Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತಸ್ತೃಷ್ಣಾಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ||೧|| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹ ಭಗವಾನಾತ್ರೇಯಃ||೨||
अथातस्तृष्णाचिकित्सितं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
ವಿಸರ್ಪೇ ಪ್ರಾಯೇಣ ತೃಷ್ಣಾ ಉಪದ್ರವರೂಪಾ ಭವತೀತಿ ವಿಸರ್ಪಾನನ್ತರಂ ತೃಷ್ಣಾಚಿಕಿತ್ಸಿತಮುಚ್ಯತೇ||೧-೨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ಜ್ಞಾನಪ್ರಶಮತಪೋಭಿಃ ಖ್ಯಾತೋಽತ್ರಿಸುತೋ ಜಗದ್ಧಿತೇಽಭಿರತಃ| ತೃಷ್ಣಾನಾಂ ಪ್ರಶಮಾರ್ಥಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ಪ್ರಾಹ ಪಞ್ಚಾನಾಮ್||೩||
ज्ञानप्रशमतपोभिः ख्यातोऽत्रिसुतो जगद्धितेऽभिरतः| तृष्णानां प्रशमार्थं चिकित्सितं प्राह पञ्चानाम्||३||
🔊 Audio coming soon
ಜ್ಞಾನೇತ್ಯಾದೌ ಜ್ಞಾನಂ ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನಂ, ಪ್ರಶಮಃ ಶಾನ್ತಿಃ, ತಪಃ ಚಾನ್ದ್ರಾಯಣಾದಿ| ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾವಿಧಾಯಕೋ ಗ್ರನ್ಥಃ, ನಿದಾನಾದ್ಯಭಿಧಾನಂ ಚ ಚಿಕಿತ್ಸಾರ್ಥಮೇವ, ನಿದಾನಾದಿಜ್ಞಾನಪೂರ್ವಕತ್ವಾಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಾಯಾಃ | ಪಞ್ಚಾನಾಮಿತಿ ವಚನೇನ ಪಞ್ಚಾನಾಮಪಿ ಚಿಕಿತ್ಸಾವಿಷಯತ್ವಂ ದರ್ಶಯತಿ, ನಹಿ ಕಾಸಶ್ವಾಸವದಸ್ಯಾಸಾಧ್ಯತ್ವಂ ಕಸ್ಯಾಶ್ಚಿದತ್ರೇತ್ಯರ್ಥಃ, ತಥಾ ಸುಶ್ರುತೋಕ್ತಾತಿರಿಕ್ತತೃಷ್ಣಾದ್ವಯಾನ್ತರ್ಭಾವಂ ಪಞ್ಚಸ್ವೇವ ಸೂಚಯತಿ| ಉಕ್ತಂ ಹಿ ಸುಶ್ರುತೇ- “ತಿಸ್ರಃ ಸ್ಮೃತಾಸ್ತಾಃ ಕ್ಷತಜಾ ಚತುರ್ಥೀ ಕ್ಷಯಾತ್ತಥಾ ಹ್ಯಾಮಸಮುದ್ಭವಾ ಚ| ಸ್ಯಾತ್ ಸಪ್ತಮೀ ಭಕ್ತನಿಮಿತ್ತಜಾ ಚ” (ಸು.ಉ.ಅ.೪೮) ಇತಿ||೩||
Adhikarana 3 (4-7) · Śloka 7
ಕ್ಷೋಭಾದ್ಭಯಾಚ್ಛ್ರಮಾದಪಿ ಶೋಕಾತ್ಕ್ರೋಧಾದ್ವಿಲಙ್ಘನಾನ್ಮದ್ಯಾತ್| ಕ್ಷಾರಾಮ್ಲಲವಣಕಟುಕೋಷ್ಣರೂಕ್ಷಶುಷ್ಕಾನ್ನಸೇವಾಭಿಃ||೪|| ಧಾತುಕ್ಷಯಗದಕರ್ಷಣವಮನಾದ್ಯತಿಯೋಗಸೂರ್ಯಸನ್ತಾಪೈಃ| ಪಿತ್ತಾನಿಲೌ ಪ್ರವೃದ್ಧೌ ಸೌಮ್ಯಾನ್ಧಾತೂಂಶ್ಚ ಶೋಷಯತಃ||೫|| ರಸವಾಹಿನೀಶ್ಚ ನಾಲೀರ್ಜಿಹ್ವಾಮೂಲಗಲತಾಲುಕಕ್ಲೋಮ್ನಃ | ಸಂಶೋಷ್ಯ ನೃಣಾಂ ದೇಹೇ ಕುರುತಸ್ತೃಷ್ಣಾಂ ಮಹಾಬಲಾವೇತೌ||೬|| ಪೀತಂ ಪೀತಂ ಹಿ ಜಲಂ ಶೋಷಯತಸ್ತಾವತೋ ನ ಯಾತಿ ಶಮಮ್| ಘೋರವ್ಯಾಧಿಕೃಶಾನಾಂ ಪ್ರಭವತ್ಯುಪಸರ್ಗಭೂತಾ ಸಾ||೭||
क्षोभाद्भयाच्छ्रमादपि शोकात्क्रोधाद्विलङ्घनान्मद्यात्| क्षाराम्ललवणकटुकोष्णरूक्षशुष्कान्नसेवाभिः||४|| धातुक्षयगदकर्षणवमनाद्यतियोगसूर्यसन्तापैः| पित्तानिलौ प्रवृद्धौ सौम्यान्धातूंश्च शोषयतः||५|| रसवाहिनीश्च नालीर्जिह्वामूलगलतालुकक्लोम्नः | संशोष्य नृणां देहे कुरुतस्तृष्णां महाबलावेतौ||६|| पीतं पीतं हि जलं शोषयतस्तावतो न याति शमम्| घोरव्याधिकृशानां प्रभवत्युपसर्गभूता सा||७||
🔊 Audio coming soon
ಕ್ಷೋಭಾದಿತ್ಯಾದ್ಯುಕ್ತನಿದಾನಸ್ಯ ಯಥಾಯೋಗ್ಯತಯಾ ವಾತಕರ್ತೃತ್ವಂ ವಾತಪಿತ್ತಕರ್ತೃತ್ವಂ ಚೋನ್ನೇಯಮ್| ಪಿತ್ತಾನಿಲಾವಿತ್ಯಾದಿಃ ಸರ್ವತೃಷ್ಣಾಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಿಗ್ರನ್ಥಃ| ಸೌಮ್ಯಾನ್ ಧಾತೂನಿತಿ ಕಫರಸೋದಕಾನಿ ಸೋಮಗುಣಾತಿರಿಕ್ತಾನಿ| ಪ್ರದೂಷಯತ ಇತಿ ಶೋಷಣೇನ ದೂಷಯತಃ| ಕ್ಲೋಮ್ನ ಇತಿ ದ್ವಿತೀಯಾಬಹುವಚನಾನ್ತಮ್| ದೇಹೇ ಇತ್ಯನೇನ ಏತಾಸಾಂ ತೃಷ್ಣಾನಾಂ ಶಾರೀರತ್ವಂ ದರ್ಶಯತಿ| ಯಾ ಹಿ ಮಾನಸೀ ತೃಷ್ಣಾ ಸಾ ಶಾರೀರೇ “ಇಚ್ಛಾದ್ವೇಷಾತ್ಮಿಕಾ ತೃಷ್ಣಾ ಸುಖದುಃಖಾತ್ ಪ್ರವರ್ತತೇ” (ಶಾ.ಅ.೧) ಇತ್ಯಾದಾವುಕ್ತಾ; ಇಯಂ ತು ದೇಹಾಶ್ರಯದೋಷಕಾರಣಾ ಸತೀ ದೇಹಜೈವೇತಿ ಭಾವಃ| ಸ್ವಾಭಾವಿಕತೃಷ್ಣಾಯಾಮಪಿ ವಾತಪಿತ್ತೇ ಆರಮ್ಭಕೇ ಏವ ತತ್ ಕಿಂ ಸಾಽಪ್ಯತ್ರ ನ ಗೃಹ್ಯತೇ? ಮೈವಂ, ತಸ್ಯಾ ಉಚಿತದ್ರವಪಾನೇನೈವಾಭಿಪ್ರೇತೇನ ಪ್ರಶಮಾದಿಹ ಅಸ್ವಾಭಾವಿಕವ್ಯಾಧಿಪ್ರಕರಣೇ ನಾಧಿಕಾರ ಇತಿ ಹೃದಿ ಕೃತ್ವಾ| ಸ್ವಾಭಾವಿಕತೃಷ್ಣಾಕರವಾತಪಿತ್ತಾಭ್ಯಾಂ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣತೃಷ್ಣಾರಮ್ಭಕವಾತಪಿತ್ತಯೋರ್ವಿಶೇಷಮಾಹ- ಪೀತಂ ಪೀತಮಿತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರಕೃತತೃಷ್ಣಾರಮ್ಭಕೌ ಪಿತ್ತವಾತೌ ಪೀತಂ ಪೀತಂ ಜಲಂ ಶೋಷಯತಃ, ಅತೋ ಜಲಶೋಷಣತ್ವಾದ್ಧೇತೋರ್ನ ಶಮಂ ಯಾತಿ ಪುರುಷಃ; ಸ್ವಾಭಾವಿಕ್ಯಾಂ ಜಲಂ ಪೀತ್ವಾ ಶಾನ್ತಿಮಧಿಗಚ್ಛತೀತಿ ಭಾವಃ| ಉಪದ್ರವರೂಪತೃಷ್ಣೋತ್ಪಾದಮಾಹ- ಘೋರೇತ್ಯಾದಿ| ಉಪಸರ್ಗಭೂತಾ ಇತಿ ಉಪದ್ರವರೂಪಾ||೪-೭||
Adhikarana 4 (8) · Śloka 8
ಪ್ರಾಗ್ರೂಪಂ ಮುಖಶೋಷಃ, ಸ್ವಲಕ್ಷಣಂ ಸರ್ವದಾಽಮ್ಬುಕಾಮಿತ್ವಮ್| ತೃಷ್ಣಾನಾಂ ಸರ್ವಾಸಾಂ ಲಿಙ್ಗಾನಾಂ ಲಾಘವಮಪಾಯಃ||೮||
प्राग्रूपं मुखशोषः, स्वलक्षणं सर्वदाऽम्बुकामित्वम्| तृष्णानां सर्वासां लिङ्गानां लाघवमपायः||८||
🔊 Audio coming soon
ತೃಷ್ಣಾಪ್ರಾಗ್ರೂಪಮಾಹ- ಪ್ರಾಗ್ರೂಪಮಿತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರಾಗ್ರೂಪಕಥನೇ ಏವ ಮಧ್ಯೇ ತೃಷ್ಣಾನಾಮವ್ಯಭಿಚಾರಿಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ಸ್ವಲಕ್ಷಣಮಿತ್ಯಾದಿ| ಸ್ವಲಕ್ಷಣಮಿತಿ ಅವ್ಯಭಿಚಾರಿಲಕ್ಷಣಂ; ಯಥಾ- ಜ್ವರಸ್ಯ ಸನ್ತಾಪಃ, ಶ್ವಯಥೋರುತ್ಸೇಧಃ| ಪುನಃ ಪ್ರಕೃತಂ ಪ್ರಾಗ್ರೂಪಮಾಹ- ಲಿಙ್ಗಾನಾಂ ಲಾಘವಮಪಾಯ ಇತಿ|- ಲಿಙ್ಗಾನಾಂ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣವಾತಾದಿಜತೃಷ್ಣಾಲಿಙ್ಗಾನಾಂ ಲಾಘವಮಲ್ಪತ್ವಂ ಕೇಷಾಞ್ಚಿಚ್ಚಾಭಾವಃ ಪೂರ್ವರೂಪಂ ತೃಷ್ಣಾನಾಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ತೇನ ಪೂರ್ವರೂಪಾವಸ್ಥಾಯಾಂ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಲಕ್ಷಣಾನಿ ಕಾನಿಚಿನ್ನ ಭವನ್ತ್ಯೇವ, ಯಾನಿ ಚ ಭವನ್ತಿ ತಾನ್ಯಲ್ಪತಯಾಽಸ್ಫುಟಾನಿ ಭವನ್ತಿ| ಉಕ್ತಂ ಚ- “ಅವ್ಯಕ್ತಂ ಲಕ್ಷಣಂ ತಸ್ಯ ಪೂರ್ವರೂಪಮಿತಿ ಸ್ಮೃತಮ್” (ಚಿ.ಅ.೧೧) ಇತಿ| ಕಿಂವಾ ಯದೇತತ್ ಪ್ರಾಗ್ರೂಪಂ ಮುಖಶೋಷಃ, ಸ್ವಲಕ್ಷಣಂ ಸರ್ವದಾಮ್ಬುಕಾಮಿತ್ವಂ, ಏತತ್ ಪ್ರಾಗ್ರೂಪಂ ಸ್ವಲಕ್ಷಣಂ ಚ ತೃಷ್ಣಾನಾಂ; ತೇನ ಮುಖಶೋಷಾಮ್ಬುಕಾಮಿತ್ವೇ ಸ್ವಲಕ್ಷಣೇ ತಥಾ ಪೂರ್ವರೂಪೇ ಚ ಭವತಃ, ಪೂರ್ವರೂಪಾವಸ್ಥಾಯಾಂ ತ್ವಪ್ರಬಲೇ ಮುಖಶೋಷಾಮ್ಬುಕಾಮಿತ್ವೇ ಜ್ಞೇಯೇ| ಯೇ ತು ‘ಪ್ರಾಗ್ರೂಪಂ ಮುಖಶೋಷಃ ಸ್ವರಕ್ಷಯಃ ಸರ್ವದಾಽಮ್ಬುಕಾಮಿತ್ವಮ್’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ, ತೇಷಾಂ ಮತೇ ತೃಷ್ಣಾಯಾಃ ಸ್ವಲಕ್ಷಣಂ ನೋಕ್ತಂ ಸ್ಯಾತ್| ಉಕ್ತಂ ಚ ಹಾರೀತೇಽಪಿ ತೃಷ್ಣಾಸ್ವಲಕ್ಷಣಂ- “ಸ್ವಲಕ್ಷಣಂ ತು ತೃಷ್ಣಾನಾಂ ಸರ್ವದಾಽಮ್ಬುಪಿಪಾಸಿತಾ” ಇತಿ| ಕಿಂವಾ ಮುಖಶೋಷಸ್ವರಕ್ಷಯೇ ಏವ ಪೂರ್ವರೂಪಂ, ಸರ್ವದಾಽಮ್ಬುಕಾಮಿತ್ವಂ ಚ ಸ್ವಲಕ್ಷಣಂ, ಲಿಙ್ಗಾನಾಂ ಚ ಲಾಘವಂ ರೋಗರೂಪಾಯಾಸ್ತೃಷ್ಣಾಯಾ ಅಪಾಯೋ ಗಮನಮಿತ್ಯರ್ಥಃ; ಅಯಮೇವ ತೃಷ್ಣಾವ್ಯುಪರಮೋ ಯದ್ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಲಿಙ್ಗಾನಾಮಲ್ಪತ್ವಂ, ಸರ್ವಥೋಚ್ಛೇದೋ ಹಿ ತೃಷ್ಣಾಲಕ್ಷಣಾನಾಂ ನ ಭವತ್ಯೇವ, ಸಹಜತೃಷ್ಣಾಗ್ರಸ್ತತ್ವೇನೈತಲ್ಲಕ್ಷಣಾನಾಮಲ್ಪಮಾತ್ರತಯಾಽವಸ್ಥಾನಾತ್| ಕೈಶ್ಚಿತ್ತು ಲಿಙ್ಗಾನಾಂ ಲಾಘವಮಾಶೂತ್ಪಾದಃ, ಸ ಚ ಅಪಾಯೋ ಮರಣಮಿತಿ ಕೃತ್ವಾ ತೃಷ್ಣಾನಾಮಸಾಧ್ಯತಾಲಕ್ಷಣಮಿದಮುಚ್ಯತೇ, ತನ್ನಾತಿಮನೋಹರಮ್||೮||
Adhikarana 5 (9-10) · Śloka 10
ಮುಖಶೋಷಸ್ವರಭೇದಭ್ರಮಸನ್ತಾಪಪ್ರಲಾಪಸಂಸ್ತಮ್ಭಾನ್| ತಾಲ್ವೋಷ್ಠಕಣ್ಠಜಿಹ್ವಾಕರ್ಕಶತಾಂ ಚಿತ್ತನಾಶಂ ಚ||೯|| ಜಿಹ್ವಾನಿರ್ಗಮಮರುಚಿಂ ಬಾಧಿರ್ಯಂ ಮರ್ಮದೂಯನಂ ಸಾದಮ್| ತೃಷ್ಣೋದ್ಭೂತಾ ಕುರುತೇ, ಪಞ್ಚವಿಧಾಂ ಲಿಙ್ಗತಃ ಶೃಣು ತಾಮ್||೧೦||
मुखशोषस्वरभेदभ्रमसन्तापप्रलापसंस्तम्भान्| ताल्वोष्ठकण्ठजिह्वाकर्कशतां चित्तनाशं च||९|| जिह्वानिर्गममरुचिं बाधिर्यं मर्मदूयनं सादम्| तृष्णोद्भूता कुरुते, पञ्चविधां लिङ्गतः शृणु ताम्||१०||
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವತೃಷ್ಣಾನಾಮುಪದ್ರವಾನಾಹ- ಮುಖಶೋಷೇತ್ಯಾದಿ| ಉದ್ಭೂತೇತಿ ವೃದ್ಧಾ| ಯೇ ತು ಮುಖಶೋಷಾದೀನಿ ಲಕ್ಷಣಾನ್ಯಾಹುಸ್ತನ್ಮತೇ ತೃಷ್ಣೋಪದ್ರವಾನಾಮಭಿಧಾನಂ ನ ಸ್ಯಾತ್, ಉಪದ್ರವಾಶ್ಚಾಧ್ಯಾಯಸಙ್ಗ್ರಹೇ ಸಙ್ಗೃಹೀತಾಃ; ತೇನಾತಿಶಯವೃದ್ಧಾ ಮುಖಶೋಷಾದಯ ಉಪದ್ರವಾಃ, ವೃದ್ಧಾಸ್ತು ಲಿಙ್ಗಮಿತಿ ವ್ಯವಸ್ಥಾ||೯-೧೦||
Adhikarana 6 (11) · Śloka 11
ಅಬ್ಧಾತುಂ ದೇಹಸ್ಥಂ ಕುಪಿತಃ ಪವನೋ ಯದಾ ವಿಶೋಷಯತಿ| ತಸ್ಮಿಞ್ಶುಷ್ಕೇ ಶುಷ್ಯತ್ಯಬಲಸ್ತೃಷ್ಯತ್ಯಥ ವಿಶುಷ್ಯನ್||೧೧||
अब्धातुं देहस्थं कुपितः पवनो यदा विशोषयति| तस्मिञ्शुष्के शुष्यत्यबलस्तृष्यत्यथ विशुष्यन्||११||
🔊 Audio coming soon
ಅಬ್ಧಾತುಮಿತ್ಯಾದಿನಾ ಪಞ್ಚಾನಾಂ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತ್ಯಾದ್ಯಾಹ| ದೇಹಸ್ಥಮಿತಿ ದೇಹೇ ನಾನಾರಸಾದಿರೂಪತಯಾ ಸ್ಥಿತಮ್| ಶುಷ್ಕೇಽಬ್ಧಾತೌ ಶುಷ್ಯತೀತಿ ಯೋಜ್ಯಮ್||೧೧||
Adhikarana 7 (12) · Śloka 12
ನಿದ್ರಾನಾಶಃ ಶಿರಸೋ ಭ್ರಮಸ್ತಥಾ ಶುಷ್ಕವಿರಸಮುಖತಾ ಚ ಸ್ರೋತೋಽವರೋಧ ಇತಿ ಚ ಸ್ಯಾಲ್ಲಿಙ್ಗಂ ವಾತತೃಷ್ಣಾಯಾಃ||೧೨||
निद्रानाशः शिरसो भ्रमस्तथा शुष्कविरसमुखता च स्रोतोऽवरोध इति च स्याल्लिङ्गं वाततृष्णायाः||१२||
🔊 Audio coming soon
ಸ್ರೋತೋವರೋಧ ಇತಿ ಅತ್ಯುಪಘಾತಃ ||೧೨||
Adhikarana 8 (13-14) · Śloka 14
ಪಿತ್ತಂ ಮತಮಾಗ್ನೇಯಂ ಕುಪಿತಂ ಚೇತ್ತಾಪಯತ್ಯಪಾಂ ಧಾತುಮ್| ಸನ್ತಪ್ತಃ ಸ ಹಿ ಜನಯೇತ್ತೃಷ್ಣಾಂ ದಾಹೋಲ್ಬಣಾಂ ನೄಣಾಮ್||೧೩|| ತಿಕ್ತಾಸ್ಯತ್ವಂ ಶಿರಸೋ ದಾಹಃ ಶೀತಾಭಿನನ್ದತಾ ಮೂರ್ಚ್ಛಾ| ಪೀತಾಕ್ಷಿಮೂತ್ರವರ್ಚಸ್ತ್ವಮಾಕೃತಿಃ ಪಿತ್ತತೃಷ್ಣಾಯಾಃ||೧೪||
पित्तं मतमाग्नेयं कुपितं चेत्तापयत्यपां धातुम्| सन्तप्तः स हि जनयेत्तृष्णां दाहोल्बणां नॄणाम्||१३|| तिक्तास्यत्वं शिरसो दाहः शीताभिनन्दता मूर्च्छा| पीताक्षिमूत्रवर्चस्त्वमाकृतिः पित्ततृष्णायाः||१४||
🔊 Audio coming soon
ಪಿತ್ತಮಿತ್ಯಾದಿನಾ ಪಿತ್ತಜಾಮಾಹ| ಶರೀರಸಙ್ಖ್ಯಾಶಾರೀರೇ ಪಿತ್ತಮಾಪ್ಯಮುಕ್ತಂ “ಯದ್ದ್ರವಸರಸ್ನಿಗ್ಧಮನ್ದಮೃದುಪಿಚ್ಛಿಲಂ ರಸರುಧಿರವಸಾಕಫಪಿತ್ತಮೂತ್ರಸ್ವೇದಾದಿ ತದಾಪ್ಯಂ ರಸೋ ರಸನಂ ಚ” (ಶಾ.ಅ.೭) ಇತ್ಯನೇನ, ತಥಾ ತತ್ರೈವ “ಯತ್ ಪಿತ್ತಮೂಷ್ಮಾ ಯೋ, ಯಾ ಚ ಶರೀರೇ ಭಾಃ, ತತ್ ಸರ್ವಮಾಗ್ನೇಯಮ್” ಇತ್ಯನೇನ ದ್ವಯಾತ್ಮಕತ್ವಂ ಪಿತ್ತಸ್ಯ ಯದ್ಯಪ್ಯುಕ್ತಂ, ತಥಾಽಪ್ಯಾಗ್ನೇಯಾಕಾರತ್ವಾದ್ ಬಾಹುಲ್ಯಾತ್ ಪಿತ್ತಮಾಗ್ನೇಯಮೇವೇತಿ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಪಿತ್ತಂ ಮತಮಾಗ್ನೇಯಮಿತಿ; ದ್ವಯಾತ್ಮಕತ್ವೇಽಪಿ ಚ ಪಿತ್ತಸ್ಯಾಗ್ನೇಯಾಂಶಪ್ರಾಧಾನ್ಯಾದನ್ಯತ್ರಾಪಿ ಸೌಮ್ಯಾಗ್ನೇಯವಾಯವ್ಯವಿಕಾರಭೇದೇ ಪೈತ್ತಿಕವಿಕಾರಾ ಆಗ್ನೇಯತ್ವೇನ ಗೃಹೀತಾ ಏವ | ಸನ್ತಪ್ತಃ ಸ ಹೀತಿ ಅಬ್ಧಾತುಃ ಸನ್ತಪ್ತಃ| ‘ಸನ್ತಪ್ತಂ ಹಿ’ ಇತಿ ಪಾಠಪಕ್ಷೇ ಪಿತ್ತಮೇವ ಜನಯೇದಿತಿ ಯೋಜ್ಯಮ್| ಯದಾಽಬ್ಧಾತುರ್ಜನಯತಿ ತದಾ ಪಿತ್ತಸನ್ತಪ್ತ ಏವ ಜನಯತೀತಿ ಪಿತ್ತಸ್ಯೈವ ಕರ್ತೃತ್ವಮ್||೧೩-೧೪||
Adhikarana 9 (15) · Śloka 15
ತೃಷ್ಣಾ ಯಾಽಽಮಪ್ರಭವಾ ಸಾಽಪ್ಯಾಗ್ನೇಯಾಽಽಮಪಿತ್ತಜನಿತತ್ವಾತ್ | ಲಿಙ್ಗಂ ತಸ್ಯಾಶ್ಚಾರುಚಿರಾಧ್ಮಾನಕಫಪ್ರಸೇಕೌ ಚ||೧೫||
तृष्णा याऽऽमप्रभवा साऽप्याग्नेयाऽऽमपित्तजनितत्वात् | लिङ्गं तस्याश्चारुचिराध्मानकफप्रसेकौ च||१५||
🔊 Audio coming soon
ತೃಷ್ಣೇತ್ಯಾದಿನಾಽಽಮಜಾಮಾಹ| ಆಮಶಬ್ದೇನ ಚೇಹ ಲಕ್ಷಣಯಾ ಆಮಸಮಾನಚಿಕಿತ್ಸಿತ ಆಮಸಮಾನಲಕ್ಷಣಶ್ಚ ಕಫೋಽಪಿ ಗೃಹ್ಯತೇ| ತೇನಾಮಪ್ರಭವಾಯಾ ವ್ಯುತ್ಪಾದನೇನ ಕಫಜಾಽಪಿ ಸುಶ್ರುತೋಕ್ತಾ ಗೃಹೀತೈವೇಹ| ಸಾಽಪ್ಯಾಗ್ನೇಯೇತ್ಯನೇನ ಪೂರ್ವಪರಿಜ್ಞಾತಂ ಸರ್ವಾಸಾಂ ವಾತಪಿತ್ತಜನ್ಯತ್ವಂ ಸಮುನ್ನಯತಿ| ವಾತಶ್ಚ ತೃಷ್ಣಾಕಾರಣತ್ವೇನೋಕ್ತೋಽಪ್ಯತ್ರಾಪ್ರಧಾನಂ, ಪಿತ್ತಮೇವ ತು ಪ್ರಧಾನಮಿತೀಹ ವಾತಾಕಥನಾದುನ್ನೀಯತೇ| ಅನ್ಯತ್ರಾಪ್ಯುಕ್ತಂ- “ದರ್ಶನಂ ಪಕ್ತಿರೂಷ್ಮಾ ಚ ಕ್ಷುತ್ತೃಷ್ಣಾ ದೇಹಮಾರ್ದವಮ್| ಪ್ರಭಾಪ್ರಸಾದೌ ಮೇಧಾ ಚ ಪಿತ್ತಕರ್ಮಾವಿಕಾರಜಮ್” (ಸೂ.ಅ.೧೮) ಇತಿ| ಆಮಪಿತ್ತಜನಿತತ್ವಾದಿತಿ ಆಮಾವರೋಧವೃದ್ಧಪಿತ್ತಜನಿತತ್ವಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ||೧೫||
Adhikarana 10 (16) · Śloka 16
ದೇಹೋ ರಸಜೋಽಮ್ಬುಭವೋ ರಸಶ್ಚ ತಸ್ಯ ಕ್ಷಯಾಚ್ಚ ತೃಷ್ಯೇದ್ಧಿ| ದೀನಸ್ವರಃ ಪ್ರತಾಮ್ಯನ್ ಸಂಶುಷ್ಕಹೃದಯಗಲತಾಲುಃ ||೧೬||
देहो रसजोऽम्बुभवो रसश्च तस्य क्षयाच्च तृष्येद्धि| दीनस्वरः प्रताम्यन् संशुष्कहृदयगलतालुः ||१६||
🔊 Audio coming soon
ದೇಹೋ ರಸಜ ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಕ್ಷಯಜಾಮಾಹ| ಆಹಾರರಸಾತ್ ಸರ್ವಧಾತುಪೋಷಕೋ ಧಾತುರಸ ಉತ್ಪದ್ಯತೇ, ಸ ಚ ರಸೋ ದೇಹಪೋಷಕೋಽಮ್ಬುಭವ ಇತಿ ಆಪ್ಯ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ತಸ್ಯ ಕ್ಷಯಾದಿತಿ ರಸಕ್ಷಯಾತ್ ತೃಷ್ಯತೇ; ರಸಕ್ಷಯಾದಮ್ಬುಕ್ಷಯೋ ಭವತಿ, ತೇನ ಚಾಮ್ಬುಕ್ಷಯೇಣ ಪುರುಷಃ ಪಾನೀಯಪ್ರಾರ್ಥನಾರೂಪತೃಷ್ಣಯಾ ಯುಕ್ತೋ ಭವತೀತಿ ಯುಕ್ತಮಿತಿ ದರ್ಶಯತಿ| ಉಕ್ತಂ ಹಿ ಸುಶ್ರುತೇ- “ದೋಷಧಾತುಮಲಕ್ಷೀಣೋ ಬಲಕ್ಷೀಣೋಽಪಿ ಮಾನವಃ| ಸ್ವಯೋನಿವರ್ಧನಂ ಯತ್ತದನ್ನಪಾನಂ ಪ್ರಕಾಙ್ಕ್ಷತಿ” (ಸು.ಸೂ.ಅ.೧೫) ಇತಿ; ಇಹಾಪಿ ಚೋಕ್ತಂ ‘ತಸ್ಯ ಕ್ಷಯಾಚ್ಚ ತೃಷ್ಯೇದ್ಧಿ’ ಇತಿ||೧೬||
Adhikarana 11 (17) · Śloka 17
ಭವತಿ ಖಲು ಯೋಪಸರ್ಗಾತ್ತೃಷ್ಣಾ ಸಾ ಶೋಷಿಣೀ ಕಷ್ಟಾ| ಜ್ವರಮೇಹಕ್ಷಯಶೋಷಶ್ವಾಸಾದ್ಯುಪಸೃಷ್ಟದೇಹಾನಾಮ್ ||೧೭||
भवति खलु योपसर्गात्तृष्णा सा शोषिणी कष्टा| ज्वरमेहक्षयशोषश्वासाद्युपसृष्टदेहानाम् ||१७||
🔊 Audio coming soon
ಭವತೀತ್ಯಾದಿನೋಪಸರ್ಗಜಾಮಾಹ| ಉಪಸರ್ಗಾದಿತಿ ಜ್ವರಾದ್ಯುಪದ್ರವಾತ್, ಜ್ವರಾದ್ಯುಪದ್ರವರೂಪತಯೇತಿ ಯಾವತ್| ಕಷ್ಟೇತಿ ಕಷ್ಟಸಾಧ್ಯಾ| ಏವಂ ಪ್ರಾಕ್ಸೂತ್ರಿತವಾತಪಿತ್ತಾಮಾಮ್ಬುಕ್ಷಯೋಪಸರ್ಗಾತ್ಮಿಕಾಃ ಪಞ್ಚ ತೃಷ್ಣಾ ವ್ಯಾಹೃತಾಃ| ಅತ್ರೈವ ಸುಶ್ರುತೋಕ್ತಾ ಕಫಜಾ ಆಮಜಾಯಾಮವರುದ್ಧಾ, ಕ್ಷತಜಾ ಉಪಸರ್ಗಾತ್ಮಿಕಾಯಾಮವರುದ್ಧಾ, ಅನ್ನಜಾ ಚಾಮಜಾಯಾಮೇವಾನ್ತರ್ಭಾವನೀಯಾ||೧೭||
Adhikarana 12 (18) · Śloka 18
ಸರ್ವಾಸ್ತ್ವತಿಪ್ರಸಕ್ತಾ ರೋಗಕೃಶಾನಾಂ ವಮಿಪ್ರಸಕ್ತಾನಾಮ್| ಘೋರೋಪದ್ರವಯುಕ್ತಾಸ್ತೃಣಾ ಮರಣಾಯ ವಿಜ್ಞೇಯಾಃ||೧೮||
सर्वास्त्वतिप्रसक्ता रोगकृशानां वमिप्रसक्तानाम्| घोरोपद्रवयुक्तास्तृणा मरणाय विज्ञेयाः||१८||
🔊 Audio coming soon
ಇದಾನೀಂ ತೃಷ್ಣಾನಾಮಸಾಧ್ಯತಾಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ಸರ್ವಾಸ್ತ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಘೋರೋಪದ್ರವಯುಕ್ತೇತಿ ಪೀಡಾಕರೋಪದ್ರವವತೀ||೧೮||
Adhikarana 13 (19-22) · Śloka 22
ನಾಗ್ನಿಂ ವಿನಾ ಹಿ ತರ್ಷಃ ಪವನಾದ್ವಾ ತೌ ಹಿ ಶೋಷಣೇ ಹೇತೂ| ಅಬ್ಧಾತೋರತಿವೃದ್ಧಾವಪಾಂ ಕ್ಷಯೇ ತೃಷ್ಯತೇ ನರೋ ಹಿ||೧೯|| ಗುರ್ವನ್ನಪಯಃಸ್ನೇಹೈಃ ಸಮ್ಮೂರ್ಚ್ಛದ್ಭಿರ್ವಿದಾಹಕಾಲೇ ಚ| ಯಸ್ತೃಷ್ಯೇದ್ವೃತಮಾರ್ಗೇ ತತ್ರಾಪ್ಯನಿಲಾನಲೌ ಹೇತೂ||೨೦|| ತೀಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣರೂಕ್ಷಭಾವಾನ್ಮದ್ಯಂ ಪಿತ್ತಾನಿಲೌ ಪ್ರಕೋಪಯತಿ| ಶೋಷಯತೋಽಪಾಂ ಧಾತುಂ ತಾವೇವ ಹಿ ಮದ್ಯಶೀಲಾನಾಮ್||೨೧|| ತಪ್ತಾಸ್ವಿವ ಸಿಕತಾಸು ಹಿ ತೋಯಮಾಶು ಶುಷ್ಯತಿ ಕ್ಷಿಪ್ತಮ್| ತೇಷಾಂ ಸನ್ತಪ್ತಾನಾಂ ಹಿಮಜಲಪಾನಾದ್ಭವತಿ ಶರ್ಮ||೨೨||
नाग्निं विना हि तर्षः पवनाद्वा तौ हि शोषणे हेतू| अब्धातोरतिवृद्धावपां क्षये तृष्यते नरो हि||१९|| गुर्वन्नपयःस्नेहैः सम्मूर्च्छद्भिर्विदाहकाले च| यस्तृष्येद्वृतमार्गे तत्राप्यनिलानलौ हेतू||२०|| तीक्ष्णोष्णरूक्षभावान्मद्यं पित्तानिलौ प्रकोपयति| शोषयतोऽपां धातुं तावेव हि मद्यशीलानाम्||२१|| तप्तास्विव सिकतासु हि तोयमाशु शुष्यति क्षिप्तम्| तेषां सन्तप्तानां हिमजलपानाद्भवति शर्म||२२||
🔊 Audio coming soon
ಸಮ್ಪ್ರತಿ ತೃಷ್ಣಾನ್ತರಾಣಾಮುಕ್ತತೃಷ್ಣಾಸ್ವೇವಾನ್ತರ್ಭಾವಂ ದರ್ಶಯನ್ನುಕ್ತವಕ್ತವ್ಯತೃಷ್ಣಾನಾಮಪಿ ವಾತ-ಪಿತ್ತ-ಕ್ಷಯಜನ್ಯತ್ವಮಾಹ- ನಾಗ್ನಿಮಿತ್ಯಾದಿ| ಕಸ್ಮಾತ್ ಪುನರಗ್ನಿವಾತೌ ವಿನಾ ತರ್ಷೋ ನ ಭವತೀತ್ಯಾಹ- ತೌ ಹೀತ್ಯಾದಿ| ತೌ ಹಿ ಅತಿವೃದ್ಧೌ ಪಿತ್ತವಾತರೂಪೌ ಅಗ್ನಿಪವನೌ ಅಬ್ಧಾತೋಃ ಶೋಷಣೇ ಹೇತೂ, ತಸ್ಮಾನ್ನಾಗ್ನಿವಾತೌ ವಿನಾ ತರ್ಷ ಇತ್ಯುಕ್ತಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಏವಮಗ್ನಿವಾತಾಭ್ಯಾಂ ಕೃತೇಽಪಾಂ ಕ್ಷಯೇ ಸ್ವರೂಪಾದೇವ ನರಸ್ತೃಷ್ಯತಿ| ಏವಂ ಪಿತ್ತವಾತಕೃತಾಬ್ಧಾತುಕ್ಷಯಜತೃಷ್ಣಾಭೇದಮಭಿಧಾಯ ಅನ್ತರ್ಭಾವನೀಯತೃಷ್ಣಾಭೇದಾನಾಹ- ಗುರ್ವನ್ನೇತ್ಯಾದಿ| ಸಮ್ಮೂರ್ಚ್ಛದ್ಭಿರಿತಿ ಏಕತಾಂ ಗಚ್ಛದ್ಭಿಃ| ಅತ್ರ ವಾತೋ ವೃದ್ಧಃ ಸಮ್ಮೂರ್ಚ್ಛನೇಽನ್ನಸ್ಯ ತೃಷ್ಣಾಕರಃ, ವಿದಾಹಕಾಲೇ ಚ ಯಾ ತೃಷ್ಣಾ ತತ್ರ ಪಿತ್ತಂ ತೃಷ್ಣಾಕರಮ್| ಮದ್ಯಜಾಮಪ್ಯನ್ತರ್ಭಾವಯನ್ನಾಹ- ತೀಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣೇತ್ಯಾದಿ| ಸಿಕತಾಸು ವಾಲುಕಾಸು| ತೇಷಾಮಿತ್ಯುಪಶಮಕಥನಮ್| ಶರ್ಮೇತಿ ಸುಖಮ್||೧೯-೨೨||
Adhikarana 14 (23) · Śloka 23
ಶಿಶಿರಸ್ನಾತಸ್ಯೋಷ್ಮಾ ರುದ್ಧಃ ಕೋಷ್ಠಂ ಪ್ರಪದ್ಯ ತರ್ಷಯತಿ| ತಸ್ಮಾನ್ನೋಷ್ಣಕ್ಲಾನ್ತೋ ಭಜೇತ ಸಹಸಾ ಜಲಂ ಶೀತಮ್ ||೨೩||
शिशिरस्नातस्योष्मा रुद्धः कोष्ठं प्रपद्य तर्षयति| तस्मान्नोष्णक्लान्तो भजेत सहसा जलं शीतम् ||२३||
🔊 Audio coming soon
ಶೀತಮ್ಲಾನಜಾಮನ್ತರ್ಭಾವಯನ್ನಾಹ- ಶಿಶಿರೇತ್ಯಾದಿ| ಶಿಶಿರಂ ಶೀತಮ್| ಊಷ್ಮಾ ರುದ್ಧ ಇತಿ ಶೀತಸ್ಪರ್ಶಜಲೇನ ಬಹಿರನಿರ್ಗಚ್ಛನ್ ರೋಮಕೂಪೈರುಷ್ಮಾಽವರುದ್ಧಃ ಪ್ರತೀಪೀಕೃತಃ, ಏತೇನ ಏತಸ್ಯಾಪಿ ಪಿತ್ತಜತ್ವಮುಕ್ತಮ್| ನ ಸಹಸೇತ್ಯನೇನ ವಿಶ್ರಮ್ಯ ಶೀತಜಲಸೇವಾಯಾಂ ನ ತಥಾವಿಧಾ ತೃಷ್ಣಾ ಭವತೀತಿ ದರ್ಶಯತಿ||೨೩||
Adhikarana 15 (24) · Śloka 24
ಲಿಙ್ಗಂ ಸರ್ವಾಸ್ವೇತಾಸ್ವನಿಲಕ್ಷಯಪಿತ್ತಜಂ ಭವತ್ಯಥ ತು| ಪೃಥಗಾಗಮಾಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮತಃ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ತೃಷ್ಣಾನಾಮ್||೨೪||
लिङ्गं सर्वास्वेतास्वनिलक्षयपित्तजं भवत्यथ तु| पृथगागमाच्चिकित्सितमतः प्रवक्ष्यामि तृष्णानाम्||२४||
🔊 Audio coming soon
ಸಮ್ಪ್ರತಿ ಅನ್ನಸಮ್ಮೂರ್ಚ್ಛನಾದಿನಾ ಯಥೋಕ್ತಕ್ರಮೇಣ ಅನಿಲ-ಕ್ಷಯ-ಪಿತ್ತಜಾವರೋಧಮಭಿಧಾಯ ಸರ್ವಾಸಾಮೇವಾನಿಲ-ಕ್ಷಯ-ಪಿತ್ತಜತ್ವಮುಪದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಲಿಙ್ಗಂ ಸರ್ವಾಸ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಅನಿಲ-ಕ್ಷಯ-ಪಿತ್ತಜಮಿತ್ಯತ್ರ ಕ್ಷಯಜಮಿತಿ ಅಬ್ಧಾತುಕ್ಷಯಜಮೇವ| ಸಾಮಾನ್ಯೇಽಪಿ ತೃಷ್ಣಾನಾಂ ಭೇದೇನ ಚಿಕಿತ್ಸಾಭಿಧಾನೇ ಹೇತುಮಾಹ- ಅಥ ತ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಪೃಥಗಾಗಮಾದಿತಿ ಪೃಥಗ್ಘೇತುತ್ವಾತ್, ಆಗಚ್ಛತ್ಯಸ್ಮಾದಿತಿ ಆಗಮೋ ಹೇತುಃ; ವಾತಾದಿಹೇತುಭೇದಾಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಿತಭೇದಂ ವಕ್ಷ್ಯಾಮೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಕಿಂವಾ ಪೃಥಕ್ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ, ಆಗಮಾದಿತಿ ಆಯುರ್ವೇದಾಗಮಪ್ರಾಮಾಣ್ಯಾತ್; ಆಗಮೇ ತೃಷ್ಣಾನಾಂ ಭೇದೇನ ಚಿಕಿತ್ಸಾಭಿಧಾನಾದಹಮಪಿ ಪೃಥಕ್ ಚಿಕಿತ್ಸಾಂ ವಕ್ಷ್ಯಾಮೀತ್ಯರ್ಥಃ||೨೪||
Adhikarana 16 (25-26) · Śloka 26
ಅಪಾಂ ಕ್ಷಯಾದ್ಧಿ ತೃಷ್ಣಾ ಸಂಶೋಷ್ಯ ನರಂ ಪ್ರಣಾಶಯೇದಾಶು| ತಸ್ಮಾದೈನ್ದ್ರಂ ತೋಯಂ ಸಮಧು ಪಿಬೇತ್ತದ್ಗುಣಂ ವಾಽನ್ಯತ್||೨೫|| ಕಿಞ್ಚಿತ್ತುವರಾನುರಸಂ ತನು ಲಘು ಶೀತಲಂ ಸುಗನ್ಧಿ ಸುರಸಂ ಚ| ಅನಭಿಷ್ಯನ್ದಿ ಚ ಯತ್ತತ್ಕ್ಷಿತಿಗತಮಪ್ಯೈನ್ದ್ರವಜ್ಜ್ಞೇಯಮ್||೨೬||
अपां क्षयाद्धि तृष्णा संशोष्य नरं प्रणाशयेदाशु| तस्मादैन्द्रं तोयं समधु पिबेत्तद्गुणं वाऽन्यत्||२५|| किञ्चित्तुवरानुरसं तनु लघु शीतलं सुगन्धि सुरसं च| अनभिष्यन्दि च यत्तत्क्षितिगतमप्यैन्द्रवज्ज्ञेयम्||२६||
🔊 Audio coming soon
ಅಪಾಂ ಕ್ಷಯಾದಿತ್ಯಾದಿನಾ ಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ| ಐನ್ದ್ರಮಿತಿ ಆನ್ತರಿಕ್ಷಮ್| ತದ್ಗುಣಂ ವಾಽನ್ಯದಿತಿ ಯದುಕ್ತಂ ತತ್ರಾಹ- ಕಿಞ್ಚಿದಿತ್ಯಾದಿ| ಕಿಞ್ಚಿದಿತಿ ಮನಾಕ್| ತುವರೋಽನುರಸತಯಾ ರಸ್ಯತೇ ಆಸ್ವಾದ್ಯತೇ ಯಸ್ಮಿನ್ ತತ್ತುವರಾನುರಸಮ್| ಅನ್ತರಿಕ್ಷಂ ಜಲಂ ಹ್ಯವ್ಯಕ್ತಸರ್ವರಸಯುಕ್ತಮ್ “ಅವ್ಯಕ್ತೀಭಾವಸ್ತು ರಸಾನಾಂ ಪ್ರಕೃತೌ ಭವತ್ಯನುರಸಸಮನ್ವಿತೇ ವಾ ದ್ರವ್ಯೇ” (ಚಿ.ಅ.ಸೂ.೨೬) ಇತಿ| ಐನ್ದ್ರವದಿತ್ಯನೇನ ಅನ್ತರಿಕ್ಷಾನುಕಾರಿ ಕ್ಷಿತಿಸಮಾಬದ್ಧಂ ಭವತಿ| ಅನ್ಯೇ ತು ತುವರಶಬ್ದೇನ ಕಷಾಯಮಾಹುಃ, ತೇನ ಕಿಞ್ಚಿತ್ಕಷಾಯಾನುರಸಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ತನ್ವಿತಿ ಸ್ವಚ್ಛಮ್| ಸುಗನ್ಧೀತಿ ಅನಿಷ್ಟಗನ್ಧರಹಿತಮ್; ಉಕ್ತಂ ಹಿ ಸುಶ್ರುತೇ- “ಅನಿಷ್ಟಗನ್ಧತಾ ಗನ್ಧದೋಷಃ” (ಸು.ಸೂ.ಅ.೪೫) ಇತಿ| ಅಪ್ರಾತಿಕೂಲ್ಯೇನ ರಸನಯಾ ಆಸ್ವಾದ್ಯತೇ ಇತಿ ಸುರಸಂ; ನ ತು ವ್ಯಕ್ತಸುಷ್ಠುರಸಂ ಸುರಸಮ್’; ಉಕ್ತಂ ಹಿ ಸುಶ್ರುತೇ- “ವ್ಯಕ್ತರಸತಾ ರಸದೋಷಃ” ಇತಿ (ಸು.ಸೂ.ಅ.೪೫)||೨೫-೨೬||
Adhikarana 17 (27-33) · Śloka 33
ಶೃತಶೀತಂ ಸಸಿತೋಪಲಮಥವಾ ಶರಪೂರ್ವಪಞ್ಚಮೂಲೇನ| ಲಾಜಾಸಕ್ತುಸಿತಾಹ್ವಾಮಧುಯುತಮೈನ್ದ್ರೇಣ ವಾ ಮನ್ಥಮ್||೨೭|| ವಾಟ್ಯಂ ವಾಽಽಮಯವಾನಾಂ ಶೀತಂ ಮಧುಶರ್ಕರಾಯುತಂ ದದ್ಯಾತ್| ಪೇಯಾಂ ವಾ ಶಾಲೀನಾಂ ದದ್ಯಾದ್ವಾ ಕೋರದೂಷಾಣಾಮ್||೨೮|| ಪಯಸಾ ಶೃತೇನ ಭೋಜನಮಥವಾ ಮಧುಶರ್ಕರಾಯುತಂ ಯೋಜ್ಯಮ್| ಪಾರಾವತಾದಿಕರಸೈರ್ಘೃತಭೃಷ್ಟೈರ್ವಾಽಪ್ಯಲವಣಾಮ್ಲೈಃ||೨೯|| ತೃಣಪಞ್ಚಮೂಲಮುಞ್ಜಾತಕೈಃ ಪ್ರಿಯಾಲೈಶ್ಚ ಜಾಙ್ಗಲಾಃ ಸುಕೃತಾಃ| ಶಸ್ತಾ ರಸಾಃ ಪಯೋ ವಾ ತೈಃ ಸಿದ್ಧಂ ಶರ್ಕರಾಮಧುಮತ್||೩೦|| ಶತಧೌತಘೃತೇನಾಕ್ತಃ ಪಯಃ ಪಿಬೇಚ್ಛೀತತೋಯಮವಗಾಹ್ಯ| ಮುದ್ಗಮಸೂರಚಣಕಜಾ ರಸಾಸ್ತು ಭೃಷ್ಟಾ ಘೃತೇ ದೇಯಾಃ||೩೧|| ಮಧುರೈಃ ಸಜೀವನೀಯೈಃ ಶೀತೈಶ್ಚ ಸತಿಕ್ತಕೈಃ ಶೃತಂ ಕ್ಷೀರಮ್| ಪಾನಾಭ್ಯಞ್ಜನಸೇಕೇಷ್ವಿಷ್ಟಂ ಮಧುಶರ್ಕರಾಯುಕ್ತಮ್||೩೨|| ತಜ್ಜಂ ವಾ ಘೃತಮಿಷ್ಟಂ ಪಾನಾಭ್ಯಙ್ಗೇಷು ನಸ್ಯಮಪಿ ಚ ಸ್ಯಾತ್| ನಾರೀಪಯಃ ಸಶರ್ಕರಮುಷ್ಟ್ರ್ಯಾ ಅಪಿ ನಸ್ಯಮಿಕ್ಷುರಸಃ||೩೩||
शृतशीतं ससितोपलमथवा शरपूर्वपञ्चमूलेन| लाजासक्तुसिताह्वामधुयुतमैन्द्रेण वा मन्थम्||२७|| वाट्यं वाऽऽमयवानां शीतं मधुशर्करायुतं दद्यात्| पेयां वा शालीनां दद्याद्वा कोरदूषाणाम्||२८|| पयसा शृतेन भोजनमथवा मधुशर्करायुतं योज्यम्| पारावतादिकरसैर्घृतभृष्टैर्वाऽप्यलवणाम्लैः||२९|| तृणपञ्चमूलमुञ्जातकैः प्रियालैश्च जाङ्गलाः सुकृताः| शस्ता रसाः पयो वा तैः सिद्धं शर्करामधुमत्||३०|| शतधौतघृतेनाक्तः पयः पिबेच्छीततोयमवगाह्य| मुद्गमसूरचणकजा रसास्तु भृष्टा घृते देयाः||३१|| मधुरैः सजीवनीयैः शीतैश्च सतिक्तकैः शृतं क्षीरम्| पानाभ्यञ्जनसेकेष्विष्टं मधुशर्करायुक्तम्||३२|| तज्जं वा घृतमिष्टं पानाभ्यङ्गेषु नस्यमपि च स्यात्| नारीपयः सशर्करमुष्ट्र्या अपि नस्यमिक्षुरसः||३३||
🔊 Audio coming soon
ಶರಪೂರ್ವಪಞ್ಚಮೂಲೇನೇತಿ “ಶರೇಕ್ಷುದರ್ಭಕಾಶಾನಾಂ ಶಾಲೀನಾಂ ಮೂಲಮೇವ ಚ” (ಚಿ.ಅ.೧ಪಾ.೧) ಇತ್ಯತ್ರೋಕ್ತೇನ ಶರಾದಿಪಞ್ಚಮೂಲೇನ| ಆಮಯವಾನಾಂ ವಾಟ್ಯಮಿತಿ ಈಷದ್ಭೃಷ್ಟಾದಲಿತಯವಮಣ್ಡಃ| ಮುಞ್ಜಾತಕ ಉತ್ತರಾಪಥಪ್ರಸಿದ್ಧಃ| ಸುಕೃತಾ ಇತಿ ಸುಸಂಸ್ಕೃತಾಃ| ತೈರಿತಿ ತೃಣಪಞ್ಚಮೂಲ್ಯಾದಿಭಿಃ| ಮಧುರೈರಿತಿ ಮಧುರರಸೈಃ| ಶೀತೈರಿತಿ ಶೀತವೀರ್ಯೈಃ| ತಜ್ಜಮಿತಿ ಮಧುರಾದಿಶೃತಕ್ಷೀರಜಮ್||೨೭-೩೩||
Adhikarana 18 (34-39) · Śloka 39
ಕ್ಷೀರೇಕ್ಷುರಸಗುಡೋದಕಸಿತೋಪಲಾಕ್ಷೌದ್ರಸೀಧುಮಾರ್ದ್ವೀಕೈಃ | ವೃಕ್ಷಾಮ್ಲಮಾತುಲುಙ್ಗೈರ್ಗಣ್ಡೂಷಾಸ್ತಾಲುಶೋಷಘ್ನಾಃ||೩೪|| ಜಮ್ಬ್ವಾಮ್ರಾತಕಬದರೀವೇತಸಪಞ್ಚವಲ್ಕಪಞ್ಚಾಮ್ಲೈಃ| ಹೃನ್ಮುಖಶಿರಃಪ್ರದೇಹಾಃಸಘೃತಾ ಮೂರ್ಚ್ಛಾಭ್ರಮತೃಷ್ಣಾಘ್ನಾಃ ಸ್ಯುಃ||೩೫|| ದಾಡಿಮದಧಿತ್ಥಲೋಧ್ರೈಃ ಸವಿದಾರೀಬೀಜಪೂರಕೈಃ ಶಿರಸಃ| ಲೇಪೋ ಗೌರಾಮಲಕೈರ್ಘೃತಾರನಾಲಾಯುತೈಶ್ಚ ಹಿತಃ||೩೬|| ಶೈವಲಪಙ್ಕಾಮ್ಬುರುಹೈಃ ಸಾಮ್ಲೈಃ ಸಘೃತೈಶ್ಚ ಶಕ್ತುಭಿರ್ಲೇಪಃ| ಮಸ್ತ್ವಾರನಾಲಾರ್ದ್ರವಸನಕಮಲಮಣಿಹಾರಸಂಸ್ಪರ್ಶಾಃ||೩೭|| ಶಿಶಿರಾಮ್ಬುಚನ್ದನಾರ್ದ್ರಸ್ತನತಟಪಾಣಿತಲಗಾತ್ರಸಂಸ್ಪರ್ಶಾಃ| ಕ್ಷೌಮಾರ್ದ್ರನಿವಸನಾನಾಂ ವರಾಙ್ಗನಾನಾಂ ಪ್ರಿಯಾಣಾಂ ಚ||೩೮|| ಹಿಮವದ್ದರೀವನಸರಿತ್ಸರೋಽಮ್ಬುಜಪವನೇನ್ದುಪಾದಶಿಶಿರಾಣಾಮ್| ರಮ್ಯಶಿಶಿರೋದಕಾನಾಂ ಸ್ಮರಣಂ ಕಥಾಶ್ಚ ತೃಷ್ಣಾಘ್ನಾಃ||೩೯||
क्षीरेक्षुरसगुडोदकसितोपलाक्षौद्रसीधुमार्द्वीकैः | वृक्षाम्लमातुलुङ्गैर्गण्डूषास्तालुशोषघ्नाः||३४|| जम्ब्वाम्रातकबदरीवेतसपञ्चवल्कपञ्चाम्लैः| हृन्मुखशिरःप्रदेहाःसघृता मूर्च्छाभ्रमतृष्णाघ्नाः स्युः||३५|| दाडिमदधित्थलोध्रैः सविदारीबीजपूरकैः शिरसः| लेपो गौरामलकैर्घृतारनालायुतैश्च हितः||३६|| शैवलपङ्काम्बुरुहैः साम्लैः सघृतैश्च शक्तुभिर्लेपः| मस्त्वारनालार्द्रवसनकमलमणिहारसंस्पर्शाः||३७|| शिशिराम्बुचन्दनार्द्रस्तनतटपाणितलगात्रसंस्पर्शाः| क्षौमार्द्रनिवसनानां वराङ्गनानां प्रियाणां च||३८|| हिमवद्दरीवनसरित्सरोऽम्बुजपवनेन्दुपादशिशिराणाम्| रम्यशिशिरोदकानां स्मरणं कथाश्च तृष्णाघ्नाः||३९||
🔊 Audio coming soon
ಮಾರ್ದ್ವೀಕಂ ಮೃದ್ವೀಕಾರಸಕೃತಂ ಮದ್ಯಮ್| ಗಣ್ಡೂಷಃ ಮುಖಪೂರಕೋ ದ್ರವಃ| ಪಞ್ಚಾಮ್ಲಂ “ಕೋಲಾಮ್ಲಂ ಚಿಕ್ರಿಕಾಮ್ಲಂ ಚ ಮಾತುಲುಙ್ಗಾಮ್ಲವೇತಸಮ್| ಚತುರಮ್ಲಮಿತಿ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ಪಞ್ಚಾಮ್ಲಂ ತು ಸದಾಡಿಮಮ್” ಇತಿ ವಚನಾಜ್ಜ್ಞೇಯಮ್| ದಧಿತ್ಥಃ ಕಪಿತ್ಥಃ| ಗೌರಾಮಲಕೈರಿತಿ ಆರ್ದ್ರತಯಾ ಗೌರವರ್ಣೈರಾಮಲಕೈಃ| ಮಸ್ತ್ವಾರನಾಲಸ್ತಿಮಿತಂ ವಸನಂ ಮಸ್ತ್ವಾರನಾಲವಸನಮ್| ಇನ್ದುಪಾದಾಃ ಚನ್ದ್ರರಶ್ಮಯಃ||೩೪-೩೯||
Adhikarana 19 (40) · Śloka 41
ವಾತಘ್ನಮನ್ನಪಾನಂ ಮೃದು ಲಘು ಶೀತಂ ಚ ವಾತತೃಷ್ಣಾಯಾಮ್| ಕ್ಷಯಕಾಸನುಚ್ಛೃತಂ ಕ್ಷೀರಘೃತಮೂರ್ಧ್ವವಾತತೃಷ್ಣಾಘ್ನಮ್ ||೪೦|| ಸ್ಯಾಜ್ಜೀವನೀಯಸಿದ್ಧಂ ಕ್ಷೀರಘೃತಂ ವಾತಪಿತ್ತಜೇ ತರ್ಷ|೪೧|
वातघ्नमन्नपानं मृदु लघु शीतं च वाततृष्णायाम्| क्षयकासनुच्छृतं क्षीरघृतमूर्ध्ववाततृष्णाघ्नम् ||४०|| स्याज्जीवनीयसिद्धं क्षीरघृतं वातपित्तजे तर्ष|४१|
🔊 Audio coming soon
ವಾತಘ್ನೇತ್ಯಾದಿನಾ ತೃಷ್ಣಾನಾಂ ವೈಶೇಷಿಕೀಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ| ಕ್ಷಯಕಾಸಹರೈಃ ಶೃತಂ ಕ್ಷಯಕಾಸನುಚ್ಛೃತಮ್| ಊರ್ಧ್ವವಾತಃ ಶ್ವಾಸಃ| ವಾತಪಿತ್ತಜೇ ತರ್ಷೇ ಇತ್ಯತ್ರ ಸಂಸರ್ಗಜಾ ತೃಷ್ಣಾ ಅಸೂತ್ರಿತಾಽಪಿ ಅಸೂತ್ರಿತದ್ವನ್ದ್ವಜಗುಲ್ಮಾಭಿಧಾನನ್ಯಾಯೇನೋಚ್ಯತೇ||೪೦||-
Adhikarana 20 (41-46) · Śloka 46
ಪೈತ್ತೇ ದ್ರಾಕ್ಷಾಚನ್ದನಖರ್ಜೂರೋಶೀರಮಧುಯುತಂ ತೋಯಮ್||೪೧|| ಲೋಹಿತಶಾಲಿತಣ್ಡುಲಖರ್ಜೂರಪರೂಷಕೋತ್ಪಲದ್ರಾಕ್ಷಾಃ| ಮಧು ಪಕ್ವಲೋಷ್ಟಮೇವ ಚ ಜಲೇ ಸ್ಥಿತಂ ಶೀತಲಂ ಪೇಯಮ್||೪೨|| ಲೋಹಿತಶಾಲಿಪ್ರಸ್ಥಃ ಸಲೋಧ್ರಮಧುಕಾಞ್ಜನೋತ್ಪಲಃ ಕ್ಷುಣ್ಣಃ| ಪಕ್ವಾಮಲೋಷ್ಟಜಲಮಧುಸಮಾಯುತೋ ಮೃನ್ಮಯೇ ಪೇಯಃ||೪೩|| ವಟಮಾತುಲುಙ್ಗವೇತಸಪಲ್ಲವಕುಶಕಾಶಮೂಲಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವೈಃ| ಸಿದ್ಧೇಽಮ್ಭಸ್ಯಗ್ನಿನಿಭಾಂ ಕೃಷ್ಣಮೃದಂ ಕೃಷ್ಣಸಿಕತಾಂ ವಾ||೪೪|| ತಪ್ತಾನಿ ನವಕಪಾಲಾನ್ಯಥವಾ ನಿರ್ವಾಪ್ಯ ಪಾಯಯೇತಾಚ್ಛಮ್| ಆಪಾಕಶರ್ಕರಂ ವಾಽಮೃತವಲ್ಲ್ಯುದಕಂ ತೃಷಾಂ ಹನ್ತಿ||೪೫|| ಕ್ಷೀರವತಾಂ ಮಧುರಾಣಾಂ ಶೀತಾನಾಂ ಶರ್ಕರಾಮಧುವಿಮಿಶ್ರಾಃ| ಶೀತಕಷಾಯಾ ಮೃದ್ಭೃಷ್ಟಸಂಯುತಾಃ ಪಿತ್ತತೃಷ್ಣಾಘ್ನಾಃ||೪೬||
पैत्ते द्राक्षाचन्दनखर्जूरोशीरमधुयुतं तोयम्||४१|| लोहितशालितण्डुलखर्जूरपरूषकोत्पलद्राक्षाः| मधु पक्वलोष्टमेव च जले स्थितं शीतलं पेयम्||४२|| लोहितशालिप्रस्थः सलोध्रमधुकाञ्जनोत्पलः क्षुण्णः| पक्वामलोष्टजलमधुसमायुतो मृन्मये पेयः||४३|| वटमातुलुङ्गवेतसपल्लवकुशकाशमूलयष्ट्याह्वैः| सिद्धेऽम्भस्यग्निनिभां कृष्णमृदं कृष्णसिकतां वा||४४|| तप्तानि नवकपालान्यथवा निर्वाप्य पाययेताच्छम्| आपाकशर्करं वाऽमृतवल्ल्युदकं तृषां हन्ति||४५|| क्षीरवतां मधुराणां शीतानां शर्करामधुविमिश्राः| शीतकषाया मृद्भृष्टसंयुताः पित्ततृष्णाघ्नाः||४६||
🔊 Audio coming soon
ಪೈತ್ತೇ ಇತ್ಯತ್ರ ‘ತರ್ಷೇ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ| ಲೋಹಿತಶಾಲಿಪ್ರಸ್ಥ ಇತ್ಯಾದೌ ಲೋಧ್ರಾದೀನಾಂ ಮಿಲಿತಾನಾಂ ಚತುಷ್ಪಲಂ, ಪ್ರಕ್ಷೇಪ್ಯನ್ಯಾಯಾತ್ ಪಾದಿಕಂ ಮಧು, ಪಕ್ವಾಮಲೋಷ್ಟಪ್ರಸಾದನಂ (ಚಾಲೋಡನಯೋಗ್ಯಮಾತ್ರಂ ) ದತ್ತ್ವಾ ಶಾಲಿತಣ್ಡುಲಪ್ರಸ್ಥಃ ಕ್ಷಪಾಯಾಂ ಸ್ಥಾಪ್ಯತೇ, ತದನ್ನಂ (ತಸ್ಯ ಪಾನಯೋಗ್ಯಮಾತ್ರಮಧುಪ್ರಕ್ಷೇಪಂ) ಮೃನ್ಮಯೇ ಪಾತ್ರೇ ಪೀಯತ ಇತಿ ವೃದ್ಧೈರುಪದರ್ಶಿತಃ ಕರ್ಮಮಾರ್ಗಃ| ನವಕಪಾಲಾನಿ ನೂತನಶರಾವಾದಿಖಣ್ಡಾನ್| ಆಪಾಕಶರ್ಕರಮಿತಿ ಪಾಕನಿಮಿತ್ತಶರ್ಕರಾಸಹಿತಮ್| ಅಮೃತವಲ್ಲೀ ಗುಡೂಚೀ| ಮೃದ್ಭೃಷ್ಟಸಂಯುತಾ ಇತಿ ಭೃಷ್ಟಮೃದ್ಯುಕ್ತಾಃ||೪೧-೪೬||
Adhikarana 21 (47-56) · Śloka 56
ವ್ಯೋಷವಚಾಭಲ್ಲಾತಕತಿಕ್ತಕಷಾಯಾಸ್ತಥಾಽಽಮತೃಷ್ಣಾಘ್ನಾಃ| ಯಚ್ಚೋಕ್ತಂ ಕಫಜಾಯಾಂ ವಮ್ಯಾಂ ತಚ್ಚೈವ ಕಾರ್ಯಂ ಸ್ಯಾತ್||೪೭|| ಸ್ತಮ್ಭಾರುಚ್ಯವಿಪಾಕಾಲಸ್ಯಚ್ಛರ್ದಿಷು ಕಫಾನುಗಾಂ ತೃಷ್ಣಾಮ್| ಜ್ಞಾತ್ವಾ ದಧಿಮಧುತರ್ಪಣಲವಣೋಷ್ಣಜಲೈರ್ವಮನಮಿಷ್ಟಮ್||೪೮|| ದಾಡಿಮಮಮ್ಲಫಲಂ ವಾಽಪ್ಯನ್ಯತ್ ಸಕಷಾಯಮಥ ಲೇಹಮ್| ಪೇಯಮಥವಾ ಪ್ರದದ್ಯಾದ್ರಜನೀಶರ್ಕರಾಯುಕ್ತಮ್ ||೪೯|| ಕ್ಷಯಕಾಸೇನ ತು ತುಲ್ಯಾ ಕ್ಷಯತೃಷ್ಣಾ ಸಾ ಗರೀಯಸೀ ನೄಣಾಮ್| ಕ್ಷೀಣಕ್ಷತಶೋಷಹಿತೈಸ್ತಸ್ಮಾತ್ತಾಂ ಭೇಷಜೈಃ ಶಮಯೇತ್||೫೦|| ಪಾನತೃಷಾರ್ತಃ ಪಾನಂ ತ್ವರ್ಧೋದಕಮಮ್ಲಲವಣಗನ್ಧಾಢ್ಯಮ್| ಶಿಶಿರಸ್ನಾತಃ ಪಾನಂ ಮದ್ಯಾಮ್ಬು ಗುಡಾಮ್ಬು ವಾ ತೃಷಿತಃ||೫೧|| ಭಕ್ತೋಪರೋಧತೃಷಿತಃ ಸ್ನೇಹತೃಷಾರ್ತೋಽಥವಾ ತನುಯವಾಗೂಮ್| ಪ್ರಪಿಬೇದ್ಗುರುಣಾ ತೃಷಿತೋ ಭುಕ್ತೇನ ತದುದ್ಧರೇದ್ಭುಕ್ತಮ್||೫೨|| ಮದ್ಯಾಮ್ಬು ವಾಽಮ್ಬು ಕೋಷ್ಣಂ ಬಲವಾಂಸ್ತೃಷಿತಃ ಸಮುಲ್ಲಿಖೇತ್ ಪೀತ್ವಾ| ಮಾಗಧಿಕಾವಿಶದಮುಖಃ ಸಶರ್ಕರಂ ವಾ ಪಿಬೇನ್ಮನ್ಥಮ್||೫೩|| ಬಲವಾಂಸ್ತು ತಾಲುಶೋಷೇ ಪಿಬೇದ್ಧೃತಂ ತೃಷ್ಯಮದ್ಯಾಚ್ಚ| ಸರ್ಪಿರ್ಭೃಷ್ಟಂ ಕ್ಷೀರಂ ಮಾಂಸರಸಾಂಶ್ಚಾಬಲಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಾನ್||೫೪|| ಅತಿರೂಕ್ಷದುರ್ಬಲಾನಾಂ ತರ್ಷಂ ಶಮಯೇನ್ನೃಣಾಮಿಹಾಶು ಪಯಃ| ಛಾಗೋ ವಾ ಘೃತಭೃಷ್ಟಃ ಶೀತೋ ಮಧುರೋ ರಸೋ ಹೃದ್ಯಃ||೫೫|| ಸ್ನಿಗ್ಧೇಽನ್ನೇ ಭುಕ್ತೇ ಯಾ ತೃಷ್ಣಾ ಸ್ಯಾತ್ತಾಂ ಗುಡಾಮ್ಬುನಾ ಶಮಯೇತ್| ತರ್ಷಂ ಮೂರ್ಚ್ಛಾಭಿಹತಸ್ಯ ರಕ್ತಪಿತ್ತಾಪಹೈರ್ಹನ್ಯಾತ್||೫೬||
व्योषवचाभल्लातकतिक्तकषायास्तथाऽऽमतृष्णाघ्नाः| यच्चोक्तं कफजायां वम्यां तच्चैव कार्यं स्यात्||४७|| स्तम्भारुच्यविपाकालस्यच्छर्दिषु कफानुगां तृष्णाम्| ज्ञात्वा दधिमधुतर्पणलवणोष्णजलैर्वमनमिष्टम्||४८|| दाडिममम्लफलं वाऽप्यन्यत् सकषायमथ लेहम्| पेयमथवा प्रदद्याद्रजनीशर्करायुक्तम् ||४९|| क्षयकासेन तु तुल्या क्षयतृष्णा सा गरीयसी नॄणाम्| क्षीणक्षतशोषहितैस्तस्मात्तां भेषजैः शमयेत्||५०|| पानतृषार्तः पानं त्वर्धोदकमम्ललवणगन्धाढ्यम्| शिशिरस्नातः पानं मद्याम्बु गुडाम्बु वा तृषितः||५१|| भक्तोपरोधतृषितः स्नेहतृषार्तोऽथवा तनुयवागूम्| प्रपिबेद्गुरुणा तृषितो भुक्तेन तदुद्धरेद्भुक्तम्||५२|| मद्याम्बु वाऽम्बु कोष्णं बलवांस्तृषितः समुल्लिखेत् पीत्वा| मागधिकाविशदमुखः सशर्करं वा पिबेन्मन्थम्||५३|| बलवांस्तु तालुशोषे पिबेद्धृतं तृष्यमद्याच्च| सर्पिर्भृष्टं क्षीरं मांसरसांश्चाबलः स्निग्धान्||५४|| अतिरूक्षदुर्बलानां तर्षं शमयेन्नृणामिहाशु पयः| छागो वा घृतभृष्टः शीतो मधुरो रसो हृद्यः||५५|| स्निग्धेऽन्ने भुक्ते या तृष्णा स्यात्तां गुडाम्बुना शमयेत्| तर्षं मूर्च्छाभिहतस्य रक्तपित्तापहैर्हन्यात्||५६||
🔊 Audio coming soon
ಅನ್ಯತ್ ಸಕಷಾಯಮಿತಿ ಆಮಲಾದಿಸಕಷಾಯಲೇಹಮ್| ಪಾನತೃಷಾರ್ತ ಇತಿ ಅತಿಶಯಮದ್ಯಪಾನಜತೃಟ್ಪೀಡಿತಃ| ಭಕ್ತೋಪರೋಧಃ ಭಕ್ತಚ್ಛೇದಃ | ಮಾಗಧಿಕಾವಿಶದಮುಖ ಇತ್ಯತ್ರ ಮುಖವೈಶದ್ಯಮಾತ್ರಕಾರಿಕಾ ಪಿಪ್ಪಲೀ ಪ್ರಯೋಕ್ತವ್ಯಾ| ತಾಲುಶೋಷೇ ಯದ್ಯಪಿ ಘೃತಂ ನಿಷಿದ್ಧಂ “ತೃಷ್ಣಾಮೂರ್ಚ್ಛಾಪರೀತಾಶ್ಚ ಗರ್ಭಿಣ್ಯಸ್ತಾಲುಶೋಷಿಣಃ” (ಸೂ.ಅ.೧೩) ಇತಿ, ತಥಾಽಪೀಹ ಬಲವತ್ತೃಷ್ಯಾನುಯುಕ್ತಂ ಘೃತಪಾನಂ ವಿಶಿಷ್ಟತ್ವಾನ್ನ ವಿರೋಧಿ| ಸ್ನಿಗ್ಧೇಽನ್ನೇ ಭುಕ್ತೇ ಯಾ ತೃಷ್ಣಾ ತತ್ರ ಯದ್ಯಪಿ ಗುಡಾಮ್ಬು ಸ್ನಿಗ್ಧಗುಣಯುಕ್ತತ್ವಾನ್ನ ಹಿತಮ್, ಉಕ್ತಂ ಹಿ- “ಯದಾಹಾರಗುಣೈಃ ಪಾನಂ ವಿಪರೀತಂ ತದಿಷ್ಯತೇ” (ಸೂ.ಅ.೨೭) ಇತಿ; ತಥಾಽಪಿ ಮಧುರರಸತಯಾ ತೃಷ್ಣಾಹರತ್ವಾತ್ ಪ್ರಭಾವಾದ್ವೋಪಯುಜ್ಯತೇ| ತರ್ಷಂ ಮೂರ್ಚ್ಛೇತ್ಯಾದಿನಾ ಔಪಸರ್ಗಿಕತೃಷ್ಣಾಚಿಕಿತ್ಸೋಚ್ಯತೇ||೪೭-೫೬||
Adhikarana 22 (57-62) · Śloka 62
ತೃಟ್ದಾಹಮೂರ್ಚ್ಛಾಭ್ರಮಕ್ಲಮಮದಾತ್ಯಯಾಸ್ರವಿಷಪಿತ್ತೇ | ಶಸ್ತಂ ಸ್ವಭಾವಶೀತಂ, ಶೃತಶೀತಂ ಸನ್ನಿಪಾತೇಽಮ್ಭಃ||೫೭|| ಹಿಕ್ಕಾಶ್ವಾಸನವಜ್ವರಪೀನಸಘೃತಪೀತಪಾರ್ಶ್ವಗಲರೋಗೇ| ಕಫವಾತಕೃತೇ ಸ್ತ್ಯಾನೇ ಸದ್ಯಃಶುದ್ಧೇ ಚ ಹಿತಮುಷ್ಣಮ್||೫೮|| ಪಾಣ್ಡೂದರಪೀನಸಮೇಹಗುಲ್ಮಮನ್ದಾನಲಾತಿಸಾರೇಷು| ಪ್ಲೀಹ್ನಿ ಚ ತೋಯಂ ನ ಹಿತಂ ಕಾಮಮಸಹ್ಯೇ ಪಿಬೇದಲ್ಪಮ್||೫೯|| ಪೂರ್ವಾಮಯಾತುರಃ ಸನ್ ದೀನಸ್ತೃಷ್ಣಾರ್ದಿತೋ ಜಲಂ ಕಾಙ್ಕ್ಷನ್| ನ ಲಭೇತ ಸ ಚೇನ್ಮರಣಮಾಶ್ವೇವಾಪ್ನುಯಾದ್ದೀರ್ಘರೋಗಂ ವಾ||೬೦|| ತಸ್ಮಾದ್ಧಾನ್ಯಾಮ್ಬು ಪಿಬೇತ್ತೃಷ್ಯನ್ ರೋಗೀ ಸಶರ್ಕರಾಕ್ಷೌದ್ರಮ್| ಯದ್ವಾ ತಸ್ಯಾನ್ಯತ್ಸ್ಯಾತ್ ಸಾತ್ಮ್ಯಂ ರೋಗಸ್ಯ ತಚ್ಚೇಷ್ಟಮ್||೬೧|| ತಸ್ಯಾಂ ವಿನಿವೃತ್ತಾಯಾಂ ತಜ್ಜನ್ಯ ಉಪದ್ರವಃ ಸುಖಂ ಜೇತುಮ್| ತಸ್ಮಾತ್ತೃಷ್ಣಾಂ ಪೂರ್ವಂ ಜಯೇದ್ಬಹುಭ್ಯೋಽಪಿ ರೋಗೇಭ್ಯಃ||೬೨||
तृट्दाहमूर्च्छाभ्रमक्लममदात्ययास्रविषपित्ते | शस्तं स्वभावशीतं, शृतशीतं सन्निपातेऽम्भः||५७|| हिक्काश्वासनवज्वरपीनसघृतपीतपार्श्वगलरोगे| कफवातकृते स्त्याने सद्यःशुद्धे च हितमुष्णम्||५८|| पाण्डूदरपीनसमेहगुल्ममन्दानलातिसारेषु| प्लीह्नि च तोयं न हितं काममसह्ये पिबेदल्पम्||५९|| पूर्वामयातुरः सन् दीनस्तृष्णार्दितो जलं काङ्क्षन्| न लभेत स चेन्मरणमाश्वेवाप्नुयाद्दीर्घरोगं वा||६०|| तस्माद्धान्याम्बु पिबेत्तृष्यन् रोगी सशर्कराक्षौद्रम्| यद्वा तस्यान्यत्स्यात् सात्म्यं रोगस्य तच्चेष्टम्||६१|| तस्यां विनिवृत्तायां तज्जन्य उपद्रवः सुखं जेतुम्| तस्मात्तृष्णां पूर्वं जयेद्बहुभ्योऽपि रोगेभ्यः||६२||
🔊 Audio coming soon
ಶೀತಮುಷ್ಣಂ ಚ ಜಲಂ ಕುತ್ರ ದೇಯಂ ವರ್ಜ್ಯಂ ವಾ ಕುತ್ರೇತ್ಯಾಹ- ತೃಡಿತ್ಯಾದಿ| ವಿಷಪಿತ್ತೇ ಇತಿ ವಿಷೇ ಪಿತ್ತೇ ಚ| ಸನ್ನಿಪಾತೇ ಇತಿ ಸನ್ನಿಪಾತಜ್ವರೋದ್ಭೂತತೃಷ್ಣಾಯಾಮ್| ನ ಹಿತಮಿತಿ ಪಾಣ್ಡ್ವಾದಿರೋಗೇ ತೃಷ್ಣಾಯಾಮಪಿ ತೋಯಂ ನ ಹಿತಮ್| ಅಸಹ್ಯೇ ‘ತರ್ಷೇ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ| ಏಷ್ವಸಹ್ಯತೃಷ್ಣಾಯಾಂ ಜಲಾದಾನೇ ದೋಷಮಾಹ- ಪೂರ್ವೇತ್ಯಾದಿ| ಪೂರ್ವಾಮಯಾತುರ ಇತಿ ಪೂರ್ವೋತ್ಪನ್ನಗದಪೀಡಿತಃ| ತಜ್ಜನ್ಯೋಪದ್ರವ ಇತಿ ತೃಷ್ಣಾಪ್ರಶಮನಾರ್ಥಂ ಪೀಯಮಾನಪಾನೀಯಜಃ| ಸುಖಂ ಜೇತುಮಿತಿ ಮಹಾತ್ಯಯಕರೀಂ ತೃಷ್ಣಾಮಪೇಕ್ಷ್ಯ ಜೇತುಂ ಸುಖೋಪಾಯೋ ಭವತೀತ್ಯರ್ಥಃ||೫೭-೬೨||
Adhikarana 23 (63) · Śloka 63
ತತ್ರ ಶ್ಲೋಕಃ- ಹೇತೂ ಯಥಾಽಗ್ನಿಪವನೌ ಕುರುತಃ ಸೋಪದ್ರವಾಂ ಚ ಪಞ್ಚಾನಾಮ್| ತೃಷ್ಣಾನಾಂ ಪೃಥಗಾಕೃತಿರಸಾಧ್ಯತಾ ಸಾಧನಂ ಚೋಕ್ತಮ್||೬೩||
तत्र श्लोकः- हेतू यथाऽग्निपवनौ कुरुतः सोपद्रवां च पञ्चानाम्| तृष्णानां पृथगाकृतिरसाध्यता साधनं चोक्तम्||६३||
🔊 Audio coming soon
ಹೇತುರಿತ್ಯಾದ್ಯಧ್ಯಾಯಸಙ್ಗ್ರಹಃ| ಅಗ್ನಿಪವನೌ ಇತಿ ಯಥಾಽಗ್ನಿಪವನೌ ಕುರುತಃ ಸೋಪದ್ರವಾಂ ‘ತೃಷ್ಣಾಂ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ| ಉಪದ್ರವಾಶ್ಚ ಮುಖಶೋಷಾದಯಃ ಪೂರ್ವಮುಕ್ತಾಃ ||೬೩||
Adhikarana puShpikA · Śloka 22
ಇತ್ಯಗ್ನಿವೇಶಕೃತೇ ತನ್ತ್ರೇ ಚರಕಪ್ರತಿಸಂಸ್ಕೃತೇಽಪ್ರಾಪ್ತೇ ದೃಢಬಲಸಮ್ಪೂರಿತೇ ಚಿಕಿತ್ಸಾಸ್ಥಾನೇ ತೃಷ್ಣಾರೋಗಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮ ದ್ವಾವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೨೨||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृतेऽप्राप्ते दृढबलसम्पूरिते चिकित्सास्थाने तृष्णारोगचिकित्सितं नाम द्वाविंशोऽध्यायः||२२||
🔊 Audio coming soon
ಇತಿ ಶ್ರೀಚಕ್ರಪಾಣಿದತ್ತವಿರಚಿತಾಯಾಂ ಚರಕತಾತ್ಪರ್ಯಟೀಕಾಯಾಮಾಯುರ್ವೇದದೀಪಿಕಾಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಸ್ಥಾನೇ ತೃಷ್ಣಾಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮ ದ್ವಾವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೨೨||