Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತಸ್ತೃಷ್ಣಾಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ||೧|| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹ ಭಗವಾನಾತ್ರೇಯಃ||೨||
View original
अथातस्तृष्णाचिकित्सितं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
28. tr̥ṣṇācikitsitam
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ಜ್ಞಾನಪ್ರಶಮತಪೋಭಿಃ ಖ್ಯಾತೋಽತ್ರಿಸುತೋ ಜಗದ್ಧಿತೇಽಭಿರತಃ| ತೃಷ್ಣಾನಾಂ ಪ್ರಶಮಾರ್ಥಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ಪ್ರಾಹ ಪಞ್ಚಾನಾಮ್||೩||
View original
ज्ञानप्रशमतपोभिः ख्यातोऽत्रिसुतो जगद्धितेऽभिरतः| तृष्णानां प्रशमार्थं चिकित्सितं प्राह पञ्चानाम्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4-7) · Śloka 7
ಕ್ಷೋಭಾದ್ಭಯಾಚ್ಛ್ರಮಾದಪಿ ಶೋಕಾತ್ಕ್ರೋಧಾದ್ವಿಲಙ್ಘನಾನ್ಮದ್ಯಾತ್| ಕ್ಷಾರಾಮ್ಲಲವಣಕಟುಕೋಷ್ಣರೂಕ್ಷಶುಷ್ಕಾನ್ನಸೇವಾಭಿಃ||೪|| ಧಾತುಕ್ಷಯಗದಕರ್ಷಣವಮನಾದ್ಯತಿಯೋಗಸೂರ್ಯಸನ್ತಾಪೈಃ| ಪಿತ್ತಾನಿಲೌ ಪ್ರವೃದ್ಧೌ ಸೌಮ್ಯಾನ್ಧಾತೂಂಶ್ಚ ಶೋಷಯತಃ||೫|| ರಸವಾಹಿನೀಶ್ಚ ನಾಲೀರ್ಜಿಹ್ವಾಮೂಲಗಲತಾಲುಕಕ್ಲೋಮ್ನಃ | ಸಂಶೋಷ್ಯ ನೃಣಾಂ ದೇಹೇ ಕುರುತಸ್ತೃಷ್ಣಾಂ ಮಹಾಬಲಾವೇತೌ||೬|| ಪೀತಂ ಪೀತಂ ಹಿ ಜಲಂ ಶೋಷಯತಸ್ತಾವತೋ ನ ಯಾತಿ ಶಮಮ್| ಘೋರವ್ಯಾಧಿಕೃಶಾನಾಂ ಪ್ರಭವತ್ಯುಪಸರ್ಗಭೂತಾ ಸಾ||೭||
View original
क्षोभाद्भयाच्छ्रमादपि शोकात्क्रोधाद्विलङ्घनान्मद्यात्| क्षाराम्ललवणकटुकोष्णरूक्षशुष्कान्नसेवाभिः||४|| धातुक्षयगदकर्षणवमनाद्यतियोगसूर्यसन्तापैः| पित्तानिलौ प्रवृद्धौ सौम्यान्धातूंश्च शोषयतः||५|| रसवाहिनीश्च नालीर्जिह्वामूलगलतालुकक्लोम्नः | संशोष्य नृणां देहे कुरुतस्तृष्णां महाबलावेतौ||६|| पीतं पीतं हि जलं शोषयतस्तावतो न याति शमम्| घोरव्याधिकृशानां प्रभवत्युपसर्गभूता सा||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (8) · Śloka 8
ಪ್ರಾಗ್ರೂಪಂ ಮುಖಶೋಷಃ, ಸ್ವಲಕ್ಷಣಂ ಸರ್ವದಾಽಮ್ಬುಕಾಮಿತ್ವಮ್| ತೃಷ್ಣಾನಾಂ ಸರ್ವಾಸಾಂ ಲಿಙ್ಗಾನಾಂ ಲಾಘವಮಪಾಯಃ||೮||
View original
प्राग्रूपं मुखशोषः, स्वलक्षणं सर्वदाऽम्बुकामित्वम्| तृष्णानां सर्वासां लिङ्गानां लाघवमपायः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (9-10) · Śloka 10
ಮುಖಶೋಷಸ್ವರಭೇದಭ್ರಮಸನ್ತಾಪಪ್ರಲಾಪಸಂಸ್ತಮ್ಭಾನ್| ತಾಲ್ವೋಷ್ಠಕಣ್ಠಜಿಹ್ವಾಕರ್ಕಶತಾಂ ಚಿತ್ತನಾಶಂ ಚ||೯|| ಜಿಹ್ವಾನಿರ್ಗಮಮರುಚಿಂ ಬಾಧಿರ್ಯಂ ಮರ್ಮದೂಯನಂ ಸಾದಮ್| ತೃಷ್ಣೋದ್ಭೂತಾ ಕುರುತೇ, ಪಞ್ಚವಿಧಾಂ ಲಿಙ್ಗತಃ ಶೃಣು ತಾಮ್||೧೦||
View original
मुखशोषस्वरभेदभ्रमसन्तापप्रलापसंस्तम्भान्| ताल्वोष्ठकण्ठजिह्वाकर्कशतां चित्तनाशं च||९|| जिह्वानिर्गममरुचिं बाधिर्यं मर्मदूयनं सादम्| तृष्णोद्भूता कुरुते, पञ्चविधां लिङ्गतः शृणु ताम्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (11) · Śloka 11
ಅಬ್ಧಾತುಂ ದೇಹಸ್ಥಂ ಕುಪಿತಃ ಪವನೋ ಯದಾ ವಿಶೋಷಯತಿ| ತಸ್ಮಿಞ್ಶುಷ್ಕೇ ಶುಷ್ಯತ್ಯಬಲಸ್ತೃಷ್ಯತ್ಯಥ ವಿಶುಷ್ಯನ್||೧೧||
View original
अब्धातुं देहस्थं कुपितः पवनो यदा विशोषयति| तस्मिञ्शुष्के शुष्यत्यबलस्तृष्यत्यथ विशुष्यन्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (12) · Śloka 12
ನಿದ್ರಾನಾಶಃ ಶಿರಸೋ ಭ್ರಮಸ್ತಥಾ ಶುಷ್ಕವಿರಸಮುಖತಾ ಚ ಸ್ರೋತೋಽವರೋಧ ಇತಿ ಚ ಸ್ಯಾಲ್ಲಿಙ್ಗಂ ವಾತತೃಷ್ಣಾಯಾಃ||೧೨||
View original
निद्रानाशः शिरसो भ्रमस्तथा शुष्कविरसमुखता च स्रोतोऽवरोध इति च स्याल्लिङ्गं वाततृष्णायाः||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (13-14) · Śloka 14
ಪಿತ್ತಂ ಮತಮಾಗ್ನೇಯಂ ಕುಪಿತಂ ಚೇತ್ತಾಪಯತ್ಯಪಾಂ ಧಾತುಮ್| ಸನ್ತಪ್ತಃ ಸ ಹಿ ಜನಯೇತ್ತೃಷ್ಣಾಂ ದಾಹೋಲ್ಬಣಾಂ ನೄಣಾಮ್||೧೩|| ತಿಕ್ತಾಸ್ಯತ್ವಂ ಶಿರಸೋ ದಾಹಃ ಶೀತಾಭಿನನ್ದತಾ ಮೂರ್ಚ್ಛಾ| ಪೀತಾಕ್ಷಿಮೂತ್ರವರ್ಚಸ್ತ್ವಮಾಕೃತಿಃ ಪಿತ್ತತೃಷ್ಣಾಯಾಃ||೧೪||
View original
पित्तं मतमाग्नेयं कुपितं चेत्तापयत्यपां धातुम्| सन्तप्तः स हि जनयेत्तृष्णां दाहोल्बणां नॄणाम्||१३|| तिक्तास्यत्वं शिरसो दाहः शीताभिनन्दता मूर्च्छा| पीताक्षिमूत्रवर्चस्त्वमाकृतिः पित्ततृष्णायाः||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (15) · Śloka 15
ತೃಷ್ಣಾ ಯಾಽಽಮಪ್ರಭವಾ ಸಾಽಪ್ಯಾಗ್ನೇಯಾಽಽಮಪಿತ್ತಜನಿತತ್ವಾತ್ | ಲಿಙ್ಗಂ ತಸ್ಯಾಶ್ಚಾರುಚಿರಾಧ್ಮಾನಕಫಪ್ರಸೇಕೌ ಚ||೧೫||
View original
तृष्णा याऽऽमप्रभवा साऽप्याग्नेयाऽऽमपित्तजनितत्वात् | लिङ्गं तस्याश्चारुचिराध्मानकफप्रसेकौ च||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (16) · Śloka 16
ದೇಹೋ ರಸಜೋಽಮ್ಬುಭವೋ ರಸಶ್ಚ ತಸ್ಯ ಕ್ಷಯಾಚ್ಚ ತೃಷ್ಯೇದ್ಧಿ| ದೀನಸ್ವರಃ ಪ್ರತಾಮ್ಯನ್ ಸಂಶುಷ್ಕಹೃದಯಗಲತಾಲುಃ ||೧೬||
View original
देहो रसजोऽम्बुभवो रसश्च तस्य क्षयाच्च तृष्येद्धि| दीनस्वरः प्रताम्यन् संशुष्कहृदयगलतालुः ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (17) · Śloka 17
ಭವತಿ ಖಲು ಯೋಪಸರ್ಗಾತ್ತೃಷ್ಣಾ ಸಾ ಶೋಷಿಣೀ ಕಷ್ಟಾ| ಜ್ವರಮೇಹಕ್ಷಯಶೋಷಶ್ವಾಸಾದ್ಯುಪಸೃಷ್ಟದೇಹಾನಾಮ್ ||೧೭||
View original
भवति खलु योपसर्गात्तृष्णा सा शोषिणी कष्टा| ज्वरमेहक्षयशोषश्वासाद्युपसृष्टदेहानाम् ||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (18) · Śloka 18
ಸರ್ವಾಸ್ತ್ವತಿಪ್ರಸಕ್ತಾ ರೋಗಕೃಶಾನಾಂ ವಮಿಪ್ರಸಕ್ತಾನಾಮ್| ಘೋರೋಪದ್ರವಯುಕ್ತಾಸ್ತೃಣಾ ಮರಣಾಯ ವಿಜ್ಞೇಯಾಃ||೧೮||
View original
सर्वास्त्वतिप्रसक्ता रोगकृशानां वमिप्रसक्तानाम्| घोरोपद्रवयुक्तास्तृणा मरणाय विज्ञेयाः||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (19-22) · Śloka 22
ನಾಗ್ನಿಂ ವಿನಾ ಹಿ ತರ್ಷಃ ಪವನಾದ್ವಾ ತೌ ಹಿ ಶೋಷಣೇ ಹೇತೂ| ಅಬ್ಧಾತೋರತಿವೃದ್ಧಾವಪಾಂ ಕ್ಷಯೇ ತೃಷ್ಯತೇ ನರೋ ಹಿ||೧೯|| ಗುರ್ವನ್ನಪಯಃಸ್ನೇಹೈಃ ಸಮ್ಮೂರ್ಚ್ಛದ್ಭಿರ್ವಿದಾಹಕಾಲೇ ಚ| ಯಸ್ತೃಷ್ಯೇದ್ವೃತಮಾರ್ಗೇ ತತ್ರಾಪ್ಯನಿಲಾನಲೌ ಹೇತೂ||೨೦|| ತೀಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣರೂಕ್ಷಭಾವಾನ್ಮದ್ಯಂ ಪಿತ್ತಾನಿಲೌ ಪ್ರಕೋಪಯತಿ| ಶೋಷಯತೋಽಪಾಂ ಧಾತುಂ ತಾವೇವ ಹಿ ಮದ್ಯಶೀಲಾನಾಮ್||೨೧|| ತಪ್ತಾಸ್ವಿವ ಸಿಕತಾಸು ಹಿ ತೋಯಮಾಶು ಶುಷ್ಯತಿ ಕ್ಷಿಪ್ತಮ್| ತೇಷಾಂ ಸನ್ತಪ್ತಾನಾಂ ಹಿಮಜಲಪಾನಾದ್ಭವತಿ ಶರ್ಮ||೨೨||
View original
नाग्निं विना हि तर्षः पवनाद्वा तौ हि शोषणे हेतू| अब्धातोरतिवृद्धावपां क्षये तृष्यते नरो हि||१९|| गुर्वन्नपयःस्नेहैः सम्मूर्च्छद्भिर्विदाहकाले च| यस्तृष्येद्वृतमार्गे तत्राप्यनिलानलौ हेतू||२०|| तीक्ष्णोष्णरूक्षभावान्मद्यं पित्तानिलौ प्रकोपयति| शोषयतोऽपां धातुं तावेव हि मद्यशीलानाम्||२१|| तप्तास्विव सिकतासु हि तोयमाशु शुष्यति क्षिप्तम्| तेषां सन्तप्तानां हिमजलपानाद्भवति शर्म||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (23) · Śloka 23
ಶಿಶಿರಸ್ನಾತಸ್ಯೋಷ್ಮಾ ರುದ್ಧಃ ಕೋಷ್ಠಂ ಪ್ರಪದ್ಯ ತರ್ಷಯತಿ| ತಸ್ಮಾನ್ನೋಷ್ಣಕ್ಲಾನ್ತೋ ಭಜೇತ ಸಹಸಾ ಜಲಂ ಶೀತಮ್ ||೨೩||
View original
शिशिरस्नातस्योष्मा रुद्धः कोष्ठं प्रपद्य तर्षयति| तस्मान्नोष्णक्लान्तो भजेत सहसा जलं शीतम् ||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (24) · Śloka 24
ಲಿಙ್ಗಂ ಸರ್ವಾಸ್ವೇತಾಸ್ವನಿಲಕ್ಷಯಪಿತ್ತಜಂ ಭವತ್ಯಥ ತು| ಪೃಥಗಾಗಮಾಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮತಃ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ತೃಷ್ಣಾನಾಮ್||೨೪||
View original
लिङ्गं सर्वास्वेतास्वनिलक्षयपित्तजं भवत्यथ तु| पृथगागमाच्चिकित्सितमतः प्रवक्ष्यामि तृष्णानाम्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (25-26) · Śloka 26
ಅಪಾಂ ಕ್ಷಯಾದ್ಧಿ ತೃಷ್ಣಾ ಸಂಶೋಷ್ಯ ನರಂ ಪ್ರಣಾಶಯೇದಾಶು| ತಸ್ಮಾದೈನ್ದ್ರಂ ತೋಯಂ ಸಮಧು ಪಿಬೇತ್ತದ್ಗುಣಂ ವಾಽನ್ಯತ್||೨೫|| ಕಿಞ್ಚಿತ್ತುವರಾನುರಸಂ ತನು ಲಘು ಶೀತಲಂ ಸುಗನ್ಧಿ ಸುರಸಂ ಚ| ಅನಭಿಷ್ಯನ್ದಿ ಚ ಯತ್ತತ್ಕ್ಷಿತಿಗತಮಪ್ಯೈನ್ದ್ರವಜ್ಜ್ಞೇಯಮ್||೨೬||
View original
अपां क्षयाद्धि तृष्णा संशोष्य नरं प्रणाशयेदाशु| तस्मादैन्द्रं तोयं समधु पिबेत्तद्गुणं वाऽन्यत्||२५|| किञ्चित्तुवरानुरसं तनु लघु शीतलं सुगन्धि सुरसं च| अनभिष्यन्दि च यत्तत्क्षितिगतमप्यैन्द्रवज्ज्ञेयम्||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (27-33) · Śloka 33
ಶೃತಶೀತಂ ಸಸಿತೋಪಲಮಥವಾ ಶರಪೂರ್ವಪಞ್ಚಮೂಲೇನ| ಲಾಜಾಸಕ್ತುಸಿತಾಹ್ವಾಮಧುಯುತಮೈನ್ದ್ರೇಣ ವಾ ಮನ್ಥಮ್||೨೭|| ವಾಟ್ಯಂ ವಾಽಽಮಯವಾನಾಂ ಶೀತಂ ಮಧುಶರ್ಕರಾಯುತಂ ದದ್ಯಾತ್| ಪೇಯಾಂ ವಾ ಶಾಲೀನಾಂ ದದ್ಯಾದ್ವಾ ಕೋರದೂಷಾಣಾಮ್||೨೮|| ಪಯಸಾ ಶೃತೇನ ಭೋಜನಮಥವಾ ಮಧುಶರ್ಕರಾಯುತಂ ಯೋಜ್ಯಮ್| ಪಾರಾವತಾದಿಕರಸೈರ್ಘೃತಭೃಷ್ಟೈರ್ವಾಽಪ್ಯಲವಣಾಮ್ಲೈಃ||೨೯|| ತೃಣಪಞ್ಚಮೂಲಮುಞ್ಜಾತಕೈಃ ಪ್ರಿಯಾಲೈಶ್ಚ ಜಾಙ್ಗಲಾಃ ಸುಕೃತಾಃ| ಶಸ್ತಾ ರಸಾಃ ಪಯೋ ವಾ ತೈಃ ಸಿದ್ಧಂ ಶರ್ಕರಾಮಧುಮತ್||೩೦|| ಶತಧೌತಘೃತೇನಾಕ್ತಃ ಪಯಃ ಪಿಬೇಚ್ಛೀತತೋಯಮವಗಾಹ್ಯ| ಮುದ್ಗಮಸೂರಚಣಕಜಾ ರಸಾಸ್ತು ಭೃಷ್ಟಾ ಘೃತೇ ದೇಯಾಃ||೩೧|| ಮಧುರೈಃ ಸಜೀವನೀಯೈಃ ಶೀತೈಶ್ಚ ಸತಿಕ್ತಕೈಃ ಶೃತಂ ಕ್ಷೀರಮ್| ಪಾನಾಭ್ಯಞ್ಜನಸೇಕೇಷ್ವಿಷ್ಟಂ ಮಧುಶರ್ಕರಾಯುಕ್ತಮ್||೩೨|| ತಜ್ಜಂ ವಾ ಘೃತಮಿಷ್ಟಂ ಪಾನಾಭ್ಯಙ್ಗೇಷು ನಸ್ಯಮಪಿ ಚ ಸ್ಯಾತ್| ನಾರೀಪಯಃ ಸಶರ್ಕರಮುಷ್ಟ್ರ್ಯಾ ಅಪಿ ನಸ್ಯಮಿಕ್ಷುರಸಃ||೩೩||
View original
शृतशीतं ससितोपलमथवा शरपूर्वपञ्चमूलेन| लाजासक्तुसिताह्वामधुयुतमैन्द्रेण वा मन्थम्||२७|| वाट्यं वाऽऽमयवानां शीतं मधुशर्करायुतं दद्यात्| पेयां वा शालीनां दद्याद्वा कोरदूषाणाम्||२८|| पयसा शृतेन भोजनमथवा मधुशर्करायुतं योज्यम्| पारावतादिकरसैर्घृतभृष्टैर्वाऽप्यलवणाम्लैः||२९|| तृणपञ्चमूलमुञ्जातकैः प्रियालैश्च जाङ्गलाः सुकृताः| शस्ता रसाः पयो वा तैः सिद्धं शर्करामधुमत्||३०|| शतधौतघृतेनाक्तः पयः पिबेच्छीततोयमवगाह्य| मुद्गमसूरचणकजा रसास्तु भृष्टा घृते देयाः||३१|| मधुरैः सजीवनीयैः शीतैश्च सतिक्तकैः शृतं क्षीरम्| पानाभ्यञ्जनसेकेष्विष्टं मधुशर्करायुक्तम्||३२|| तज्जं वा घृतमिष्टं पानाभ्यङ्गेषु नस्यमपि च स्यात्| नारीपयः सशर्करमुष्ट्र्या अपि नस्यमिक्षुरसः||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (34-39) · Śloka 39
ಕ್ಷೀರೇಕ್ಷುರಸಗುಡೋದಕಸಿತೋಪಲಾಕ್ಷೌದ್ರಸೀಧುಮಾರ್ದ್ವೀಕೈಃ | ವೃಕ್ಷಾಮ್ಲಮಾತುಲುಙ್ಗೈರ್ಗಣ್ಡೂಷಾಸ್ತಾಲುಶೋಷಘ್ನಾಃ||೩೪|| ಜಮ್ಬ್ವಾಮ್ರಾತಕಬದರೀವೇತಸಪಞ್ಚವಲ್ಕಪಞ್ಚಾಮ್ಲೈಃ| ಹೃನ್ಮುಖಶಿರಃಪ್ರದೇಹಾಃಸಘೃತಾ ಮೂರ್ಚ್ಛಾಭ್ರಮತೃಷ್ಣಾಘ್ನಾಃ ಸ್ಯುಃ||೩೫|| ದಾಡಿಮದಧಿತ್ಥಲೋಧ್ರೈಃ ಸವಿದಾರೀಬೀಜಪೂರಕೈಃ ಶಿರಸಃ| ಲೇಪೋ ಗೌರಾಮಲಕೈರ್ಘೃತಾರನಾಲಾಯುತೈಶ್ಚ ಹಿತಃ||೩೬|| ಶೈವಲಪಙ್ಕಾಮ್ಬುರುಹೈಃ ಸಾಮ್ಲೈಃ ಸಘೃತೈಶ್ಚ ಶಕ್ತುಭಿರ್ಲೇಪಃ| ಮಸ್ತ್ವಾರನಾಲಾರ್ದ್ರವಸನಕಮಲಮಣಿಹಾರಸಂಸ್ಪರ್ಶಾಃ||೩೭|| ಶಿಶಿರಾಮ್ಬುಚನ್ದನಾರ್ದ್ರಸ್ತನತಟಪಾಣಿತಲಗಾತ್ರಸಂಸ್ಪರ್ಶಾಃ| ಕ್ಷೌಮಾರ್ದ್ರನಿವಸನಾನಾಂ ವರಾಙ್ಗನಾನಾಂ ಪ್ರಿಯಾಣಾಂ ಚ||೩೮|| ಹಿಮವದ್ದರೀವನಸರಿತ್ಸರೋಽಮ್ಬುಜಪವನೇನ್ದುಪಾದಶಿಶಿರಾಣಾಮ್| ರಮ್ಯಶಿಶಿರೋದಕಾನಾಂ ಸ್ಮರಣಂ ಕಥಾಶ್ಚ ತೃಷ್ಣಾಘ್ನಾಃ||೩೯||
View original
क्षीरेक्षुरसगुडोदकसितोपलाक्षौद्रसीधुमार्द्वीकैः | वृक्षाम्लमातुलुङ्गैर्गण्डूषास्तालुशोषघ्नाः||३४|| जम्ब्वाम्रातकबदरीवेतसपञ्चवल्कपञ्चाम्लैः| हृन्मुखशिरःप्रदेहाःसघृता मूर्च्छाभ्रमतृष्णाघ्नाः स्युः||३५|| दाडिमदधित्थलोध्रैः सविदारीबीजपूरकैः शिरसः| लेपो गौरामलकैर्घृतारनालायुतैश्च हितः||३६|| शैवलपङ्काम्बुरुहैः साम्लैः सघृतैश्च शक्तुभिर्लेपः| मस्त्वारनालार्द्रवसनकमलमणिहारसंस्पर्शाः||३७|| शिशिराम्बुचन्दनार्द्रस्तनतटपाणितलगात्रसंस्पर्शाः| क्षौमार्द्रनिवसनानां वराङ्गनानां प्रियाणां च||३८|| हिमवद्दरीवनसरित्सरोऽम्बुजपवनेन्दुपादशिशिराणाम्| रम्यशिशिरोदकानां स्मरणं कथाश्च तृष्णाघ्नाः||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (40) · Śloka 41
ವಾತಘ್ನಮನ್ನಪಾನಂ ಮೃದು ಲಘು ಶೀತಂ ಚ ವಾತತೃಷ್ಣಾಯಾಮ್| ಕ್ಷಯಕಾಸನುಚ್ಛೃತಂ ಕ್ಷೀರಘೃತಮೂರ್ಧ್ವವಾತತೃಷ್ಣಾಘ್ನಮ್ ||೪೦|| ಸ್ಯಾಜ್ಜೀವನೀಯಸಿದ್ಧಂ ಕ್ಷೀರಘೃತಂ ವಾತಪಿತ್ತಜೇ ತರ್ಷ|೪೧|
View original
वातघ्नमन्नपानं मृदु लघु शीतं च वाततृष्णायाम्| क्षयकासनुच्छृतं क्षीरघृतमूर्ध्ववाततृष्णाघ्नम् ||४०|| स्याज्जीवनीयसिद्धं क्षीरघृतं वातपित्तजे तर्ष|४१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (41-46) · Śloka 46
ಪೈತ್ತೇ ದ್ರಾಕ್ಷಾಚನ್ದನಖರ್ಜೂರೋಶೀರಮಧುಯುತಂ ತೋಯಮ್||೪೧|| ಲೋಹಿತಶಾಲಿತಣ್ಡುಲಖರ್ಜೂರಪರೂಷಕೋತ್ಪಲದ್ರಾಕ್ಷಾಃ| ಮಧು ಪಕ್ವಲೋಷ್ಟಮೇವ ಚ ಜಲೇ ಸ್ಥಿತಂ ಶೀತಲಂ ಪೇಯಮ್||೪೨|| ಲೋಹಿತಶಾಲಿಪ್ರಸ್ಥಃ ಸಲೋಧ್ರಮಧುಕಾಞ್ಜನೋತ್ಪಲಃ ಕ್ಷುಣ್ಣಃ| ಪಕ್ವಾಮಲೋಷ್ಟಜಲಮಧುಸಮಾಯುತೋ ಮೃನ್ಮಯೇ ಪೇಯಃ||೪೩|| ವಟಮಾತುಲುಙ್ಗವೇತಸಪಲ್ಲವಕುಶಕಾಶಮೂಲಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವೈಃ| ಸಿದ್ಧೇಽಮ್ಭಸ್ಯಗ್ನಿನಿಭಾಂ ಕೃಷ್ಣಮೃದಂ ಕೃಷ್ಣಸಿಕತಾಂ ವಾ||೪೪|| ತಪ್ತಾನಿ ನವಕಪಾಲಾನ್ಯಥವಾ ನಿರ್ವಾಪ್ಯ ಪಾಯಯೇತಾಚ್ಛಮ್| ಆಪಾಕಶರ್ಕರಂ ವಾಽಮೃತವಲ್ಲ್ಯುದಕಂ ತೃಷಾಂ ಹನ್ತಿ||೪೫|| ಕ್ಷೀರವತಾಂ ಮಧುರಾಣಾಂ ಶೀತಾನಾಂ ಶರ್ಕರಾಮಧುವಿಮಿಶ್ರಾಃ| ಶೀತಕಷಾಯಾ ಮೃದ್ಭೃಷ್ಟಸಂಯುತಾಃ ಪಿತ್ತತೃಷ್ಣಾಘ್ನಾಃ||೪೬||
View original
पैत्ते द्राक्षाचन्दनखर्जूरोशीरमधुयुतं तोयम्||४१|| लोहितशालितण्डुलखर्जूरपरूषकोत्पलद्राक्षाः| मधु पक्वलोष्टमेव च जले स्थितं शीतलं पेयम्||४२|| लोहितशालिप्रस्थः सलोध्रमधुकाञ्जनोत्पलः क्षुण्णः| पक्वामलोष्टजलमधुसमायुतो मृन्मये पेयः||४३|| वटमातुलुङ्गवेतसपल्लवकुशकाशमूलयष्ट्याह्वैः| सिद्धेऽम्भस्यग्निनिभां कृष्णमृदं कृष्णसिकतां वा||४४|| तप्तानि नवकपालान्यथवा निर्वाप्य पाययेताच्छम्| आपाकशर्करं वाऽमृतवल्ल्युदकं तृषां हन्ति||४५|| क्षीरवतां मधुराणां शीतानां शर्करामधुविमिश्राः| शीतकषाया मृद्भृष्टसंयुताः पित्ततृष्णाघ्नाः||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (47-56) · Śloka 56
ವ್ಯೋಷವಚಾಭಲ್ಲಾತಕತಿಕ್ತಕಷಾಯಾಸ್ತಥಾಽಽಮತೃಷ್ಣಾಘ್ನಾಃ| ಯಚ್ಚೋಕ್ತಂ ಕಫಜಾಯಾಂ ವಮ್ಯಾಂ ತಚ್ಚೈವ ಕಾರ್ಯಂ ಸ್ಯಾತ್||೪೭|| ಸ್ತಮ್ಭಾರುಚ್ಯವಿಪಾಕಾಲಸ್ಯಚ್ಛರ್ದಿಷು ಕಫಾನುಗಾಂ ತೃಷ್ಣಾಮ್| ಜ್ಞಾತ್ವಾ ದಧಿಮಧುತರ್ಪಣಲವಣೋಷ್ಣಜಲೈರ್ವಮನಮಿಷ್ಟಮ್||೪೮|| ದಾಡಿಮಮಮ್ಲಫಲಂ ವಾಽಪ್ಯನ್ಯತ್ ಸಕಷಾಯಮಥ ಲೇಹಮ್| ಪೇಯಮಥವಾ ಪ್ರದದ್ಯಾದ್ರಜನೀಶರ್ಕರಾಯುಕ್ತಮ್ ||೪೯|| ಕ್ಷಯಕಾಸೇನ ತು ತುಲ್ಯಾ ಕ್ಷಯತೃಷ್ಣಾ ಸಾ ಗರೀಯಸೀ ನೄಣಾಮ್| ಕ್ಷೀಣಕ್ಷತಶೋಷಹಿತೈಸ್ತಸ್ಮಾತ್ತಾಂ ಭೇಷಜೈಃ ಶಮಯೇತ್||೫೦|| ಪಾನತೃಷಾರ್ತಃ ಪಾನಂ ತ್ವರ್ಧೋದಕಮಮ್ಲಲವಣಗನ್ಧಾಢ್ಯಮ್| ಶಿಶಿರಸ್ನಾತಃ ಪಾನಂ ಮದ್ಯಾಮ್ಬು ಗುಡಾಮ್ಬು ವಾ ತೃಷಿತಃ||೫೧|| ಭಕ್ತೋಪರೋಧತೃಷಿತಃ ಸ್ನೇಹತೃಷಾರ್ತೋಽಥವಾ ತನುಯವಾಗೂಮ್| ಪ್ರಪಿಬೇದ್ಗುರುಣಾ ತೃಷಿತೋ ಭುಕ್ತೇನ ತದುದ್ಧರೇದ್ಭುಕ್ತಮ್||೫೨|| ಮದ್ಯಾಮ್ಬು ವಾಽಮ್ಬು ಕೋಷ್ಣಂ ಬಲವಾಂಸ್ತೃಷಿತಃ ಸಮುಲ್ಲಿಖೇತ್ ಪೀತ್ವಾ| ಮಾಗಧಿಕಾವಿಶದಮುಖಃ ಸಶರ್ಕರಂ ವಾ ಪಿಬೇನ್ಮನ್ಥಮ್||೫೩|| ಬಲವಾಂಸ್ತು ತಾಲುಶೋಷೇ ಪಿಬೇದ್ಧೃತಂ ತೃಷ್ಯಮದ್ಯಾಚ್ಚ| ಸರ್ಪಿರ್ಭೃಷ್ಟಂ ಕ್ಷೀರಂ ಮಾಂಸರಸಾಂಶ್ಚಾಬಲಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಾನ್||೫೪|| ಅತಿರೂಕ್ಷದುರ್ಬಲಾನಾಂ ತರ್ಷಂ ಶಮಯೇನ್ನೃಣಾಮಿಹಾಶು ಪಯಃ| ಛಾಗೋ ವಾ ಘೃತಭೃಷ್ಟಃ ಶೀತೋ ಮಧುರೋ ರಸೋ ಹೃದ್ಯಃ||೫೫|| ಸ್ನಿಗ್ಧೇಽನ್ನೇ ಭುಕ್ತೇ ಯಾ ತೃಷ್ಣಾ ಸ್ಯಾತ್ತಾಂ ಗುಡಾಮ್ಬುನಾ ಶಮಯೇತ್| ತರ್ಷಂ ಮೂರ್ಚ್ಛಾಭಿಹತಸ್ಯ ರಕ್ತಪಿತ್ತಾಪಹೈರ್ಹನ್ಯಾತ್||೫೬||
View original
व्योषवचाभल्लातकतिक्तकषायास्तथाऽऽमतृष्णाघ्नाः| यच्चोक्तं कफजायां वम्यां तच्चैव कार्यं स्यात्||४७|| स्तम्भारुच्यविपाकालस्यच्छर्दिषु कफानुगां तृष्णाम्| ज्ञात्वा दधिमधुतर्पणलवणोष्णजलैर्वमनमिष्टम्||४८|| दाडिममम्लफलं वाऽप्यन्यत् सकषायमथ लेहम्| पेयमथवा प्रदद्याद्रजनीशर्करायुक्तम् ||४९|| क्षयकासेन तु तुल्या क्षयतृष्णा सा गरीयसी नॄणाम्| क्षीणक्षतशोषहितैस्तस्मात्तां भेषजैः शमयेत्||५०|| पानतृषार्तः पानं त्वर्धोदकमम्ललवणगन्धाढ्यम्| शिशिरस्नातः पानं मद्याम्बु गुडाम्बु वा तृषितः||५१|| भक्तोपरोधतृषितः स्नेहतृषार्तोऽथवा तनुयवागूम्| प्रपिबेद्गुरुणा तृषितो भुक्तेन तदुद्धरेद्भुक्तम्||५२|| मद्याम्बु वाऽम्बु कोष्णं बलवांस्तृषितः समुल्लिखेत् पीत्वा| मागधिकाविशदमुखः सशर्करं वा पिबेन्मन्थम्||५३|| बलवांस्तु तालुशोषे पिबेद्धृतं तृष्यमद्याच्च| सर्पिर्भृष्टं क्षीरं मांसरसांश्चाबलः स्निग्धान्||५४|| अतिरूक्षदुर्बलानां तर्षं शमयेन्नृणामिहाशु पयः| छागो वा घृतभृष्टः शीतो मधुरो रसो हृद्यः||५५|| स्निग्धेऽन्ने भुक्ते या तृष्णा स्यात्तां गुडाम्बुना शमयेत्| तर्षं मूर्च्छाभिहतस्य रक्तपित्तापहैर्हन्यात्||५६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (57-62) · Śloka 62
ತೃಟ್ದಾಹಮೂರ್ಚ್ಛಾಭ್ರಮಕ್ಲಮಮದಾತ್ಯಯಾಸ್ರವಿಷಪಿತ್ತೇ | ಶಸ್ತಂ ಸ್ವಭಾವಶೀತಂ, ಶೃತಶೀತಂ ಸನ್ನಿಪಾತೇಽಮ್ಭಃ||೫೭|| ಹಿಕ್ಕಾಶ್ವಾಸನವಜ್ವರಪೀನಸಘೃತಪೀತಪಾರ್ಶ್ವಗಲರೋಗೇ| ಕಫವಾತಕೃತೇ ಸ್ತ್ಯಾನೇ ಸದ್ಯಃಶುದ್ಧೇ ಚ ಹಿತಮುಷ್ಣಮ್||೫೮|| ಪಾಣ್ಡೂದರಪೀನಸಮೇಹಗುಲ್ಮಮನ್ದಾನಲಾತಿಸಾರೇಷು| ಪ್ಲೀಹ್ನಿ ಚ ತೋಯಂ ನ ಹಿತಂ ಕಾಮಮಸಹ್ಯೇ ಪಿಬೇದಲ್ಪಮ್||೫೯|| ಪೂರ್ವಾಮಯಾತುರಃ ಸನ್ ದೀನಸ್ತೃಷ್ಣಾರ್ದಿತೋ ಜಲಂ ಕಾಙ್ಕ್ಷನ್| ನ ಲಭೇತ ಸ ಚೇನ್ಮರಣಮಾಶ್ವೇವಾಪ್ನುಯಾದ್ದೀರ್ಘರೋಗಂ ವಾ||೬೦|| ತಸ್ಮಾದ್ಧಾನ್ಯಾಮ್ಬು ಪಿಬೇತ್ತೃಷ್ಯನ್ ರೋಗೀ ಸಶರ್ಕರಾಕ್ಷೌದ್ರಮ್| ಯದ್ವಾ ತಸ್ಯಾನ್ಯತ್ಸ್ಯಾತ್ ಸಾತ್ಮ್ಯಂ ರೋಗಸ್ಯ ತಚ್ಚೇಷ್ಟಮ್||೬೧|| ತಸ್ಯಾಂ ವಿನಿವೃತ್ತಾಯಾಂ ತಜ್ಜನ್ಯ ಉಪದ್ರವಃ ಸುಖಂ ಜೇತುಮ್| ತಸ್ಮಾತ್ತೃಷ್ಣಾಂ ಪೂರ್ವಂ ಜಯೇದ್ಬಹುಭ್ಯೋಽಪಿ ರೋಗೇಭ್ಯಃ||೬೨||
View original
तृट्दाहमूर्च्छाभ्रमक्लममदात्ययास्रविषपित्ते | शस्तं स्वभावशीतं, शृतशीतं सन्निपातेऽम्भः||५७|| हिक्काश्वासनवज्वरपीनसघृतपीतपार्श्वगलरोगे| कफवातकृते स्त्याने सद्यःशुद्धे च हितमुष्णम्||५८|| पाण्डूदरपीनसमेहगुल्ममन्दानलातिसारेषु| प्लीह्नि च तोयं न हितं काममसह्ये पिबेदल्पम्||५९|| पूर्वामयातुरः सन् दीनस्तृष्णार्दितो जलं काङ्क्षन्| न लभेत स चेन्मरणमाश्वेवाप्नुयाद्दीर्घरोगं वा||६०|| तस्माद्धान्याम्बु पिबेत्तृष्यन् रोगी सशर्कराक्षौद्रम्| यद्वा तस्यान्यत्स्यात् सात्म्यं रोगस्य तच्चेष्टम्||६१|| तस्यां विनिवृत्तायां तज्जन्य उपद्रवः सुखं जेतुम्| तस्मात्तृष्णां पूर्वं जयेद्बहुभ्योऽपि रोगेभ्यः||६२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (63) · Śloka 63
ತತ್ರ ಶ್ಲೋಕಃ- ಹೇತೂ ಯಥಾಽಗ್ನಿಪವನೌ ಕುರುತಃ ಸೋಪದ್ರವಾಂ ಚ ಪಞ್ಚಾನಾಮ್| ತೃಷ್ಣಾನಾಂ ಪೃಥಗಾಕೃತಿರಸಾಧ್ಯತಾ ಸಾಧನಂ ಚೋಕ್ತಮ್||೬೩||
View original
तत्र श्लोकः- हेतू यथाऽग्निपवनौ कुरुतः सोपद्रवां च पञ्चानाम्| तृष्णानां पृथगाकृतिरसाध्यता साधनं चोक्तम्||६३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 22
ಇತ್ಯಗ್ನಿವೇಶಕೃತೇ ತನ್ತ್ರೇ ಚರಕಪ್ರತಿಸಂಸ್ಕೃತೇಽಪ್ರಾಪ್ತೇ ದೃಢಬಲಸಮ್ಪೂರಿತೇ ಚಿಕಿತ್ಸಾಸ್ಥಾನೇ ತೃಷ್ಣಾರೋಗಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮ ದ್ವಾವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೨೨||
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृतेऽप्राप्ते दृढबलसम्पूरिते चिकित्सास्थाने तृष्णारोगचिकित्सितं नाम द्वाविंशोऽध्यायः||२२||
🔊 Audio coming soon