10. raktapittacikitsitam

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

அதாதோ ரக்தபித்தசிகித்ஸிதஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ||௧|| இதி ஹ ஸ்மாஹ பகவாநாத்ரேயஃ||௨||

ஆத்யுத்பத்தௌ ஜ்வரஸந்தாபாத்ரக்தபித்தோத்பத்தேர்ஜ்வரசிகித்ஸிதமநு ரக்தபித்தசிகித்ஸிதமபிதீயதே||௧-௨||

Adhikarana 2 (3-4) · Śloka 4

விஹரந்தஂ ஜிதாத்மாநஂ பஞ்சகங்கே புநர்வஸும்| ப்ரணம்யோவாச நிர்மோஹமக்நிவேஶோऽக்நிவர்சஸம்||௩|| பகவந் ரக்தபித்தஸ்ய ஹேதுருக்தஃ ஸலக்ஷணஃ| வக்தவ்யஂ யத் பரஂ தஸ்ய வக்துமர்ஹஸி தத்குரோ||௪||

பஞ்சகங்கஃ தேஶவிஶேஷஃ| வக்தவ்யஂ யத் பரமிதி உக்தரக்தபித்தஹேதுலக்ஷணாதிரிக்தஂ சிகித்ஸிதமித்யர்தஃ||௩-௪||

Adhikarana 3 (5-6) · Śloka 6

குருருவாச- மஹாகதஂ மஹாவேகமக்நிவச்சீக்ரகாரி ச| ஹேதுலக்ஷணவிச்சீக்ரஂ ரக்தபித்தமுபாசரேத்||௫|| தஸ்யோஷ்ணஂ தீக்ஷ்ணமம்லஂ ச கடூநி லவணாநி ச| கர்மஶ்சாந்நவிதாஹஶ்ச ஹேதுஃ பூர்வஂ நிதர்ஶிதஃ||௬||

நிதாநே யத்யபி ரக்தபித்தஸ்ய ஹேதுலக்ஷணாநி ப்ரதிபாதிதாந்யேவ, ததாऽபீஹ சிகித்ஸாபரிகரதயா ப்ரகரணவஶாத்தேதவஃ ஸங்க்ஷேபேண லக்ஷணாநி ச ப்ராயஃப்ராதுர்பாவீநி புநஃ கத்யந்தே| கர்ம ஆதபஃ| அந்நவிதாஹஸ்து ஸ்வரூபவிதாஹித்ரவ்யபக்ஷணாத்பவதி, ததா பித்தேநாந்நவஹஸ்ரோதஸோ துஷ்டத்வாதவிதாஹிபோஜநேநாபி பவதி| யதுக்தமந்யத்ர- “ஸ்ரோதஸ்யந்நவஹே பித்தஂ பக்தௌ வா யஸ்ய திஷ்டதி| விதாஹி புக்தமந்யத்வா தஸ்யாப்யந்நஂ விதஹ்யதே” (ஸு.ஸூ.அ.௪௬) இதி||௫-௬||

Adhikarana 4 (7-8) · Śloka 8

தைர்ஹேதுபிஃ ஸமுத்க்லிஷ்டஂ பித்தஂ ரக்தஂ ப்ரபத்யதே| தத்யோநித்வாத் ப்ரபந்நஂ ச வர்ததே தத் ப்ரதூஷயத்||௭|| தஸ்யோஷ்மணா த்ரவோ தாதுர்தாதோர்தாதோஃ ப்ரஸிச்யதே| ஸ்வித்யதஸ்தேந ஸஂவத்திஂ பூயஸ்தததிகச்சதி||௮||

தைர்ஹேதுபிரித்யாதிநா ஸம்ப்ராப்திமாஹ| ரக்தஂ ப்ரபத்யதே ரக்தஂ கச்சதீத்யர்தஃ| யத்யபி “பித்தஂ ஸ்வேதோ ரஸோ லஸீகா ருதிரமாமாஶயஶ்ச பித்தஸ்தாநாநி, தத்ராப்யாமாஶயோ விஶேஷேண பித்தஸ்தாநம்” (ஸூ.அ.௨௦) இதி வசநேந ஸ்வபாவாதேவ ரக்தஂ யாதி, ததாऽபி ரக்தபித்தஸம்ப்ராப்தௌ ப்ரதாநஸ்தாநாதாமாஶயரூபாத் பித்தஸ்யேஹ ரக்தகமநஂ ஜ்ஞேயஂ; ரக்தகமநஂ ச பித்தஸ்ய ஸம்ப்ராப்திமஹிம்நா பவதி| தத்யோநித்வாதிதி தத்யோநித்வஂ ஹேதுஃ ரக்தப்ரபந்நஸ்ய பித்தஸ்ய வர்தநே ஜ்ஞேயஂ; தேந யஸ்மாத்ரக்தயோநி பித்தஂ தஸ்மாத்ரக்தஂ ப்ராப்ய வர்தத இத்யர்தஃ| உக்தஂ ஹி- “அஸஜஃ பித்தஂ” (சி.அ.௧௫) இதி| ததிதி ரக்தஂ ப்ரதூஷயத்| த்ரவோ தாதுரிதி த்ரவரூபோஂऽஶஃ| தாதோர்தாதோரிதி மாஂஸாதேஃ| ஸ்வித்யதஃ ப்ரஸிச்யதே அதிக்ஷரதி; தேந பித்தோஷ்மணா ஸ்வித்யமாநதாதுப்யஶ்ச்யுதேந த்ரவரூபேண தாதுநா யுக்தஂ ஸபித்தஂ பூயோऽதிதராஂ வத்திஂ கச்சதீதி யோஜநா||௭-௮||

Adhikarana 5 (9) · Śloka 9

ஸஂயோகாத்தூஷணாத்தத்து ஸாமாந்யாத்கந்தவர்ணயோஃ| ரக்தஸ்ய பித்தமாக்யாதஂ ரக்தபித்தஂ மநீஷிபிஃ||௯||

ரக்தபித்தஸஞ்ஜ்ஞாநிமித்தமாஹ- ஸஂயோகாதித்யாதி| ரக்தஸ்ய ஸஂயோகாத்ததா ரக்தஸ்ய தூஷணாத்ததா ரக்தஸ்ய கந்தவர்ணயோஃ பித்தே ஸாமாந்யாத் பித்தஂ ரக்தபித்தமுச்யதே இதி வாக்யார்தஃ||௯||

Adhikarana 6 (10) · Śloka 10

ப்லீஹாநஂ ச யகச்சைவ தததிஷ்டாய வர்ததே| ஸ்ரோதாஂஸி ரக்தவாஹீநி தந்மூலாநி ஹி தேஹிநாம்||௧௦||

ரக்தபித்தஸ்ய ஸ்தாநமாஹ- ப்லீஹாநஂ சேத்யாதி| வர்ததே ஊர்த்வமதஶ்ச யாதி; ‘வர்ததே’ இதி வா பாடஃ| கஸ்மாத்யகத்ப்லீஹ்நோரேவ தத்வர்தத இத்யாஹ- ஸ்ரோதாஂஸீத்யாதி| யஸ்மாத்ரக்தஸ்யாபி யகத்ப்லீஹாநாவேவ ப்ரதாநஂ ஸ்தாநஂ, தேந ரக்தஸஂயோகாதிநிஷ்பந்நஸ்ய ரக்தபித்தஸ்ய ததேவ ஸ்தாநமிதி பாவஃ||௧௦||

Adhikarana 7 (11-12) · Śloka 13

ஸாந்த்ரஂ ஸபாண்டு ஸஸ்நேஹஂ பிச்சிலஂ ச கபாந்விதம்| ஶ்யாவாருணஂ ஸபேநஂ ச தநு ரூக்ஷஂ ச வாதிகம்||௧௧|| ரக்தபித்தஂ கஷாயாபஂ கஷ்ணஂ கோமூத்ரஸந்நிபம்| மேசகாகாரதூமாபமஞ்ஜநாபஂ ச பைத்திகம்||௧௨|| ஸஂஸஷ்டலிங்கஂ ஸஂஸர்காத்த்ரிலிங்கஂ ஸாந்நிபாதிகம்|௧௩|

தஸ்ய தோஷஸம்பந்தவிஶேஷேண லிங்காந்யாஹ- ஸாந்த்ரமித்யாதி| கஷாயவதாபா யஸ்ய தத் கஷாயாபஂ, பாடலமித்யர்தஃ| கஷ்ணஸ்ய வஸ்த்ராதேஃ ஸஸாரகந்தகாதிபிர்மஸணீகதஸ்ய யோ வர்ணஃ ஸ மேசகஃ| நநு பித்தமேவ ரக்தபித்தமித்யுக்தஂ, தத் கதஂ ஶ்லைஷ்மிகஂ பவதி? உச்யதே- ஸாமாந்யஸம்ப்ராப்தௌ பித்தமேவ ரக்தபித்தநிர்வர்தகஂ, யதா- ஸர்வகுல்மேஷு வாயுஃ, யதா- ஸர்வஜ்வரேஷு பித்தமாரம்பகஂ; ததேவ யதோல்பணேந கபேந ஸ்வலக்ஷணகாரிணா யுக்தஂ ரக்தபித்தகரஂ பவதி, ததா ஸாமாந்யஸம்ப்ராப்திஸம்ப்ராப்தஂ பித்தமுத்ஸஜ்ய ஶ்லேஷ்மணைவ ஸாந்த்ரத்வாதிஸ்வலக்ஷணகாரிணா வ்யபதிஶ்யதே- ஶ்லைஷ்மிகஂ ரக்தபித்தமிதி; யதா- ஶ்லைஷ்மிகே குல்மே ஸாமாந்யஸம்ப்ராப்த்யாகதவாதஂ பரித்யஜ்ய ஶ்லேஷ்மணைவ வ்யபதேஶோ பவதி, யதா வா கபஜ்வரே ஸர்வஜ்வராநபாயிகாரணமநாதத்ய விஶேஷலக்ஷணகாரிணா ஶ்லேஷ்மணைவ வ்யபதேஶோ பவதி; ஏவஂ வாதிகேऽபி ரக்தபித்தே வ்யாக்யேயம்| யத்து கபவாதவிரஹிதேந கேவலேநைவ பித்தேந பலவதா ஜநிதஂ ரக்தபித்தஂ பைத்திகரக்தபித்தலக்ஷணஂ பவதி தத் பைத்திகஂ ரக்தபித்தமித்யுச்யதே| லக்ஷணேநைவ தோஷவ்யபதேஶோ பவதி; தேந யத்யத்தோஷஜநிதலக்ஷணயுக்தஂ ரக்தபித்தஂ பவதி தத்தத்தோஷஜமிதி வ்யபதிஶ்யதே| ஶ்லைஷ்மிகாதிரக்தபித்தாபேக்ஷயா பைத்திகே ரக்தபித்தேऽத்யுல்பணஂ பித்தஂ பவதி, யதஸ்தத்ரைவ பித்தஂ ஸ்வலக்ஷணாநி கரோதி, நாந்யத்ர; ஏவஂ வ்யவஸ்திதே யதுச்யதே- கேவலபைத்திகஸ்ய ரக்தபித்தஸ்ய மார்கோ நாஸ்தி, யதோ வாதரக்தமதோ யாதி, கபாரப்தமூர்த்வமிதி ப்ரதிபாதிதஂ; ததபி ந, யதஃ பைத்திகஸ்யாப்யூர்த்வகமநமதோகமநஂ வா பவத்யேவ; பரஂ பைத்திகஂ யதூர்த்வஂ யாதி தந்மார்கமஹிம்நா கபஸஂயுக்தஂ பவதி, யச்சாதோ யாதி தத்வாதஸ்தாநஸம்பந்தாத்வாதாநுகதஂ பவதி| மார்கஸம்பந்தாநுகதஶ்ச தோஷஃ ஸ்வலக்ஷணகாரகத்வாந்நாநுபந்தஃ, தேநாஸௌ பைத்திகே ரக்தபித்தேऽபி ‘ஏகதோஷாநுகஂ ஸாத்யஂ’ இத்யாதிவசநேஷு ந கஹ்யதே| யதஃ ஸ்வதந்த்ரோ வ்யக்தலிங்கஶ்ச தோஷோऽநுபந்த்யஃ; தத்விபரீதஸ்து அநுபந்தஃ; தேந யதோக்தலக்ஷணகாரிணா தோஷேணாநுபந்த்யேந வாதிகத்வாதிவ்யபதேஶோ ரக்தபித்தேஷு, ந மார்கஸம்பந்தாநுகதேநாஸ்வலக்ஷணகாரிணாऽநுபந்தரூபேணேதி| அந்யே து “ப்ரதேஶாந்தரசிதேந பித்தேந யதோத்தரகாலஂ ரக்தபித்தஸ்ய ஸம்பந்தோ பவதி ததைவ பைத்திகஂ ரக்தபித்தஂ பவதி” இதி ப்ருவதே||௧௧-௧௨||-

Adhikarana 8 (13-14) · Śloka 14

ஏகதோஷாநுகஂ ஸாத்யஂ த்விதோஷஂ யாப்யமுச்யதே||௧௩|| யத்த்ரிதோஷமஸாத்யஂ தந்மந்தாக்நேரதிவேகவத்| வ்யாதிபிஃ க்ஷீணதேஹஸ்ய வத்தஸ்யாநஶ்நதஶ்ச யத்||௧௪||

ஸம்ப்ரதி ஸாத்யாஸாத்யவிபாகமாஹ- ஏகேத்யாதி| ஏகதோஷாநுகமிதி உக்தைகதோஷலக்ஷணயுக்தம், ஏவஂ த்விதோஷமபி தோஷத்வயலக்ஷணயுக்தம், ஏவஂ த்ரிதோஷமபி ஜ்ஞேயம்| ந து மார்கஸம்பந்தாநுகதமபி தோஷஂ ப்ரக்ஷிப்ய த்விதோஷத்வஂ த்ரிதோஷத்வஂ வா கணநீயஂ, ததாஹி ஸதி கேவலஂ ரகபித்தஂ ந ஸ்யாதேவ; ததா ஸம்ப்ராப்திஸம்ப்ராப்தஂ தோஷஂ கஹீத்வா மார்கஸம்பந்தாநுகதேந வாயுநா கபேந வா யோகாத்த்விதோஷஜத்வமேவ ஸர்வதா ஸ்யாத், ந ‘ஏகதோஷாநுகஂ ஸாத்யஂ’ இதி யதுக்தஂ தத் ஸ்யாத்; தஸ்மாத்யதோக்தமேவ ஸாது| மந்தாக்நேரதிவேகவதிதி பதகேவாஸாத்யலக்ஷணஂ, வ்யாதிபிஃ க்ஷீணதேஹஸ்யேத்யாதி ச பதகேவ||௧௩-௧௪||

Adhikarana 9 (15-21) · Śloka 21

கதிரூர்த்வமதஶ்சைவ ரக்தபித்தஸ்ய தர்ஶிதா| ஊர்த்வா ஸப்தவிதத்வாரா த்வித்வாரா த்வதரா கதிஃ||௧௫|| ஸப்த ச்சித்ராணி ஶிரஸி த்வே சாதஃ, ஸாத்யமூர்த்வகம்| யாப்யஂ த்வதோகஂ, மார்கௌ து த்வாவஸாத்யஂ ப்ரபத்யதே||௧௬|| யதா து ஸர்வச்சித்ரேப்யோ ரோமகூபேப்ய ஏவ ச| வர்ததே தாமஸங்க்யேயாஂ கதிஂ தஸ்யாஹுராந்திகீம்||௧௭|| யச்சோபயாப்யாஂ மார்காப்யாமதிமாத்ரஂ ப்ரவர்ததே| துல்யஂ குணபகந்தேந ரக்தஂ கஷ்ணமதீவ ச||௧௮|| ஸஂஸஷ்டஂ கபவாதாப்யாஂ கண்டே ஸஜ்ஜதி சாபி யத்| யச்சாப்யுபத்ரவைஃ ஸர்வைர்யதோக்தைஃ ஸமபித்ருதம்||௧௯|| ஹாரித்ரநீலஹரிததாம்ரைர்வர்ணைருபத்ருதம்| க்ஷீணஸ்ய காஸமாநஸ்ய யச்ச தச்ச ந ஸித்யதி||௨௦|| யத்விதோஷாநுகஂ யத்வா ஶாந்தஂ ஶாந்தஂ ப்ரகுப்யதி| மார்காந்மார்கஂ சரேத்யத்வா யாப்யஂ பித்தமஸக் ச தத்||௨௧||

கதிகதஂ ஸாத்யாதிபேதஂ தர்ஶயிதுஂ கதிபேதமேவாஹ- கதிரூர்த்வமித்யாதி| கதிப்ரகாராந்தரமப்யஸாத்யஸ்யாஹ- யதா து ஸர்வச்சித்ரேப்ய இத்யாதி| யச்சோபயாப்யாமித்யாதிநா கஷ்ணமதீவ சேத்யந்தேநாஸாத்யதாலக்ஷணமாஹ| அத்ர மார்காப்யாமித்யநேந ந யௌகபத்யேந மார்கப்ரவத்திர்வ்யவஸ்திதா, கிந்து ப்ரத்யேகஂ, மார்கத்வயப்ரவத்தஸ்யாஸாத்யத்வேந பூர்வமேவோக்தத்வாத்| குணபகந்தேநேதி ஶவகந்தேந| கண்டே ஸஜ்ஜதீதி கண்டாத்பஹிர்ந யாதி| யதோக்தைரிதி நிதாநோக்தைஃ; தத்ர ஹி உபத்ரவாஃ கலு தௌர்பல்யாரோசகாதயஃ ஸ்வரபேதாந்தா உக்தாஃ| ஹாரித்ரவர்ணாதிபிர்யுக்தஂ க்ஷீணஸ்ய காஸிநோ ந ஸித்யதீதி ஜ்ஞேயம்| யத்விதோஷாநுகமித்யநேநாநுபந்தரூபதோஷத்வயயோகாத்யாப்யத்வமுச்யதே; யத்து பூர்வஂ த்விதோஷஜஂ யாப்யமித்யுக்தஂ ததநுபந்த்யதோஷத்வயஜந்யாபிப்ராயேணேதி ந பௌநருக்த்யம்| மார்காந்மார்கஂ சரேதிதி ஊர்த்வகஂ முகஂ பரித்யஜ்ய நாஸாஂ யாதீத்யாதி ஜ்ஞேயம், ஊர்த்வகஸ்ய த்வதோகமநேऽதோகத்வாதேவ யாப்யத்வஂ பவதி, அதோகஂ து மார்காந்தரமகச்சதபி ஸ்வத ஏவ யாப்யஂ; தஸ்மாந்நோர்த்வாதோமார்கபரிவர்தோऽத்ர விவக்ஷிதஃ||௧௫-௨௧||

Adhikarana 10 (22) · Śloka 22

ஏகமார்கஂ பலவதோ நாதிவேகஂ நவோத்திதம்| ரக்தபித்தஂ ஸுகே காலே ஸாத்யஂ ஸ்யாந்நிருபத்ரவம்||௨௨||

ஏகமார்கமித்யாதிநா ஸாத்யலக்ஷணம்| ஏகமார்கமிதி ஸாமாந்யவசநேऽப்யூர்த்வமார்கமேவ லப்யதே, அதோகஸ்யைகமார்ககஸ்யாபி யாப்யத்வாத்| ஸுகே காலே இதி ஹேமந்தே ஶிஶிரே ச| அத்ர மார்கேண ததா தோஷேண ததா லக்ஷணேந ஸாத்யாஸாத்யயாப்யபேதாஃ பதகுக்தாஃ| தத்ர ச ஸாத்யலக்ஷணயாப்யலக்ஷணமேலகே யாப்யத்வமேவ; யாப்யாஸாத்யமேலகேऽஸாத்யத்வமேவ, யதா- ஏகதோஷஂ யததோகதஂ ததேகதோஷத்வாத் ஸாத்யஂ கிந்த்வதோகதத்வாத்யாப்யஂ; யத்த்ரிதோஷமதோகதஂ தததோகதத்வேந யாப்யஂ, கிந்து த்ரிதோஷத்வாதஸாத்யமேவேதி ஜ்ஞேயம்| யதுக்தஂ- “நாஸாத்யஃ ஸாத்யதாஂ யாதி ஸாத்யோ யாதி த்வஸாத்யதாம்” (நி.அ.௮) இதி; “ஸாத்யா யாப்யத்வமாயாந்தி யாப்யாஶ்சாஸாத்யதாஂ ததா” (நி.அ.௮) இதி ச||௨௨||

Adhikarana 11 (23-24) · Śloka 24

ஸ்நிக்தோஷ்ணமுஷ்ணரூக்ஷஂ ச ரக்தபித்தஸ்ய காரணம்| அதோகஸ்யோத்தரஂ ப்ராயஃ, பூர்வஂ ஸ்யாதூர்த்வகஸ்ய து||௨௩|| ஊர்த்வகஂ கபஸஂஸஷ்டமதோகஂ மாருதாநுகம்| த்விமார்கஂ கபவாதாப்யாமுபாப்யாமநுபத்யதே||௨௪||

ஸ்நிக்தோஷ்ணமித்யாதி நிதாநோக்தமபி ப்ராயிகத்வாத்விஶேஷோபதர்ஶநார்தஂ புநரிஹோச்யதே| ப்ராயஃஶப்தேந கதாசித்ரூக்ஷோஷ்ணமபி ஊர்த்வகஸ்ய ஹேதுர்பவதி, ததா ஸ்நிக்தோஷ்ணமபி அதோகஸ்யேதி தர்ஶயதி| ஏவஂ ச நிதாநமார்காநியமே ஸதி ‘மார்கௌ தோஷாநுபந்தஂ ச நிதாநஂ ப்ரஸமீக்ஷ்ய ச’ இத்யத்ர மார்காதி பஞ்ச (யச்ச) படிதஂ...| யத்யப்யதோகே ரூக்ஷோஷ்ணமேவ பரஂ ஹேதுஸ்ததாऽபி ஸ்நிக்தோஷ்ணஂ கதாசித் காரணஂ பவதி, ஸ்நிக்தகதஶ்ச கபோऽப்யதோகே பவதி; ஏவமூர்த்வகேऽபி சிந்தநீயம்| ஊர்த்வகஂ கபஸஂஸஷ்டமித்யாதாவபி ப்ராயஃஶப்தஸம்பந்தாத்வ்யபிசாரோ ஜ்ஞேயஃ||௨௩-௨௪||

Adhikarana 12 (25-28) · Śloka 28

அக்ஷீணபலமாஂஸஸ்ய ரக்தபித்தஂ யதஶ்நதஃ| தத்தோஷதுஷ்டமுத்க்லிஷ்டஂ நாதௌ ஸ்தம்பநமர்ஹதி||௨௫|| கலக்ரஹஂ பூதிநஸ்யஂ மூர்ச்சாயமருசிஂ ஜ்வரம்| குல்மஂ ப்லீஹாநமாநாஹஂ கிலாஸஂ கச்ச்ரமூத்ரதாம்||௨௬|| குஷ்டாந்யர்ஶாஂஸி வீஸர்பஂ வர்ணநாஶஂ பகந்தரம்| புத்தீந்த்ரியோபரோதஂ ச குர்யாத் ஸ்தம்பிதமாதிதஃ||௨௭|| தஸ்மாதுபேக்ஷ்யஂ பலிநோ பலதோஷவிசாரிணா | ரக்தபித்தஂ ப்ரதமதஃ ப்ரவத்தஂ ஸித்திமிச்சதா||௨௮||

அஶ்நத இத்யநேந ஸந்தர்பணோத்திதஂ தர்ஶயதி| உத்க்லிஷ்டமிதி ப்ரவத்த்யுந்முகம், ஆமதோஷாஶ்ரிதத்வாத்| பலதோஷவிசாரிணேதி யதைவ பலஹ்ராஸஂ ஸம்பஶ்யேத்தீநதோஷத்வஂ வா ததைவ ஸ்தம்பநஂ கார்யம்||௨௫-௨௮||

Adhikarana 13 (29-30) · Śloka 30

ப்ராயேண ஹி ஸமுத்க்லிஷ்டமாமதோஷாச்சரீரிணாம்| வத்திஂ ப்ரயாதி பித்தாஸக்தஸ்மாத்தல்லங்க்யமாதிதஃ||௨௯|| மார்கௌ தோஷாநுபந்தஂ ச நிதாநஂ ப்ரஸமீக்ஷ்ய ச| லங்கநஂ ரக்தபித்தாதௌ தர்பணஂ வா ப்ரயோஜயேத்||௩௦||

ஸம்ப்ரதி கத்ஸ்நஂ லங்கநஹேதுமாஹ- மார்காவித்யாதி| தத்ரோர்த்வமார்கஃ, ஸாமஂ பித்தஂ, கபோ தோஷஃ, ஸ்நிக்தோஷ்ணஂ ச நிதாநஂ லங்கநப்ரயோஜகஂ; தத்வ்யதிரிக்தஂ து மார்காதி போஜநரூபதர்பணப்ரயோஜகம்| தர்பயதீதி தர்பணமஶநம்| தேந யவாகூஸ்தர்பணஂ ச க்ராஹ்யம்| யே து தர்பணஶப்தேந ஸக்துதர்பணமேவ க்ராஹயந்தி தேஷாஂ யவாகூதாநபக்ஷோ ந ஸங்கஹீதஃ ஸ்யாத்||௨௯-௩௦||

Adhikarana 14 (31-35) · Śloka 35

ஹ்ரீபேரசந்தநோஶீரமுஸ்தபர்படகைஃ ஶதம்| கேவலஂ ஶதஶீதஂ வா தத்யாத்தோயஂ பிபாஸவே||௩௧|| ஊர்த்வகே தர்பணஂ பூர்வஂ பேயாஂ பூர்வமதோகதே| காலஸாத்ம்யாநுபந்தஜ்ஞோ தத்யாத் ப்ரகதிகல்பவித்||௩௨|| ஜலஂ கர்ஜூரமத்வீகாமதூகைஃ ஸபரூஷகைஃ| ஶதஶீதஂ ப்ரயோக்தவ்யஂ தர்பணார்தே ஸஶர்கரம்||௩௩|| தர்பணஂ ஸகதக்ஷௌத்ரஂ லாஜசூர்ணைஃ ப்ரதாபயேத்| ஊர்த்வகஂ ரக்தபித்தஂ தத் பீதஂ காலே வ்யபோஹதி||௩௪|| மந்தாக்நேரம்லஸாத்ம்யாய தத் ஸாம்லமபி கல்பயேத்| தாடிமாமலகைர்வித்வாநம்லார்தஂ சாநுதாபயேத்||௩௫||

கேவலமிதி ஹ்ரீபேராதிரஹிதஂ; ஜலமேவைகஂ கேவலமௌஷதத்வேஷிணே புருஷாய தேயம்| பூர்வமிதி பதேந பஶ்சாத்பலஹ்ராஸகாரகஂ நிஷேதயதி| காலஃ ஹேமந்தாதிஃ, அநுபந்தஃ தோஷாநுபந்தஃ| ப்ரகதிஃ ஸ்வாபாவிகீ த்ரவ்யாணாஂ குருலாகவாதிரூபா, கல்பநஂ கல்பஃ ஸஂஸ்கார இத்யர்தஃ| ஏதேந காலஂ தோஷாநுபந்தஂ ச ஜ்ஞாத்வா யஸ்ய யத்ஸ்வபாவஂ த்ரவ்யஂ யுக்தஂ பவதி தேந தர்பணஂ யவாகூர்வா கார்யேத்யர்தஃ| கர்ஜூராதிநா ஜலஂ ஷடங்கவிதாநேநைவ கர்தவ்யம்| ஏதச்ச ஜலமத்ர மதுரமப்யூர்த்வகே கபஸஂஸஷ்டேऽபி ரக்தபித்தே யௌகிகஂ பவதி, ரக்தபித்தவ்யாதிப்ரத்யநீகத்வாத்||௩௧-௩௫||

Adhikarana 15 (36-48) · Śloka 48

ஶாலிஷஷ்டிகநீவாரகோரதூஷப்ரஶாந்திகாஃ| ஶ்யாமாகஶ்ச ப்ரியங்குஶ்ச போஜநஂ ரக்தபித்திநாம்||௩௬|| முத்கா மஸூராஶ்சணகாஃ ஸமகுஷ்டாடகீபலாஃ| ப்ரஶஸ்தாஃ ஸூபயூஷார்தே கல்பிதா ரக்தபித்திநாம்||௩௭|| படோலநிம்பவேத்ராக்ரப்லக்ஷவேதஸபல்லவாஃ| கிராததிக்தகஂ ஶாகஂ கண்டீரஃ ஸகடில்லகஃ||௩௮|| கோவிதாரஸ்ய புஷ்பாணி காஶ்மர்யஸ்யாத ஶால்மலேஃ| அந்நபாநவிதௌ ஶாகஂ யச்சாந்யத்ரக்தபித்தநுத்||௩௯|| ஶாகார்தஂ ஶாகஸாத்ம்யாநாஂ தச்சஸ்தஂ ரக்தபித்திநாம்| ஸ்விந்நஂ வா ஸர்பிஷா பஷ்டஂ யூஷவத்வா விபாசிதம்||௪௦|| பாராவதாந் கபோதாஂஶ்ச லாவாந் ரக்தாக்ஷவர்தகாந்| ஶஶாந் கபிஞ்ஜலாநேணாந் ஹரிணாந்காலபுச்சகாந்||௪௧|| ரக்தபித்தே ஹிதாந் வித்யாத்ரஸாஂஸ்தேஷாஂ ப்ரயோஜயேத்| ஈஷதம்லாநநம்லாந் வா கதபஷ்டாந் ஸஶர்கராந்||௪௨|| கபாநுகே யூஷஶாகஂ தத்யாத்வாதாநுகே ரஸம்| ரக்தபித்தே யவாகூநாமதஃ கல்பஃ ப்ரவக்ஷ்யதே||௪௩|| பத்மோத்பலாநாஂ கிஞ்ஜல்கஃ பஶ்நிபர்ணீ ப்ரியங்குகாஃ| ஜலே ஸாத்யா ரஸே தஸ்மிந் பேயா ஸ்யாத்ரக்தபித்திநாம்||௪௪|| சந்தநோஶீரலோத்ராணாஂ ரஸே தத்வத் ஸநாகரே| கிராததிக்தகோஶீரமுஸ்தாநாஂ தத்வதேவ ச||௪௫|| தாதகீதந்வயாஸாம்புபில்வாநாஂ வா ரஸே ஶதா| மஸூரபஶ்நிபர்ண்யோர்வா ஸ்திராமுத்கரஸேऽத வா||௪௬|| ரஸே ஹரேணுகாநாஂ வா ஸகதே ஸபலாரஸே| ஸித்தாஃ பாராவதாதீநாஂ ரஸே வா ஸ்யுஃ பதக்பதக்||௪௭|| இத்யுக்தா ரக்தபித்தக்ந்யஃ ஶீதாஃ ஸமதுஶர்கராஃ| யவாக்வஃ கல்பநா சைஷா கார்யா மாஂஸரஸேஷ்வபி||௪௮||

ஶாலீத்யாதிநாऽந்நமாஹ| ப்ரஶாந்திகா ஜலமத்யே ப்ராயோ பவதி| ப்ரியங்குஃ கங்குஃ| கோரதூஷஸ்ய ரக்தபித்தஹேதுத்வஂ நிஷ்பாவமாஷஸூபாதியுக்தஸ்யைவ ஸஂயோகமஹிம்நா நிதாநே ப்ரோக்தம், அயஂ து கஷாயமதுரலகுத்வாத் கோரதூஷஃ கேவலோ ரக்தபித்தஹர ஏவேதீஹ பட்யதே| ஏவஂ கண்டீரோऽபி நிதாநே ஸுராஸௌவீரகாதியுக்த ஏவ ஹேதுத்வேநோக்தஃ, ஸ து கேவலோ ஹித ஏவ; கிஂவா ஸ்தலஜஜலஜபேதேந கண்டீரோ த்விவிதஃ; தத்ர ஹரிதவர்கபடிதோ யஃ ஸ நிதாநஂ பவதி, இதரஸ்து ஜலஜஃ ஶாகவர்கே படிதோ யஃ ஸ இஹ கபாதிகே ரக்தபித்தே ஜ்ஞேயஃ| யூஷவத்வா விபாசிதமிதி யூஷோ யதா தாடிமாத்யம்லத்ரவ்யயுக்தோ ஜலே விபாச்யதே ததாऽயமபீத்யர்த; கிஂவா யூஷயுக்தஂ யதா பவதி ததா விபாசிதமித்யர்தஃ| ரக்தாக்ஷஃ சகோரகஃ| யூஷஶ்ச ஶாகஂ சேதி யூஷஶாகம்||௩௬-௪௮||

Adhikarana 16 (49-51) · Śloka 51

ஶஶஃ ஸவாஸ்துகஃ ஶஸ்தோ விபந்தே ரக்தபித்திநாம்| வாதோல்பணே தித்திரிஃ ஸ்யாதுதும்பரரஸே ஶதஃ||௪௯|| மயூரஃ ப்லக்ஷநிர்யூஹே ந்யக்ரோதஸ்ய ச குக்குடஃ| ரஸே பில்வோத்பலாதீநாஂ வர்தகக்ரகரௌ ஹிதௌ||௫௦|| தஷ்யதே திக்தகைஃ ஸித்தஂ தஷ்ணாக்நஂ வா பலோதகம்| ஸித்தஂ விதாரிகந்தாத்யைரதவா ஶதஶீதலம்||௫௧||

ஆவஸ்திகஂ போஜநமாஹ- ஶஶ இத்யாதி| அத்ர ஶஶஃ கஷாயத்வாத்ரக்தபித்தஹரோ பவத்யேவ, விபந்தஹரேண வாஸ்துகேந ஸஂஸ்கதத்வாத்விபந்தஹரோऽபி பவதி| ஏவஂ தித்திரிமயூராதயோ யத்யப்யுஷ்ணத்வேந வாதஹராஸ்ததாऽபி ரக்தபித்தே ந ஹிதா உஷ்ணத்வேந; ததஶ்ச தேஷாஂ ஸாதநே உதும்பரரஸாதயோ ரக்தபித்தஹரா நியுஜ்யந்தே; ததா ஸதி வாதஂ ரக்தபித்தஂ ச க்நந்தி| ப்ரதிநியதஸாதகத்ரவ்யோபந்யாஸாத் ஸஂயோகமஹிம்நைவ கார்யகரா பவந்தீதி ஜ்ஞாயதே| ந ஶஶஃ கஷாயோऽபி விபந்தஂ கரோதி, வாஸ்துகஸஂஸ்காராத்; ந தித்திரிப்ரபதயோ ரக்தபித்தஂ கோபயந்தி, உதும்பரரஸாதிஸஂஸ்காராத்; ஏவஂ விபரீதபலஸம்பவோ நாஸ்தி, ஸஂயோகஶக்தேரசிந்த்யத்வாத்| வாஸ்துகரஸே ஏவ ஶஶஸ்ய ஸாதநப்ரயோகஃ, இதரஸாஹசர்யாத்| உக்தஂ ஹி- “விபசேத்து வாஸ்துகரஸே ஶஶஂ விபந்தே புரீஷஸ்ய” இதி| ஸித்தஂ விதாரிகந்தாத்யைரிதி ஶாலிபர்ண்யாதிபஞ்சமூலஶதமுதகம்||௪௯-௫௧||

Adhikarana 17 (52) · Śloka 52

ஜ்ஞாத்வா தோஷாவநுபலௌ பலமாஹாரமேவ ச| ஜலஂ பிபாஸவே தத்யாத்விஸர்காதல்பஶோऽபி வா||௫௨||

ஸம்ப்ரதி பாநீயதாநவிஷயப்ரகாரமாஹ- ஜ்ஞாத்வேத்யாதி| தோஷாவிதி வாதகபௌ, பித்தஂ து நாயகமேவ நாநுபலம்| விஸர்காதிதி விரதேஃ, யாவதிச்சமித்யர்தஃ| பக்ஷாந்தரமாஹ- அல்பஶோऽபி வா, ஸ்தோகஂ ஸ்தோகமித்யர்தஃ| அத்ர யதி பலவாநக்நிஃ ஶரீரஂ ச மஹத்ததா விஸர்கபர்யந்தஂ ஜலஂ தேயஂ; விபர்யயே து பாநீயஂ நாதிபத்யஂ, தேநால்பஶோ தேயம்||௫௨||

Adhikarana 18 (53) · Śloka 54

நிதாநஂ ரக்தபித்தஸ்ய யத்கிஞ்சித் ஸம்ப்ரகாஶிதம்| ஜீவிதாரோக்யகாமைஸ்தந்ந ஸேவ்யஂ ரக்தபித்திபிஃ||௫௩|| இத்யந்நபாநஂ நிர்திஷ்டஂ க்ரமஶோ ரக்தபித்தநுத்|௫௪|

ரக்தபித்தநிதாநவர்ஜநார்தமாஹ- நிதாநமித்யாதி||௫௩||-

Adhikarana 19 (54-61) · Śloka 61

வக்ஷ்யதே பஹுதோஷாணாஂ கார்யஂ பலவதாஂ ச யத்||௫௪|| அக்ஷீணபலமாஂஸஸ்ய யஸ்ய ஸந்தர்பணோத்திதம்| பஹுதோஷஂ பலவதோ ரக்தபித்தஂ ஶரீரிணஃ||௫௫|| காலே ஸஂஶோதநார்ஹஸ்ய தத்தரேந்நிருபத்ரவம்| விரேசநேநோர்த்வபாகமதோகஂ வமநேந ச||௫௬|| த்ரிவதாமபயாஂ ப்ராஜ்ஞஃ பலாந்யாரக்வதஸ்ய வா| த்ராயமாணாஂ கவாக்ஷ்யா வா மூலமாமலகாநி வா||௫௭|| விரேசநஂ ப்ரயுஞ்ஜீத ப்ரபூதமதுஶர்கரம்| ரஸஃ ப்ரஶஸ்யதே தேஷாஂ ரக்தபித்தே விஶேஷதஃ||௫௮|| வமநஂ மதநோந்மிஶ்ரோ மந்தஃ ஸக்ஷௌத்ரஶர்கரஃ| ஸஶர்கரஂ வா ஸலிலமிக்ஷூணாஂ ரஸ ஏவ வா||௫௯|| வத்ஸகஸ்ய பலஂ முஸ்தஂ மதநஂ மதுகஂ மது| அதோவஹே ரக்தபித்தே வமநஂ பரமுச்யதே||௬௦|| ஊர்த்வகே ஶுத்தகோஷ்டஸ்ய தர்பணாதிஃ க்ரமோ ஹிதஃ| அதோகதே யவாக்வாதிர்ந சேத்ஸ்யாந்மாருதோ பலீ||௬௧||

வக்ஷ்யதே இத்யாதிநா ஸஂஶோதநாநி ப்ரதாநபேஷஜத்வாதுச்யந்தே| அக்ஷீணபலமாஂஸஸ்யேத்யநேந ஸஹஜா பலாஹாநிருச்யதே, பலவத இத்யநேந காலகதஂ பலமுச்யதே| காலே ஸஂஶோதநயோக்யேऽநத்யுஷ்ணஶீதகாலே| நிருபத்ரவமிதி க்ரியாவிஶேஷணஂ, கிஂவா ரக்தபித்தவிஶேஷணம்| விரேசநேநோர்த்வபாகமித்யாதிநா அநுலோமஹரணஂ ரக்தபித்தே நிஷேதயதி| உக்தஂ ச- “ப்ரதிமார்கஂ ச ஹரணஂ ரக்தபித்தே விதீயதே” (நி.அ.௨) இதி| ரக்தபித்தே விஶேஷத இத்யநேந ரக்தபித்தாதந்யத்ர கல்காதயோऽப்யேஷாஂ பவந்தி| வமநமிதி வமநகாரகோ யோகோ வமநமுச்யதே| மதநஸ்ய தோஷாத்யபேக்ஷயா கர்ஷாதிகா மாத்ரா கல்பே வக்ஷ்யமாணா ஜ்ஞேயா| ஸஶர்கரே ஸலிலே ததேக்ஷுரஸே மதநயோகாதேவ வமநகர்தத்வஂ ஜ்ஞேயம்| அதோவஹே இத்யத்ராபி ஶுத்தகோஷ்டஸ்யேதி யோஜ்யம்| ந சேத் ஸ்யாந்மாருதோ பலீத்யநேந யதி மாருதோ பலீ ஸ்யாத்ததா மாஂஸௌதந ஏவ தேய இதி ஜ்வரோக்தஂ விதிஂ ஸூசயதி||௫௪-௬௧||

Adhikarana 20 (62-72) · Śloka 72

பலமாஂஸபரிக்ஷீணஂ ஶோகபாராத்வகர்ஶிதம்| ஜ்வலநாதித்யஸந்தப்தமந்யைர்வா க்ஷீணமாமயைஃ||௬௨|| கர்பிணீஂ ஸ்தவிரஂ பாலஂ ரூக்ஷால்பப்ரமிதாஶிநம்| அவம்யமவிரேச்யஂ வா யஂ பஶ்யேத்ரக்தபித்திநம்||௬௩|| ஶோஷேண ஸாநுபந்தஂ வா தஸ்ய ஸஂஶமநீ க்ரியா| ஶஸ்யதே ரக்தபித்தஸ்ய பரஂ ஸாऽத ப்ரவக்ஷ்யதே||௬௪|| அடரூஷகமத்வீகாபத்யாக்வாதஃ ஸஶர்கரஃ| மதுமிஶ்ரஃ ஶ்வாஸகாஸரக்தபித்தநிபர்ஹணஃ||௬௫|| அடரூஷகநிர்யூஹே ப்ரியங்குஂ மத்திகாஞ்ஜநே| விநீய லோத்ரஂ க்ஷௌத்ரஂ ச ரக்தபித்தஹரஂ பிபேத்||௬௬|| பத்மகஂ பத்மகிஞ்ஜல்கஂ தூர்வாஂ வாஸ்தூகமுத்பலம்| நாகபுஷ்பஂ ச லோத்ரஂ ச தேநைவ விதிநா பிபேத்||௬௭|| ப்ரபௌண்டரீகஂ மதுகஂ மது சாஶ்வஶகத்ரஸே| யவாஸபங்கரஜஸோர்மூலஂ வா கோஶகத்ரஸே||௬௮|| விநீய ரக்தபித்தக்நஂ பேயஂ ஸ்யாத்தண்டுலாம்புநா| யுக்தஂ வா மகுஸர்பிர்ப்யாஂ லிஹ்யாத்கோஶ்வஶகத்ரஸம்||௬௯|| கதிரஸ்ய ப்ரியங்கூணாஂ கோவிதாரஸ்ய ஶால்மலேஃ| புஷ்பசூர்ணாநி மதுநா லிஹ்யாந்நா ரக்தபித்திகஃ||௭௦|| ஶங்காடகாநாஂ லாஜாநாஂ முஸ்தகர்ஜூரயோரபி| லிஹ்யாச்சூர்ணாநி மதுநா பத்மாநாஂ கேஶரஸ்ய ச||௭௧|| தந்வஜாநாமஸக்லிஹ்யாந்மதுநா மகபக்ஷிணாம்| ஸக்ஷௌத்ரஂ க்ரதிதே ரக்தே லிஹ்யாத் பாராவதஂ ஶகத்||௭௨||

ஸஂஶமநவிஷயமாஹ- பலமாஂஸேத்யாதி| ஶோஷேணேதி ராஜயக்ஷ்மணா| அடரூஷகமத்வீகேத்யாதி காமலாஹரஂ கேசிதாஹுஃ| அடரூஷகநிர்யூஹ இத்யாதௌ ப்ரியங்க்வாதீநாஂ மிலிதாநாஂ கல்கஃ கர்ஷஃ, க்ஷௌத்ரஸ்ய ச கர்ஷோ க்ராஹ்யஃ, பரிபாஷாபலாத்| உக்தஂ சாக்நிவேஶேந- “கர்ஷஶ்சூர்ணஸ்ய கல்கஸ்ய குடிகாநாஂ ச ஸர்வஶஃ| மாத்ரா க்ஷௌத்ரகதாதீநாஂ க்வாதஸ்நேஹேஷு சூர்ணவத்” இதி| அந்யே து ப்ருவதே- சூர்ணாதீநாஂ கர்ஷமாநத்வஂ ஸ்வதந்த்ரப்ரயோகே பவதி| அத்ர சாடரூஷக்வாதஃ க்வாதபரிபாஷயா கார்யஃ, கல்கஶ்ச கல்கபரிபாஷயா கார்யஃ| ப்ரியங்க்வாதீநாஂ ப்ரத்யேகஂ கர்ஷமாநத்வே பேஷஜபூயஸ்த்வஂ பவதி, தேநாத்ர மிலிதைஃ கர்ஷமாநஸ்ய கர்தவ்யதா யுக்தா| தேநைவ விதிநேதி அடரூஷகநிர்யூஹக்ஷௌத்ரயுதம்| கதிரஸ்யேத்யாதௌ புஷ்பசூர்ணாநீதி பஹுவசநத்வாத்ரக்தபித்தநுதிதி விஶேஷணஂ புருஷஸ்ய ஜ்ஞேயம் | தந்வஜாநாமிதி ஜாங்கலாநாம்||௬௨-௭௨||

Adhikarana 21 (73-77) · Śloka 77

உஶீரகாலீயகலோத்ரபத்மகப்ரியங்குகாகட்பலஶங்ககைரிகாஃ| பதக் பதக் சந்தநதுல்யபாகிகாஃ ஸஶர்கராஸ்தண்டுலதாவநாப்லுதாஃ||௭௩|| ரக்தஂ ஸபித்தஂ தமகஂ பிபாஸாஂ தாஹஂ ச பீதாஃ ஶமயந்தி ஸத்யஃ| கிராததிக்தஂ க்ரமுகஂ ஸமுஸ்தஂ ப்ரபௌண்டரீகஂ கமலோத்பலே ச||௭௪|| ஹ்ரீபேரமூலாநி படோலபத்ரஂ துராலபா பர்படகோ மணாலம்| தநஞ்ஜயோதும்பரவேதஸத்வங்ந்யக்ரோதஶாலேயயவாஸகத்வக்||௭௫|| துகாலதாவேதஸதண்டுலீயஂ ஸஸாரிவஂ மோசரஸஃ ஸமங்கா| பதக் பதக் சந்தநயோஜிதாநி தேநைவ கல்பேந ஹிதாநி தத்ர||௭௬|| நிஶி ஸ்திதா வா ஸ்வரஸீகதா வா கல்கீகதா வா மதிதாஃ ஶதா வா| ஏதே ஸமஸ்தா கணஶஃ பதக்வா ரக்தஂ ஸபித்தஂ ஶமயந்தி யோகாஃ||௭௭||

உஶீரேத்யாதௌ பதக் பதகிதி வீப்ஸாயாஂ, தேந ப்ரத்யேகமுஶீராதீநாஂ சந்தநஸமாநாஂ ப்ரயோகஂ தர்ஶயதி; ததா சாஷ்டௌ ப்ரயோகா பவந்தி| ஸஶர்கரா இதி வசநேநாத்ர ஶர்கரா ஸமபாகைவ தேயா; உக்தஂ ஹ்யக்நிவேஶே- “மாஷிகஂ ஹிங்கு, ஸிந்தூத்தலவணாத்யாஸ்து ஶாணிகாஃ| ஸிதோபலாகுடக்ஷாராஃ ஸமா, ஏஷா ப்ரகல்பநா” இதி| யத்ர ஶர்கராயாஃ ப்ரக்ஷேப்யத்வஂ தத்ர ப்ரக்ஷேபந்யாயேநைவ ஶர்கரா தேயா| கிராதாதிகேऽபி பதக் பதக் சந்தநயோஜிதாநீத்யநேந ஸமசந்தநத்வஂ ப்ரத்யேகஂ த்ரவ்யப்ரயோகாணாம்| தேநைவ கல்பேநேத்யநேந ஸஶர்கரத்வஂ தண்டுலதாவநாப்லுதத்வஂ சோச்யதே| க்ரமுகஂ பட்டிகாலோத்ரம்| தநஞ்ஜயஃ அர்ஜுநஃ| லதா ப்ரியங்குஃ| ஸமங்கா வராஹக்ராந்தா, ‘லஜ்ஜாலுஃ’ இதி லோகே| நிஶிஸ்திதா இத்யாதிநா கிராததிக்தாதீநாஂ கல்பநாமாஹ| நிஶிஸ்திதா வேத்யநேந ஶீதகஷாய உச்யதே| மதிதா இதி பாண்டீகதாஃ; கல்கக்ரஹணேந சூர்ணஸ்யாபி க்ரஹணஂ க்ரியதே, யதஃ ஸுஶ்ருதே ஷடேவ கல்பாஃ பாடபேதாத் பாட்யந்தே- “க்ஷீரஂ ரஸஃ கல்கமதோ கஷாயஃ ஶதஶ்ச ஶீதஶ்ச ததைவ பாண்டஃ| கல்பாஃ ஷடேதே கலு பேஷஜாநாஂ யதோத்தரஂ தே லகவஃ ப்ரதிஷ்டாஃ” (ஸு.ஸூ.அ.௪௪) இதி| அந்யே து சூர்ணமபி பாண்டஶப்தேந கஹ்யதே இதி ப்ருவதே| யதா தத்ர பாண்டக்ரஹணாதேவ ஸ பாடஃ ஸுஶ்ருதே ப்ரமாணஂ, ததா சூர்ணஶப்தேந ச கல்பாந்தரமேவோச்யதே (?)| இஹ து பாண்டஸ்ய ஶ்ருதத்வாத் கஷ்ணாத்ரேயாதிபடித ஏவ பாண்டோ க்ராஹ்யஃ| யதுக்தஂ- “க்ஷுண்ணஸ்ய ஸலிலே தப்தே மதிதஸ்யோத்ததஸ்ய ச| யோ ரஸோ கஹ்யதே தஜ்ஜ்ஞைஃ ஸ பாண்டஃ ஸம்ப்ரகீர்திதஃ” இதி| தேநேஹ நிர்த்ரவஃ கல்க ஏவ சூர்ணஶப்தேநோச்யதே| ஸம்ப்ரதி வ்யஸ்தஸமஸ்தப்ரயோகமேஷாமாஹ- ஏதே இத்யாதி| கணஶ இதி உஶீராதிகணஶஃ, கிராததிக்தாதிகணஶஃ, துகாதிகணஶஶ்சேதி| அத்ர ச ப்ரத்யேகப்ரத்யோகே ஸமசந்தநத்வஂ ஶ்ருதஂ, யதா கணஶஃ ப்ரயோகோ பவதி ததாऽபி சந்தநஸ்ய ஸமோ பாகோ தேய இதி வ்யாக்யாநயந்தி வத்தாஃ||௭௩-௭௭||

Adhikarana 22 (78) · Śloka 78

முத்காஃ ஸலாஜாஃ ஸயவாஃ ஸகஷ்ணாஃ ஸோஶீரமுஸ்தாஃ ஸஹ சந்தநேந| பலாஜலே பர்யுஷிதாஃ கஷாயா ரக்தஂ ஸபித்தஂ ஶமயந்த்யுதீர்ணம்||௭௮||

பலாஜல இதி பலாஸாதிதஶீதஜலே| பர்யுஷிதாஃ கஷாயா இதி ஶீதகஷாயாஃ||௭௮||

Adhikarana 23 (79-81) · Śloka 81

வைதூர்யமுக்தாமணிகைரிகாணாஂ மச்சங்கஹேமாமலகோதகாநாம்| மதூதகஸ்யேக்ஷுரஸஸ்ய சைவ பாநாச்சமஂ கச்சதி ரக்தபித்தம்||௭௯|| உஶீரபத்மோத்பலசந்தநாநாஂ பக்வஸ்ய லோஷ்டஸ்ய ச யஃ ப்ரஸாதஃ| ஸஶர்கரஃ க்ஷௌத்ரயுதஃ ஸுஶீதோ ரக்தாதியோகப்ரஶமாய தேயஃ||௮௦|| ப்ரியங்குகாசந்தநலோத்ரஸாரிவாமதூகமுஸ்தாபயதாதகீஜலம்| ஸமத்ப்ரஸாதஂ ஸஹ யஷ்டிகாம்புநா ஸஶர்கரஂ ரக்தநிபர்ஹணஂ பரம்||௮௧||

வைதூர்யாதிபிஃ ஸஹ ஸ்திதஂ ஜலஂ வைதூர்யாதிஜலஂ ஜ்ஞேயம்| உஶீரேத்யாதௌ ஶீதகஷாயே ப்ரஸாத இதி ப்ரஸந்நஂ ஜலஂ க்ராஹ்யம்| ப்ரியங்க்வாதௌ அபயம் உஶீரம்| ஸமத்ப்ரஸாதமித்யத்ர மத்ப்ரஸாதோऽப்யநந்தரஂ ப்ரக்ஷேப்யஃ; ஏவஂ யஷ்டிகாப்ரயோகேऽபி||௭௯-௮௧||

Adhikarana 24 (72-84) · Śloka 84

கஷாயயோகைர்விவிதைர்யதோக்தைர்தீப்தேऽநலே ஶ்லேஷ்மணி நிர்ஜிதே ச| யத்ரக்தபித்தஂ ப்ரஶமஂ ந யாதி தத்ராநிலஃ ஸ்யாதநு தத்ர கார்யம்||௮௨|| சாகஂ பயஃ ஸ்யாத் பரமஂ ப்ரயோகே கவ்யஂ ஶதஂ பஞ்சகுணே ஜலே வா| ஸஶர்கரஂ மாக்ஷிகஸம்ப்ரயுக்தஂ விதாரிகந்தாதிகணைஃ ஶதஂ வா||௮௩|| த்ராக்ஷாஶதஂ நாகரகைஃ ஶதஂ வா பலாஶதஂ கோக்ஷுரகைஃ ஶதஂ வா| ஸஜீவகஂ ஸர்ஷபகஂ ஸஸர்பிஃ பயஃ ப்ரயோஜ்யஂ ஸிதயா ஶதஂ வா||௮௪||

தத்ராநிலஃ ஸ்யாதிதி தத்ர பலவாந் வாதஃ ஸ்யாத்| ப்ரயோக இதி அப்யாஸே| ஸஜீவகமித்யாதௌ ஸஜீவகஂ ஸர்ஷபகஂ ச ஶதஂ யத் பயஸ்தத் ஸஸர்பிஸ்ததா ஸிதயா ச யுக்தஂ ப்ரயோஜ்யஂ பேயமிதி ஜ்ஞேயம்||௭௨-௮௪||

Adhikarana 25 (85) · Śloka 85

ஶதாவரீகோக்ஷுரகைஃ ஶதஂ வா ஶதஂ பயோ வாऽப்யத பர்ணிநீபிஃ| ரக்தஂ நிஹந்த்யாஶு விஶேஷதஸ்து யந்மூத்ரமார்காத் ஸருஜஂ ப்ரயாதி||௮௫||

பர்ணிநீபிரிதி பர்ணிந்யஃ பர்ணிநீசதுஷ்டயம்||௮௫||

Adhikarana 26 (83-87) · Śloka 87

விஶேஷதோ விட்பதஸம்ப்ரவத்தே பயோ மதஂ மோசரஸேந ஸித்தம்| வடாவரோஹைர்வடஶுங்ககைர்வா ஹ்ரீபேரநீலோத்பலநாகரைர்வா||௮௬|| கஷாயயோகாந் பயஸா புரா வா பீத்வாऽநு சாத்யாத் பயஸைவ ஶாலீந்| கஷாயயோகைரதவா விபக்வமேதைஃ பிபேத் ஸர்பிரதிஸ்ரவே ச||௮௭||

வடஶுங்கா அவிகஸிதநவவடபல்லவாஃ| கஷாயயோகாநிதி அடரூஷகாதீந் கல்கீகதாந் பயஸா பீத்வேத்யர்தஃ| ஏதைரிதி வக்ஷ்யமாணைஃ; கிஂவா ஏதைரேவ கஷாயயோகைர்யதாயோக்யதயா ஸர்பிஃ ஸாதநீயம்| அதிஸ்ரவே இதி அதிமாத்ரரக்தபித்தஸ்ருதௌ||௮௩-௮௭||

Adhikarana 27 (88) · Śloka 88

வாஸாஂ ஸஶாகாஂ ஸபலாஶமூலாஂ கத்வா கஷாயஂ குஸுமாநி சாஸ்யாஃ| ப்ரதாய கல்கஂ விபசேத்கதஂ தத் ஸக்ஷௌத்ரமாஶ்வேவ நிஹந்தி ரக்தம்||௮௮|| இதி வாஸாகதம்|

ஆர்த்ராயா ஏவ வாஸாயா விதாநாநுகதநாந்ந த்வைகுண்யம்| வாஸாகுஸுமகல்கே ச கேசித் புஷ்பகல்கஸ்யாதீவ பாஹுல்யஂ பவதீதி கத்வா ப்ரஸ்தே கதே சதுஷ்பலஂ புஷ்பகல்கஂ வதந்தி| ஸக்ஷௌத்ரமிதி வசநேந கதாத் பாதிகத்வஂ தந்த்ராந்தரப்ரத்யயாஜ்ஜ்ஞேயம்; உக்தஂ ஹி- “ஸ்நேஹபாதஃ ஸ்மதஃ கல்கஃ கல்கவந்மதுஶர்கரே” இதி| அக்நிவேஶேऽப்யுக்தஂ- “மாத்ரா க்ஷௌத்ரகதாநாஂ ச ஸ்நேஹக்வாதேஷு பூர்வவத்” இதி| பூர்வவதிதி பாதிகா||௮௮||

Adhikarana 28 (89-90) · Śloka 90

பலாஶவந்தஸ்வரஸேந ஸித்தஂ தஸ்யைவ கல்கேந மதுத்ரவேண| லிஹ்யாத்கதஂ வத்ஸககல்கஸித்தஂ தத்வத் ஸமங்கோத்பலலோத்ரஸித்தம்||௮௯|| ஸ்யாத்த்ராயமாணாவிதிரேஷ ஏவ ஸோதும்பரே சைவ படோலபத்ரே| ஸர்பீஂஷி பித்தஜ்வரநாஶநாநி ஸர்வாணி ஶஸ்தாநி ச ரக்தபித்தே||௯௦||

மதுத்ரவேணேதி பாதிகேந மதுநா த்ரவீகதம்| த்ராயமாணாயா ஏவஂ ஸர்பிஃ பூர்வவத் பக்தவ்யம்; உதும்பரபடோலபத்ராப்யாஂ சாபரம்| பித்தஜ்வரநாஶநாநீத்யநேந ஸகலசிகித்ஸிதவாச்யாநி பித்தஜ்வரஹராணி ஜ்ஞேயாநி, ஜ்வரசிகித்ஸிதே து கதாநி ஜீர்ணஜ்வரஹந்ததயோக்தாநி ந பித்தஜ்வரஹந்ததயா; அந்யே து யாந்யேவ ஜீர்ணஜ்வரஹராணி கதாநி தாந்யேவ பித்தஜ்வரஹராணி பவந்தி, தேஷாஂ து “ரூக்ஷஂ தேஜ” (சி.அ.௩) இத்யாதிநா ஜ்வரவிஷயதயா ஸமாநத்வேந நிர்திஷ்டஂ பித்தவிஷயத்வம்| ப்ரதேஶாந்தரேऽபி “ஜலே தஶகுணே ஸாத்யஂ த்ராயமாணாசதுஃபலம்” இத்யாதி யாவத் “பித்தரக்தபவஂ குல்மஂ விஸர்பஂ பைத்திகஂ ஜ்வரம்” (சி.அ.௫) இதி, ததா “த்ராயந்திகா” இத்யாதி யாவத் “வாதரக்தே க்ஷதக்ஷீணே விஸர்பே பைத்திகே ஜ்வரே” (சி.அ.௨௯) இத்யாதீநி ஸகலசிகித்ஸிதே படிதாநி பித்தஜ்வரஹரகதாநி கர்தவ்யாநி||௮௯-௯௦||

Adhikarana 29 (91-92) · Śloka 92

அப்யங்கயோகாஃ பரிஷேசநாநி ஸேகாவகாஹாஃ ஶயநாநி வேஶ்ம| ஶீதோ விதிர்பஸ்திவிதாநமக்ர்யஂ பித்தஜ்வரே யத் ப்ரஶமாய திஷ்டம்||௯௧|| தத்ரக்தபித்தே நிகிலேந கார்யஂ காலஂ ச மாத்ராஂ ச புரா ஸமீக்ஷ்ய| ஸர்பிர்குடா யே ச ஹிதாஃ க்ஷதேப்யஸ்தே ரக்தபித்தஂ ஶமயந்தி ஸத்யஃ||௯௨||

அப்யங்கயோகா இத்யாதிநா ஸர்வே யே தாஹஜ்வரஹரா உக்தாஃ பித்தஜ்வரப்ரஶமநகத்வேந தாநதிதிஶதி||௯௧-௯௨||

Adhikarana 30 (93-94) · Śloka 94

கபாநுபந்தே ருதிரே ஸபித்தே கண்டாகதே ஸ்யாத்க்ரதிதே ப்ரயோகஃ| யுக்தஸ்ய யுக்த்யா மதுஸர்பிஷோஶ்ச க்ஷாரஸ்ய சைவோத்பலநாலஜஸ்ய||௯௩|| மணாலபத்மோத்பலகேஶராணாஂ ததா பலாஶஸ்ய ததா ப்ரியங்கோஃ| ததா மதூகஸ்ய ததாऽஸநஸ்ய க்ஷாராஃ ப்ரயோஜ்யா விதிநைவ தேந||௯௪||

ருதிரே ஸபித்தே இதி ரக்தபித்தே| யுக்த்யா யுக்தஸ்யேதி மாத்ரயா யுக்தஸ்ய க்ஷாரஸ்ய ப்ரயோகஃ; யுக்திஶப்தோऽத்ர மாத்ராவசநஃ| யத்யபி க்ஷாரஸ்தீக்ஷ்ண உக்தஸ்ததாऽபி கண்டஸ்தகபவிலயநார்தமுத்பலநாலாதிகதகுணாநுவிதாநாத் க்ஷாரோ தீயத ஏவ ரக்தபித்தே; ரக்தபித்தஹரத்வப்ரபாவாதுத்பலநாலதிக்ஷாரோ பவத்யேவ ரக்தபித்தஹரஃ, யேந தீக்ஷ்ணாநி த்ரவ்யாணி பரித்யஜ்யோத்பலநாலாதீந்யேவ க்ஷாரார்தமாஹ| நநு, உத்பலாதீநாமக்நிதாஹாச்சீதத்வமபயாத்யேவ, உக்தஂ ச வார்திகே க்ஷீரஸ்வாமிதத்தேந- “ஶீதஂ ஜஹதி பூயிஷ்டஂ தக்தஂ ஸபதி ஸோமதாம்” இதி சேத்தஷ்டோ ஹி பஸ்மந்யபி குணோதய இதி||௯௩-௯௪||

Adhikarana 31 (95-96) · Śloka 96

ஶதாவரீதாடிமதிந்திடீகஂ காகோலிமேதே மதுகஂ விதாரீம்| பிஷ்ட்வா ச மூலஂ பலபூரகஸ்ய கதஂ பசேத் க்ஷீரசதுர்குணஂ ஜ்ஞஃ||௯௫|| காஸஜ்வராநாஹவிபந்தஶூலஂ தத்ரக்தபித்தஂ ச கதஂ நிஹந்யாத்| யத் பஞ்சமூலைரத பஞ்சபிர்வா ஸித்தஂ கதஂ தச்ச ததர்தகாரி||௯௬|| இதி ஶதாவர்யாதிகதம்|

பலபூரகோ பீஜபூரகஃ| பஞ்ச பஞ்சமூலாநி ரஸாயநோக்தாநி| ததர்தகாரீதி அநந்தரோக்தஶதாவர்யாதிகதாநுகாரி||௯௫-௯௬||

Adhikarana 32 (97-101) · Śloka 101

கஷாயயோகா ய இஹோபதிஷ்டாஸ்தே சாவபீடே பிஷஜா ப்ரயோஜ்யாஃ| க்ராணாத் ப்ரவத்தஂ ருதிரஂ ஸபித்தஂ யதா பவேந்நிஃஸததுஷ்டதோஷம்||௯௭|| ரக்தே ப்ரதுஷ்டே ஹ்யவபீடபந்தே துஷ்டப்ரதிஶ்யாயஶிரோவிகாராஃ| ரக்தஂ ஸபூயஂ குணபஶ்ச கந்தஃ ஸ்யாத் க்ராணநாஶஃ கமயஶ்ச துஷ்டாஃ||௯௮|| நீலோத்பலஂ கைரிகஶங்கயுக்தஂ ஸசந்தநஂ ஸ்யாத்து ஸிதாஜலேந| நஸ்யஂ ததாऽऽம்ராஸ்திரஸஃ ஸமங்கா ஸதாதகீமோசரஸஃ ஸலோத்ரஃ||௯௯|| த்ராக்ஷாரஸஸ்யேக்ஷுரஸஸ்ய நஸ்யஂ க்ஷீரஸ்ய தூர்வாஸ்வரஸஸ்ய சைவ| யவாஸமூலாநி பலாண்டுமூலஂ நஸ்யஂ ததா தாடிமபுஷ்பதோயம்||௧௦௦|| ப்ரியாலதைலஂ மதுகஂ பயஶ்ச ஸித்தஂ கதஂ மாஹிஷமாஜிகஂ வா| ஆம்ராஸ்திபூர்வைஃ பயஸா ச நஸ்யஂ ஸஸாரிவைஃ ஸ்யாத் கமலோத்பலைஶ்ச||௧௦௧||

க்ராணப்ரவத்தரக்தபித்தசிகித்ஸிதமாஹ- கஷாயயோகா இத்யாதி| கஷாயயோகா இதி உஶீரகாலீயகேத்யாதிநா யே கஷாயயோகா உக்தாஸ்தே க்ராணப்ரவத்தே ரக்தபித்தே ப்ரதேயாஃ| அவபீடஶ்ச த்ரவ்யமாபோதிதஂ கத்வா பீடயித்வா ரஸோ தீயதே யஃ ஸ உச்யதே; அயஂ ச நிஃஸதே ரக்ததோஷே ஸதி தேயஃ; விபர்யயே தோஷமாஹ- ரக்த இத்யாதி| ஸிதாஜலேநேதி ஶர்கராஜலேந| நீலோத்பலாதீநி கல்கீகத்ய அவபீடோ தேயஃ| ப்ரியாலதைலமித்யாதௌ மதுககல்கேந பயஸா த்ரவேண ஸாத்யஂ ப்ரியாலதைலஂ கதஂ மாஹிஷமாஜஂ வா| ஆம்ராஸ்திபூர்வைரிதி ‘நஸ்யஂ ததாऽऽம்ராஸ்திரஸஃ ஸமங்கா’ இத்யாதியோகோக்தைஃ| ஸாரிவாகமலோத்பலாநி ச கல்கஃ, பயோ த்ரவ இதி ஜ்ஞேயம்||௯௭-௧௦௧||

Adhikarana 33 (102-109) · Śloka 109

பத்ரஶ்ரியஂ லோஹிதசந்தநஂ ச ப்ரபௌண்டரீகஂ கமலோத்பலே ச| உஶீரவாநீரஜலஂ மணாலஂ ஸஹஸ்ரவீர்யா மதுகஂ பயஸ்யா||௧௦௨|| ஶாலீக்ஷுமூலாநி யவாஸகுந்த்ராமூலஂ நலாநாஂ குஶகாஶயோஶ்ச| குசந்தநஂ ஶைவலமப்யநந்தா காலாநுஸார்யா தணமூலமத்திஃ||௧௦௩|| மூலாநி புஷ்பாணி ச வாரிஜாநாஂ ப்ரலேபநஂ புஷ்கரிணீமதஶ்ச| உதும்பராஶ்வத்தமதூகலோத்ராஃ கஷாயவக்ஷாஃ ஶிஶிராஶ்ச ஸர்வே||௧௦௪|| ப்ரதேஹகல்பே பரிஷேசநே ச ததாऽவகாஹே கததைலஸித்தௌ| ரக்தஸ்ய பித்தஸ்ய ச ஶாந்திமிச்சந் பத்ரஶ்ரியாதீநி பிஷக் ப்ரயுஞ்ஜ்யாத்||௧௦௫|| தாராகஹஂ பூமிகஹஂ ஸுஶீதஂ வநஂ ச ரம்யஂ ஜலவாதஶீதம்| வைதூர்யமுக்தாமணிபாஜநாநாஂ ஸ்பர்ஶாஶ்ச தாஹே ஶிஶிராம்புஶீதாஃ||௧௦௬|| பத்ராணி புஷ்பாணி ச வாரிஜாநாஂ க்ஷௌமஂ ச ஶீதஂ கதலீதலாநி| ப்ரச்சாதநார்தஂ ஶயநாஸநாநாஂ பத்மோத்பலாநாஂ ச தலாஃ ப்ரஶஸ்தாஃ||௧௦௭|| ப்ரியங்குகாசந்தநரூஷிதாநாஂ ஸ்பர்ஶாஃ ப்ரியாணாஂ ச வராங்கநாநாம்| தாஹே ப்ரஶஸ்தாஃ ஸஜலாஃ ஸுஶீதாஃ பத்மோத்பலாநாஂ ச கலாபவாதாஃ||௧௦௮|| ஸரித்த்ரதாநாஂ ஹிமவத்தரீணாஂ சந்த்ரோதயாநாஂ கமலாகராணாம்| மநோऽநுகூலாஃ ஶிஶிராஶ்ச ஸர்வாஃ கதாஃ ஸரக்தஂ ஶமயந்தி பித்தம்||௧௦௯||

பத்ரஶ்ரியாதீநி ப்ரலேபார்தமாஹ| வாநீரம் உஶீரபேத ஏவ ஸுகந்திமூலம்| காலாநுஸார்யா ஶீதலம்| ஶிஶிராஶ்ச ஸர்வே இத்யந்தேந லேபவிதாநம்| பத்மோத்பலாநாஂ ச கலாபவாதா இதி பத்மோத்பலஸமூஹகதவாதா இத்யர்தஃ||௧௦௨-௧௦௯||

Adhikarana 34 (110-111) · Śloka 111

தத்ர ஶ்லோகௌ- ஹேதுஂ வத்திஂ ஸஞ்ஜ்ஞாஂ ஸ்தாநஂ லிங்கஂ பதக் ப்ரதுஷ்டஸ்ய| மார்கௌ ஸாத்யமஸாத்யஂ யாப்யஂ கார்யக்ரமஂ சைவ||௧௧௦|| பாநாந்நமிஷ்டமேவ ச வர்ஜ்யஂ ஸஂஶோதநஂ ச ஶமநஂ ச| குருருக்தவாந்யதாவச்சிகித்ஸிதே ரக்தபித்தஸ்ய||௧௧௧||

ஹேதுமித்யாதிநாऽத்யாயார்தஸங்க்ரஹோ வ்யக்த ஏவ||௧௧௦-௧௧௧||

Adhikarana puShpikA · Śloka 4

இத்யக்நிவேஶகதே தந்த்ரே சரகப்ரதிஸஂஸ்கதே சிகித்ஸிதஸ்தாநே ரக்தபித்தசிகித்ஸிதஂ நாம சதுர்தோऽத்யாயஃ||௪||

இதி ஶ்ரீசக்ரபாணிதத்தகதாயாயுர்வேததீபிகாயாஂ சரகதாத்பர்யடீகாயாஂ சிகித்ஸாஸ்தாநே ரக்தபித்தசிகித்ஸிதஂ நாம சதுர்தோऽத்யாயஃ||௪||