ| ਅਧੋਵਹੇ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੇ ਵਮਨਂ ਪਰਮੁਚ੍ਯਤੇ||੬੦|| ਊਰ੍ਧ੍ਵਗੇ ਸ਼ੁਦ੍ਧਕੋਸ੍ਠਸ੍ਯ ਤਰ੍ਪਣਾਦਿਃ ਕ੍ਰਮੋ ਹਿਤਃ| ਅਧੋਗਤੇ ਯਵਾਗ੍ਵਾਦਿਰ੍ਨ ਚੇਤ੍ਸ੍ਯਾਨ੍ਮਾਰੁਤੋ ਬਲੀ||੬੧||
वक्ष्यते बहुदोषाणां कार्यं बलवतां च यत्||५४|| अक्षीणबलमांसस्य यस्य सन्तर्पणोत्थितम्| बहुदोषं बलवतो रक्तपित्तं शरीरिणः||५५|| काले संशोधनार्हस्य तद्धरेन्निरुपद्रवम्| विरेचनेनोर्ध्वभागमधोगं वमनेन च||५६|| त्रिवृतामभयां प्राज्ञः फलान्यारग्वधस्य वा| त्रायमाणां गवाक्ष्या वा मूलमामलकानि वा||५७|| विरेचनं प्रयुञ्जीत प्रभूतमधुशर्करम्| रसः प्रशस्यते तेषां रक्तपित्ते विशेषतः||५८|| वमनं मदनोन्मिश्रो मन्थः सक्षौद्रशर्करः| सशर्करं वा सलिलमिक्षूणां रस एव वा||५९|| वत्सकस्य फलं मुस्तं मदनं मधुकं मधु| अधोवहे रक्तपित्ते वमनं परमुच्यते||६०|| ऊर्ध्वगे शुद्धकोष्ठस्य तर्पणादिः क्रमो हितः| अधोगते यवाग्वादिर्न चेत्स्यान्मारुतो बली||६१||
🔊 Audio coming soon
ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸਂਸ਼ੋਧਨਾਨਿ ਪ੍ਰਧਾਨਭੇਸਜਤ੍ਵਾਦੁਚ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਅਕ੍ਸੀਣਬਲਮਾਂਸਸ੍ਯੇਤ੍ਯਨੇਨ ਸਹਜਾ ਬਲਾਹਾਨਿਰੁਚ੍ਯਤੇ, ਬਲਵਤ ਇਤ੍ਯਨੇਨ ਕਾਲਕਤਂ ਬਲਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਕਾਲੇ ਸਂਸ਼ੋਧਨਯੋਗ੍ਯੇਨਤ੍ਯੁਸ੍ਣਸ਼ੀਤਕਾਲੇ| ਨਿਰੁਪਦ੍ਰਵਮਿਤਿ ਕ੍ਰਿਯਾਵਿਸ਼ੇਸਣਂ, ਕਿਂਵਾ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਵਿਸ਼ੇਸਣਮ੍| ਵਿਰੇਚਨੇਨੋਰ੍ਧ੍ਵਭਾਗਮਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਅਨੁਲੋਮਹਰਣਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੇ ਨਿਸੇਧਯਤਿ| ਉਕ੍ਤਂ ਚ- “ਪ੍ਰਤਿਮਾਰ੍ਗਂ ਚ ਹਰਣਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੇ ਵਿਧੀਯਤੇ” (ਨਿ.ਅ.੨) ਇਤਿ| ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸਤ ਇਤ੍ਯਨੇਨ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਾਦਨ੍ਯਤ੍ਰ ਕਲ੍ਕਾਦਯੋਪ੍ਯੇਸਾਂ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਵਮਨਮਿਤਿ ਵਮਨਕਾਰਕੋ ਯੋਗੋ ਵਮਨਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਮਦਨਸ੍ਯ ਦੋਸਾਦ੍ਯਪੇਕ੍ਸਯਾ ਕਰ੍ਸਾਦਿਕਾ ਮਾਤ੍ਰਾ ਕਲ੍ਪੇ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਾ ਜ੍ਞੇਯਾ| ਸਸ਼ਰ੍ਕਰੇ ਸਲਿਲੇ ਤਥੇਕ੍ਸੁਰਸੇ ਮਦਨਯੋਗਾਦੇਵ ਵਮਨਕਰ੍ਤਤ੍ਵਂ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਅਧੋਵਹੇ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰਾਪਿ ਸ਼ੁਦ੍ਧਕੋਸ੍ਠਸ੍ਯੇਤਿ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਨ ਚੇਤ੍ ਸ੍ਯਾਨ੍ਮਾਰੁਤੋ ਬਲੀਤ੍ਯਨੇਨ ਯਦਿ ਮਾਰੁਤੋ ਬਲੀ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਦਾ ਮਾਂਸੌਦਨ ਏਵ ਦੇਯ ਇਤਿ ਜ੍ਵਰੋਕ੍ਤਂ ਵਿਧਿਂ ਸੂਚਯਤਿ||੫੪-੬੧||
Adhikarana 20 (62-72) · Śloka 72
ਬਲਮਾਂਸਪਰਿਕ੍ਸੀਣਂ ਸ਼ੋਕਭਾਰਾਧ੍ਵਕਰ੍ਸ਼ਿਤਮ੍| ਜ੍ਵਲਨਾਦਿਤ੍ਯਸਨ੍ਤਪ੍ਤਮਨ੍ਯੈਰ੍ਵਾ ਕ੍ਸੀਣਮਾਮਯੈਃ||੬੨|| ਗਰ੍ਭਿਣੀਂ ਸ੍ਥਵਿਰਂ ਬਾਲਂ ਰੂਕ੍ਸਾਲ੍ਪਪ੍ਰਮਿਤਾਸ਼ਿਨਮ੍| ਅਵਮ੍ਯਮਵਿਰੇਚ੍ਯਂ ਵਾ ਯਂ ਪਸ਼੍ਯੇਦ੍ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਿਨਮ੍||੬੩|| ਸ਼ੋਸੇਣ ਸਾਨੁਬਨ੍ਧਂ ਵਾ ਤਸ੍ਯ ਸਂਸ਼ਮਨੀ ਕ੍ਰਿਯਾ| ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਪਰਂ ਸਾਥ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ||੬੪|| ਅਟਰੂਸਕਮਦ੍ਵੀਕਾਪਥ੍ਯਾਕ੍ਵਾਥਃ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਃ| ਮਧੁਮਿਸ਼੍ਰਃ ਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਨਿਬਰ੍ਹਣਃ||੬੫|| ਅਟਰੂਸਕਨਿਰ੍ਯੂਹੇ ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਂ ਮਤ੍ਤਿਕਾਞ੍ਜਨੇ| ਵਿਨੀਯ ਲੋਧ੍ਰਂ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਚ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਹਰਂ ਪਿਬੇਤ੍||੬੬|| ਪਦ੍ਮਕਂ ਪਦ੍ਮਕਿਞ੍ਜਲ੍ਕਂ ਦੂਰ੍ਵਾਂ ਵਾਸ੍ਤੂਕਮੁਤ੍ਪਲਮ੍| ਨਾਗਪੁਸ੍ਪਂ ਚ ਲੋਧ੍ਰਂ ਚ ਤੇਨੈਵ ਵਿਧਿਨਾ ਪਿਬੇਤ੍||੬੭|| ਪ੍ਰਪੌਣ੍ਡਰੀਕਂ ਮਧੁਕਂ ਮਧੁ ਚਾਸ਼੍ਵਸ਼ਕਦ੍ਰਸੇ| ਯਵਾਸਭਙ੍ਗਰਜਸੋਰ੍ਮੂਲਂ ਵਾ ਗੋਸ਼ਕਦ੍ਰਸੇ||੬੮|| ਵਿਨੀਯ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਂ ਪੇਯਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਣ੍ਡੁਲਾਮ੍ਬੁਨਾ| ਯੁਕ੍ਤਂ ਵਾ ਮਘੁਸਰ੍ਪਿਰ੍ਭ੍ਯਾਂ ਲਿਹ੍ਯਾਦ੍ਗੋਸ਼੍ਵਸ਼ਕਦ੍ਰਸਮ੍||੬੯|| ਖਦਿਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੂਣਾਂ ਕੋਵਿਦਾਰਸ੍ਯ ਸ਼ਾਲ੍ਮਲੇਃ| ਪੁਸ੍ਪਚੂਰ੍ਣਾਨਿ ਮਧੁਨਾ ਲਿਹ੍ਯਾਨ੍ਨਾ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਿਕਃ||੭੦|| ਸ਼ਙ੍ਗਾਟਕਾਨਾਂ ਲਾਜਾਨਾਂ ਮੁਸ੍ਤਖਰ੍ਜੂਰਯੋਰਪਿ| ਲਿਹ੍ਯਾਚ੍ਚੂਰ੍ਣਾਨਿ ਮਧੁਨਾ ਪਦ੍ਮਾਨਾਂ ਕੇਸ਼ਰਸ੍ਯ ਚ||੭੧|| ਧਨ੍ਵਜਾਨਾਮਸਗ੍ਲਿਹ੍ਯਾਨ੍ਮਧੁਨਾ ਮਗਪਕ੍ਸਿਣਾਮ੍| ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਗ੍ਰਥਿਤੇ ਰਕ੍ਤੇ ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍ ਪਾਰਾਵਤਂ ਸ਼ਕਤ੍||੭੨||
बलमांसपरिक्षीणं शोकभाराध्वकर्शितम्| ज्वलनादित्यसन्तप्तमन्यैर्वा क्षीणमामयैः||६२|| गर्भिणीं स्थविरं बालं रूक्षाल्पप्रमिताशिनम्| अवम्यमविरेच्यं वा यं पश्येद्रक्तपित्तिनम्||६३|| शोषेण सानुबन्धं वा तस्य संशमनी क्रिया| शस्यते रक्तपित्तस्य परं साऽथ प्रवक्ष्यते||६४|| अटरूषकमृद्वीकापथ्याक्वाथः सशर्करः| मधुमिश्रः श्वासकासरक्तपित्तनिबर्हणः||६५|| अटरूषकनिर्यूहे प्रियङ्गुं मृत्तिकाञ्जने| विनीय लोध्रं क्षौद्रं च रक्तपित्तहरं पिबेत्||६६|| पद्मकं पद्मकिञ्जल्कं दूर्वां वास्तूकमुत्पलम्| नागपुष्पं च लोध्रं च तेनैव विधिना पिबेत्||६७|| प्रपौण्डरीकं मधुकं मधु चाश्वशकृद्रसे| यवासभृङ्गरजसोर्मूलं वा गोशकृद्रसे||६८|| विनीय रक्तपित्तघ्नं पेयं स्यात्तण्डुलाम्बुना| युक्तं वा मघुसर्पिर्भ्यां लिह्याद्गोश्वशकृद्रसम्||६९|| खदिरस्य प्रियङ्गूणां कोविदारस्य शाल्मलेः| पुष्पचूर्णानि मधुना लिह्यान्ना रक्तपित्तिकः||७०|| शृङ्गाटकानां लाजानां मुस्तखर्जूरयोरपि| लिह्याच्चूर्णानि मधुना पद्मानां केशरस्य च||७१|| धन्वजानामसृग्लिह्यान्मधुना मृगपक्षिणाम्| सक्षौद्रं ग्रथिते रक्ते लिह्यात् पारावतं शकृत्||७२||
🔊 Audio coming soon
ਸਂਸ਼ਮਨਵਿਸਯਮਾਹ- ਬਲਮਾਂਸੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ੋਸੇਣੇਤਿ ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮਣਾ| ਅਟਰੂਸਕਮਦ੍ਵੀਕੇਤ੍ਯਾਦਿ ਕਾਮਲਾਹਰਂ ਕੇਚਿਦਾਹੁਃ| ਅਟਰੂਸਕਨਿਰ੍ਯੂਹ ਇਤ੍ਯਾਦੌ ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗ੍ਵਾਦੀਨਾਂ ਮਿਲਿਤਾਨਾਂ ਕਲ੍ਕਃ ਕਰ੍ਸਃ, ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸ੍ਯ ਚ ਕਰ੍ਸੋ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਃ, ਪਰਿਭਾਸਾਬਲਾਤ੍| ਉਕ੍ਤਂ ਚਾਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ੇਨ- “ਕਰ੍ਸਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਸ੍ਯ ਕਲ੍ਕਸ੍ਯ ਗੁਡਿਕਾਨਾਂ ਚ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ| ਮਾਤ੍ਰਾ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਘਤਾਦੀਨਾਂ ਕ੍ਵਾਥਸ੍ਨੇਹੇਸੁ ਚੂਰ੍ਣਵਤ੍” ਇਤਿ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਬ੍ਰੁਵਤੇ- ਚੂਰ੍ਣਾਦੀਨਾਂ ਕਰ੍ਸਮਾਨਤ੍ਵਂ ਸ੍ਵਤਨ੍ਤ੍ਰਪ੍ਰਯੋਗੇ ਭਵਤਿ| ਅਤ੍ਰ ਚਾਟਰੂਸਕ੍ਵਾਥਃ ਕ੍ਵਾਥਪਰਿਭਾਸਯਾ ਕਾਰ੍ਯਃ, ਕਲ੍ਕਸ਼੍ਚ ਕਲ੍ਕਪਰਿਭਾਸਯਾ ਕਾਰ੍ਯਃ| ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗ੍ਵਾਦੀਨਾਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਕਰ੍ਸਮਾਨਤ੍ਵੇ ਭੇਸਜਭੂਯਸ੍ਤ੍ਵਂ ਭਵਤਿ, ਤੇਨਾਤ੍ਰ ਮਿਲਿਤੈਃ ਕਰ੍ਸਮਾਨਸ੍ਯ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਤਾ ਯੁਕ੍ਤਾ| ਤੇਨੈਵ ਵਿਧਿਨੇਤਿ ਅਟਰੂਸਕਨਿਰ੍ਯੂਹਕ੍ਸੌਦ੍ਰਯੁਤਮ੍| ਖਦਿਰਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦੌ ਪੁਸ੍ਪਚੂਰ੍ਣਾਨੀਤਿ ਬਹੁਵਚਨਤ੍ਵਾਦ੍ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਨੁਦਿਤਿ ਵਿਸ਼ੇਸਣਂ ਪੁਰੁਸਸ੍ਯ ਜ੍ਞੇਯਮ੍ | ਧਨ੍ਵਜਾਨਾਮਿਤਿ ਜਾਙ੍ਗਲਾਨਾਮ੍||੬੨-੭੨||
Adhikarana 21 (73-77) · Śloka 77
ਉਸ਼ੀਰਕਾਲੀਯਕਲੋਧ੍ਰਪਦ੍ਮਕਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਕਾਕਟ੍ਫਲਸ਼ਙ੍ਖਗੈਰਿਕਾਃ| ਪਥਕ੍ ਪਥਕ੍ ਚਨ੍ਦਨਤੁਲ੍ਯਭਾਗਿਕਾਃ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਾਸ੍ਤਣ੍ਡੁਲਧਾਵਨਾਪ੍ਲੁਤਾਃ||੭੩|| ਰਕ੍ਤਂ ਸਪਿਤ੍ਤਂ ਤਮਕਂ ਪਿਪਾਸਾਂ ਦਾਹਂ ਚ ਪੀਤਾਃ ਸ਼ਮਯਨ੍ਤਿ ਸਦ੍ਯਃ| ਕਿਰਾਤਤਿਕ੍ਤਂ ਕ੍ਰਮੁਕਂ ਸਮੁਸ੍ਤਂ ਪ੍ਰਪੌਣ੍ਡਰੀਕਂ ਕਮਲੋਤ੍ਪਲੇ ਚ||੭੪|| ਹ੍ਰੀਬੇਰਮੂਲਾਨਿ ਪਟੋਲਪਤ੍ਰਂ ਦੁਰਾਲਭਾ ਪਰ੍ਪਟਕੋ ਮਣਾਲਮ੍| ਧਨਞ੍ਜਯੋਦੁਮ੍ਬਰਵੇਤਸਤ੍ਵਙ੍ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਸ਼ਾਲੇਯਯਵਾਸਕਤ੍ਵਕ੍||੭੫|| ਤੁਗਾਲਤਾਵੇਤਸਤਣ੍ਡੁਲੀਯਂ ਸਸਾਰਿਵਂ ਮੋਚਰਸਃ ਸਮਙ੍ਗਾ| ਪਥਕ੍ ਪਥਕ੍ ਚਨ੍ਦਨਯੋਜਿਤਾਨਿ ਤੇਨੈਵ ਕਲ੍ਪੇਨ ਹਿਤਾਨਿ ਤਤ੍ਰ||੭੬|| ਨਿਸ਼ਿ ਸ੍ਥਿਤਾ ਵਾ ਸ੍ਵਰਸੀਕਤਾ ਵਾ ਕਲ੍ਕੀਕਤਾ ਵਾ ਮਦਿਤਾਃ ਸ਼ਤਾ ਵਾ| ਏਤੇ ਸਮਸ੍ਤਾ ਗਣਸ਼ਃ ਪਥਗ੍ਵਾ ਰਕ੍ਤਂ ਸਪਿਤ੍ਤਂ ਸ਼ਮਯਨ੍ਤਿ ਯੋਗਾਃ||੭੭||
उशीरकालीयकलोध्रपद्मकप्रियङ्गुकाकट्फलशङ्खगैरिकाः| पृथक् पृथक् चन्दनतुल्यभागिकाः सशर्करास्तण्डुलधावनाप्लुताः||७३|| रक्तं सपित्तं तमकं पिपासां दाहं च पीताः शमयन्ति सद्यः| किराततिक्तं क्रमुकं समुस्तं प्रपौण्डरीकं कमलोत्पले च||७४|| ह्रीबेरमूलानि पटोलपत्रं दुरालभा पर्पटको मृणालम्| धनञ्जयोदुम्बरवेतसत्वङ्न्यग्रोधशालेययवासकत्वक्||७५|| तुगालतावेतसतण्डुलीयं ससारिवं मोचरसः समङ्गा| पृथक् पृथक् चन्दनयोजितानि तेनैव कल्पेन हितानि तत्र||७६|| निशि स्थिता वा स्वरसीकृता वा कल्कीकृता वा मृदिताः शृता वा| एते समस्ता गणशः पृथग्वा रक्तं सपित्तं शमयन्ति योगाः||७७||
🔊 Audio coming soon
ਉਸ਼ੀਰੇਤ੍ਯਾਦੌ ਪਥਕ੍ ਪਥਗਿਤਿ ਵੀਪ੍ਸਾਯਾਂ, ਤੇਨ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਮੁਸ਼ੀਰਾਦੀਨਾਂ ਚਨ੍ਦਨਸਮਾਨਾਂ ਪ੍ਰਯੋਗਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ; ਤਥਾ ਚਾਸ੍ਟੌ ਪ੍ਰਯੋਗਾ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਾ ਇਤਿ ਵਚਨੇਨਾਤ੍ਰ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾ ਸਮਭਾਗੈਵ ਦੇਯਾ; ਉਕ੍ਤਂ ਹ੍ਯਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ੇ- “ਮਾਸਿਕਂ ਹਿਙ੍ਗੁ, ਸਿਨ੍ਧੂਤ੍ਥਲਵਣਾਦ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਸ਼ਾਣਿਕਾਃ| ਸਿਤੋਪਲਾਗੁਡਕ੍ਸਾਰਾਃ ਸਮਾ, ਏਸਾ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਨਾ” ਇਤਿ| ਯਤ੍ਰ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਯਾਃ ਪ੍ਰਕ੍ਸੇਪ੍ਯਤ੍ਵਂ ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਕ੍ਸੇਪਨ੍ਯਾਯੇਨੈਵ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾ ਦੇਯਾ| ਕਿਰਾਤਾਦਿਕੇਪਿ ਪਥਕ੍ ਪਥਕ੍ ਚਨ੍ਦਨਯੋਜਿਤਾਨੀਤ੍ਯਨੇਨ ਸਮਚਨ੍ਦਨਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਪ੍ਰਯੋਗਾਣਾਮ੍| ਤੇਨੈਵ ਕਲ੍ਪੇਨੇਤ੍ਯਨੇਨ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਤ੍ਵਂ ਤਣ੍ਡੁਲਧਾਵਨਾਪ੍ਲੁਤਤ੍ਵਂ ਚੋਚ੍ਯਤੇ| ਕ੍ਰਮੁਕਂ ਪਟ੍ਟਿਕਾਲੋਧ੍ਰਮ੍| ਧਨਞ੍ਜਯਃ ਅਰ੍ਜੁਨਃ| ਲਤਾ ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਃ| ਸਮਙ੍ਗਾ ਵਰਾਹਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾ, ‘ਲਜ੍ਜਾਲੁਃ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ| ਨਿਸ਼ਿਸ੍ਥਿਤਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਕਿਰਾਤਤਿਕ੍ਤਾਦੀਨਾਂ ਕਲ੍ਪਨਾਮਾਹ| ਨਿਸ਼ਿਸ੍ਥਿਤਾ ਵੇਤ੍ਯਨੇਨ ਸ਼ੀਤਕਸਾਯ ਉਚ੍ਯਤੇ| ਮਦਿਤਾ ਇਤਿ ਫਾਣ੍ਟੀਕਤਾਃ; ਕਲ੍ਕਗ੍ਰਹਣੇਨ ਚੂਰ੍ਣਸ੍ਯਾਪਿ ਗ੍ਰਹਣਂ ਕ੍ਰਿਯਤੇ, ਯਤਃ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇ ਸਡੇਵ ਕਲ੍ਪਾਃ ਪਾਠਭੇਦਾਤ੍ ਪਾਠ੍ਯਨ੍ਤੇ- “ਕ੍ਸੀਰਂ ਰਸਃ ਕਲ੍ਕਮਥੋ ਕਸਾਯਃ ਸ਼ਤਸ਼੍ਚ ਸ਼ੀਤਸ਼੍ਚ ਤਥੈਵ ਫਾਣ੍ਟਃ| ਕਲ੍ਪਾਃ ਸਡੇਤੇ ਖਲੁ ਭੇਸਜਾਨਾਂ ਯਥੋਤ੍ਤਰਂ ਤੇ ਲਘਵਃ ਪ੍ਰਦਿਸ੍ਟਾਃ” (ਸੁ.ਸੂ.ਅ.੪੪) ਇਤਿ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਚੂਰ੍ਣਮਪਿ ਫਾਣ੍ਟਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਗਹ੍ਯਤੇ ਇਤਿ ਬ੍ਰੁਵਤੇ| ਯਦਾ ਤਤ੍ਰ ਫਾਣ੍ਟਗ੍ਰਹਣਾਦੇਵ ਸ ਪਾਠਃ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਂ, ਤਦਾ ਚੂਰ੍ਣਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਚ ਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤਰਮੇਵੋਚ੍ਯਤੇ (?)| ਇਹ ਤੁ ਫਾਣ੍ਟਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰੁਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਕਸ੍ਣਾਤ੍ਰੇਯਾਦਿਪਠਿਤ ਏਵ ਫਾਣ੍ਟੋ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਃ| ਯਦੁਕ੍ਤਂ- “ਕ੍ਸੁਣ੍ਣਸ੍ਯ ਸਲਿਲੇ ਤਪ੍ਤੇ ਮਦਿਤਸ੍ਯੋਦ੍ਧਤਸ੍ਯ ਚ| ਯੋ ਰਸੋ ਗਹ੍ਯਤੇ ਤਜ੍ਜ੍ਞੈਃ ਸ ਫਾਣ੍ਟਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ” ਇਤਿ| ਤੇਨੇਹ ਨਿਰ੍ਦ੍ਰਵਃ ਕਲ੍ਕ ਏਵ ਚੂਰ੍ਣਸ਼ਬ੍ਦੇਨੋਚ੍ਯਤੇ| ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਵ੍ਯਸ੍ਤਸਮਸ੍ਤਪ੍ਰਯੋਗਮੇਸਾਮਾਹ- ਏਤੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਗਣਸ਼ ਇਤਿ ਉਸ਼ੀਰਾਦਿਗਣਸ਼ਃ, ਕਿਰਾਤਤਿਕ੍ਤਾਦਿਗਣਸ਼ਃ, ਤੁਗਾਦਿਗਣਸ਼ਸ਼੍ਚੇਤਿ| ਅਤ੍ਰ ਚ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਪ੍ਰਤ੍ਯੋਗੇ ਸਮਚਨ੍ਦਨਤ੍ਵਂ ਸ਼੍ਰੁਤਂ, ਯਦਾ ਗਣਸ਼ਃ ਪ੍ਰਯੋਗੋ ਭਵਤਿ ਤਦਾਪਿ ਚਨ੍ਦਨਸ੍ਯ ਸਮੋ ਭਾਗੋ ਦੇਯ ਇਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ ਵਦ੍ਧਾਃ||੭੩-੭੭||
Adhikarana 22 (78) · Śloka 78
ਮੁਦ੍ਗਾਃ ਸਲਾਜਾਃ ਸਯਵਾਃ ਸਕਸ੍ਣਾਃ ਸੋਸ਼ੀਰਮੁਸ੍ਤਾਃ ਸਹ ਚਨ੍ਦਨੇਨ| ਬਲਾਜਲੇ ਪਰ੍ਯੁਸਿਤਾਃ ਕਸਾਯਾ ਰਕ੍ਤਂ ਸਪਿਤ੍ਤਂ ਸ਼ਮਯਨ੍ਤ੍ਯੁਦੀਰ੍ਣਮ੍||੭੮||
मुद्गाः सलाजाः सयवाः सकृष्णाः सोशीरमुस्ताः सह चन्दनेन| बलाजले पर्युषिताः कषाया रक्तं सपित्तं शमयन्त्युदीर्णम्||७८||
🔊 Audio coming soon
ਬਲਾਜਲ ਇਤਿ ਬਲਾਸਾਧਿਤਸ਼ੀਤਜਲੇ| ਪਰ੍ਯੁਸਿਤਾਃ ਕਸਾਯਾ ਇਤਿ ਸ਼ੀਤਕਸਾਯਾਃ||੭੮||
Adhikarana 23 (79-81) · Śloka 81
ਵੈਦੂਰ੍ਯਮੁਕ੍ਤਾਮਣਿਗੈਰਿਕਾਣਾਂ ਮਚ੍ਛਙ੍ਖਹੇਮਾਮਲਕੋਦਕਾਨਾਮ੍| ਮਧੂਦਕਸ੍ਯੇਕ੍ਸੁਰਸਸ੍ਯ ਚੈਵ ਪਾਨਾਚ੍ਛਮਂ ਗਚ੍ਛਤਿ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਮ੍||੭੯|| ਉਸ਼ੀਰਪਦ੍ਮੋਤ੍ਪਲਚਨ੍ਦਨਾਨਾਂ ਪਕ੍ਵਸ੍ਯ ਲੋਸ੍ਟਸ੍ਯ ਚ ਯਃ ਪ੍ਰਸਾਦਃ| ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਃ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਯੁਤਃ ਸੁਸ਼ੀਤੋ ਰਕ੍ਤਾਤਿਯੋਗਪ੍ਰਸ਼ਮਾਯ ਦੇਯਃ||੮੦|| ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਕਾਚਨ੍ਦਨਲੋਧ੍ਰਸਾਰਿਵਾਮਧੂਕਮੁਸ੍ਤਾਭਯਧਾਤਕੀਜਲਮ੍| ਸਮਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦਂ ਸਹ ਯਸ੍ਟਿਕਾਮ੍ਬੁਨਾ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਂ ਰਕ੍ਤਨਿਬਰ੍ਹਣਂ ਪਰਮ੍||੮੧||
वैदूर्यमुक्तामणिगैरिकाणां मृच्छङ्खहेमामलकोदकानाम्| मधूदकस्येक्षुरसस्य चैव पानाच्छमं गच्छति रक्तपित्तम्||७९|| उशीरपद्मोत्पलचन्दनानां पक्वस्य लोष्टस्य च यः प्रसादः| सशर्करः क्षौद्रयुतः सुशीतो रक्तातियोगप्रशमाय देयः||८०|| प्रियङ्गुकाचन्दनलोध्रसारिवामधूकमुस्ताभयधातकीजलम्| समृत्प्रसादं सह यष्टिकाम्बुना सशर्करं रक्तनिबर्हणं परम्||८१||
🔊 Audio coming soon
ਵੈਦੂਰ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਸਹ ਸ੍ਥਿਤਂ ਜਲਂ ਵੈਦੂਰ੍ਯਾਦਿਜਲਂ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਉਸ਼ੀਰੇਤ੍ਯਾਦੌ ਸ਼ੀਤਕਸਾਯੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਇਤਿ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਂ ਜਲਂ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਮ੍| ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗ੍ਵਾਦੌ ਅਭਯਮ੍ ਉਸ਼ੀਰਮ੍| ਸਮਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦਮਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਮਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦੋਪ੍ਯਨਨ੍ਤਰਂ ਪ੍ਰਕ੍ਸੇਪ੍ਯਃ; ਏਵਂ ਯਸ੍ਟਿਕਾਪ੍ਰਯੋਗੇਪਿ||੭੯-੮੧||
Adhikarana 24 (72-84) · Śloka 84
ਕਸਾਯਯੋਗੈਰ੍ਵਿਵਿਧੈਰ੍ਯਥੋਕ੍ਤੈਰ੍ਦੀਪ੍ਤੇਨਲੇ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਿ ਨਿਰ੍ਜਿਤੇ ਚ| ਯਦ੍ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਂ ਪ੍ਰਸ਼ਮਂ ਨ ਯਾਤਿ ਤਤ੍ਰਾਨਿਲਃ ਸ੍ਯਾਦਨੁ ਤਤ੍ਰ ਕਾਰ੍ਯਮ੍||੮੨|| ਛਾਗਂ ਪਯਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਪਰਮਂ ਪ੍ਰਯੋਗੇ ਗਵ੍ਯਂ ਸ਼ਤਂ ਪਞ੍ਚਗੁਣੇ ਜਲੇ ਵਾ| ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਂ ਮਾਕ੍ਸਿਕਸਮ੍ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਂ ਵਿਦਾਰਿਗਨ੍ਧਾਦਿਗਣੈਃ ਸ਼ਤਂ ਵਾ||੮੩|| ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਸ਼ਤਂ ਨਾਗਰਕੈਃ ਸ਼ਤਂ ਵਾ ਬਲਾਸ਼ਤਂ ਗੋਕ੍ਸੁਰਕੈਃ ਸ਼ਤਂ ਵਾ| ਸਜੀਵਕਂ ਸਰ੍ਸਭਕਂ ਸਸਰ੍ਪਿਃ ਪਯਃ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਂ ਸਿਤਯਾ ਸ਼ਤਂ ਵਾ||੮੪||
कषाययोगैर्विविधैर्यथोक्तैर्दीप्तेऽनले श्लेष्मणि निर्जिते च| यद्रक्तपित्तं प्रशमं न याति तत्रानिलः स्यादनु तत्र कार्यम्||८२|| छागं पयः स्यात् परमं प्रयोगे गव्यं शृतं पञ्चगुणे जले वा| सशर्करं माक्षिकसम्प्रयुक्तं विदारिगन्धादिगणैः शृतं वा||८३|| द्राक्षाशृतं नागरकैः शृतं वा बलाशृतं गोक्षुरकैः शृतं वा| सजीवकं सर्षभकं ससर्पिः पयः प्रयोज्यं सितया शृतं वा||८४||
🔊 Audio coming soon
ਤਤ੍ਰਾਨਿਲਃ ਸ੍ਯਾਦਿਤਿ ਤਤ੍ਰ ਬਲਵਾਨ੍ ਵਾਤਃ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਪ੍ਰਯੋਗ ਇਤਿ ਅਭ੍ਯਾਸੇ| ਸਜੀਵਕਮਿਤ੍ਯਾਦੌ ਸਜੀਵਕਂ ਸਰ੍ਸਭਕਂ ਚ ਸ਼ਤਂ ਯਤ੍ ਪਯਸ੍ਤਤ੍ ਸਸਰ੍ਪਿਸ੍ਤਥਾ ਸਿਤਯਾ ਚ ਯੁਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਂ ਪੇਯਮਿਤਿ ਜ੍ਞੇਯਮ੍||੭੨-੮੪||
Adhikarana 25 (85) · Śloka 85
ਸ਼ਤਾਵਰੀਗੋਕ੍ਸੁਰਕੈਃ ਸ਼ਤਂ ਵਾ ਸ਼ਤਂ ਪਯੋ ਵਾਪ੍ਯਥ ਪਰ੍ਣਿਨੀਭਿਃ| ਰਕ੍ਤਂ ਨਿਹਨ੍ਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਵਿਸ਼ੇਸਤਸ੍ਤੁ ਯਨ੍ਮੂਤ੍ਰਮਾਰ੍ਗਾਤ੍ ਸਰੁਜਂ ਪ੍ਰਯਾਤਿ||੮੫||
शतावरीगोक्षुरकैः शृतं वा शृतं पयो वाऽप्यथ पर्णिनीभिः| रक्तं निहन्त्याशु विशेषतस्तु यन्मूत्रमार्गात् सरुजं प्रयाति||८५||
🔊 Audio coming soon
ਪਰ੍ਣਿਨੀਭਿਰਿਤਿ ਪਰ੍ਣਿਨ੍ਯਃ ਪਰ੍ਣਿਨੀਚਤੁਸ੍ਟਯਮ੍||੮੫||
Adhikarana 26 (83-87) · Śloka 87
ਵਿਸ਼ੇਸਤੋ ਵਿਟ੍ਪਥਸਮ੍ਪ੍ਰਵਤ੍ਤੇ ਪਯੋ ਮਤਂ ਮੋਚਰਸੇਨ ਸਿਦ੍ਧਮ੍| ਵਟਾਵਰੋਹੈਰ੍ਵਟਸ਼ੁਙ੍ਗਕੈਰ੍ਵਾ ਹ੍ਰੀਬੇਰਨੀਲੋਤ੍ਪਲਨਾਗਰੈਰ੍ਵਾ||੮੬|| ਕਸਾਯਯੋਗਾਨ੍ ਪਯਸਾ ਪੁਰਾ ਵਾ ਪੀਤ੍ਵਾਨੁ ਚਾਦ੍ਯਾਤ੍ ਪਯਸੈਵ ਸ਼ਾਲੀਨ੍| ਕਸਾਯਯੋਗੈਰਥਵਾ ਵਿਪਕ੍ਵਮੇਤੈਃ ਪਿਬੇਤ੍ ਸਰ੍ਪਿਰਤਿਸ੍ਰਵੇ ਚ||੮੭||
विशेषतो विट्पथसम्प्रवृत्ते पयो मतं मोचरसेन सिद्धम्| वटावरोहैर्वटशुङ्गकैर्वा ह्रीबेरनीलोत्पलनागरैर्वा||८६|| कषाययोगान् पयसा पुरा वा पीत्वाऽनु चाद्यात् पयसैव शालीन्| कषाययोगैरथवा विपक्वमेतैः पिबेत् सर्पिरतिस्रवे च||८७||
🔊 Audio coming soon
ਵਟਸ਼ੁਙ੍ਗਾ ਅਵਿਕਸਿਤਨਵਵਟਪਲ੍ਲਵਾਃ| ਕਸਾਯਯੋਗਾਨਿਤਿ ਅਟਰੂਸਕਾਦੀਨ੍ ਕਲ੍ਕੀਕਤਾਨ੍ ਪਯਸਾ ਪੀਤ੍ਵੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਏਤੈਰਿਤਿ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣੈਃ; ਕਿਂਵਾ ਏਤੈਰੇਵ ਕਸਾਯਯੋਗੈਰ੍ਯਥਾਯੋਗ੍ਯਤਯਾ ਸਰ੍ਪਿਃ ਸਾਧਨੀਯਮ੍| ਅਤਿਸ੍ਰਵੇ ਇਤਿ ਅਤਿਮਾਤ੍ਰਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਸ੍ਰੁਤੌ||੮੩-੮੭||
Adhikarana 27 (88) · Śloka 88
ਵਾਸਾਂ ਸਸ਼ਾਖਾਂ ਸਪਲਾਸ਼ਮੂਲਾਂ ਕਤ੍ਵਾ ਕਸਾਯਂ ਕੁਸੁਮਾਨਿ ਚਾਸ੍ਯਾਃ| ਪ੍ਰਦਾਯ ਕਲ੍ਕਂ ਵਿਪਚੇਦ੍ਘਤਂ ਤਤ੍ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਮਾਸ਼੍ਵੇਵ ਨਿਹਨ੍ਤਿ ਰਕ੍ਤਮ੍||੮੮|| ਇਤਿ ਵਾਸਾਘਤਮ੍|
वासां सशाखां सपलाशमूलां कृत्वा कषायं कुसुमानि चास्याः| प्रदाय कल्कं विपचेद्घृतं तत् सक्षौद्रमाश्वेव निहन्ति रक्तम्||८८|| इति वासाघृतम्|
🔊 Audio coming soon
ਆਰ੍ਦ੍ਰਾਯਾ ਏਵ ਵਾਸਾਯਾ ਵਿਧਾਨਾਨੁਕਥਨਾਨ੍ਨ ਦ੍ਵੈਗੁਣ੍ਯਮ੍| ਵਾਸਾਕੁਸੁਮਕਲ੍ਕੇ ਚ ਕੇਚਿਤ੍ ਪੁਸ੍ਪਕਲ੍ਕਸ੍ਯਾਤੀਵ ਬਾਹੁਲ੍ਯਂ ਭਵਤੀਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਸ੍ਥੇ ਘਤੇ ਚਤੁਸ੍ਪਲਂ ਪੁਸ੍ਪਕਲ੍ਕਂ ਵਦਨ੍ਤਿ| ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਮਿਤਿ ਵਚਨੇਨ ਘਤਾਤ੍ ਪਾਦਿਕਤ੍ਵਂ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰਪ੍ਰਤ੍ਯਯਾਜ੍ਜ੍ਞੇਯਮ੍; ਉਕ੍ਤਂ ਹਿ- “ਸ੍ਨੇਹਪਾਦਃ ਸ੍ਮਤਃ ਕਲ੍ਕਃ ਕਲ੍ਕਵਨ੍ਮਧੁਸ਼ਰ੍ਕਰੇ” ਇਤਿ| ਅਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ੇਪ੍ਯੁਕ੍ਤਂ- “ਮਾਤ੍ਰਾ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਘਤਾਨਾਂ ਚ ਸ੍ਨੇਹਕ੍ਵਾਥੇਸੁ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍” ਇਤਿ| ਪੂਰ੍ਵਵਦਿਤਿ ਪਾਦਿਕਾ||੮੮||
Adhikarana 28 (89-90) · Śloka 90
ਪਲਾਸ਼ਵਨ੍ਤਸ੍ਵਰਸੇਨ ਸਿਦ੍ਧਂ ਤਸ੍ਯੈਵ ਕਲ੍ਕੇਨ ਮਧੁਦ੍ਰਵੇਣ| ਲਿਹ੍ਯਾਦ੍ਘਤਂ ਵਤ੍ਸਕਕਲ੍ਕਸਿਦ੍ਧਂ ਤਦ੍ਵਤ੍ ਸਮਙ੍ਗੋਤ੍ਪਲਲੋਧ੍ਰਸਿਦ੍ਧਮ੍||੮੯|| ਸ੍ਯਾਤ੍ਤ੍ਰਾਯਮਾਣਾਵਿਧਿਰੇਸ ਏਵ ਸੋਦੁਮ੍ਬਰੇ ਚੈਵ ਪਟੋਲਪਤ੍ਰੇ| ਸਰ੍ਪੀਂਸਿ ਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰਨਾਸ਼ਨਾਨਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਸ਼ਸ੍ਤਾਨਿ ਚ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੇ||੯੦||
पलाशवृन्तस्वरसेन सिद्धं तस्यैव कल्केन मधुद्रवेण| लिह्याद्घृतं वत्सककल्कसिद्धं तद्वत् समङ्गोत्पललोध्रसिद्धम्||८९|| स्यात्त्रायमाणाविधिरेष एव सोदुम्बरे चैव पटोलपत्रे| सर्पींषि पित्तज्वरनाशनानि सर्वाणि शस्तानि च रक्तपित्ते||९०||
🔊 Audio coming soon
ਮਧੁਦ੍ਰਵੇਣੇਤਿ ਪਾਦਿਕੇਨ ਮਧੁਨਾ ਦ੍ਰਵੀਕਤਮ੍| ਤ੍ਰਾਯਮਾਣਾਯਾ ਏਵਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ ਪਕ੍ਤਵ੍ਯਮ੍; ਉਦੁਮ੍ਬਰਪਟੋਲਪਤ੍ਰਾਭ੍ਯਾਂ ਚਾਪਰਮ੍| ਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰਨਾਸ਼ਨਾਨੀਤ੍ਯਨੇਨ ਸਕਲਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਵਾਚ੍ਯਾਨਿ ਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰਹਰਾਣਿ ਜ੍ਞੇਯਾਨਿ, ਜ੍ਵਰਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੇ ਤੁ ਘਤਾਨਿ ਜੀਰ੍ਣਜ੍ਵਰਹਨ੍ਤਤਯੋਕ੍ਤਾਨਿ ਨ ਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰਹਨ੍ਤਤਯਾ; ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਯਾਨ੍ਯੇਵ ਜੀਰ੍ਣਜ੍ਵਰਹਰਾਣਿ ਘਤਾਨਿ ਤਾਨ੍ਯੇਵ ਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰਹਰਾਣਿ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਤੇਸਾਂ ਤੁ “ਰੂਕ੍ਸਂ ਤੇਜ” (ਚਿ.ਅ.੩) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਜ੍ਵਰਵਿਸਯਤਯਾ ਸਮਾਨਤ੍ਵੇਨ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਂ ਪਿਤ੍ਤਵਿਸਯਤ੍ਵਮ੍| ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਨ੍ਤਰੇਪਿ “ਜਲੇ ਦਸ਼ਗੁਣੇ ਸਾਧ੍ਯਂ ਤ੍ਰਾਯਮਾਣਾਚਤੁਃਪਲਮ੍” ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਯਾਵਤ੍ “ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤਭਵਂ ਗੁਲ੍ਮਂ ਵਿਸਰ੍ਪਂ ਪੈਤ੍ਤਿਕਂ ਜ੍ਵਰਮ੍” (ਚਿ.ਅ.੫) ਇਤਿ, ਤਥਾ “ਤ੍ਰਾਯਨ੍ਤਿਕਾ” ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਯਾਵਤ੍ “ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਕ੍ਸਤਕ੍ਸੀਣੇ ਵਿਸਰ੍ਪੇ ਪੈਤ੍ਤਿਕੇ ਜ੍ਵਰੇ” (ਚਿ.ਅ.੨੯) ਇਤ੍ਯਾਦੀਨਿ ਸਕਲਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੇ ਪਠਿਤਾਨਿ ਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰਹਰਘਤਾਨਿ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾਨਿ||੮੯-੯੦||
Adhikarana 29 (91-92) · Śloka 92
ਅਭ੍ਯਙ੍ਗਯੋਗਾਃ ਪਰਿਸੇਚਨਾਨਿ ਸੇਕਾਵਗਾਹਾਃ ਸ਼ਯਨਾਨਿ ਵੇਸ਼੍ਮ| ਸ਼ੀਤੋ ਵਿਧਿਰ੍ਬਸ੍ਤਿਵਿਧਾਨਮਗ੍ਰ੍ਯਂ ਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰੇ ਯਤ੍ ਪ੍ਰਸ਼ਮਾਯ ਦਿਸ੍ਟਮ੍||੯੧|| ਤਦ੍ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੇ ਨਿਖਿਲੇਨ ਕਾਰ੍ਯਂ ਕਾਲਂ ਚ ਮਾਤ੍ਰਾਂ ਚ ਪੁਰਾ ਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯ| ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਗੁਡਾ ਯੇ ਚ ਹਿਤਾਃ ਕ੍ਸਤੇਭ੍ਯਸ੍ਤੇ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਂ ਸ਼ਮਯਨ੍ਤਿ ਸਦ੍ਯਃ||੯੨||
अभ्यङ्गयोगाः परिषेचनानि सेकावगाहाः शयनानि वेश्म| शीतो विधिर्बस्तिविधानमग्र्यं पित्तज्वरे यत् प्रशमाय दिष्टम्||९१|| तद्रक्तपित्ते निखिलेन कार्यं कालं च मात्रां च पुरा समीक्ष्य| सर्पिर्गुडा ये च हिताः क्षतेभ्यस्ते रक्तपित्तं शमयन्ति सद्यः||९२||
🔊 Audio coming soon
ਅਭ੍ਯਙ੍ਗਯੋਗਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸਰ੍ਵੇ ਯੇ ਦਾਹਜ੍ਵਰਹਰਾ ਉਕ੍ਤਾਃ ਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰਪ੍ਰਸ਼ਮਨਕਤ੍ਵੇਨ ਤਾਨਤਿਦਿਸ਼ਤਿ||੯੧-੯੨||
Adhikarana 30 (93-94) · Śloka 94
ਕਫਾਨੁਬਨ੍ਧੇ ਰੁਧਿਰੇ ਸਪਿਤ੍ਤੇ ਕਣ੍ਠਾਗਤੇ ਸ੍ਯਾਦ੍ਗ੍ਰਥਿਤੇ ਪ੍ਰਯੋਗਃ| ਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਮਧੁਸਰ੍ਪਿਸੋਸ਼੍ਚ ਕ੍ਸਾਰਸ੍ਯ ਚੈਵੋਤ੍ਪਲਨਾਲਜਸ੍ਯ||੯੩|| ਮਣਾਲਪਦ੍ਮੋਤ੍ਪਲਕੇਸ਼ਰਾਣਾਂ ਤਥਾ ਪਲਾਸ਼ਸ੍ਯ ਤਥਾ ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੋਃ| ਤਥਾ ਮਧੂਕਸ੍ਯ ਤਥਾਸਨਸ੍ਯ ਕ੍ਸਾਰਾਃ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਾ ਵਿਧਿਨੈਵ ਤੇਨ||੯੪||
कफानुबन्धे रुधिरे सपित्ते कण्ठागते स्याद्ग्रथिते प्रयोगः| युक्तस्य युक्त्या मधुसर्पिषोश्च क्षारस्य चैवोत्पलनालजस्य||९३|| मृणालपद्मोत्पलकेशराणां तथा पलाशस्य तथा प्रियङ्गोः| तथा मधूकस्य तथाऽसनस्य क्षाराः प्रयोज्या विधिनैव तेन||९४||
🔊 Audio coming soon
ਰੁਧਿਰੇ ਸਪਿਤ੍ਤੇ ਇਤਿ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੇ| ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯੇਤਿ ਮਾਤ੍ਰਯਾ ਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਕ੍ਸਾਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰਯੋਗਃ; ਯੁਕ੍ਤਿਸ਼ਬ੍ਦੋਤ੍ਰ ਮਾਤ੍ਰਾਵਚਨਃ| ਯਦ੍ਯਪਿ ਕ੍ਸਾਰਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣ ਉਕ੍ਤਸ੍ਤਥਾਪਿ ਕਣ੍ਠਸ੍ਥਕਫਵਿਲਯਨਾਰ੍ਥਮੁਤ੍ਪਲਨਾਲਾਦਿਕਤਗੁਣਾਨੁਵਿਧਾਨਾਤ੍ ਕ੍ਸਾਰੋ ਦੀਯਤ ਏਵ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੇ; ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਹਰਤ੍ਵਪ੍ਰਭਾਵਾਦੁਤ੍ਪਲਨਾਲਦਿਕ੍ਸਾਰੋ ਭਵਤ੍ਯੇਵ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਹਰਃ, ਯੇਨ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਨਿ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯੋਤ੍ਪਲਨਾਲਾਦੀਨ੍ਯੇਵ ਕ੍ਸਾਰਾਰ੍ਥਮਾਹ| ਨਨੁ, ਉਤ੍ਪਲਾਦੀਨਾਮਗ੍ਨਿਦਾਹਾਚ੍ਛੀਤਤ੍ਵਮਪਯਾਤ੍ਯੇਵ, ਉਕ੍ਤਂ ਚ ਵਾਰ੍ਤਿਕੇ ਕ੍ਸੀਰਸ੍ਵਾਮਿਦਤ੍ਤੇਨ- “ਸ਼ੀਤਂ ਜਹਤਿ ਭੂਯਿਸ੍ਠਂ ਦਗ੍ਧਂ ਸਪਦਿ ਸੋਮਤਾਮ੍” ਇਤਿ ਚੇਦ੍ਦਸ੍ਟੋ ਹਿ ਭਸ੍ਮਨ੍ਯਪਿ ਗੁਣੋਦਯ ਇਤਿ||੯੩-੯੪||
Adhikarana 31 (95-96) · Śloka 96
ਸ਼ਤਾਵਰੀਦਾਡਿਮਤਿਨ੍ਤਿਡੀਕਂ ਕਾਕੋਲਿਮੇਦੇ ਮਧੁਕਂ ਵਿਦਾਰੀਮ੍| ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਚ ਮੂਲਂ ਫਲਪੂਰਕਸ੍ਯ ਘਤਂ ਪਚੇਤ੍ ਕ੍ਸੀਰਚਤੁਰ੍ਗੁਣਂ ਜ੍ਞਃ||੯੫|| ਕਾਸਜ੍ਵਰਾਨਾਹਵਿਬਨ੍ਧਸ਼ੂਲਂ ਤਦ੍ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਂ ਚ ਘਤਂ ਨਿਹਨ੍ਯਾਤ੍| ਯਤ੍ ਪਞ੍ਚਮੂਲੈਰਥ ਪਞ੍ਚਭਿਰ੍ਵਾ ਸਿਦ੍ਧਂ ਘਤਂ ਤਚ੍ਚ ਤਦਰ੍ਥਕਾਰਿ||੯੬|| ਇਤਿ ਸ਼ਤਾਵਰ੍ਯਾਦਿਘਤਮ੍|
शतावरीदाडिमतिन्तिडीकं काकोलिमेदे मधुकं विदारीम्| पिष्ट्वा च मूलं फलपूरकस्य घृतं पचेत् क्षीरचतुर्गुणं ज्ञः||९५|| कासज्वरानाहविबन्धशूलं तद्रक्तपित्तं च घृतं निहन्यात्| यत् पञ्चमूलैरथ पञ्चभिर्वा सिद्धं घृतं तच्च तदर्थकारि||९६|| इति शतावर्यादिघृतम्|
🔊 Audio coming soon
ਫਲਪੂਰਕੋ ਬੀਜਪੂਰਕਃ| ਪਞ੍ਚ ਪਞ੍ਚਮੂਲਾਨਿ ਰਸਾਯਨੋਕ੍ਤਾਨਿ| ਤਦਰ੍ਥਕਾਰੀਤਿ ਅਨਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤਸ਼ਤਾਵਰ੍ਯਾਦਿਘਤਾਨੁਕਾਰਿ||੯੫-੯੬||
Adhikarana 32 (97-101) · Śloka 101
ਕਸਾਯਯੋਗਾ ਯ ਇਹੋਪਦਿਸ੍ਟਾਸ੍ਤੇ ਚਾਵਪੀਡੇ ਭਿਸਜਾ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਾਃ| ਘ੍ਰਾਣਾਤ੍ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਂ ਰੁਧਿਰਂ ਸਪਿਤ੍ਤਂ ਯਦਾ ਭਵੇਨ੍ਨਿਃਸਤਦੁਸ੍ਟਦੋਸਮ੍||੯੭|| ਰਕ੍ਤੇ ਪ੍ਰਦੁਸ੍ਟੇ ਹ੍ਯਵਪੀਡਬਨ੍ਧੇ ਦੁਸ੍ਟਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਸ਼ਿਰੋਵਿਕਾਰਾਃ| ਰਕ੍ਤਂ ਸਪੂਯਂ ਕੁਣਪਸ਼੍ਚ ਗਨ੍ਧਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਘ੍ਰਾਣਨਾਸ਼ਃ ਕਮਯਸ਼੍ਚ ਦੁਸ੍ਟਾਃ||੯੮|| ਨੀਲੋਤ੍ਪਲਂ ਗੈਰਿਕਸ਼ਙ੍ਖਯੁਕ੍ਤਂ ਸਚਨ੍ਦਨਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤੁ ਸਿਤਾਜਲੇਨ| ਨਸ੍ਯਂ ਤਥਾਮ੍ਰਾਸ੍ਥਿਰਸਃ ਸਮਙ੍ਗਾ ਸਧਾਤਕੀਮੋਚਰਸਃ ਸਲੋਧ੍ਰਃ||੯੯|| ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਰਸਸ੍ਯੇਕ੍ਸੁਰਸਸ੍ਯ ਨਸ੍ਯਂ ਕ੍ਸੀਰਸ੍ਯ ਦੂਰ੍ਵਾਸ੍ਵਰਸਸ੍ਯ ਚੈਵ| ਯਵਾਸਮੂਲਾਨਿ ਪਲਾਣ੍ਡੁਮੂਲਂ ਨਸ੍ਯਂ ਤਥਾ ਦਾਡਿਮਪੁਸ੍ਪਤੋਯਮ੍||੧੦੦|| ਪ੍ਰਿਯਾਲਤੈਲਂ ਮਧੁਕਂ ਪਯਸ਼੍ਚ ਸਿਦ੍ਧਂ ਘਤਂ ਮਾਹਿਸਮਾਜਿਕਂ ਵਾ| ਆਮ੍ਰਾਸ੍ਥਿਪੂਰ੍ਵੈਃ ਪਯਸਾ ਚ ਨਸ੍ਯਂ ਸਸਾਰਿਵੈਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਕਮਲੋਤ੍ਪਲੈਸ਼੍ਚ||੧੦੧||
कषाययोगा य इहोपदिष्टास्ते चावपीडे भिषजा प्रयोज्याः| घ्राणात् प्रवृत्तं रुधिरं सपित्तं यदा भवेन्निःसृतदुष्टदोषम्||९७|| रक्ते प्रदुष्टे ह्यवपीडबन्धे दुष्टप्रतिश्यायशिरोविकाराः| रक्तं सपूयं कुणपश्च गन्धः स्याद् घ्राणनाशः कृमयश्च दुष्टाः||९८|| नीलोत्पलं गैरिकशङ्खयुक्तं सचन्दनं स्यात्तु सिताजलेन| नस्यं तथाऽऽम्रास्थिरसः समङ्गा सधातकीमोचरसः सलोध्रः||९९|| द्राक्षारसस्येक्षुरसस्य नस्यं क्षीरस्य दूर्वास्वरसस्य चैव| यवासमूलानि पलाण्डुमूलं नस्यं तथा दाडिमपुष्पतोयम्||१००|| प्रियालतैलं मधुकं पयश्च सिद्धं घृतं माहिषमाजिकं वा| आम्रास्थिपूर्वैः पयसा च नस्यं ससारिवैः स्यात् कमलोत्पलैश्च||१०१||
🔊 Audio coming soon
ਘ੍ਰਾਣਪ੍ਰਵਤ੍ਤਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਾਹ- ਕਸਾਯਯੋਗਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਸਾਯਯੋਗਾ ਇਤਿ ਉਸ਼ੀਰਕਾਲੀਯਕੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਯੇ ਕਸਾਯਯੋਗਾ ਉਕ੍ਤਾਸ੍ਤੇ ਘ੍ਰਾਣਪ੍ਰਵਤ੍ਤੇ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੇ ਪ੍ਰਦੇਯਾਃ| ਅਵਪੀਡਸ਼੍ਚ ਦ੍ਰਵ੍ਯਮਾਪੋਥਿਤਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪੀਡਯਿਤ੍ਵਾ ਰਸੋ ਦੀਯਤੇ ਯਃ ਸ ਉਚ੍ਯਤੇ; ਅਯਂ ਚ ਨਿਃਸਤੇ ਰਕ੍ਤਦੋਸੇ ਸਤਿ ਦੇਯਃ; ਵਿਪਰ੍ਯਯੇ ਦੋਸਮਾਹ- ਰਕ੍ਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਿਤਾਜਲੇਨੇਤਿ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਜਲੇਨ| ਨੀਲੋਤ੍ਪਲਾਦੀਨਿ ਕਲ੍ਕੀਕਤ੍ਯ ਅਵਪੀਡੋ ਦੇਯਃ| ਪ੍ਰਿਯਾਲਤੈਲਮਿਤ੍ਯਾਦੌ ਮਧੁਕਕਲ੍ਕੇਨ ਪਯਸਾ ਦ੍ਰਵੇਣ ਸਾਧ੍ਯਂ ਪ੍ਰਿਯਾਲਤੈਲਂ ਘਤਂ ਮਾਹਿਸਮਾਜਂ ਵਾ| ਆਮ੍ਰਾਸ੍ਥਿਪੂਰ੍ਵੈਰਿਤਿ ‘ਨਸ੍ਯਂ ਤਥਾਮ੍ਰਾਸ੍ਥਿਰਸਃ ਸਮਙ੍ਗਾ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਯੋਗੋਕ੍ਤੈਃ| ਸਾਰਿਵਾਕਮਲੋਤ੍ਪਲਾਨਿ ਚ ਕਲ੍ਕਃ, ਪਯੋ ਦ੍ਰਵ ਇਤਿ ਜ੍ਞੇਯਮ੍||੯੭-੧੦੧||
Adhikarana 33 (102-109) · Śloka 109
ਭਦ੍ਰਸ਼੍ਰਿਯਂ ਲੋਹਿਤਚਨ੍ਦਨਂ ਚ ਪ੍ਰਪੌਣ੍ਡਰੀਕਂ ਕਮਲੋਤ੍ਪਲੇ ਚ| ਉਸ਼ੀਰਵਾਨੀਰਜਲਂ ਮਣਾਲਂ ਸਹਸ੍ਰਵੀਰ੍ਯਾ ਮਧੁਕਂ ਪਯਸ੍ਯਾ||੧੦੨|| ਸ਼ਾਲੀਕ੍ਸੁਮੂਲਾਨਿ ਯਵਾਸਗੁਨ੍ਦ੍ਰਾਮੂਲਂ ਨਲਾਨਾਂ ਕੁਸ਼ਕਾਸ਼ਯੋਸ਼੍ਚ| ਕੁਚਨ੍ਦਨਂ ਸ਼ੈਵਲਮਪ੍ਯਨਨ੍ਤਾ ਕਾਲਾਨੁਸਾਰ੍ਯਾ ਤਣਮੂਲਮਦ੍ਧਿਃ||੧੦੩|| ਮੂਲਾਨਿ ਪੁਸ੍ਪਾਣਿ ਚ ਵਾਰਿਜਾਨਾਂ ਪ੍ਰਲੇਪਨਂ ਪੁਸ੍ਕਰਿਣੀਮਦਸ਼੍ਚ| ਉਦੁਮ੍ਬਰਾਸ਼੍ਵਤ੍ਥਮਧੂਕਲੋਧ੍ਰਾਃ ਕਸਾਯਵਕ੍ਸਾਃ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਾਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵੇ||੧੦੪|| ਪ੍ਰਦੇਹਕਲ੍ਪੇ ਪਰਿਸੇਚਨੇ ਚ ਤਥਾਵਗਾਹੇ ਘਤਤੈਲਸਿਦ੍ਧੌ| ਰਕ੍ਤਸ੍ਯ ਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਚ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਮਿਚ੍ਛਨ੍ ਭਦ੍ਰਸ਼੍ਰਿਯਾਦੀਨਿ ਭਿਸਕ੍ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਤ੍||੧੦੫|| ਧਾਰਾਗਹਂ ਭੂਮਿਗਹਂ ਸੁਸ਼ੀਤਂ ਵਨਂ ਚ ਰਮ੍ਯਂ ਜਲਵਾਤਸ਼ੀਤਮ੍| ਵੈਦੂਰ੍ਯਮੁਕ੍ਤਾਮਣਿਭਾਜਨਾਨਾਂ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਸ਼੍ਚ ਦਾਹੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਾਮ੍ਬੁਸ਼ੀਤਾਃ||੧੦੬|| ਪਤ੍ਰਾਣਿ ਪੁਸ੍ਪਾਣਿ ਚ ਵਾਰਿਜਾਨਾਂ ਕ੍ਸੌਮਂ ਚ ਸ਼ੀਤਂ ਕਦਲੀਦਲਾਨਿ| ਪ੍ਰਚ੍ਛਾਦਨਾਰ੍ਥਂ ਸ਼ਯਨਾਸਨਾਨਾਂ ਪਦ੍ਮੋਤ੍ਪਲਾਨਾਂ ਚ ਦਲਾਃ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਾਃ||੧੦੭|| ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਕਾਚਨ੍ਦਨਰੂਸਿਤਾਨਾਂ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਃ ਪ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਚ ਵਰਾਙ੍ਗਨਾਨਾਮ੍| ਦਾਹੇ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਾਃ ਸਜਲਾਃ ਸੁਸ਼ੀਤਾਃ ਪਦ੍ਮੋਤ੍ਪਲਾਨਾਂ ਚ ਕਲਾਪਵਾਤਾਃ||੧੦੮|| ਸਰਿਦ੍ਧ੍ਰਦਾਨਾਂ ਹਿਮਵਦ੍ਦਰੀਣਾਂ ਚਨ੍ਦ੍ਰੋਦਯਾਨਾਂ ਕਮਲਾਕਰਾਣਾਮ੍| ਮਨੋਨੁਕੂਲਾਃ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਾਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਾਃ ਕਥਾਃ ਸਰਕ੍ਤਂ ਸ਼ਮਯਨ੍ਤਿ ਪਿਤ੍ਤਮ੍||੧੦੯||
भद्रश्रियं लोहितचन्दनं च प्रपौण्डरीकं कमलोत्पले च| उशीरवानीरजलं मृणालं सहस्रवीर्या मधुकं पयस्या||१०२|| शालीक्षुमूलानि यवासगुन्द्रामूलं नलानां कुशकाशयोश्च| कुचन्दनं शैवलमप्यनन्ता कालानुसार्या तृणमूलमृद्धिः||१०३|| मूलानि पुष्पाणि च वारिजानां प्रलेपनं पुष्करिणीमृदश्च| उदुम्बराश्वत्थमधूकलोध्राः कषायवृक्षाः शिशिराश्च सर्वे||१०४|| प्रदेहकल्पे परिषेचने च तथाऽवगाहे घृततैलसिद्धौ| रक्तस्य पित्तस्य च शान्तिमिच्छन् भद्रश्रियादीनि भिषक् प्रयुञ्ज्यात्||१०५|| धारागृहं भूमिगृहं सुशीतं वनं च रम्यं जलवातशीतम्| वैदूर्यमुक्तामणिभाजनानां स्पर्शाश्च दाहे शिशिराम्बुशीताः||१०६|| पत्राणि पुष्पाणि च वारिजानां क्षौमं च शीतं कदलीदलानि| प्रच्छादनार्थं शयनासनानां पद्मोत्पलानां च दलाः प्रशस्ताः||१०७|| प्रियङ्गुकाचन्दनरूषितानां स्पर्शाः प्रियाणां च वराङ्गनानाम्| दाहे प्रशस्ताः सजलाः सुशीताः पद्मोत्पलानां च कलापवाताः||१०८|| सरिद्ध्रदानां हिमवद्दरीणां चन्द्रोदयानां कमलाकराणाम्| मनोऽनुकूलाः शिशिराश्च सर्वाः कथाः सरक्तं शमयन्ति पित्तम्||१०९||
🔊 Audio coming soon
ਭਦ੍ਰਸ਼੍ਰਿਯਾਦੀਨਿ ਪ੍ਰਲੇਪਾਰ੍ਥਮਾਹ| ਵਾਨੀਰਮ੍ ਉਸ਼ੀਰਭੇਦ ਏਵ ਸੁਗਨ੍ਧਿਮੂਲਮ੍| ਕਾਲਾਨੁਸਾਰ੍ਯਾ ਸ਼ੀਤਲਮ੍| ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਾਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵੇ ਇਤ੍ਯਨ੍ਤੇਨ ਲੇਪਵਿਧਾਨਮ੍| ਪਦ੍ਮੋਤ੍ਪਲਾਨਾਂ ਚ ਕਲਾਪਵਾਤਾ ਇਤਿ ਪਦ੍ਮੋਤ੍ਪਲਸਮੂਹਕਤਵਾਤਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੧੦੨-੧੦੯||
Adhikarana 34 (110-111) · Śloka 111
ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਲੋਕੌ- ਹੇਤੁਂ ਵਦ੍ਧਿਂ ਸਞ੍ਜ੍ਞਾਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਲਿਙ੍ਗਂ ਪਥਕ੍ ਪ੍ਰਦੁਸ੍ਟਸ੍ਯ| ਮਾਰ੍ਗੌ ਸਾਧ੍ਯਮਸਾਧ੍ਯਂ ਯਾਪ੍ਯਂ ਕਾਰ੍ਯਕ੍ਰਮਂ ਚੈਵ||੧੧੦|| ਪਾਨਾਨ੍ਨਮਿਸ੍ਟਮੇਵ ਚ ਵਰ੍ਜ੍ਯਂ ਸਂਸ਼ੋਧਨਂ ਚ ਸ਼ਮਨਂ ਚ| ਗੁਰੁਰੁਕ੍ਤਵਾਨ੍ਯਥਾਵਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੇ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ||੧੧੧||
तत्र श्लोकौ- हेतुं वृद्धिं सञ्ज्ञां स्थानं लिङ्गं पृथक् प्रदुष्टस्य| मार्गौ साध्यमसाध्यं याप्यं कार्यक्रमं चैव||११०|| पानान्नमिष्टमेव च वर्ज्यं संशोधनं च शमनं च| गुरुरुक्तवान्यथावच्चिकित्सिते रक्तपित्तस्य||१११||
🔊 Audio coming soon
ਹੇਤੁਮਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾਧ੍ਯਾਯਾਰ੍ਥਸਙ੍ਗ੍ਰਹੋ ਵ੍ਯਕ੍ਤ ਏਵ||੧੧੦-੧੧੧||
Adhikarana puShpikA · Śloka 4
ਇਤ੍ਯਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਕਤੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਚਰਕਪ੍ਰਤਿਸਂਸ੍ਕਤੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਸ੍ਥਾਨੇ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਾਮ ਚਤੁਰ੍ਥੋਧ੍ਯਾਯਃ||੪||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते चिकित्सितस्थाने रक्तपित्तचिकित्सितं नाम चतुर्थोऽध्यायः||४||
🔊 Audio coming soon
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਚਕ੍ਰਪਾਣਿਦਤ੍ਤਕਤਾਯਾਯੁਰ੍ਵੇਦਦੀਪਿਕਾਯਾਂ ਚਰਕਤਾਤ੍ਪਰ੍ਯਟੀਕਾਯਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸ੍ਥਾਨੇ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਾਮ ਚਤੁਰ੍ਥੋਧ੍ਯਾਯਃ||੪||