Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤੋ ਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ||੧|| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹ ਭਗਵਾਨਾਤ੍ਰੇਯਃ||੨||
अथातो वातशोणितचिकित्सितं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
ਵਾਤਵ੍ਯਾਧਿਪ੍ਰਭੇਦਾਦੇਵ ਵਾਤਵ੍ਯਾਧਿਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਾਨਨ੍ਤਰਂ ਵਾਤਰਕ੍ਤਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਵਾਤਰਕ੍ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਜਨਿਤੋ ਵ੍ਯਾਧਿਃ ਵਾਤਰਕ੍ਤਂ, ਕਿਂਵਾ ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਏਵ ਅਵਸ੍ਥਾਨ੍ਤਰਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਵਾਤਰਕ੍ਤਮ੍||੧-੨||
Adhikarana 2 (3-11) · Śloka 11
ਹੁਤਾਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰਮਾਸੀਨਮਸਿਮਧ੍ਯੇ ਪੁਨਰ੍ਵਸੁਮ੍| ਪਸ੍ਟਵਾਨ੍ ਗੁਰੁਮੇਕਾਗ੍ਰਮਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ੋਗ੍ਨਿਵਰ੍ਚਸਮ੍||੩|| ਅਗ੍ਨਿਮਾਰੁਤਤੁਲ੍ਯਸ੍ਯ ਸਂਸਰ੍ਗਸ੍ਯਾਨਿਲਾਸਜੋਃ| ਹੇਤੁਲਕ੍ਸਣਭੈਸਜ੍ਯਾਨ੍ਯਥਾਸ੍ਮੈ ਗੁਰੁਰਬ੍ਰਵੀਤ੍||੪|| ਲਵਣਾਮ੍ਲਕਟੁਕ੍ਸਾਰਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣਾਜੀਰ੍ਣਭੋਜਨੈਃ| ਕ੍ਲਿਨ੍ਨਸ਼ੁਸ੍ਕਾਮ੍ਬੁਜਾਨੂਪਮਾਂਸਪਿਣ੍ਯਾਕਮੂਲਕੈਃ||੫|| ਕੁਲਤ੍ਥਮਾਸਨਿਸ੍ਪਾਵਸ਼ਾਕਾਦਿਪਲਲੇਕ੍ਸੁਭਿਃ| ਦਧ੍ਯਾਰਨਾਲਸੌਵੀਰਸ਼ੁਕ੍ਤਤਕ੍ਰਸੁਰਾਸਵੈਃ||੬|| ਵਿਰੁਦ੍ਧਾਧ੍ਯਸ਼ਨਕ੍ਰੋਧਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨਪ੍ਰਜਾਗਰੈਃ| ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਃ ਸੁਕੁਮਾਰਾਣਾਂ ਮਿਸ੍ਟਾਨ੍ਨਸੁਖਭੋਜਿਨਾਮ੍ ||੭|| ਅਚਙ੍ਕ੍ਰਮਣਸ਼ੀਲਾਨਾਂ ਕੁਪ੍ਯਤੇ ਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤਮ੍| ਅਭਿਘਾਤਾਦਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਚ ਪ੍ਰਦੁਸ੍ਟੇ ਸ਼ੋਣਿਤੇ ਨਣਾਮ੍||੮|| ਕਸਾਯਕਟੁਤਿਕ੍ਤਾਲ੍ਪਰੂਕ੍ਸਾਹਾਰਾਦਭੋਜਨਾਤ੍| ਹਯੋਸ੍ਟ੍ਰਯਾਨਯਾਨਾਮ੍ਬੁਕ੍ਰੀਡਾਪ੍ਲਵਨਲਙ੍ਘਨੈਃ ||੯|| ਉਸ੍ਣੇ ਚਾਤ੍ਯਧ੍ਵਵੈਸਮ੍ਯਾਦ੍ਵ੍ਯਵਾਯਾਦ੍ਵੇਗਨਿਗ੍ਰਹਾਤ੍ | ਵਾਯੁਰ੍ਵਿਵਦ੍ਧੋ ਵਦ੍ਧੇਨ ਰਕ੍ਤੇਨਾਵਾਰਿਤਃ ਪਥਿ||੧੦|| ਕਤ੍ਸ੍ਨਂ ਸਨ੍ਦੂਸਯੇਦ੍ਰਕ੍ਤਂ ਤਜ੍ਜ੍ਞੇਯਂ ਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤਮ੍| ਖੁਡਂ ਵਾਤਬਲਾਸਾਖ੍ਯਮਾਢ੍ਯਵਾਤਂ ਚ ਨਾਮਭਿਃ||੧੧||
हुताग्निहोत्रमासीनमृषिमध्ये पुनर्वसुम्| पृष्टवान् गुरुमेकाग्रमग्निवेशोऽग्निवर्चसम्||३|| अग्निमारुततुल्यस्य संसर्गस्यानिलासृजोः| हेतुलक्षणभैषज्यान्यथास्मै गुरुरब्रवीत्||४|| लवणाम्लकटुक्षारस्निग्धोष्णाजीर्णभोजनैः| क्लिन्नशुष्काम्बुजानूपमांसपिण्याकमूलकैः||५|| कुलत्थमाषनिष्पावशाकादिपललेक्षुभिः| दध्यारनालसौवीरशुक्ततक्रसुरासवैः||६|| विरुद्धाध्यशनक्रोधदिवास्वप्नप्रजागरैः| प्रायशः सुकुमाराणां मिष्टान्नसुखभोजिनाम् ||७|| अचङ्क्रमणशीलानां कुप्यते वातशोणितम्| अभिघातादशुद्ध्या च प्रदुष्टे शोणिते नृणाम्||८|| कषायकटुतिक्ताल्परूक्षाहारादभोजनात्| हयोष्ट्रयानयानाम्बुक्रीडाप्लवनलङ्घनैः ||९|| उष्णे चात्यध्ववैषम्याद्व्यवायाद्वेगनिग्रहात् | वायुर्विवृद्धो वृद्धेन रक्तेनावारितः पथि||१०|| कृत्स्नं सन्दूषयेद्रक्तं तज्ज्ञेयं वातशोणितम्| खुडं वातबलासाख्यमाढ्यवातं च नामभिः||११||
🔊 Audio coming soon
ਅਗ੍ਨਿਮਾਰੁਤਤੁਲ੍ਯਸ੍ਯੇਤ੍ਯਨੇਨ ਵਾਤਰਕ੍ਤਸ੍ਯ ਦੁਰ੍ਨਿਵਾਰਤ੍ਵਂ ਸ਼ੀਘ੍ਰਕਾਰਿਤ੍ਵਂ ਚਾਹ| ਲਵਣੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਹੇਤੁਮਾਹ| ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਃ ਸੁਕੁਮਾਰਾਣਾਮਿਤ੍ਯਨੇਨ ਸੁਕੁਮਾਰਸ਼ਰੀਰੇ ਲਵਣਾਦਿਹੇਤੁਸੇਵਯਾ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਦੁਸ੍ਟਂ ਵਾਤਾਸ੍ਰਂ ਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤਂ ਭਵਤੀਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਮਿਸ੍ਟਮਨ੍ਨਂ ਸੁਖੇਨ ਭੁਞ੍ਜਤੇ ਤੇਸਾਂ ਮਿਸ੍ਟਾਨ੍ਨਸੁਖਭੋਜਿਨਾਮ੍| ਅਤ੍ਰ ਲਵਣਾਦਿ ਯਦ੍ਯਪਿ ਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤਹੇਤੁਤਯੋਕ੍ਤਂ ਤਥਾਪਿ ਸ਼ੋਣਿਤਦੁਸ੍ਟਿਕਾਰਣਮੇਤਤ੍ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਾਜ੍ਜ੍ਞੇਯਂ, ਵਾਤਦੁਸ੍ਟਿਕਾਰਣਂ ਤੁ ਕਸਾਯੇਤ੍ਯਾਦਿਨੋਕ੍ਤਂ, ਤਤਸ਼੍ਚ ਲਵਣਾਦਿ ਕਸਾਯਾਦਿ ਚ ਮਿਲਿਤਂ ਸਦ੍ ਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤੋਤ੍ਪਾਦਕਂ ਭਵਤਿ| ਯਤ੍ਤੁ ‘ਜਾਯਤੇ ਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤਮ੍’ ਇਤ੍ਯਨੇਨ ਲਵਣਾਦੀਨਾਂ ਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤਕਾਰਣਤ੍ਵਮੁਕ੍ਤਂ, ਤਦ੍ਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤਜਨਕਸ਼ੋਣਿਤਦੁਸ੍ਟਿਕਾਰਣਦ੍ਵਾਰਾ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਅਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯੇਤਿ ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਕਾਲੇਸਂਸ਼ੋਧਨਾਤ੍| ਕੇਚਿਤ੍ ‘ਅਭਿਘਾਤਾਦਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਚ’ ਇਤ੍ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਥਾਨੇ ‘ਅਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਵਾਤਵੈਸਮ੍ਯਾਤ੍’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ| ਅਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਚੇਤਿ ਚਕਾਰੇਣ ਲਵਣਾਦਿ ਪ੍ਰਜਾਗਰੈਰਿਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਸ਼ੋਣਿਤਦੁਸ੍ਟਿਕਾਰਣਂ ਸਮੁਚ੍ਚਿਨੋਤਿ| ਅਤ੍ਰ ਸ਼ੋਣਿਤਵਾਤਸ੍ਯ ਵਿਚ੍ਛਿਦ੍ਯ ਹੇਤੁਬਹੁਪਾਠੇਨ ਦ੍ਵਯੋਰਪ੍ਯਤ੍ਰ ਸ੍ਵਤਨ੍ਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਕੋਪਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਹਯੋਸ੍ਟ੍ਰਰੂਪੇਣ ਯਾਨੇਨ ਯਾਨਂ ਹਯੋਸ੍ਟ੍ਰਯਾਨਯਾਨਮ੍| ਉਸ੍ਣੇ ਚਾਤ੍ਯਧ੍ਵਵੈਸਮ੍ਯਾਦਿਤਿ ਉਸ੍ਣੇ ਕਾਲੇ ਅਤ੍ਯਧ੍ਵਜਨਿਤਾਦ੍ਵਾਤਦ੍ਵੈਸਮ੍ਯਾਤ੍| ਵਾਯੁਰਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਮਾਹ| ਪਥੀਤਿ ਵਾਯੁਵਹਨਸ੍ਰੋਤਸਿ| ਕ੍ਰੁਦ੍ਧ ਇਤਿ ਵਦ੍ਧੋਪਿ ਸ੍ਵਹੇਤੋਰ੍ਵਾਯੁਃ ਪੁਨਃ ਸ਼ੋਣਿਤੇਨਾਵਰਣਾਦ੍ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਃ| ਵ੍ਯਵਹਾਰਾਰ੍ਥਂ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਸਞ੍ਜ੍ਞਾਭੇਦਾਨਪ੍ਯਾਹ- ਖੁਡਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਖੁਡਦੇਸ਼ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ੍ਯਾ ਖੁਡਃ, ਖੁਡਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਸਨ੍ਧਿਰੁਚ੍ਯਤੇ; ਵਾਤਸ੍ਯਾਵਰਣੇਨ ਬਲਮਸ੍ਤ੍ਯਸ੍ਮਿਞ੍ ਸ਼ੋਣਿਤੇ ਇਤਿ ਵਾਤਬਲਾਸ਼ਃ; ਆਢ੍ਯਾਨਾਂ ਪ੍ਰਾਯੋ ਭਵਤੀਤਿ ਆਢ੍ਯਰੋਗਃ||੩-੧੧||
Adhikarana 3 (12-15) · Śloka 15
ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਥਾਨਂ ਕਰੌ ਪਾਦਾਵਙ੍ਗੁਲ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵਸਨ੍ਧਯਃ| ਕਤ੍ਵਾਦੌ ਹਸ੍ਤਪਾਦੇ ਤੁ ਮੂਲਂ ਦੇਹੇ ਵਿਧਾਵਤਿ||੧੨|| ਸੌਕ੍ਸ੍ਮ੍ਯਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਸਰਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਪਵਨਸ੍ਯਾਸਜਸ੍ਤਥਾ| ਤਦ੍ਦ੍ਰਵਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਰਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਦੇਹਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ ਸਿਰਾਯਨੈਃ||੧੩|| ਪਰ੍ਵਸ੍ਵਭਿਹਤਂ ਕ੍ਸੁਬ੍ਧਂ ਵਕ੍ਰਤ੍ਵਾਦਵਤਿਸ੍ਠਤੇ| ਸ੍ਥਿਤਂ ਪਿਤ੍ਤਾਦਿਸਂਸਸ੍ਟਂ ਤਾਸ੍ਤਾਃ ਸਜਤਿ ਵੇਦਨਾਃ||੧੪|| ਕਰੋਤਿ ਦੁਃਖਂ ਤੇਸ੍ਵੇਵ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਸਨ੍ਧਿਸੁ| ਭਵਨ੍ਤਿ ਵੇਦਨਾਸ੍ਤਾਸ੍ਤਾ ਅਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਦੁਃਸਹਾ ਨਣਾਮ੍||੧੫||
तस्य स्थानं करौ पादावङ्गुल्यः सर्वसन्धयः| कृत्वाऽऽदौ हस्तपादे तु मूलं देहे विधावति||१२|| सौक्ष्म्यात् सर्वसरत्वाच्च पवनस्यासृजस्तथा| तद्द्रवत्वात् सरत्वाच्च देहं गच्छन् सिरायनैः||१३|| पर्वस्वभिहतं क्षुब्धं वक्रत्वादवतिष्ठते| स्थितं पित्तादिसंसृष्टं तास्ताः सृजति वेदनाः||१४|| करोति दुःखं तेष्वेव तस्मात् प्रायेण सन्धिषु| भवन्ति वेदनास्तास्ता अत्यर्थं दुःसहा नृणाम्||१५||
🔊 Audio coming soon
ਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤਸ੍ਯ ਵੈਸ਼ੇਸਿਕਂ ਸ੍ਥਾਨਮਾਹ| ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਥਾਨਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਰਪਾਦਗ੍ਰਹਣੇਨੈਵ ਅਙ੍ਗੁਲੀਨਾਂ ਗ੍ਰਹਣੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਅਙ੍ਗੁਲੀਨਾਂ ਬਹੁਪਰ੍ਵਤਯਾ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣਾਧਿਸ੍ਠਾਨਤ੍ਵੋਪਦਰ੍ਸ਼ਨਾਰ੍ਥਂ ਪੁਨਰਭਿਧਾਨਮ੍| ਮੂਲਮਾਸ੍ਥਾਯੇਤਿ ਆਸ੍ਪਦਂ ਕਤ੍ਵਾ| ਦੇਹਧਾਵਨੇ ਹੇਤੁਮਾਹ- ਸੌਕ੍ਸ੍ਮ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ|- ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਮਾਰ੍ਗਾਨੁਸਾਰਿਤ੍ਵਾਤ੍| ਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤਸ੍ਯ ਦੇਹਂ ਸਰ੍ਪਤੋ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਪਰ੍ਵਾਵਸ੍ਥਾਨਂ ਸਹੇਤੁਕਮਾਹ- ਤਦ੍ਦ੍ਰਵਤ੍ਵਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਿਰਾਯਨੈਰਿਤਿ ਸਿਰਾਰੂਪੈਰ੍ਮਾਰ੍ਗੈਃ| ਵਕ੍ਰਤ੍ਵਾਦਿਤਿ ਪਰ੍ਵਣਾਂ ਵਕ੍ਰਤ੍ਵਾਤ੍| ਪਿਤ੍ਤਾਦਿਸਂਸਸ੍ਟਮਿਤਿ ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਕਫੇਨ ਚ ਹੇਤ੍ਵਨ੍ਤਰਾਗਤੇਨ ਵਾਯੁਨਾ ਚ ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਤਸ੍ਮਾਦਿਤਿ ਸਨ੍ਧਿਸ੍ਵਵਸ੍ਥਾਨਾਤ੍||੧੨-੧੫||
Adhikarana 4 (16-18) · Śloka 18
ਸ੍ਵੇਦੋਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਨ ਵਾ ਕਾਰ੍ਸ੍ਣ੍ਯਂ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਜ੍ਞਤ੍ਵਂ ਕ੍ਸਤੇਤਿਰੁਕ੍| ਸਨ੍ਧਿਸ਼ੈਥਿਲ੍ਯਮਾਲਸ੍ਯਂ ਸਦਨਂ ਪਿਡਕੋਦ੍ਗਮਃ||੧੬|| ਜਾਨੁਜਙ੍ਘੋਰੁਕਟ੍ਯਂਸਹਸ੍ਤਪਾਦਾਙ੍ਗਸਨ੍ਧਿਸੁ| ਨਿਸ੍ਤੋਦਃ ਸ੍ਫੁਰਣਂ ਭੇਦੋ ਗੁਰੁਤ੍ਵਂ ਸੁਪ੍ਤਿਰੇਵ ਚ||੧੭|| ਕਣ੍ਡੂਃ ਸਨ੍ਧਿਸੁ ਰੁਗ੍ਭੂਤ੍ਵਾ ਭੂਤ੍ਵਾ ਨਸ਼੍ਯਤਿ ਚਾਸਕਤ੍| ਵੈਵਰ੍ਣ੍ਯਂ ਮਣ੍ਡਲੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰ੍ਵਾਤਾਸਕ੍ਪੂਰ੍ਵਲਕ੍ਸਣਮ੍||੧੮||
स्वेदोऽत्यर्थं न वा कार्ष्ण्यं स्पर्शाज्ञत्वं क्षतेऽतिरुक्| सन्धिशैथिल्यमालस्यं सदनं पिडकोद्गमः||१६|| जानुजङ्घोरुकट्यंसहस्तपादाङ्गसन्धिषु| निस्तोदः स्फुरणं भेदो गुरुत्वं सुप्तिरेव च||१७|| कण्डूः सन्धिषु रुग्भूत्वा भूत्वा नश्यति चासकृत्| वैवर्ण्यं मण्डलोत्पत्तिर्वातासृक्पूर्वलक्षणम्||१८||
🔊 Audio coming soon
ਸ੍ਵੇਦੋਤ੍ਯਰ੍ਥਮਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਮਾਹ| ਸ੍ਵੇਦੋਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਨਵੇਤਿ ਚ ਯਦ੍ਯਪਿ ਕੁਸ੍ਠਪੂਰ੍ਵਰੂਪੇਪ੍ਯੁਕ੍ਤਂ, ਤਥਾਪ੍ਯਸਮਾਨਭੂਰਿਪੂਰ੍ਵਰੂਪਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾਦਨ੍ਯਤਰਯੋਗਪੂਰ੍ਵਰੂਪਤ੍ਵੇ ਨਿਸ਼੍ਚਯਃ||੧੬-੧੮||
Adhikarana 5 (19-23) · Śloka 23
ਉਤ੍ਤਾਨਮਥ ਗਮ੍ਭੀਰਂ ਦ੍ਵਿਵਿਧਂ ਤਤ੍ ਪ੍ਰਚਕ੍ਸਤੇ| ਤ੍ਵਙ੍ਮਾਂਸਾਸ਼੍ਰਯਮੁਤ੍ਤਾਨਂ ਗਮ੍ਭੀਰਂ ਤ੍ਵਨ੍ਤਰਾਸ਼੍ਰਯਮ੍||੧੯|| ਕਣ੍ਡੂਦਾਹਰੁਗਾਯਾਮਤੋਦਸ੍ਫੁਰਣਕੁਞ੍ਚਨੈਃ| ਅਨ੍ਵਿਤਾ ਸ਼੍ਯਾਵਰਕ੍ਤਾ ਤ੍ਵਗ੍ਬਾਹ੍ਯੇ ਤਾਮ੍ਰਾ ਤਥੇਸ੍ਯਤੇ||੨੦|| ਗਮ੍ਭੀਰੇ ਸ਼੍ਵਯਥੁਃ ਸ੍ਤਬ੍ਧਃ ਕਠਿਨੋਨ੍ਤਰ੍ਭਸ਼ਾਰ੍ਤਿਮਾਨ੍| ਸ਼੍ਯਾਵਸ੍ਤਾਮ੍ਰੋਥਵਾ ਦਾਹਤੋਦਸ੍ਫੁਰਣਪਾਕਵਾਨ੍||੨੧|| ਰੁਗ੍ਵਿਦਾਹਾਨ੍ਵਿਤੋਭੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਵਾਯੁਃ ਸਨ੍ਧ੍ਯਸ੍ਥਿਮਜ੍ਜਸੁ| ਛਿਨ੍ਦਨ੍ਨਿਵ ਚਰਤ੍ਯਨ੍ਤਰ੍ਵਕ੍ਰੀਕੁਰ੍ਵਂਸ਼੍ਚ ਵੇਗਵਾਨ੍||੨੨|| ਕਰੋਤਿ ਖਞ੍ਜਂ ਪਙ੍ਗੁਂ ਵਾ ਸ਼ਰੀਰੇ ਸਰ੍ਵਤਸ਼੍ਚਰਨ੍| ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਲਿਙ੍ਗੈਸ਼੍ਚ ਵਿਜ੍ਞੇਯਂ ਵਾਤਾਸਗੁਭਯਾਸ਼੍ਰਯਮ੍||੨੩||
उत्तानमथ गम्भीरं द्विविधं तत् प्रचक्षते| त्वङ्मांसाश्रयमुत्तानं गम्भीरं त्वन्तराश्रयम्||१९|| कण्डूदाहरुगायामतोदस्फुरणकुञ्चनैः| अन्विता श्यावरक्ता त्वग्बाह्ये ताम्रा तथेष्यते||२०|| गम्भीरे श्वयथुः स्तब्धः कठिनोऽन्तर्भृशार्तिमान्| श्यावस्ताम्रोऽथवा दाहतोदस्फुरणपाकवान्||२१|| रुग्विदाहान्वितोऽभीक्ष्णं वायुः सन्ध्यस्थिमज्जसु| छिन्दन्निव चरत्यन्तर्वक्रीकुर्वंश्च वेगवान्||२२|| करोति खञ्जं पङ्गुं वा शरीरे सर्वतश्चरन्| सर्वैर्लिङ्गैश्च विज्ञेयं वातासृगुभयाश्रयम्||२३||
🔊 Audio coming soon
ਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤਸ੍ਯ ਅਵਗਾਢਾਨਵਗਾਢਭੇਦਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਰ੍ਥਮਾਹ- ਉਤ੍ਤਾਨਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਨ੍ਤਰਾਸ਼੍ਰਯਮਿਤਿ ਤ੍ਵਙ੍ਮਾਂਸਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤਗਮ੍ਭੀਰਧਾਤ੍ਵਾਸ਼੍ਰਯਮ੍| ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਲਿਙ੍ਗੈਰਿਤਿ ਉਤ੍ਤਾਨਗਮ੍ਭੀਰਵਾਤਰਕ੍ਤੋਕ੍ਤੈਰ੍ਮਿਲਿਤੈਃ| ਅਯਂ ਚ ਤਤੀਯਃ ਪ੍ਰਕਾਰੋ ਬਾਹ੍ਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਪ੍ਰਕਾਰੋਕ੍ਤਪ੍ਰਕਾਰਗਹੀਤ ਏਵੇਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਰੋਗਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਦ੍ਵਿਵਿਧਂ ਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤਮੁਕ੍ਤਮ੍| “ਦ੍ਵਿਵਿਧਂ ਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤਮੁਤ੍ਤਾਨਮਵਗਾਢਂ ਚੇਤ੍ਯੇਕੇ ਭਾਸਨ੍ਤੇ; ਤਤ੍ਤੁ ਨ ਸਮ੍ਯਕ੍, ਕਸ੍ਮਾਤ੍? ਕੁਸ੍ਠਵਦੁਤ੍ਤਾਨਂ ਭੂਤ੍ਵਾ ਕਾਲਾਨ੍ਤਰੇਣਾਵਗਾਢੀਭਵਤਿ” (ਸੁ.ਚਿ.ਅ.੫) ਇਤ੍ਯਨੇਨ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇਨ ਯਦ੍ਦ੍ਵੈਵਿਧ੍ਯਂ ਖਣ੍ਡਿਤਂ ਤਦਾਚਾਰ੍ਯਯੋਃ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨੋਃ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਾਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਯੋਰੇਕਸ੍ਯਾਪ੍ਯਪ੍ਰਾਮਾਣ੍ਯਂ ਨ ਸਙ੍ਗਤਮਿਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਅਵਿਰੋਧਮੇਵਾਤ੍ਰ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਾਮਃ; ਤਥਾਹਿ- ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇਨ ਉਤ੍ਤਾਨਂ ਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤਂ ਕੁਸ੍ਠਵਦ੍ਗਮ੍ਭੀਰਂ ਭਵਤੀਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ, ਨ ਤੁ ਸਰ੍ਵਮੇਵੋਤ੍ਤਾਨਂ ਭੂਤ੍ਵਾ ਗਮ੍ਭੀਰਂ ਭਵਤੀਤਿ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਯਤੇ; ਤੇਨ ਯੋ ਬ੍ਰੂਤੇ- ਉਤ੍ਤਾਨਮੇਵਾਵਤਿਸ੍ਠਤੇ, ਤਂ ਪ੍ਰਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਵਚਨਂ ਬਾਧਕਂ; ਤਨ੍ਨ, ਚਰਕੇ ਉਤ੍ਤਾਨਮੇਵਾਵਤਿਸ੍ਠਤੇ ਇਤਿ ਨੋਚ੍ਯਤ ਏਵ, ਕਿਨ੍ਤੁ ਪ੍ਰਥਮੋਤ੍ਪਤ੍ਤੌ ਕਿਞ੍ਚਿਦੁਤ੍ਤਾਨਮੁਤ੍ਪਦ੍ਯਤੇ, ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਤੁ ਗਮ੍ਭੀਰਮਿਤਿ, ਤੇਨ ਨ ਵਿਰੋਧਸ਼੍ਚਰਕਸੁਸ਼੍ਰੁਤਯੋਃ||੧੯-੨੩||
Adhikarana 6 (24-29) · Śloka 29
ਤਤ੍ਰ ਵਾਤੇਧਿਕੇ ਵਾ ਸ੍ਯਾਦ੍ਰਕ੍ਤੇ ਪਿਤ੍ਤੇ ਕਫੇਪਿ ਵਾ| ਸਂਸਸ੍ਟੇਸੁ ਸਮਸ੍ਤੇਸੁ ਯਚ੍ਚ ਤਚ੍ਛਣੁ ਲਕ੍ਸਣਮ੍||੨੪|| ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ ਸਿਰਾਯਾਮਸ਼ੂਲਸ੍ਫੁਰਣਤੋਦਨਮ੍ | ਸ਼ੋਥਸ੍ਯ ਕਾਰ੍ਸ੍ਣ੍ਯਂ ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਂ ਚ ਸ਼੍ਯਾਵਤਾਵਦ੍ਧਿਹਾਨਯਃ||੨੫|| ਧਮਨ੍ਯਙ੍ਗੁਲਿਸਨ੍ਧੀਨਾਂ ਸਙ੍ਕੋਚੋਙ੍ਗਗ੍ਰਹੋਤਿਰੁਕ੍| ਕੁਞ੍ਚਨਸ੍ਤਮ੍ਭਨੇ ਸ਼ੀਤਪ੍ਰਦ੍ਵੇਸਸ਼੍ਚਾਨਿਲੇਧਿਕੇ||੨੬|| ਸ਼੍ਵਯਥੁਰ੍ਭਸ਼ਰੁਕ੍ ਤੋਦਸ੍ਤਾਮ੍ਰਸ਼੍ਚਿਮਿਚਿਮਾਯਤੇ| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਰੂਕ੍ਸੈਃ ਸ਼ਮਂ ਨੈਤਿ ਕਣ੍ਡੂਕ੍ਲੇਦਾਨ੍ਵਿਤੋਸਜਿ ||੨੭|| ਵਿਦਾਹੋ ਵੇਦਨਾ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਸ੍ਵੇਦਸ੍ਤਸ੍ਣਾ ਮਦੋ ਭ੍ਰਮਃ| ਰਾਗਃ ਪਾਕਸ਼੍ਚ ਭੇਦਸ਼੍ਚ ਸ਼ੋਸਸ਼੍ਚੋਕ੍ਤਾਨਿ ਪੈਤ੍ਤਿਕੇ||੨੮|| ਸ੍ਤੈਮਿਤ੍ਯਂ ਗੌਰਵਂ ਸ੍ਨੇਹਃ ਸੁਪ੍ਤਿਰ੍ਮਨ੍ਦਾ ਚ ਰੁਕ੍ ਕਫੇ| ਹੇਤੁਲਕ੍ਸਣਸਂਸਰ੍ਗਾਦ੍ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਤ੍ਰਿਦੋਸਜਮ੍||੨੯||
तत्र वातेऽधिके वा स्याद्रक्ते पित्ते कफेऽपि वा| संसृष्टेषु समस्तेषु यच्च तच्छृणु लक्षणम्||२४|| विशेषतः सिरायामशूलस्फुरणतोदनम् | शोथस्य कार्ष्ण्यं रौक्ष्यं च श्यावतावृद्धिहानयः||२५|| धमन्यङ्गुलिसन्धीनां सङ्कोचोऽङ्गग्रहोऽतिरुक्| कुञ्चनस्तम्भने शीतप्रद्वेषश्चानिलेऽधिके||२६|| श्वयथुर्भृशरुक् तोदस्ताम्रश्चिमिचिमायते| स्निग्धरूक्षैः शमं नैति कण्डूक्लेदान्वितोऽसृजि ||२७|| विदाहो वेदना मूर्च्छा स्वेदस्तृष्णा मदो भ्रमः| रागः पाकश्च भेदश्च शोषश्चोक्तानि पैत्तिके||२८|| स्तैमित्यं गौरवं स्नेहः सुप्तिर्मन्दा च रुक् कफे| हेतुलक्षणसंसर्गाद्विद्याद्द्वन्द्वत्रिदोषजम्||२९||
🔊 Audio coming soon
ਤਤ੍ਰ ਵਾਤੇਧਿਕੇ ਇਤ੍ਯਾਦੌ ਰਕ੍ਤੇ ਪਿਤ੍ਤੇ ਕਫੇ ਵਾ ‘ਅਧਿਕੇ’ ਇਤ੍ਯਨੁਵਰ੍ਤਨੀਯਂ; ਤੇਨ ਪਿਤ੍ਤਵਦ੍ਧਿਃ, ਸ਼ੋਣਿਤਵਦ੍ਧਿਃ, ਕਫਵਦ੍ਧਿਸ਼੍ਚ ਜ੍ਞੇਯਾ| ਸਂਸਸ੍ਟੇਸ੍ਵਿਤਿ ਦ੍ਵਿਤ੍ਰਿਸੁ ਮਿਲਿਤੇਸੁ ਸਮਸ੍ਤੇਸ੍ਵਿਤਿ ਚਤੁਃਸ੍ਵਪਿ ਮਿਲਿਤੇਸ੍ਵਧਿਕੇਸੁ| ਸਿਰਾਯਾਮੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਵਾਤਾਦ੍ਯੁਲ੍ਬਣਾਨਾਂ ਚਤੁਰ੍ਣਾਂ ਲਕ੍ਸਣਮਾਹ| ਆਯਾਮਃ ਵਿਸ੍ਤਰਣਮ੍| ਸ਼੍ਯਾਵਤਾ ਸ਼੍ਯਾਵਵਰ੍ਣਤ੍ਵਮ੍| ਸ਼੍ਵਯਥੁਰਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਅਸਜੀਤ੍ਯਨ੍ਤੇਨ ਉਦ੍ਰਿਕ੍ਤਰਕ੍ਤਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਤ੍ਰਿਦੋਸਜਮਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਅਧਿਕਸ਼ੋਣਿਤਾਨੁਬਨ੍ਧੋਪਿ ਗਹੀਤਵ੍ਯਃ; ਤੇਨ ਵਾਤਾਦਿਚਤੁਸ੍ਟਯਾਧਿਕਮੇਲਕਮਪਿ ਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤਂ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਅਤ ਏਵ ਏਕਦ੍ਵਿਤ੍ਰਿਸਰ੍ਵਾਧਿਕਭੇਦਾਦ੍ ਦ੍ਵਿਵਿਧਸ੍ਯਾਪਿ ਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵਟੀਕਾਕਦ੍ਭਿਃ ਪਞ੍ਚਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਦ੍ਭੇਦਾ ਉਕ੍ਤਾਃ| ਖਰਨਾਦੇਨ ਤੁ ਪ੍ਰਕਰਣਾਨ੍ਤਰੇਣ ਸਟ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ਵਿਧਮੁਕ੍ਤਮ੍| ਉਕ੍ਤਂ ਹਿ- “ਵਾਤੋਤ੍ਤਰਂ ਪ੍ਰਵਦ੍ਧਾਸਕ੍ ਪਞ੍ਚਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ਵਿਧਂ ਮਤਮ੍| ਪਿਤ੍ਤਾਤ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ਵਿਧਂ ਯੋਗਾਤ੍ ਕਫਾਦ੍ਦਸ਼ਵਿਧਂ ਮਤਮ੍” ਇਤਿ| ਏਤੇ ਭੇਦਾ ਅਨਤਿਪ੍ਰਯੋਜਨਤ੍ਵਾਨ੍ਨ ਵਿਵਤਾਃ||੨੪-੨੯||
Adhikarana 7 (30-34) · Śloka 34
ਏਕਦੋਸਾਨੁਗਂ ਸਾਧ੍ਯਂ ਨਵਂ, ਯਾਪ੍ਯਂ ਦ੍ਵਿਦੋਸਜਮ੍| ਤ੍ਰਿਦੋਸਜਮਸਾਧ੍ਯਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ਯਸ੍ਯ ਚ ਸ੍ਯੁਰੁਪਦ੍ਰਵਾਃ||੩੦|| ਅਸ੍ਵਪ੍ਨਾਰੋਚਕਸ਼੍ਵਾਸਮਾਂਸਕੋਥਸ਼ਿਰੋਗ੍ਰਹਾਃ| ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਯਮਦਰੁਕ੍ਤਸ੍ਣਾਜ੍ਵਰਮੋਹਪ੍ਰਵੇਪਕਾਃ||੩੧|| ਹਿਕ੍ਕਾਪਾਙ੍ਗੁਲ੍ਯਵੀਸਰ੍ਪਪਾਕਤੋਦਭ੍ਰਮਕ੍ਲਮਾਃ| ਅਙ੍ਗੁਲੀਵਕ੍ਰਤਾ ਸ੍ਫੋਟਾ ਦਾਹਮਰ੍ਮਗ੍ਰਹਾਰ੍ਬੁਦਾਃ||੩੨|| ਏਤੈਰੁਪਦ੍ਰਵੈਰ੍ਵਰ੍ਜ੍ਯਂ ਮੋਹੇਨੈਕੇਨ ਵਾਪਿ ਯਤ੍| ਸਮ੍ਪ੍ਰਸ੍ਰਾਵਿ ਵਿਵਰ੍ਣਂ ਚ ਸ੍ਤਬ੍ਧਮਰ੍ਬੁਦਕਚ੍ਚ ਯਤ੍||੩੩|| ਵਰ੍ਜਯੇਚ੍ਚੈਵ ਸਙ੍ਕੋਚਕਰਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਤਾਪਨਮ੍| ਅਕਤ੍ਸ੍ਨੋਪਦ੍ਰਵਂ ਯਾਪ੍ਯਂ ਸਾਧ੍ਯਂ ਸ੍ਯਾਨ੍ਨਿਰੁਪਦ੍ਰਵਮ੍||੩੪||
एकदोषानुगं साध्यं नवं, याप्यं द्विदोषजम्| त्रिदोषजमसाध्यं स्याद्यस्य च स्युरुपद्रवाः||३०|| अस्वप्नारोचकश्वासमांसकोथशिरोग्रहाः| मूर्च्छायमदरुक्तृष्णाज्वरमोहप्रवेपकाः||३१|| हिक्कापाङ्गुल्यवीसर्पपाकतोदभ्रमक्लमाः| अङ्गुलीवक्रता स्फोटा दाहमर्मग्रहार्बुदाः||३२|| एतैरुपद्रवैर्वर्ज्यं मोहेनैकेन वाऽपि यत्| सम्प्रस्रावि विवर्णं च स्तब्धमर्बुदकृच्च यत्||३३|| वर्जयेच्चैव सङ्कोचकरमिन्द्रियतापनम्| अकृत्स्नोपद्रवं याप्यं साध्यं स्यान्निरुपद्रवम्||३४||
🔊 Audio coming soon
ਸਾਧ੍ਯਾਦਿਵਿਭਾਗਮਾਹ- ਏਕਦੋਸਾਨੁਗਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਸ੍ਯ ਚ ਸ੍ਯੁਰੁਪਦ੍ਰਵਾ ਇਤਿ ਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵੇਨੋਕ੍ਤਸ੍ਯਾਪਿ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣੋਪਦ੍ਰਵਯੋਗਾਦਸਾਧ੍ਯਤਾ| ਤ੍ਰਿਦੋਸਸ੍ਯਾਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵੇਪਿ ਯਦ੍ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ ‘ਖਜੇਨ ਮਥਿਤਾ ਪੇਯਾ ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਤ੍ਰਿਦੋਸਜੇ’ ਇਤਿ, ਤਦਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਲਕ੍ਸਣਾਭਿਨਵਤ੍ਰਿਦੋਸਜਾਭਿਪ੍ਰਾਯੇਣ| ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਯਃ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ| ਪਾਙ੍ਗੁਲ੍ਯਂ ਪਙ੍ਗੁਤਾ| ਮੋਹੇਨੈਕੇਨੇਤਿ ਇਤਰੋਪਦ੍ਰਵਾਣਾਂ ਮੇਲਕਾਦਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਂ, ਮੋਹਸ੍ਤੁ ਏਕ ਏਵ ਅਸਾਧ੍ਯਤਾਕਰ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਯੇ ਤੁ ‘ਮੇਹੇਨੈਕੇਨ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਤੇ ਮੇਹਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤਯੋਰ੍ਵਿਰੁਦ੍ਧੋਪਕ੍ਰਮਤਯਾ ਮੇਹਯੋਗੇਨਾਸਾਧ੍ਯਤਾਮਾਹੁਃ; ਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤਸ੍ਯ ਹਿ ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਮਧੁਰਸ਼ੀਤੋਪਕ੍ਰਮਃ, ਤਦ੍ਵਿਪਰੀਤਸ੍ਤੁ ਮੇਹਸ੍ਯੇਤਿ ਵਿਰੁਦ੍ਧੋਪਕ੍ਰਮਤਾ| ਵਿਵਰ੍ਣਮਿਤਿ ਵਿਪਰੀਤਵਰ੍ਣਂ; ਵਿਵਰ੍ਣਤ੍ਵਮਾਤ੍ਰਂ ਤੁ ਸਰ੍ਵਵਾਤਾਨੁਗਤੋਪਦ੍ਰਵਃ ||੩੦-੩੪||
Adhikarana 8 (35-40) · Śloka 40
ਰਕ੍ਤਮਾਰ੍ਗਂ ਨਿਹਨ੍ਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਸ਼ਾਖਾਸਨ੍ਧਿਸੁ ਮਾਰੁਤਃ| ਨਿਵਿਸ਼੍ਯਾਨ੍ਯੋਨ੍ਯਮਾਵਾਰ੍ਯ ਵੇਦਨਾਭਿਰ੍ਹਰੇਦਸੂਨ੍||੩੫|| ਤਤ੍ਰ ਮੁਞ੍ਚੇਦਸਕ੍ ਸ਼ਙ੍ਗਜਲੌਕਃਸੂਚ੍ਯਲਾਬੁਭਿਃ| ਪ੍ਰਚ੍ਛਨੈਰ੍ਵਾ ਸਿਰਾਭਿਰ੍ਵਾ ਯਥਾਦੋਸਂ ਯਥਾਬਲਮ੍||੩੬|| ਰੁਗ੍ਦਾਹਸ਼ੂਲਤੋਦਾਰ੍ਤਾਦਸਕ੍ ਸ੍ਰਾਵ੍ਯਂ ਜਲੌਕਸਾ| ਸ਼ਙ੍ਗੈਸ੍ਤੁਮ੍ਬੈਰ੍ਹਰੇਤ੍ ਸੁਪ੍ਤਿਕਣ੍ਡੂਚਿਮਿਚਿਮਾਯਨਾਤ੍||੩੭|| ਦੇਸ਼ਾਦ੍ਦੇਸ਼ਂ ਵ੍ਰਜਤ੍ ਸ੍ਰਾਵ੍ਯਂ ਸਿਰਾਭਿਃ ਪ੍ਰਚ੍ਛਨੇਨ ਵਾ| ਅਙ੍ਗਗ੍ਲਾਨੌ ਨ ਤੁ ਸ੍ਰਾਵ੍ਯਂ ਰੂਕ੍ਸੇ ਵਾਤੋਤ੍ਤਰੇ ਚ ਯਤ੍ ||੩੮|| ਗਮ੍ਭੀਰਂ ਸ਼੍ਵਯਥੁਂ ਸ੍ਤਮ੍ਭਂ ਕਮ੍ਪਂ ਸ੍ਨਾਯੁਸਿਰਾਮਯਾਨ੍| ਗ੍ਲਾਨਿਂ ਚਾਪਿ ਸਸਙ੍ਕੋਚਾਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵਾਯੁਰਸਕ੍ਕ੍ਸਯਾਤ੍||੩੯|| ਖਾਞ੍ਜ੍ਯਾਦੀਨ੍ ਵਾਤਰੋਗਾਂਸ਼੍ਚ ਮਤ੍ਯੁਂ ਚਾਤ੍ਯਵਸੇਚਨਾਤ੍| ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਦ੍ਰਕ੍ਤਂ ਵਿਨਿਰ੍ਹਰੇਤ੍||੪੦||
रक्तमार्गं निहन्त्याशु शाखासन्धिषु मारुतः| निविश्यान्योन्यमावार्य वेदनाभिर्हरेदसून्||३५|| तत्र मुञ्चेदसृक् शृङ्गजलौकःसूच्यलाबुभिः| प्रच्छनैर्वा सिराभिर्वा यथादोषं यथाबलम्||३६|| रुग्दाहशूलतोदार्तादसृक् स्राव्यं जलौकसा| शृङ्गैस्तुम्बैर्हरेत् सुप्तिकण्डूचिमिचिमायनात्||३७|| देशाद्देशं व्रजत् स्राव्यं सिराभिः प्रच्छनेन वा| अङ्गग्लानौ न तु स्राव्यं रूक्षे वातोत्तरे च यत् ||३८|| गम्भीरं श्वयथुं स्तम्भं कम्पं स्नायुसिरामयान्| ग्लानिं चापि ससङ्कोचां कुर्याद्वायुरसृक्क्षयात्||३९|| खाञ्ज्यादीन् वातरोगांश्च मृत्युं चात्यवसेचनात्| कुर्यात्तस्मात् प्रमाणेन स्निग्धाद्रक्तं विनिर्हरेत्||४०||
🔊 Audio coming soon
ਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤਸ੍ਯ ਰਕ੍ਤਹਰਣਾਰ੍ਥਂ ਰੂਪਮਾਹ- ਰਕ੍ਤਮਾਰ੍ਗਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਰਕ੍ਤਸ੍ਯ ਮਾਰ੍ਗਂ ਮਾਰੁਤੋ ਨਿਹਨ੍ਤਿ ਸ਼ਾਖਾਸਨ੍ਧਿਸੁ ਨਿਵਿਸ਼੍ਯੇਤਿ ਸ਼ਾਖਾਸਨ੍ਧਿਸੁ ਸ੍ਥਿਤ੍ਵਾ, ਤਤਸ਼੍ਚ ਵਾਯੁਨਾ ਰਕ੍ਤਨਿਰੋਧਾਤ੍, ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਮਾਵਾਰ੍ਯੇਤਿ ਰਕ੍ਤੇਨ ਵਾਤਂ ਵਾਤੇਨ ਚ ਰਕ੍ਤਮਾਵਾਰ੍ਯ, ਵਾਤਰਕ੍ਤਂ ਵੇਦਨਾਭਿਰ੍ਹਰੇਦਸੂਮਿਤਿ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਅਤ ਏਵਾਤ੍ਰ ਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤੇ ਅਸਗ੍ਵਿਮੁਞ੍ਚੇਦਿਤਿ ਭਾਵਃ| ਅਸਙ੍ਮੋਕ੍ਸਣੇਨ ਆਵਰਣਵ੍ਯਪਗਮਾਦ੍ਵਾਯੁਰਪਿ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨੋ ਭਵਤਿ, ਤਤਸ਼੍ਚ ਵ੍ਯਾਧ੍ਯੁਪਰਮ ਇਤਿ ਭਾਵਃ| ਦੇਸ਼ਾਦ੍ਦੇਸ਼ਂ ਵ੍ਰਜਦਿਤਿ ਸ੍ਥਾਨਾਨ੍ਤਰਪ੍ਰਸਰਣਸ਼ੀਲਮ੍| ਅਙ੍ਗਗ੍ਲਾਨਾਵਿਤਿ ਅਙ੍ਗਸ਼ੋਸੇ| ਸ੍ਰਾਵਣਾਹੇ ਸ਼ੋਣਿਤੇਪ੍ਯਤਿਸ੍ਰਾਵਣਾਦ੍ਦੋਸਮਾਹ- ਗਮ੍ਭੀਰਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਖਾਞ੍ਜ੍ਯਾਦੀਨਿਤਿ ਖਾਞ੍ਜ੍ਯਪਾਙ੍ਗੁਲ੍ਯਕੁਬ੍ਜਤ੍ਵਾਦੀਨ੍ ਵਾਤਰੋਗਾਨ੍| ਕੁਰ੍ਯਾਦਿਤਿ ਚ੍ਛੇਦਃ| ਪ੍ਰਮਾਣੇਨੇਤਿ ਅਵਿਕਾਰਿਮਾਤ੍ਰਯਾ||੩੫-੪੦||
Adhikarana 9 (41) · Śloka 42
ਵਿਰੇਚ੍ਯਃ ਸ੍ਨੇਹਯਿਤ੍ਵਾਦੌ ਸ੍ਨੇਹਯੁਕ੍ਤੈਰ੍ਵਿਰੇਚਨੈਃ| ਰੂਕ੍ਸੈਰ੍ਵਾ ਮਦੁਭਿਃ ਸ਼ਸ੍ਤਮਸਕਦ੍ਵਸ੍ਤਿਕਰ੍ਮ ਚ||੪੧|| ਸੇਕਾਭ੍ਯਙ੍ਗਪ੍ਰਦੇਹਾਨ੍ਨਸ੍ਨੇਹਾਃ ਪ੍ਰਾਯੋਵਿਦਾਹਿਨਃ| ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਨ੍ਤ ...|੪੨|
विरेच्यः स्नेहयित्वाऽऽदौ स्नेहयुक्तैर्विरेचनैः| रूक्षैर्वा मृदुभिः शस्तमसकृद्वस्तिकर्म च||४१|| सेकाभ्यङ्गप्रदेहान्नस्नेहाः प्रायोऽविदाहिनः| वातरक्ते प्रशस्यन्त ...|४२|
🔊 Audio coming soon
ਵਿਰੇਚਨਵਿਧਾਨੇ ਸ੍ਨੇਹਯੁਕ੍ਤੈ ਰੂਕ੍ਸੌਰ੍ਵੇਤਿ ਵਿਕਲ੍ਪਦ੍ਵਯੇ ਸ੍ਨੇਹਯੁਕ੍ਤਵਿਰੇਚਨਮੀਸਤ੍ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਵਿਸਯਂ, ਰੂਕ੍ਸੈਸ੍ਤੁ ਵਿਰੇਚਨਮਤਿਸ੍ਨਿਗ੍ਧਵਿਸਯਮ੍| ਮਦੁਭਿਰਿਤ੍ਯਨੇਨ ਵਾਤਕ੍ਸੋਭਭਯਾਦਤ੍ਰ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਵਿਰੇਚਨਂ ਨਿਸੇਧਯਤਿ| ਬਸ੍ਤਿਕਰ੍ਮੇਤਿ ਅਨੁਵਾਸਨਨਿਰੂਹਰੂਪਮ੍| ਪ੍ਰਾਯੋਵਿਦਾਹਿਨ ਇਤਿ ਨਿਤਰਾਮਵਿਦਾਹਿਨਃ||੪੧||-
Adhikarana 10 (42-48) · Śloka 48
... ਵਿਸ਼ੇਸਂ ਤੁ ਨਿਬੋਧ ਮੇ||੪੨|| ਬਾਹ੍ਯਮਾਲੇਪਨਾਭ੍ਯਙ੍ਗਪਰਿਸੇਕੋਪਨਾਹਨੈਃ| ਵਿਰੇਕਾਸ੍ਥਾਪਨਸ੍ਨੇਹਪਾਨੈਰ੍ਗਮ੍ਭੀਰਮਾਚਰੇਤ੍||੪੩|| ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਤੈਲਵਸਾਮਜ੍ਜਾਪਾਨਾਭ੍ਯਞ੍ਜਨਬਸ੍ਤਿਭਿਃ| ਸੁਖੋਸ੍ਣੈਰੁਪਨਾਹੈਸ਼੍ਚ ਵਾਤੋਤ੍ਤਰਮੁਪਾਚਰੇਤ੍||੪੪|| ਵਿਰੇਚਨੈਰ੍ਘਤਕ੍ਸੀਰਪਾਨੈਃ ਸੇਕੈਃ ਸਬਸ੍ਤਿਭਿਃ| ਸ਼ੀਤੈਰ੍ਨਿਰ੍ਵਾਪਣੈਸ਼੍ਚਾਪਿ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੋਤ੍ਤਰਂ ਜਯੇਤ੍||੪੫|| ਵਮਨਂ ਮਦੁ ਨਾਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਸ੍ਨੇਹਸੇਕੌ ਵਿਲਙ੍ਘਨਮ੍| ਕੋਸ੍ਣਾ ਲੇਪਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਕਫੋਤ੍ਤਰੇ||੪੬|| ਕਫਵਾਤੋਤ੍ਤਰੇ ਸ਼ੀਤੈਃ ਪ੍ਰਲਿਪ੍ਤੇ ਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤੇ| ਦਾਹਸ਼ੋਥਰੁਜਾਕਣ੍ਡੂਵਿਵਦ੍ਧਿਃ ਸ੍ਤਮ੍ਭਨਾਦ੍ਭਵੇਤ੍||੪੭|| ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੋਤ੍ਤਰੇ ਚੋਸ੍ਣੈਰ੍ਦਾਹਃ ਕ੍ਲੇਦੋਵਦਾਰਣਮ੍| ਭਵੇਤ੍ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਭਿਸਗ੍ਦੋਸਬਲਂ ਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾਚਰੇਤ੍ਕ੍ਰਿਯਾਮ੍||੪੮||
... विशेषं तु निबोध मे||४२|| बाह्यमालेपनाभ्यङ्गपरिषेकोपनाहनैः| विरेकास्थापनस्नेहपानैर्गम्भीरमाचरेत्||४३|| सर्पिस्तैलवसामज्जापानाभ्यञ्जनबस्तिभिः| सुखोष्णैरुपनाहैश्च वातोत्तरमुपाचरेत्||४४|| विरेचनैर्घृतक्षीरपानैः सेकैः सबस्तिभिः| शीतैर्निर्वापणैश्चापि रक्तपित्तोत्तरं जयेत्||४५|| वमनं मृदु नात्यर्थं स्नेहसेकौ विलङ्घनम्| कोष्णा लेपाश्च शस्यन्ते वातरक्ते कफोत्तरे||४६|| कफवातोत्तरे शीतैः प्रलिप्ते वातशोणिते| दाहशोथरुजाकण्डूविवृद्धिः स्तम्भनाद्भवेत्||४७|| रक्तपित्तोत्तरे चोष्णैर्दाहः क्लेदोऽवदारणम्| भवेत्तस्माद्भिषग्दोषबलं बुद्ध्वाऽऽचरेत्क्रियाम्||४८||
🔊 Audio coming soon
ਵਿਸ਼ੇਸਮਿਤਿ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍| ਬਾਹ੍ਯਮਿਤਿ ਉਤ੍ਤਾਨਮ੍| ਮਦ੍ਵਿਤਿ ਵਮਨਵਿਸ਼ੇਸਣਮ੍| ਕਫੋਤ੍ਤਰੇ ਵਾਤੋਤ੍ਤਰੇ ਚ ਸ਼ੀਤਪ੍ਰਲੇਪਦੋਸਮਾਹ- ਕਫਵਾਤੋਤ੍ਤਰੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ੀਤਲੇਪੇਨ ਵਿਦਾਹੋਤ੍ਰ ਊਸ੍ਮਰੋਧਾਦ੍ਭਵਤੀਤਿ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਪਿਤ੍ਤੋਤ੍ਤਰੇ ਰਕ੍ਤੋਤ੍ਤਰੇ ਚ ਉਸ੍ਣਪ੍ਰਲੇਪੈਰ੍ਦੋਸਮਾਹ- ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੋਤ੍ਤਰੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਦੋਸਬਲਂ ਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਆਚਰੇਦਿਤਿ ਦੋਸਬਲਂ ਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਅਨੁਗੁਣਾਮੇਵ ਕ੍ਰਿਯਾਮਾਚਰੇਤ੍; ਵਾਤਕਫੋਤ੍ਤਰੇ ਉਸ੍ਣਾਂ, ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੋਤ੍ਤਰੇ ਸ਼ੀਤਾਂ, ਮਿਸ਼੍ਰੇ ਚ ਮਿਸ਼੍ਰਾਮਿਤਿ ਭਾਵਃ||੪੨-੪੮||
Adhikarana 11 (49-54) · Śloka 54
ਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨਂ ਸਸਨ੍ਤਾਪਂ ਵ੍ਯਾਯਾਮਂ ਮੈਥੁਨਂ ਤਥਾ| ਕਟੂਸ੍ਣਂ ਗੁਰ੍ਵਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਲਵਣਾਮ੍ਲਂ ਚ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍||੪੯|| ਪੁਰਾਣਾ ਯਵਗੋਧੂਮਨੀਵਾਰਾਃ ਸ਼ਾਲਿਸਸ੍ਟਿਕਾਃ| ਭੋਜਨਾਰ੍ਥਂ ਰਸਾਰ੍ਥਂ ਵਾ ਵਿਸ੍ਕਿਰਪ੍ਰਤੁਦਾ ਹਿਤਾਃ||੫੦|| ਆਢਕ੍ਯਸ਼੍ਚਣਕਾ ਮੁਦ੍ਗਾ ਮਸੂਰਾਃ ਸਮਕੁਸ੍ਠਕਾਃ| ਯੂਸਾਰ੍ਥਂ ਬਹੁਸਰ੍ਪਿਸ੍ਕਾਃ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਾ ਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤੇ||੫੧|| ਸੁਨਿਸਣ੍ਣਕਵੇਤ੍ਰਾਗ੍ਰਕਾਕਮਾਚੀਸ਼ਤਾਵਰੀ| ਵਾਸ੍ਤੁਕੋਪੋਦਿਕਾਸ਼ਾਕਂ ਸ਼ਾਕਂ ਸੌਵਰ੍ਚਲਂ ਤਥਾ||੫੨|| ਘਤਮਾਂਸਰਸੈਰ੍ਭਸ੍ਟਂ ਸ਼ਾਕਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾਯ ਦਾਪਯੇਤ੍| ਵ੍ਯਞ੍ਜਨਾਰ੍ਥਂ, ਤਥਾ ਗਵ੍ਯਂ ਮਾਹਿਸਾਜਂ ਪਯੋ ਹਿਤਮ੍||੫੩|| ਇਤਿ ਸਙ੍ਕ੍ਸੇਪਤਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਵਾਤਰਕ੍ਤਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍| ਏਤਦੇਵ ਪੁਨਃ ਸਰ੍ਵਂ ਵ੍ਯਾਸਤਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ||੫੪||
दिवास्वप्नं ससन्तापं व्यायामं मैथुनं तथा| कटूष्णं गुर्वभिष्यन्दि लवणाम्लं च वर्जयेत्||४९|| पुराणा यवगोधूमनीवाराः शालिषष्टिकाः| भोजनार्थं रसार्थं वा विष्किरप्रतुदा हिताः||५०|| आढक्यश्चणका मुद्गा मसूराः समकुष्ठकाः| यूषार्थं बहुसर्पिष्काः प्रशस्ता वातशोणिते||५१|| सुनिषण्णकवेत्राग्रकाकमाचीशतावरी| वास्तुकोपोदिकाशाकं शाकं सौवर्चलं तथा||५२|| घृतमांसरसैर्भृष्टं शाकसात्म्याय दापयेत्| व्यञ्जनार्थं, तथा गव्यं माहिषाजं पयो हितम्||५३|| इति सङ्क्षेपतः प्रोक्तं वातरक्तचिकित्सितम्| एतदेव पुनः सर्वं व्यासतः सम्प्रवक्ष्यते||५४||
🔊 Audio coming soon
ਨੀਵਾਰਃ ਉਡਿਕਾ| ਸੌਵਰ੍ਚਲਮਿਤਿ ਸੂਰ੍ਯਾਵਰ੍ਤਸ਼ਾਕਮ੍| ਵ੍ਯਞ੍ਜਨਾਰ੍ਥਮਿਤਿ ਭੋਜਨਸਾਧਨਤਯਾ ਵ੍ਯਞ੍ਜਤੇ ਇਤਿ ਵ੍ਯਞ੍ਜਨਮ੍| ਏਤਦੇਵੇਤਿ ਸਙ੍ਕ੍ਸਿਪ੍ਤਪ੍ਰਯੋਗਕਥਨਮ੍| ਵ੍ਯਾਸਤਃ ਪ੍ਰਪਞ੍ਚੇਨ||੪੯-੫੪||
Adhikarana 12 (55-60) · Śloka 60
ਸ਼੍ਰਾਵਣੀਕ੍ਸੀਰਕਾਕੋਲੀਜੀਵਕਰ੍ਸਭਕੈਃ ਸਮੈਃ| ਸਿਦ੍ਧਂ ਸਮਧੁਕੈਃ ਸਰ੍ਪਿਃ ਸਕ੍ਸੀਰਂ ਵਾਤਰਕ੍ਤਨੁਤ੍||੫੫|| ਬਲਾਮਤਿਬਲਾਂ ਮੇਦਾਮਾਤ੍ਮਗੁਪ੍ਤਾਂ ਸ਼ਤਾਵਰੀਮ੍| ਕਾਕੋਲੀਂ ਕ੍ਸੀਰਕਾਕੋਲੀਂ ਰਾਸ੍ਨਾਮਦ੍ਧਿਂ ਚ ਪੇਸਯੇਤ੍||੫੬|| ਘਤਂ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਕ੍ਸੀਰਂ ਤੈਃ ਸਿਦ੍ਧਂ ਵਾਤਰਕ੍ਤਨੁਤ੍| ਹਤ੍ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਵੀਸਰ੍ਪਕਾਮਲਾਜ੍ਵਰਨਾਸ਼ਨਮ੍||੫੭|| ਤ੍ਰਾਯਨ੍ਤਿਕਾਤਾਮਲਕੀਦ੍ਵਿਕਾਕੋਲੀਸ਼ਤਾਵਰੀ| ਕਸ਼ੇਰੁਕਾਕਸਾਯੇਣ ਕਲ੍ਕੈਰੇਭਿਃ ਪਚੇਦ੍ਧਤਮ੍||੫੮|| ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਪਰੂਸਕਾਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯੇਕ੍ਸੁਰਸਾਨ੍ ਸਮਾਨ੍| ਪਥਗ੍ਵਿਦਾਰ੍ਯਾਃ ਸ੍ਵਰਸਂ ਤਥਾ ਕ੍ਸੀਰਂ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਮ੍||੫੯|| ਏਤਤ੍ ਪ੍ਰਾਯੋਗਿਕਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਪਾਰੂਸਕਮਿਤਿ ਸ੍ਮਤਮ੍| ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਕ੍ਸਤੇ ਕ੍ਸੀਣੇ ਵੀਸਰ੍ਪੇ ਪੈਤ੍ਤਿਕੇ ਜ੍ਵਰੇ||੬੦|| ਇਤਿ ਪਾਰੂਸਕਂ ਘਤਮ੍|
श्रावणीक्षीरकाकोलीजीवकर्षभकैः समैः| सिद्धं समधुकैः सर्पिः सक्षीरं वातरक्तनुत्||५५|| बलामतिबलां मेदामात्मगुप्तां शतावरीम्| काकोलीं क्षीरकाकोलीं रास्नामृद्धिं च पेषयेत्||५६|| घृतं चतुर्गुणक्षीरं तैः सिद्धं वातरक्तनुत्| हृत्पाण्डुरोगवीसर्पकामलाज्वरनाशनम्||५७|| त्रायन्तिकातामलकीद्विकाकोलीशतावरी| कशेरुकाकषायेण कल्कैरेभिः पचेद्धृतम्||५८|| दत्त्वा परूषकाद्राक्षाकाश्मर्येक्षुरसान् समान्| पृथग्विदार्याः स्वरसं तथा क्षीरं चतुर्गुणम्||५९|| एतत् प्रायोगिकं सर्पिः पारूषकमिति स्मृतम्| वातरक्ते क्षते क्षीणे वीसर्पे पैत्तिके ज्वरे||६०|| इति पारूषकं घृतम्|
🔊 Audio coming soon
ਸ਼੍ਰਾਵਣੀ ਮੁਣ੍ਡਿਤਿਕਾ| ਸਕ੍ਸੀਰਮਿਤ੍ਯਨੇਨ ਦ੍ਰਵਾਨ੍ਤਰਾਭਾਵਾਚ੍ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਕ੍ਸੀਰਮੇਵ ਘਤਾਦ੍ਭਵਤਿ| ਤ੍ਰਾਯਨ੍ਤਿਕੇਤ੍ਯਾਦੌ ਕਲ੍ਕੈਰੇਭਿਰਿਤ੍ਯਨੇਨ ਸ਼ਤਾਵਰ੍ਯਨ੍ਤਾਨਾਂ ਕਲ੍ਕਤ੍ਵਂ, ਕਸ਼ੇਰੁਕਾਕਸਾਯਃ, ਪਰੂਸਕਰਸਾਦੀਨਾਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਘਤਸਮਾਨਤ੍ਵਂ, ਵਿਦਾਰੀਰਸਸ੍ਯਾਪਿ ਤਥਾਵਚਨਾਤ੍ ਸਮਤ੍ਵਮ੍| ਅਤ੍ਰ ਜਤੂਕਰ੍ਣਃ- “ਤੁਲ੍ਯਰਸੈਃ ਪਰੂਸਕਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਕਕਸ਼ੇਰੁਕਾਵਿਦਰੀਦ੍ਰਾਕ੍ਸੇਕ੍ਸੂਣਾਂ ਚਤੁਸ੍ਕੇ ਪਯਸਿ ਦ੍ਵਿਕਾਕੋਲੀਤਾਮਲਕੀਸ਼ਤਾਵਰ੍ਯਃ ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਪਚੇਦ੍ ਘਤਂ, ਪ੍ਰਯੋਗੇਣ ਤਦ੍ਵਾਤਾਸ੍ਰਵੀਸਰ੍ਪਜ੍ਵਰਜਿਤ੍ ਸਰ੍ਪਿਃ ਪਾਰੂਸਕਂ ਨਾਮ” ਇਤਿ| ਪ੍ਰਾਯੋਗਿਕਮਿਤਿ ਅਭ੍ਯਾਸੋਪਯੋਜ੍ਯਮ੍||੫੫-੬੦||
Adhikarana 13 (61-70) · Śloka 70
ਦ੍ਵੇ ਪਞ੍ਚਮੂਲੇ ਵਰ੍ਸਾਭੂਮੇਰਣ੍ਡਂ ਸਪੁਨਰ੍ਨਵਮ੍| ਮੁਦ੍ਗਪਰ੍ਣੀਂ ਮਹਾਮੇਦਾਂ ਮਾਸਪਰ੍ਣੀਂ ਸ਼ਤਾਵਰੀਮ੍||੬੧|| ਸ਼ਙ੍ਖਪੁਸ੍ਪੀਮਵਾਕ੍ਪੁਸ੍ਪੀਂ ਰਾਸ੍ਨਾਮਤਿਬਲਾਂ ਬਲਾਮ੍| ਪਥਗ੍ਦ੍ਵਿਪਲਿਕਂ ਕਤ੍ਵਾ ਜਲਦ੍ਰੋਣੇ ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍||੬੨|| ਪਾਦਸ਼ੇਸੇ ਸਮਾਨ੍ ਕ੍ਸੀਰਧਾਤ੍ਰੀਕ੍ਸੁਚ੍ਛਾਗਲਾਨ੍ ਰਸਾਨ੍| ਘਤਾਢਕੇਨ ਸਂਯੋਜ੍ਯ ਸ਼ਨੈਰ੍ਮਦ੍ਵਗ੍ਨਿਨਾ ਪਚੇਤ੍||੬੩|| ਕਲ੍ਕਾਨਾਵਾਪ੍ਯ ਮੇਦੇ ਦ੍ਵੇ ਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਫਲਮੁਤ੍ਪਲਮ੍| ਤ੍ਵਕ੍ਕ੍ਸੀਰੀਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀਂ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਂ ਪਦ੍ਮਬੀਜਂ ਪੁਨਰ੍ਨਵਾਮ੍||੬੪|| ਨਾਗਰਂ ਕ੍ਸੀਰਕਾਕੋਲੀਂ ਪਦ੍ਮਕਂ ਬਹਤੀਦ੍ਵਯਮ੍| ਵੀਰਾਂ ਸ਼ਙ੍ਗਾਟਕਂ ਭਵ੍ਯਮੁਰੁਮਾਣਂ ਨਿਕੋਚਕਮ੍||੬੫|| ਖਰ੍ਜੂਰਾਕ੍ਸੋਟਵਾਤਾਮਮੁਞ੍ਜਾਤਾਭਿਸੁਕਾਂਸ੍ਤਥਾ| ਏਤੈਰ੍ਘਤਾਢਕੇ ਸਿਦ੍ਧੇ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਸ਼ੀਤੇ ਪ੍ਰਦਾਪਯੇਤ੍||੬੬|| ਸਮ੍ਯਕ੍ ਸਿਦ੍ਧਂ ਚ ਵਿਜ੍ਞਾਯ ਸੁਗੁਪ੍ਤਂ ਸਨ੍ਨਿਧਾਪਯੇਤ੍| ਕਤਰਕ੍ਸਾਵਿਧਿਂ ਚੌਕ੍ਸੇ ਪ੍ਰਾਸ਼ਯੇਦਕ੍ਸਸਮ੍ਮਿਤਮ੍||੬੭|| ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਂ ਜ੍ਵਰਂ ਹਿਕ੍ਕਾਂ ਸ੍ਵਰਭੇਦਂ ਭਗਨ੍ਦਰਮ੍| ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼ੂਲਂ ਕ੍ਸਯਂ ਕਾਸਂ ਪ੍ਲੀਹਾਨਂ ਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤਮ੍||੬੮|| ਕ੍ਸਤਸ਼ੋਸਮਪਸ੍ਮਾਰਮਸ਼੍ਮਰੀਂ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਂ ਤਥਾ| ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗੈਕਾਙ੍ਗਰੋਗਾਂਸ਼੍ਚ ਮੂਤ੍ਰਸਙ੍ਗਂ ਚ ਨਾਸ਼ਯੇਤ੍||੬੯|| ਬਲਵਰ੍ਣਕਰਂ ਧਨ੍ਯਂ ਵਲੀਪਲਿਤਨਾਸ਼ਨਮ੍| ਜੀਵਨੀਯਮਿਦਂ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਵਸ੍ਯਂ ਵਨ੍ਧ੍ਯਾਸੁਤਪ੍ਰਦਮ੍||੭੦||
द्वे पञ्चमूले वर्षाभूमेरण्डं सपुनर्नवम्| मुद्गपर्णीं महामेदां माषपर्णीं शतावरीम्||६१|| शङ्खपुष्पीमवाक्पुष्पीं रास्नामतिबलां बलाम्| पृथग्द्विपलिकं कृत्वा जलद्रोणे विपाचयेत्||६२|| पादशेषे समान् क्षीरधात्रीक्षुच्छागलान् रसान्| घृताढकेन संयोज्य शनैर्मृद्वग्निना पचेत्||६३|| कल्कानावाप्य मेदे द्वे काश्मर्यफलमुत्पलम्| त्वक्क्षीरीं पिप्पलीं द्राक्षां पद्मबीजं पुनर्नवाम्||६४|| नागरं क्षीरकाकोलीं पद्मकं बृहतीद्वयम्| वीरां शृङ्गाटकं भव्यमुरुमाणं निकोचकम्||६५|| खर्जूराक्षोटवाताममुञ्जाताभिषुकांस्तथा| एतैर्घृताढके सिद्धे क्षौद्रं शीते प्रदापयेत्||६६|| सम्यक् सिद्धं च विज्ञाय सुगुप्तं सन्निधापयेत्| कृतरक्षाविधिं चौक्षे प्राशयेदक्षसम्मितम्||६७|| पाण्डुरोगं ज्वरं हिक्कां स्वरभेदं भगन्दरम्| पार्श्वशूलं क्षयं कासं प्लीहानं वातशोणितम्||६८|| क्षतशोषमपस्मारमश्मरीं शर्करां तथा| सर्वाङ्गैकाङ्गरोगांश्च मूत्रसङ्गं च नाशयेत्||६९|| बलवर्णकरं धन्यं वलीपलितनाशनम्| जीवनीयमिदं सर्पिर्वृष्यं वन्ध्यासुतप्रदम्||७०||
🔊 Audio coming soon
ਦ੍ਵੇ ਪਞ੍ਚਮੂਲੇ ਇਤ੍ਯਾਦੌ ਵਰ੍ਸਾਭੂਃ ਸ਼੍ਵੇਤਪੁਨਰ੍ਨਵਾ| ਅਵਾਕ੍ਪੁਸ੍ਪੀ ‘ਅਧਃਪੁਸ੍ਪੀ’ ਇਤਿ ਖ੍ਯਾਤਾ| ਕ੍ਸੀਰਾਦੀਨਾਂ ਸ੍ਨੇਹਸਮਤ੍ਵਮ੍| ਵੀਰਾ ਵਦ੍ਧਿਃ| ਭਵ੍ਯਾਦਯ ਔਤ੍ਤਰਾਪਥਿਕਾਃ| ਸੁਗੁਪ੍ਤਮਿਤਿ ਵਾਤਾਦ੍ਯਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨੀਯਂ ਯਥਾ ਭਵਤਿ| ਚੌਕ੍ਸੇ ਇਤਿ ਸ਼ੁਚੌ||੬੧-੭੦||
Adhikarana 14 (71-75) · Śloka 75
ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਮਧੁ(ਧੂ)ਕਤੋਯਾਭ੍ਯਾਂ ਸਿਦ੍ਧਂ ਵਾ ਸਸਿਤੋਪਲਮ੍| ਪਿਬੇਦ੍ਧਤਂ ਤਥਾ ਕ੍ਸੀਰਂ ਗੁਡੂਚੀਸ੍ਵਰਸੇ ਸ਼ਤਮ੍||੭੧|| ਜੀਵਕਰ੍ਸਭਕੌ ਮੇਦਾਮਸ੍ਯਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਂ ਸ਼ਤਾਵਰੀਮ੍| ਮਧੁਕਂ ਮਧੁਪਰ੍ਣੀਂ ਚ ਕਾਕੋਲੀਦ੍ਵਯਮੇਵ ਚ||੭੨|| ਮੁਦ੍ਗਮਾਸਾਖ੍ਯਪਰ੍ਣਿਨ੍ਯੌ ਦਸ਼ਮੂਲਂ ਪੁਨਰ੍ਨਵਾਮ੍| ਬਲਾਮਤਾਵਿਦਾਰੀਸ਼੍ਚ ਸਾਸ਼੍ਵਗਨ੍ਧਾਸ਼੍ਮਭੇਦਕਾਃ||੭੩|| ਏਸਾਂ ਕਸਾਯਕਲ੍ਕਾਭ੍ਯਾਂ ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਤੈਲਂ ਚ ਸਾਧਯੇਤ੍| ਲਾਭਤਸ਼੍ਚ ਵਸਾਮਜ੍ਜਧਾਨ੍ਵਪ੍ਰਾਤੁਦਵੈਸ੍ਕਿਰਮ੍||੭੪|| ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੇਨ ਪਯਸਾ ਤਤ੍ ਸਿਦ੍ਧਂ ਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤਮ੍| ਸਰ੍ਵਦੇਹਾਸ਼੍ਰਿਤਂ ਹਨ੍ਤਿ ਵ੍ਯਾਧੀਨ੍ ਘੋਰਾਂਸ਼੍ਚ ਵਾਤਜਾਨ੍||੭੫||
द्राक्षामधु(धू)कतोयाभ्यां सिद्धं वा ससितोपलम्| पिबेद्धृतं तथा क्षीरं गुडूचीस्वरसे शृतम्||७१|| जीवकर्षभकौ मेदामृष्यप्रोक्तां शतावरीम्| मधुकं मधुपर्णीं च काकोलीद्वयमेव च||७२|| मुद्गमाषाख्यपर्णिन्यौ दशमूलं पुनर्नवाम्| बलामृताविदारीश्च साश्वगन्धाश्मभेदकाः||७३|| एषां कषायकल्काभ्यां सर्पिस्तैलं च साधयेत्| लाभतश्च वसामज्जधान्वप्रातुदवैष्किरम्||७४|| चतुर्गुणेन पयसा तत् सिद्धं वातशोणितम्| सर्वदेहाश्रितं हन्ति व्याधीन् घोरांश्च वातजान्||७५||
🔊 Audio coming soon
ਦ੍ਰਾਕ੍ਸੇਤ੍ਯਾਦੌ ਸਸਿਤੋਪਲਮਿਤਿ ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪ੍ਤਸ਼ਰ੍ਕਰਮ੍| ਸ੍ਯਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਅਤਿਬਲਾ| ਕਾਲਾ ਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾ| ਮਧੁਪਰ੍ਣੀ ਵਿਕਙ੍ਕਤਃ| ਧਾਨ੍ਵਪ੍ਰਾਤੁਦਵੈਸ੍ਕਿਰਮਿਤਿ ਵਸਾਮਜ੍ਜਵਿਸ਼ੇਸਣਮ੍||੭੧-੭੫||
Adhikarana 15 (76-87) · Śloka 87
ਸ੍ਥਿਰਾ ਸ਼੍ਵਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾ ਬਹਤੀ ਸਾਰਿਵਾ ਸਸ਼ਤਾਵਰੀ| ਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਾਣ੍ਯਾਤ੍ਮਗੁਪ੍ਤਾ ਚ ਵਸ਼੍ਚੀਰੋ ਦ੍ਵੇ ਬਲੇ ਤਥਾ||੭੬|| ਏਸਾਂ ਕ੍ਵਾਥੇ ਚਤੁਃਕ੍ਸੀਰਂ ਪਥਕ੍ ਤੈਲਂ ਪਥਗ੍ਘਤਮ੍| ਮੇਦਾਸ਼ਤਾਵਰੀਯਸ੍ਟਿਜੀਵਨ੍ਤੀਜੀਵਕਰ੍ਸਭੈਃ||੭੭|| ਪਕ੍ਤ੍ਵਾ ਮਾਤ੍ਰਾ ਤਤਃ ਕ੍ਸੀਰਤ੍ਰਿਗੁਣਾਧ੍ਯਰ੍ਧਸ਼ਰ੍ਕਰਾ| ਖਜੇਨ ਮਥਿਤਾ ਪੇਯਾ ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਤ੍ਰਿਦੋਸਜੇ||੭੮|| ਤੈਲਂ ਪਯਃ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਂ ਚ ਪਾਯਯੇਦ੍ਵਾ ਸੁਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਮ੍| ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਤੈਲਸਿਤਾਕ੍ਸੌਦ੍ਰੈਰ੍ਮਿਸ਼੍ਰਂ ਵਾਪਿ ਪਿਬੇਤ੍ ਪਯਃ||੭੯|| ਅਂਸ਼ੁਮਤ੍ਯਾ ਸ਼ਤਃ ਪ੍ਰਸ੍ਥਃ ਪਯਸੋ ਦ੍ਵਿਸਿਤੋਪਲਃ| ਪਾਨੇ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ਤਦ੍ਵਤ੍ ਪਿਪ੍ਪਲੀਨਾਗਰੈਃ ਸ਼ਤਃ||੮੦|| ਬਲਾਸ਼ਤਾਵਲੀਰਾਸ੍ਨਾਦਸ਼ਮੂਲੈਃ ਸਪੀਲੁਭਿਃ| ਸ਼੍ਯਾਮੈਰਣ੍ਡਸ੍ਥਿਰਾਭਿਸ਼੍ਚ ਵਾਤਾਰ੍ਤਿਘ੍ਨਂ ਸ਼ਤਂ ਪਯਃ||੮੧|| ਧਾਰੋਸ੍ਣਂ ਮੂਤ੍ਰਯੁਕ੍ਤਂ ਵਾ ਕ੍ਸੀਰਂ ਦੋਸਾਨੁਲੋਮਨਮ੍| ਪਿਬੇਦ੍ਵਾ ਸਤ੍ਰਿਵਚ੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤਾਵਤਾਨਿਲਃ||੮੨|| ਕ੍ਸੀਰੇਣੈਰਣ੍ਡਤੈਲਂ ਵਾ ਪ੍ਰਯੋਗੇਣ ਪਿਬੇਨ੍ਨਰਃ| ਬਹੁਦੋਸੋ ਵਿਰੇਕਾਰ੍ਥਂ ਜੀਰ੍ਣੇ ਕ੍ਸੀਰੌਦਨਾਸ਼ਨਃ||੮੩|| ਕਸਾਯਮਭਯਾਨਾਂ ਵਾ ਘਤਭਸ੍ਟਂ ਪਿਬੇਨ੍ਨਰਃ| ਕ੍ਸੀਰਾਨੁਪਾਨਂ ਤ੍ਰਿਵਤਾਚੂਰ੍ਣਂ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਰਸੇਨ ਵਾ||੮੪|| ਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਂ ਤ੍ਰਿਵਤਾਂ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਂ ਤ੍ਰਿਫਲਾਂ ਸਪਰੂਸਕਾਮ੍| ਸ਼ਤਂ ਪਿਬੇਦ੍ਵਿਰੇਕਾਯ ਲਵਣਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸਂਯੁਤਮ੍||੮੫|| ਤ੍ਰਿਫਲਾਯਾਃ ਕਸਾਯਂ ਵਾ ਪਿਬੇਤ੍ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰੇਣ ਸਂਯੁਤਮ੍| ਧਾਤ੍ਰੀਹਰਿਦ੍ਰਾਮੁਸ੍ਤਾਨਾਂ ਕਸਾਯਂ ਵਾ ਕਫਾਧਿਕਃ||੮੬|| ਯੋਗੈਸ਼੍ਚ ਕਲ੍ਪਵਿਹਿਤੈਰਸਕਤ੍ਤਂ ਵਿਰੇਚਯੇਤ੍| ਮਦੁਭਿਃ ਸ੍ਨੇਹਸਂਯੁਕ੍ਤੈਰ੍ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਵਾਤਂ ਮਲਾਵਤਮ੍||੮੭||
स्थिरा श्वदंष्ट्रा बृहती सारिवा सशतावरी| काश्मर्याण्यात्मगुप्ता च वृश्चीरो द्वे बले तथा||७६|| एषां क्वाथे चतुःक्षीरं पृथक् तैलं पृथग्घृतम्| मेदाशतावरीयष्टिजीवन्तीजीवकर्षभैः||७७|| पक्त्वा मात्रा ततः क्षीरत्रिगुणाऽध्यर्धशर्करा| खजेन मथिता पेया वातरक्ते त्रिदोषजे||७८|| तैलं पयः शर्करां च पाययेद्वा सुमूर्च्छितम्| सर्पिस्तैलसिताक्षौद्रैर्मिश्रं वाऽपि पिबेत् पयः||७९|| अंशुमत्या शृतः प्रस्थः पयसो द्विसितोपलः| पाने प्रशस्यते तद्वत् पिप्पलीनागरैः शृतः||८०|| बलाशतावलीरास्नादशमूलैः सपीलुभिः| श्यामैरण्डस्थिराभिश्च वातार्तिघ्नं शृतं पयः||८१|| धारोष्णं मूत्रयुक्तं वा क्षीरं दोषानुलोमनम्| पिबेद्वा सत्रिवृच्चूर्णं पित्तरक्तावृतानिलः||८२|| क्षीरेणैरण्डतैलं वा प्रयोगेण पिबेन्नरः| बहुदोषो विरेकार्थं जीर्णे क्षीरौदनाशनः||८३|| कषायमभयानां वा घृतभृष्टं पिबेन्नरः| क्षीरानुपानं त्रिवृताचूर्णं द्राक्षारसेन वा||८४|| काश्मर्यं त्रिवृतां द्राक्षां त्रिफलां सपरूषकाम्| शृतं पिबेद्विरेकाय लवणक्षौद्रसंयुतम्||८५|| त्रिफलायाः कषायं वा पिबेत् क्षौद्रेण संयुतम्| धात्रीहरिद्रामुस्तानां कषायं वा कफाधिकः||८६|| योगैश्च कल्पविहितैरसकृत्तं विरेचयेत्| मृदुभिः स्नेहसंयुक्तैर्ज्ञात्वा वातं मलावृतम्||८७||
🔊 Audio coming soon
ਸ੍ਥਿਰੇਤ੍ਯਾਦੌ ਚਤੁਃਕ੍ਸੀਰਮਿਤਿ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਂ ਕ੍ਸੀਰਮ੍| ਪਥਕ੍ ਤੈਲਂ ਪਥਗ੍ਘਤਮਿਤ੍ਯਨੇਨ ਸਮ੍ਮਿਸ਼੍ਰਪਾਕਂ ਨਿਸੇਧਯਤਿ| ਕ੍ਸੀਰਤ੍ਰਿਗੁਣ ਸਾਰ੍ਧਭਾਗਾ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾ ਯਸ੍ਯਾਂ ਮਾਤ੍ਰਾਯਾਂ ਸਾ ਕ੍ਸੀਰ ਤ੍ਰਿਗੁਣਾਧ੍ਯਰ੍ਧਸ਼ਰ੍ਕਰਾ| ਖਜਃਪਞ੍ਚਾਙ੍ਗੁਲੋ ਹਸ੍ਤਃ, ਮਨ੍ਥਾਨਂ ਵਾ| ਮਾਤ੍ਰਾ ਚਾਤ੍ਰ ਮਿਲਿਤਯੋਸ੍ਤੈਲਸਰ੍ਪਿਸੋਰ੍ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਾ| ਅਂਸ਼ੁਮਤੀ ਸ਼ਾਲਪਰ੍ਣੀ| ਦ੍ਵਿਸਿਤੋਪਲ ਇਤਿ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਪਲਦ੍ਵਯਯੁਕ੍ਤਃ| ਇਯਂ ਚ ਕ੍ਸੀਰਮਾਤ੍ਰਾ ਉਤ੍ਤਮਾਗ੍ਨੀਨ੍ ਪ੍ਰਤਿ| ਧਾਰੋਸ੍ਣਮਿਤਿ ਦੋਹਕਾਲਧਾਰਾਪਤਿਤਮਗ੍ਨਿਯੋਗਾਦ੍ਵਿਨਾ ਉਸ੍ਣੀਭੂਤਮ੍| ਮੂਤ੍ਰਂ ਚਾਤ੍ਰ ਕ੍ਸੀਰਸਮਮ੍| ਸਤ੍ਰਿਵਚ੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਧਾਰੋਸ੍ਣਂ ਕ੍ਸੀਰਮਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਪ੍ਰਯੋਗੇਣੇਤਿ ਅਭ੍ਯਾਸੇਨ| ਕ੍ਸੀਰਪ੍ਰਧਾਨੋ ਬਸ੍ਤਿਃ ਕ੍ਸੀਰਬਸ੍ਤਿਃ||੭੬-੮੭||
Adhikarana 16 (88-95) · Śloka 95
ਨਿਰ੍ਹਰੇਦ੍ਵਾ ਮਲਂ ਤਸ੍ਯ ਸਘਤੈਃ ਕ੍ਸੀਰਬਸ੍ਤਿਭਿਃ| ਨ ਹਿ ਬਸ੍ਤਿਸਮਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਵਾਤਰਕ੍ਤਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍||੮੮|| ਬਸ੍ਤਿਵਙ੍ਕ੍ਸਣਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੋਰੁਪਰ੍ਵਾਸ੍ਥਿਜਠਰਾਰ੍ਤਿਸੁ| ਉਦਾਵਰ੍ਤੇ ਚ ਸ਼ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਨਿਰੂਹਾਃ ਸਾਨੁਵਾਸਨਾਃ||੮੯|| ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਤੈਲਾਨਿ ਚੇਮਾਨਿ ਬਸ੍ਤਿਕਰ੍ਮਣਿ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍| ਨਸ੍ਯਾਭ੍ਯਞ੍ਜਨਸੇਕੇਸੁ ਦਾਹਸ਼ੂਲੋਪਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ||੯੦|| ਮਧੁਯਸ੍ਟ੍ਯਾਸ੍ਤੁਲਾਯਾਸ੍ਤੁ ਕਸਾਯੇ ਪਾਦਸ਼ੇਸਿਤੇ| ਤੈਲਾਢਕਂ ਸਮਕ੍ਸੀਰਂ ਪਚੇਤ੍ ਕਲ੍ਕੈਃ ਪਲੋਨ੍ਮਿਤੈਃ||੯੧|| ਸ਼ਤਪੁਸ੍ਪਾਵਰੀਮੂਰ੍ਵਾਪਯਸ੍ਯਾਗੁਰੁਚਨ੍ਦਨੈਃ| ਸ੍ਥਿਰਾਹਂਸਪਦੀਮਾਂਸੀਦ੍ਵਿਮੇਦਾਮਧੁਪਰ੍ਣਿਭਿਃ||੯੨|| ਕਾਕੋਲੀਕ੍ਸੀਰਕਾਕੋਲੀਤਾਮਲਕ੍ਯਦ੍ਧਿਪਦ੍ਮਕੈਃ| ਜੀਵਕਰ੍ਸਭਜੀਵਨ੍ਤੀਤ੍ਵਕ੍ਪਤ੍ਰਨਖਵਾਲਕੈਃ||੯੩|| ਪ੍ਰਪੌਣ੍ਡਰੀਕਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਸਾਰਿਵੈਨ੍ਦ੍ਰੀਵਿਤੁਨ੍ਨਕੈਃ| ਚਤੁਸ੍ਪ੍ਰਯੋਗਾਤ੍ਤਦ੍ਧਨ੍ਤਿ ਤੈਲਂ ਮਾਰੁਤਸ਼ੋਣਿਤਮ੍||੯੪|| ਸੋਪਦ੍ਰਵਂ ਸਾਙ੍ਗਸ਼ੂਲਂ ਸਰ੍ਵਗਾਤ੍ਰਾਨੁਗਂ ਤਥਾ| ਵਾਤਾਸਕ੍ਪਿਤ੍ਤਦਾਹਾਰ੍ਤਿਜ੍ਵਰਘ੍ਨਂ ਬਲਵਰ੍ਣਕਤ੍||੯੫|| ਇਤਿ ਮਧੁਪਰ੍ਣ੍ਯਾਦਿਤੈਲਮ੍|
निर्हरेद्वा मलं तस्य सघृतैः क्षीरबस्तिभिः| न हि बस्तिसमं किञ्चिद्वातरक्तचिकित्सितम्||८८|| बस्तिवङ्क्षणपार्श्वोरुपर्वास्थिजठरार्तिषु| उदावर्ते च शस्यन्ते निरूहाः सानुवासनाः||८९|| दद्यात्तैलानि चेमानि बस्तिकर्मणि बुद्धिमान्| नस्याभ्यञ्जनसेकेषु दाहशूलोपशान्तये||९०|| मधुयष्ट्यास्तुलायास्तु कषाये पादशेषिते| तैलाढकं समक्षीरं पचेत् कल्कैः पलोन्मितैः||९१|| शतपुष्पावरीमूर्वापयस्यागुरुचन्दनैः| स्थिराहंसपदीमांसीद्विमेदामधुपर्णिभिः||९२|| काकोलीक्षीरकाकोलीतामलक्यृद्धिपद्मकैः| जीवकर्षभजीवन्तीत्वक्पत्रनखवालकैः||९३|| प्रपौण्डरीकमञ्जिष्ठासारिवैन्द्रीवितुन्नकैः| चतुष्प्रयोगात्तद्धन्ति तैलं मारुतशोणितम्||९४|| सोपद्रवं साङ्गशूलं सर्वगात्रानुगं तथा| वातासृक्पित्तदाहार्तिज्वरघ्नं बलवर्णकृत्||९५|| इति मधुपर्ण्यादितैलम्|
🔊 Audio coming soon
ਮਧੁਯਸ੍ਟ੍ਯਾ ਇਤ੍ਯਾਦੌ ਮਧੁਕਤੁਲਾਯਾਂ ਜਲਦ੍ਰੋਣਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਤੈਲਾਢਕਮਾਨਃ ਕ੍ਵਾਥੋ ਭਵਤਿ| ਵਰੀ ਸ਼ਤਾਵਰੀ| ਹਂਸਪਦੀ ਸ੍ਵਨਾਮਖ੍ਯਾਤਾ| ਪਯਸ੍ਯਾ ਅਰ੍ਕਪੁਸ੍ਪੀ| ਵਿਤੁਨ੍ਨਕਂ ਧਾਨ੍ਯਕਮ੍| ਚਤੁਸ੍ਪ੍ਰਯੋਗਾਦਿਤਿ ਪਾਨਾਭ੍ਯਙ੍ਗਬਸ੍ਤਿਨਸ੍ਯਪ੍ਰਯੋਗਾਤ੍||੮੮-੯੫||
Adhikarana 17 (96-109) · Śloka 109
ਮਧੁਕਸ੍ਯ ਸ਼ਤਂ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾ ਖਰ੍ਜੂਰਾਣਿ ਪਰੂਸਕਮ੍| ਮਧੂਕੌਦਨਪਾਕ੍ਯੌ ਚ ਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਮੁਞ੍ਜਾਤਕਸ੍ਯ ਚ||੯੬|| ਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਾਢਕਮਿਤ੍ਯੇਤਚ੍ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਰੋਣੇ ਪਚੇਦਪਾਮ੍| ਸ਼ੇਸੇਸ੍ਟਭਾਗੇ ਪੂਤੇ ਚ ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤੈਲਾਢਕਂ ਪਚੇਤ੍||੯੭|| ਤਥਾਮਲਕਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਵਿਦਾਰੀਕ੍ਸੁਰਸੈਃ ਸਮੈਃ| ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਰੋਣੇਨ ਪਯਸਾ ਕਲ੍ਕਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਪਲੋਨ੍ਮਿਤਮ੍||੯੮|| ਕਦਮ੍ਬਾਮਲਕਾਕ੍ਸੋਟਪਦ੍ਮਬੀਜਕਸ਼ੇਰੁਕਮ੍| ਸ਼ਙ੍ਗਾਟਕਂ ਸ਼ਙ੍ਗਵੇਰਂ ਲਵਾਣਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀਂ ਸਿਤਾਮ੍||੯੯|| ਜੀਵਨੀਯੈਸ਼੍ਚ ਸਂਸਿਦ੍ਧਂ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਪ੍ਰਸ੍ਥੇਨ ਸਂਸਜੇਤ੍| ਨਸ੍ਯਾਭ੍ਯਞ੍ਜਨਪਾਨੇਸੁ ਬਸ੍ਤੌ ਚਾਪਿ ਨਿਯੋਜਯੇਤ੍||੧੦੦|| ਵਾਤਵ੍ਯਾਧਿਸੁ ਸਰ੍ਵੇਸੁ ਮਨ੍ਯਾਸ੍ਤਮ੍ਭੇ ਹਨੁਗ੍ਰਹੇ| ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗੈਕਾਙ੍ਗਵਾਤੇ ਚ ਕ੍ਸਤਕ੍ਸੀਣੇ ਕ੍ਸਤਜ੍ਵਰੇ||੧੦੧|| ਸੁਕੁਮਾਰਕਮਿਤ੍ਯੇਤਦ੍ਵਾਤਾਸ੍ਰਾਮਯਨਾਸ਼ਨਮ੍| ਸ੍ਵਰਵਰ੍ਣਕਰਂ ਤੈਲਮਾਰੋਗ੍ਯਬਲਪੁਸ੍ਟਿਦਮ੍||੧੦੨|| ਇਤਿ ਸੁਕੁਮਾਰਕਤੈਲਮ੍| ਗੁਡੂਚੀਂ ਮਧੁਕਂ ਹ੍ਰਸ੍ਵਂ ਪਞ੍ਚਮੂਲਂ ਪੁਨਰ੍ਨਵਾਮ੍| ਰਾਸ੍ਨਾਮੇਰਣ੍ਡਮੂਲਂ ਚ ਜੀਵਨੀਯਾਨਿ ਲਾਭਤਃ||੧੦੩|| ਪਲਾਨਾਂ ਸ਼ਤਕੈਰ੍ਭਾਗੈਰ੍ਬਲਾਪਞ੍ਚਸ਼ਤਂ ਤਥਾ| ਕੋਲਬਿਲ੍ਵਯਵਾਨ੍ਮਾਸਾਨ੍ਕੁਲਤ੍ਥਾਂਸ਼੍ਚਾਢਕੋਨ੍ਮਿਤਾਨ੍||੧੦੪|| ਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਾਣਾਂ ਸੁਸ਼ੁਸ੍ਕਾਣਾਂ ਦ੍ਰੋਣਂ ਦ੍ਰੋਣਸ਼ਤੇਮ੍ਭਸਿ| ਸਾਧਯੇਜ੍ਜਰ੍ਜਰਂ ਧੌਤਂ ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਰੋਣਂ ਚ ਸ਼ੇਸਯੇਤ੍||੧੦੫|| ਤੈਲਦ੍ਰੋਣਂ ਪਚੇਤ੍ਤੇਨ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਪਞ੍ਚਗੁਣਂ ਪਯਃ| ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਤ੍ਰਿਪਲਿਕਂ ਚੈਵ ਚਨ੍ਦਨੋਸ਼ੀਰਕੇਸ਼ਰਮ੍||੧੦੬|| ਪਤ੍ਰੈਲਾਗੁਰੁਕੁਸ੍ਠਾਨਿ ਤਗਰਂ ਮਧੁਯਸ੍ਟਿਕਾਮ੍| ਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਸ੍ਟਪਲਂ ਚੈਵ ਤਤ੍ ਸਿਦ੍ਧਂ ਸਾਰ੍ਵਯੌਗਿਕਮ੍||੧੦੭|| ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਕ੍ਸਤਕ੍ਸੀਣੇ ਭਾਰਾਰ੍ਤੇ ਕ੍ਸੀਣਰੇਤਸਿ| ਵੇਪਨਾਕ੍ਸੇਪਭਗ੍ਨਾਨਾਂ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗੈਕਾਙ੍ਗਰੋਗਿਣਾਮ੍||੧੦੮|| ਯੋਨਿਦੋਸਮਪਸ੍ਮਾਰਮੁਨ੍ਮਾਦਂ ਖਞ੍ਜਪਙ੍ਗੁਤਾਮ੍| ਹਨ੍ਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਸਵਨਂ ਚੈਤਤ੍ਤੈਲਾਗ੍ਰ੍ਯਮਮਤਾਹ੍ਵਯਮ੍||੧੦੯|| ਇਤ੍ਯਮਤਾਦ੍ਯਂ ਤੈਲਮ੍|
मधुकस्य शतं द्राक्षा खर्जूराणि परूषकम्| मधूकौदनपाक्यौ च प्रस्थं मुञ्जातकस्य च||९६|| काश्मर्याढकमित्येतच्चतुर्द्रोणे पचेदपाम्| शेषेऽष्टभागे पूते च तस्मिंस्तैलाढकं पचेत्||९७|| तथाऽऽमलककाश्मर्यविदारीक्षुरसैः समैः| चतुर्द्रोणेन पयसा कल्कं दत्त्वा पलोन्मितम्||९८|| कदम्बामलकाक्षोटपद्मबीजकशेरुकम्| शृङ्गाटकं शृङ्गवेरं लवाणं पिप्पलीं सिताम्||९९|| जीवनीयैश्च संसिद्धं क्षौद्रप्रस्थेन संसृजेत्| नस्याभ्यञ्जनपानेषु बस्तौ चापि नियोजयेत्||१००|| वातव्याधिषु सर्वेषु मन्यास्तम्भे हनुग्रहे| सर्वाङ्गैकाङ्गवाते च क्षतक्षीणे क्षतज्वरे||१०१|| सुकुमारकमित्येतद्वातास्रामयनाशनम्| स्वरवर्णकरं तैलमारोग्यबलपुष्टिदम्||१०२|| इति सुकुमारकतैलम्| गुडूचीं मधुकं ह्रस्वं पञ्चमूलं पुनर्नवाम्| रास्नामेरण्डमूलं च जीवनीयानि लाभतः||१०३|| पलानां शतकैर्भागैर्बलापञ्चशतं तथा| कोलबिल्वयवान्माषान्कुलत्थांश्चाढकोन्मितान्||१०४|| काश्मर्याणां सुशुष्काणां द्रोणं द्रोणशतेऽम्भसि| साधयेज्जर्जरं धौतं चतुर्द्रोणं च शेषयेत्||१०५|| तैलद्रोणं पचेत्तेन दत्त्वा पञ्चगुणं पयः| पिष्ट्वा त्रिपलिकं चैव चन्दनोशीरकेशरम्||१०६|| पत्रैलागुरुकुष्ठानि तगरं मधुयष्टिकाम्| मञ्जिष्ठाष्टपलं चैव तत् सिद्धं सार्वयौगिकम्||१०७|| वातरक्ते क्षतक्षीणे भारार्ते क्षीणरेतसि| वेपनाक्षेपभग्नानां सर्वाङ्गैकाङ्गरोगिणाम्||१०८|| योनिदोषमपस्मारमुन्मादं खञ्जपङ्गुताम्| हन्यात् प्रसवनं चैतत्तैलाग्र्यममृताह्वयम्||१०९|| इत्यमृताद्यं तैलम्|
🔊 Audio coming soon
ਗੁਡੂਚੀਤ੍ਯਾਦੌ ਗੁਡੂਚ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸ਼ਤਪਲਤ੍ਵਂ, ਕੋਲਾਦੀਨਾਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਮਾਢਕਮਾਨਤ੍ਵਮ੍| ਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਾਣਾਮਿਤਿ ਗਙ੍ਗਾਰੀਫਲਾਨਾਮ੍| ਸਾਰ੍ਵਯੌਗਿਕਮਿਤਿ ਪਾਨਾਦਿਚਤੁਸ੍ਪ੍ਰਯੋਗੇ ਯੌਗਿਕਮ੍| ਪ੍ਰਸਵਨਮਿਤਿ ਪ੍ਰਸੂਤਿਕਾਰਕਮ੍||੯੬-੧੦੯||
Adhikarana 18 (110-113) · Śloka 113
ਪਦ੍ਮਵੇਤਸਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਫੇਨਿਲਾਪਦ੍ਮਕੋਤ੍ਪਲੈਃ| ਪਥਕ੍ਪਞ੍ਚਪਲੈਰ੍ਦਰ੍ਭਬਲਾਚਨ੍ਦਨਕਿਂਸ਼ੁਕੈਃ||੧੧੦|| ਜਲੇ ਸ਼ਤੈਃ ਪਚੇਤ੍ਤੈਲਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਸੌਵੀਰਸਮ੍ਮਿਤਮ੍| ਲੋਧ੍ਰਕਾਲੀਯਕੋਸ਼ੀਰਜੀਵਕਰ੍ਸਭਕੇਸ਼ਰੈਃ||੧੧੧|| ਮਦਯਨ੍ਤੀਲਤਾਪਤ੍ਰਪਦ੍ਮਕੇਸ਼ਰਪਦ੍ਮਕੈਃ| ਪ੍ਰਪੌਣ੍ਡਰੀਕਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਮਾਂਸੀਮੇਦਾਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਭਿਃ||੧੧੨|| ਕੁਙ੍ਕੁਮਸ੍ਯ ਪਲਾਰ੍ਧੇਨ ਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਯਾਃ ਪਲੇਨ ਚ| ਮਹਾਪਦ੍ਮਮਿਦਂ ਤੈਲਂ ਵਾਤਾਸਗ੍ਜ੍ਵਰਨਾਸ਼ਨਮ੍||੧੧੩|| ਇਤਿ ਮਹਾਪਦ੍ਮਂ ਤੈਲਮ੍|
पद्मवेतसयष्ट्याह्वफेनिलापद्मकोत्पलैः| पृथक्पञ्चपलैर्दर्भबलाचन्दनकिंशुकैः||११०|| जले शृतैः पचेत्तैलप्रस्थं सौवीरसम्मितम्| लोध्रकालीयकोशीरजीवकर्षभकेशरैः||१११|| मदयन्तीलतापत्रपद्मकेशरपद्मकैः| प्रपौण्डरीककाश्मर्यमांसीमेदाप्रियङ्गुभिः||११२|| कुङ्कुमस्य पलार्धेन मञ्जिष्ठायाः पलेन च| महापद्ममिदं तैलं वातासृग्ज्वरनाशनम्||११३|| इति महापद्मं तैलम्|
🔊 Audio coming soon
ਪਦ੍ਮਵੇਤਸੇਤ੍ਯਾਦੌ ਫੇਨਿਲਾ ਉਪੋਦਿਕਾ| ਸੌਵੀਰਸਮ੍ਮਿਤਮਿਤਿ ਸ੍ਨੇਹਸਮਂ ਸੌਵੀਰਕਮ੍| ਲੋਧ੍ਰਾਦਿਭਿਃ ਕਾਰ੍ਸਿਕੈਃ, ਕੁਙ੍ਕੁਮਂ ਚ ਦ੍ਵਿਕਾਰ੍ਸਿਕਮ੍||੧੧੦-੧੧੩||
Adhikarana 19 (114) · Śloka 115
ਪਦ੍ਮਕੋਸ਼ੀਰਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਰਜਨੀਕ੍ਵਾਥਸਾਧਿਤਮ੍| ਸ੍ਯਾਤ੍ ਪਿਸ੍ਟੈਃ ਸਰ੍ਜਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਵੀਰਾਕਾਕੋਲਿਚਨ੍ਦਨੈਃ||੧੧੪|| ਖੁਡ੍ਡਾਕਪਦ੍ਮਕਮਿਦਂ ਤੈਲਂ ਵਾਤਾਸ੍ਰਦਾਹਨੁਤ੍|੧੧੫| ਇਤਿ ਖੁਡ੍ਡਾਕਪਦ੍ਮਕਂ ਤੈਲਮ੍|
पद्मकोशीरयष्ट्याह्वरजनीक्वाथसाधितम्| स्यात् पिष्टैः सर्जमञ्जिष्ठावीराकाकोलिचन्दनैः||११४|| खुड्डाकपद्मकमिदं तैलं वातास्रदाहनुत्|११५| इति खुड्डाकपद्मकं तैलम्|
🔊 Audio coming soon
ਖੁਡ੍ਡਾਕਪਦ੍ਮਕਮਿਤਿ ਅਲ੍ਪਪਦ੍ਮਕਸਞ੍ਜ੍ਞਂ; ਸਞ੍ਜ੍ਞਾ ਚੈਸਾ ਵੈਦ੍ਯਵ੍ਯਵਹਾਰਾਰ੍ਥਾ||੧੧੪||-
Adhikarana 20 (115-118) · Śloka 118
ਸ਼ਤੇਨ ਯਸ੍ਟਿਮਧੁਕਾਤ੍ ਸਾਧ੍ਯਂ ਦਸ਼ਗੁਣਂ ਪਯਃ||੧੧੫|| ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤੈਲੇ ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਰੋਣੇ ਮਧੁਕਸ੍ਯ ਪਲੇਨ ਤੁ| ਸਿਦ੍ਧਂ ਮਧੁਕਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਸੈਰ੍ਵਾ ਵਾਤਰਕ੍ਤਨੁਤ੍||੧੧੬|| ਮਧੁਪਰ੍ਣ੍ਯਾਃ ਪਲਂ ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਤੈਲਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੇ| ਕ੍ਸੀਰੇ ਸਾਧ੍ਯਂ ਸ਼ਤਂ ਕਤ੍ਵਾ ਤਦੇਵਂ ਮਧੁਕਾਚ੍ਛਤੇ||੧੧੭|| ਸਿਦ੍ਧਂ ਦੇਯਂ ਤ੍ਰਿਦੋਸੇ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਾਤਾਸ੍ਰੇ ਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਨੁਤ੍| ਹਤ੍ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਵੀਸਰ੍ਪਕਾਮਲਾਦਾਹਨਾਸ਼ਨਮ੍||੧੧੮|| ਇਤਿ ਸ਼ਤਪਾਕਂ ਮਧੁਕਤੈਲਮ੍|
शतेन यष्टिमधुकात् साध्यं दशगुणं पयः||११५|| तस्मिंस्तैले चतुर्द्रोणे मधुकस्य पलेन तु| सिद्धं मधुककाश्मर्यसैर्वा वातरक्तनुत्||११६|| मधुपर्ण्याः पलं पिष्ट्वा तैलप्रस्थं चतुर्गुणे| क्षीरे साध्यं शतं कृत्वा तदेवं मधुकाच्छते||११७|| सिद्धं देयं त्रिदोषे स्याद्वातास्रे श्वासकासनुत्| हृत्पाण्डुरोगवीसर्पकामलादाहनाशनम्||११८|| इति शतपाकं मधुकतैलम्|
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਤੇਨ ਯਸ੍ਟਿਮਧੁਕਾਦਿਤ੍ਯਾਦੌ ਯਸ੍ਟੀਮਧੁਪਲਸ਼ਤਂ ਦਸ਼ਗੁਣੇਨ ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਸਾਧ੍ਯਂ, ਤੇਨ ਚਤੁਰ੍ਭਾਗਸ੍ਥਿਤੇਨ ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਤੈਲਂ ਪਕ੍ਤਵ੍ਯਮ੍| ਤਦੇਵਂ ਮਧੁਕਾਚ੍ਛਤੇ ਸਿਦ੍ਧਮਿਤਿ ਸ਼ਤਧਾਪਾਕੇਨ ਮਧੁਕਪਲਸ਼ਤਾਤ੍ ਸਿਦ੍ਧਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਨੇਨ ਚ ਮਧੁਕਪਲਸ਼ਤਸਾਧਨੋਪਦੇਸ਼ੇਨ ਸ਼ਤਂ ਕਤ੍ਵੇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਸ਼ਤਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯ ਵਿਪੁਲਵਾਚਿਤਾਂ ਨਿਸੇਣਯਤਿ||੧੧੫-੧੧੮||
Adhikarana 21 (119-120) · Śloka 120
ਬਲਾਕਸਾਯਕਲ੍ਕਾਭ੍ਯਾਂ ਤੈਲਂ ਕ੍ਸੀਰਸਮਂ ਪਚੇਤ੍| ਸਹਸ੍ਰਂ ਸ਼ਤਵਾਰਂ ਵਾ ਵਾਤਾਸਗ੍ਵਾਤਰੋਗਨੁਤ੍||੧੧੯|| ਰਸਾਯਨਮਿਦਂ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਪ੍ਰਸਾਦਨਮ੍| ਜੀਵਨਂ ਬਂਹਣਂ ਸ੍ਵਰ੍ਯਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਸਗ੍ਦੋਸਨਾਸ਼ਨਮ੍||੧੨੦|| ਇਤਿ ਸਹਸ੍ਰਪਾਕਂ ਸ਼ਤਪਾਕਂ ਵਾ ਬਲਾਤੈਲਮ੍|
बलाकषायकल्काभ्यां तैलं क्षीरसमं पचेत्| सहस्रं शतवारं वा वातासृग्वातरोगनुत्||११९|| रसायनमिदं श्रेष्ठमिन्द्रियाणां प्रसादनम्| जीवनं बृंहणं स्वर्यं शुक्रासृग्दोषनाशनम्||१२०|| इति सहस्रपाकं शतपाकं वा बलातैलम्|
🔊 Audio coming soon
ਬਲਾਕਸਾਯੇਤ੍ਯਾਦਿਨੋਕ੍ਤਸ਼ਤਸਹਸ੍ਰਪਾਕੇ ਅਤ੍ਯਰ੍ਥਪਾਕਾਤ੍ ਸ੍ਨੇਹਕ੍ਸਯਂ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਃ ਸ਼ਤਗੁਣੇਨ ਸਹਸ੍ਰਗੁਣੇਨ ਵਾ ਦ੍ਰਵੇਣੈਕਦੈਵ ਪਾਕਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ; ਕਿਨ੍ਤੁ ਤਾਵਤੀ ਸ੍ਨੇਹਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਰ ਪਕ੍ਤਵ੍ਯਾ ਯਾ ਪਾਕੋਪਕ੍ਸਯੇਣ ਨਿਃਸ਼ੇਸਾ ਨ ਭਵਤਿ, ਕ੍ਸੀਰਂ ਚਾਤ੍ਰ ਸ੍ਨੇਹਵਰ੍ਧਕਮਸ੍ਤਿ, ਤੇਨ ਯਥਾਸ਼੍ਰੁਤਮੇਵਾਤ੍ਰਾਚਾਰ੍ਯਵਚਨਂ ਪ੍ਰਮਾਣਮਿਤਿ ਪਸ਼੍ਯਾਮਃ| ਕਿਞ੍ਚ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਸਨ੍ਨੇ ਏਵ ਪਾਕੇ ਸਦ੍ਰਵੇ ਸ੍ਨੇਹਕਲ੍ਕੋਦ੍ਧਰਣਮਤ੍ਰ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ, ਤੇਨ ਸ੍ਨੇਹਾਪੇਪਕ੍ਸਯੈਪਿ ਮਾਤ੍ਰਾਨੇਨ ਭਵਤਿ||੧੧੯-੧੨੦||
Adhikarana 22 (121-122) · Śloka 122
ਗੁਡੂਚੀਰਸਦੁਗ੍ਧਾਭ੍ਯਾਂ ਤੈਲਂ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਰਸੇਨ ਵਾ| ਸਿਦ੍ਧਂ ਮਧੁਕਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਰਸੈਰ੍ਵਾ ਵਾਤਰਕ੍ਤਨੁਤ੍||੧੨੧|| ਆਰਨਾਲਾਢਕੇ ਤੈਲਂ ਪਾਦਸਰ੍ਜਰਸਂ ਸ਼ਤਮ੍| ਪ੍ਰਭੂਤੇ ਖਜਿਤਂ ਤੋਯੇ ਜ੍ਵਰਦਾਹਾਰ੍ਤਿਨੁਤ੍ ਪਰਮ੍||੧੨੨||
गुडूचीरसदुग्धाभ्यां तैलं द्राक्षारसेन वा| सिद्धं मधुककाश्मर्यरसैर्वा वातरक्तनुत्||१२१|| आरनालाढके तैलं पादसर्जरसं शृतम्| प्रभूते खजितं तोये ज्वरदाहार्तिनुत् परम्||१२२||
🔊 Audio coming soon
ਗੁਡੂਚੀਤ੍ਯਾਦੌ ਦ੍ਰਵਾਤ੍ ਪਾਦਿਕਃ ਸ੍ਨੇਹ ਇਤਿ ਨ੍ਯਾਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਤੈਲਸ੍ਯ ਭਵਤਿ| ਖਜਿਤਮਿਤਿ ਮਥਿਤਮ੍||੧੨੧-੧੨੨||
Adhikarana 23 (123) · Śloka 123
ਸਮਧੂਚ੍ਛਿਸ੍ਟਮਾਞ੍ਜਿਸ੍ਠਂ ਸਸਰ੍ਜਰਸਸਾਰਿਵਮ੍| ਪਿਣ੍ਡਤੈਲਂ ਤਦਭ੍ਯਙ੍ਗਾਦ੍ਬਾਤਰਕ੍ਤਰੁਜਾਪਹਮ੍||੧੨੩|| ਇਤਿ ਪਿਣ੍ਡਤੈਲਮ੍|
समधूच्छिष्टमाञ्जिष्ठं ससर्जरससारिवम्| पिण्डतैलं तदभ्यङ्गाद्बातरक्तरुजापहम्||१२३|| इति पिण्डतैलम्|
🔊 Audio coming soon
ਸਮਧੂਚ੍ਛਿਸ੍ਟੇਤ੍ਯਾਦੌ ਮਧੁਚ੍ਛਿਸ੍ਟਾਦੀਨਿ ਕਲ੍ਕਃ, ਜਲਂ ਚ ਦ੍ਰਵਂ ਦੇਯਮ੍| ਪਿਣ੍ਡਤੈਲਭਾਸਯਾ ਚਾਤ੍ਰ ਵਸ੍ਤ੍ਰਪੂਤਮੇਵੈਤਤ੍ਤੇਲਂ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮਿਤ੍ਯਾਹੁਃ| ਕਿਨ੍ਤੁ, ਆਰਨਾਲਾਢਕਸਾਧ੍ਯਤੈਲੇ ਏਵ ਸਰ੍ਜਰਸਸ੍ਥਾਨੇ ਮਧੂਚ੍ਛਿਸ੍ਟਾਦੀਨਾਂ ਪ੍ਰਕ੍ਸੇਪਾਤ੍ ਪਿਣ੍ਡਤੈਲਮਨੇਨੋਚ੍ਯਤ ਇਤਿ ਜਤੂਕਰ੍ਣਵਚਨਾਦੁਨ੍ਨੀਯਤੇ; ਉਕ੍ਤਂ ਹਿ ਤਤ੍ਰ- “ਕਾਞ੍ਜਿਕਸਰ੍ਜਰਸਸ਼ਤਂ ਖਜਿਤਂ ਬਹੁਨਾ ਜਲੇਨ ਸਿਕ੍ਥਕਸਰ੍ਜਰਸੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਮਭ੍ਯਞ੍ਜਨਮ੍” ਇਤਿ||੧੨੩||
Adhikarana 24 (124-155) · Śloka 155
ਦਸ਼ਮੂਲਸ਼ਤਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਸਦ੍ਯਃ ਸ਼ੂਲਨਿਵਾਰਣਮ੍| ਪਰਿਸੇਕੋਨਿਲਪ੍ਰਾਯੇ ਤਦ੍ਵਤ੍ ਕੋਸ੍ਣੇਨ ਸਰ੍ਪਿਸਾ||੧੨੪|| ਸ੍ਨੇਹੈਰ੍ਮਧੁਰਸਿਦ੍ਧੈਰ੍ਵਾ ਚਤੁਰ੍ਭਿਃ ਪਰਿਸੇਚਯੇਤ੍| ਸ੍ਤਮ੍ਭਾਕ੍ਸੇਪਕਸ਼ੂਲਾਰ੍ਤਂ ਕੋਸ੍ਣੈਰ੍ਦਾਹੇ ਤੁ ਸ਼ੀਤਲੈਃ||੧੨੫|| ਤਦ੍ਵਦ੍ਗਵ੍ਯਾਵਿਕਚ੍ਛਾਗੈਃ ਕ੍ਸੀਰੈਸ੍ਤੈਲਵਿਮਿਸ਼੍ਰਿਤੈਃ| ਕ੍ਵਾਥੈਰ੍ਵਾ ਜੀਵਨੀਯਾਨਾਂ ਪਞ੍ਚਮੂਲਸ੍ਯ ਵਾ ਭਿਸਕ੍||੧੨੬|| ਦ੍ਰਾਕ੍ਸੇਕ੍ਸੁਰਸਮਦ੍ਯਾਨਿ ਦਧਿਮਸ੍ਤ੍ਵਮ੍ਲਕਾਞ੍ਜਿਕਮ੍| ਸੇਕਾਰ੍ਥੇ ਤਣ੍ਡੁਲਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸ਼ਰ੍ਕਰਾਮ੍ਬੁ ਚ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ||੧੨੭|| ਕੁਮੁਦੋਤ੍ਪਲਪਦ੍ਮਾਦ੍ਯੈਰ੍ਮਣਿਹਾਰੈਃ ਸਚਨ੍ਦਨੈਃ| ਸ਼ੀਤਤੋਯਾਨੁਗੈਰ੍ਦਾਹੇ ਪ੍ਰੋਕ੍ਸਣਂ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨਂ ਹਿਤਮ੍||੧੨੮|| ਚਨ੍ਦ੍ਰਪਾਦਾਮ੍ਬੁਸਂਸਿਕ੍ਤੇ ਕ੍ਸੌਮਪਦ੍ਮਦਲਚ੍ਛਦੇ| ਸ਼ਯਨੇ ਪੁਲਿਨਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਸ਼ੀਤਮਾਰੁਤਵੀਜਿਤੇ||੧੨੯|| ਚਨ੍ਦਨਾਰ੍ਦ੍ਰਸ੍ਤਨਕਰਾਃ ਪ੍ਰਿਯਾ ਨਾਰ੍ਯਃ ਪ੍ਰਿਯਂਵਦਾਃ| ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਸ਼ੀਤਾਃ ਸੁਖਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾ ਘ੍ਨਨ੍ਤਿ ਦਾਹਂ ਰੁਜਂ ਕ੍ਲਮਮ੍||੧੩੦|| ਸਰਾਗੇ ਸਰੁਜੇ ਦਾਹੇ ਰਕ੍ਤਂ ਵਿਸ੍ਰਾਵ੍ਯ ਲੇਪਯੇਤ੍| ਮਧੁਕਾਸ਼੍ਵਤ੍ਥਤ੍ਵਙ੍ਮਾਂਸੀਵੀਰੋਦੁਮ੍ਬਰਸ਼ਾਦ੍ਵਲੈਃ||੧੩੧|| ਜਲਜੈਰ੍ਯਵਚੂਰ੍ਣੈਰ੍ਵਾ ਸਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਪਯੋਘਤੈਃ| ਸਰ੍ਪਿਸਾ ਜੀਵਨੀਯੈਰ੍ਵਾ ਪਿਸ੍ਟੈਰ੍ਲੇਪੋਰ੍ਤਿਦਾਹਨੁਤ੍||੧੩੨|| ਤਿਲਾਃ ਪ੍ਰਿਯਾਲੋ ਮਧੁਕਂ ਬਿਸਂ ਮੂਲਂ ਚ ਵੇਤਸਾਤ੍| ਆਜੇਨ ਪਯਸਾ ਪਿਸ੍ਟਃ ਪ੍ਰਲੇਪੋ ਦਾਹਰਾਗਨੁਤ੍||੧੩੩|| ਪ੍ਰਪੌਣ੍ਡਰੀਕਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਦਾਰ੍ਵੀਮਧੁਕਚਨ੍ਦਨੈਃ| ਸਿਤੋਪਲੈਰਕਾਸਕ੍ਤੁਮਸੂਰੋਸ਼ੀਰਪਦ੍ਮਕੈਃ||੧੩੪|| ਲੇਪੋ ਰੁਗ੍ਦਾਹਵੀਸਰ੍ਪਰਾਗਸ਼ੋਫਨਿਵਾਰਣਃ| ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤੋਤ੍ਤਰੇ ਤ੍ਵੇਤੇ, ਲੇਪਾਨ੍ ਵਾਤੋਤ੍ਤਰੇ ਸ਼ਣੁ||੧੩੫|| ਵਾਤਘ੍ਨੈਃ ਸਾਧਿਤਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਃ ਸਕ੍ਸੀਰਮੁਦ੍ਗਪਾਯਸਃ | ਤਿਲਸਰ੍ਸਪਪਿਣ੍ਡੈਰ੍ਵਾਪ੍ਯੁਪਨਾਹੋ ਰੁਜਾਪਹਃ||੧੩੬|| ਔਦਕਪ੍ਰਸਹਾਨੂਪਵੇਸ਼ਵਾਰਾਃ ਸੁਸਂਸ੍ਕਤਾਃ| ਜੀਵਨੀਯੌਸਧੈਃ ਸ੍ਨੇਹਯੁਕ੍ਤਾਃ ਸ੍ਯੁਰੁਪਨਾਹਨੇ||੧੩੭|| ਸ੍ਤਮ੍ਭਤੋਦਰੁਗਾਯਾਮਸ਼ੋਥਾਙ੍ਗਗ੍ਰਹਨਾਸ਼ਨਾਃ| ਜੀਵਨੀਯੌਸਧੈਃ ਸਿਦ੍ਧਾ ਸਪਯਸ੍ਕਾ ਵਸਾਪਿ ਵਾ||੧੩੮|| ਘਤਂ ਸਹਚਰਾਨ੍ਮੂਲਂ ਜੀਵਨ੍ਤੀ ਚ੍ਛਾਗਲਂ ਪਯਃ| ਲੇਪਃ ਪਿਸ੍ਟਾਸ੍ਤਿਲਾਸ੍ਤਦ੍ਵਦ੍ਭਸ੍ਟਾਃ ਪਯਸਿ ਨਿਰ੍ਵਤਾਃ||੧੩੯|| ਕ੍ਸੀਰਪਿਸ੍ਟਮੁਮਾਲੇਪਮੇਰਣ੍ਡਸ੍ਯ ਫਲਾਨਿ ਚ| ਕੁਰ੍ਯਾਚ੍ਛੂਲਨਿਵਤ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਸ਼ਤਾਹ੍ਵਾਮਨਿਲੇਧਿਕੇ||੧੪੦|| ਸਮੂਲਾਗ੍ਰਚ੍ਛਦੈਰਣ੍ਡਕ੍ਵਾਥੇ ਦ੍ਵਿਪ੍ਰਾਸ੍ਥਿਕਂ ਪਥਕ੍| ਘਤਂ ਤੈਲਂ ਵਸਾ ਮਜ੍ਜਾ ਚਾਨੂਪਮਗਪਕ੍ਸਿਣਾਮ੍||੧੪੧|| ਕਲ੍ਕਾਰ੍ਥੇ ਜੀਵਨੀਯਾਨਿ ਗਵ੍ਯਂ ਕ੍ਸੀਰਮਥਾਜਕਮ੍| ਹਰਿਦ੍ਰੋਤ੍ਪਲਕੁਸ੍ਠੈਲਾਸ਼ਤਾਹ੍ਵਾਸ਼੍ਵਹਨਚ੍ਛਦਾਨ੍ ||੧੪੨|| ਬਿਲ੍ਵਮਾਤ੍ਰਾਨ੍ ਪਥਕ੍ ਪੁਸ੍ਪਂ ਕਾਕੁਭਂ ਚਾਪਿ ਸਾਧਯੇਤ੍| ਮਧੂਚ੍ਛਿਸ੍ਟਪਲਾਨ੍ਯਸ੍ਟੌ ਦਦ੍ਯਾਚ੍ਛੀਤੇਵਤਾਰਿਤੇ||੧੪੩|| ਸ਼ੂਲੇਨੈਸੋਰ੍ਦਿਤਾਙ੍ਗਾਨਾਂ ਲੇਪਃ ਸਨ੍ਧਿਗਤੇਨਿਲੇ| ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਚ੍ਯੁਤੇ ਭਗ੍ਨੇ ਖਞ੍ਜੇ ਕੁਬ੍ਜੇ ਚ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ||੧੪੪|| ਸ਼ੋਫਗੌਰਵਕਣ੍ਡ੍ਵਾਦ੍ਯੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤੇ ਤ੍ਵਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਫੋਤ੍ਤਰੇ| ਮੂਤ੍ਰਕ੍ਸਾਰਸੁਰਾਪਕ੍ਵਂ ਘਤਮਭ੍ਯਞ੍ਜਨੇ ਹਿਤਮ੍||੧੪੫|| ਪਦ੍ਮਕਂ ਤ੍ਵਕ੍ ਸਮਧੁਕਂ ਸਾਰਿਵਾ ਚੇਤਿ ਤੈਰ੍ਘਤਮ੍| ਸਿਦ੍ਧਂ ਸਮਧੁਸ਼ੁਕ੍ਤਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਸੇਕਾਭ੍ਯਙ੍ਗੇ ਕਫੋਤ੍ਤਰੇ||੧੪੬|| ਕ੍ਸਾਰਸ੍ਤੈਲਂ ਗਵਾਂ ਮੂਤ੍ਰਂ ਜਲਂ ਚ ਕਟੁਕੈਃ ਸ਼ਤਮ੍| ਪਰਿਸੇਕੇ ਪ੍ਰਸ਼ਂਸਨ੍ਤਿ ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਕਫੋਤ੍ਤਰੇ||੧੪੭|| ਲੇਪਃ ਸਰ੍ਸਪਨਿਮ੍ਬਾਰ੍ਕਹਿਂਸ੍ਰਾਕ੍ਸੀਰਤਿਲੈਰ੍ਹਿਤਃ| ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਃ ਸਿਦ੍ਧਃ ਕਪਿਤ੍ਥਤ੍ਵਗ੍ਘਤਕ੍ਸੀਰੈਃ ਸਸਕ੍ਤੁਭਿਃ||੧੪੮|| ਗਹਧੂਮੋ ਵਚਾ ਕੁਸ੍ਠਂ ਸ਼ਤਾਹ੍ਵਾ ਰਜਨੀਦ੍ਵਯਮ੍| ਪ੍ਰਲੇਪਃ ਸ਼ੂਲਨੁਦ੍ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਵਾਤਕਫੋਤ੍ਤਰੇ||੧੪੯|| ਤਗਰਂ ਤ੍ਵਕ੍ ਸ਼ਤਾਹ੍ਵੈਲਾ ਕੁਸ੍ਠਂ ਮੁਸ੍ਤਂ ਹਰੇਣੁਕਾ| ਦਾਰੁ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਨਖਂ ਚਾਮ੍ਲਪਿਸ੍ਟਂ ਵਾਤਕਫਾਸ੍ਰਨੁਤ੍||੧੫੦|| ਮਧੁਸ਼ਿਗ੍ਰੋਰ੍ਹਿਤਂ ਤਦ੍ਵਦ੍ਬੀਜਂ ਧਾਨ੍ਯਾਮ੍ਲਸਂਯੁਤਮ੍| ਮੁਹੂਰ੍ਤਂ ਲਿਪ੍ਤਮਮ੍ਲੈਸ਼੍ਚ ਸਿਞ੍ਚੇਦ੍ਵਾਤਕਫੋਤ੍ਤਰਮ੍||੧੫੧|| ਤ੍ਰਿਫਲਾਵ੍ਯੋਸਪਤ੍ਰੈਲਾਤ੍ਵਕ੍ਕ੍ਸੀਰੀਚਿਤ੍ਰਕਂ ਵਚਾਮ੍| ਵਿਡਙ੍ਗਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਂ ਰੋਮਸ਼ਂ ਵਸਕਤ੍ਵਚਮ੍||੧੫੨|| ਦ੍ਧਿਂ ਤਾਮਲਕੀਂ ਚਵ੍ਯਂ ਸਮਭਾਗਾਨਿ ਪੇਸਯੇਤ੍| ਕਲ੍ਯਂ ਲਿਪ੍ਤਮਯਸ੍ਪਾਤ੍ਰੇ ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨੇ ਭਕ੍ਸਯੇਤ੍ਤਤਃ||੧੫੩|| ਵਰ੍ਜਯੇਦ੍ਦਧਿਸ਼ੁਕ੍ਤਾਨਿ ਕ੍ਸਾਰਂ ਵੈਰੋਧਿਕਾਨਿ ਚ| ਵਾਤਾਸ੍ਰੇ ਸਰ੍ਵਦੋਸੇਪਿ ਹਿਤਂ ਸ਼ੂਲਾਰ੍ਦਿਤੇ ਪਰਮ੍||੧੫੪|| ਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਸ੍ਥਾਨਵਿਸ਼ੇਸਾਂਸ਼੍ਚ ਦੋਸਾਣਾਂ ਚ ਬਲਾਬਲਮ੍| ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਿਦਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦੂਹਾਪੋਹਵਿਕਲ੍ਪਵਿਤ੍||੧੫੫||
दशमूलशृतं क्षीरं सद्यः शूलनिवारणम्| परिषेकोऽनिलप्राये तद्वत् कोष्णेन सर्पिषा||१२४|| स्नेहैर्मधुरसिद्धैर्वा चतुर्भिः परिषेचयेत्| स्तम्भाक्षेपकशूलार्तं कोष्णैर्दाहे तु शीतलैः||१२५|| तद्वद्गव्याविकच्छागैः क्षीरैस्तैलविमिश्रितैः| क्वाथैर्वा जीवनीयानां पञ्चमूलस्य वा भिषक्||१२६|| द्राक्षेक्षुरसमद्यानि दधिमस्त्वम्लकाञ्जिकम्| सेकार्थे तण्डुलक्षौद्रशर्कराम्बु च शस्यते||१२७|| कुमुदोत्पलपद्माद्यैर्मणिहारैः सचन्दनैः| शीततोयानुगैर्दाहे प्रोक्षणं स्पर्शनं हितम्||१२८|| चन्द्रपादाम्बुसंसिक्ते क्षौमपद्मदलच्छदे| शयने पुलिनस्पर्शशीतमारुतवीजिते||१२९|| चन्दनार्द्रस्तनकराः प्रिया नार्यः प्रियंवदाः| स्पर्शशीताः सुखस्पर्शा घ्नन्ति दाहं रुजं क्लमम्||१३०|| सरागे सरुजे दाहे रक्तं विस्राव्य लेपयेत्| मधुकाश्वत्थत्वङ्मांसीवीरोदुम्बरशाद्वलैः||१३१|| जलजैर्यवचूर्णैर्वा सयष्ट्याह्वपयोघृतैः| सर्पिषा जीवनीयैर्वा पिष्टैर्लेपोऽर्तिदाहनुत्||१३२|| तिलाः प्रियालो मधुकं बिसं मूलं च वेतसात्| आजेन पयसा पिष्टः प्रलेपो दाहरागनुत्||१३३|| प्रपौण्डरीकमञ्जिष्ठादार्वीमधुकचन्दनैः| सितोपलैरकासक्तुमसूरोशीरपद्मकैः||१३४|| लेपो रुग्दाहवीसर्परागशोफनिवारणः| पित्तरक्तोत्तरे त्वेते, लेपान् वातोत्तरे शृणु||१३५|| वातघ्नैः साधितः स्निग्धः सक्षीरमुद्गपायसः | तिलसर्षपपिण्डैर्वाऽप्युपनाहो रुजापहः||१३६|| औदकप्रसहानूपवेशवाराः सुसंस्कृताः| जीवनीयौषधैः स्नेहयुक्ताः स्युरुपनाहने||१३७|| स्तम्भतोदरुगायामशोथाङ्गग्रहनाशनाः| जीवनीयौषधैः सिद्धा सपयस्का वसाऽपि वा||१३८|| घृतं सहचरान्मूलं जीवन्ती च्छागलं पयः| लेपः पिष्टास्तिलास्तद्वद्भृष्टाः पयसि निर्वृताः||१३९|| क्षीरपिष्टमुमालेपमेरण्डस्य फलानि च| कुर्याच्छूलनिवृत्त्यर्थं शताह्वामनिलेऽधिके||१४०|| समूलाग्रच्छदैरण्डक्वाथे द्विप्रास्थिकं पृथक्| घृतं तैलं वसा मज्जा चानूपमृगपक्षिणाम्||१४१|| कल्कार्थे जीवनीयानि गव्यं क्षीरमथाजकम्| हरिद्रोत्पलकुष्ठैलाशताह्वाश्वहनच्छदान् ||१४२|| बिल्वमात्रान् पृथक् पुष्पं काकुभं चापि साधयेत्| मधूच्छिष्टपलान्यष्टौ दद्याच्छीतेऽवतारिते||१४३|| शूलेनैषोऽर्दिताङ्गानां लेपः सन्धिगतेऽनिले| वातरक्ते च्युते भग्ने खञ्जे कुब्जे च शस्यते||१४४|| शोफगौरवकण्ड्वाद्यैर्युक्ते त्वस्मिन् कफोत्तरे| मूत्रक्षारसुरापक्वं घृतमभ्यञ्जने हितम्||१४५|| पद्मकं त्वक् समधुकं सारिवा चेति तैर्घृतम्| सिद्धं समधुशुक्तं स्यात् सेकाभ्यङ्गे कफोत्तरे||१४६|| क्षारस्तैलं गवां मूत्रं जलं च कटुकैः शृतम्| परिषेके प्रशंसन्ति वातरक्ते कफोत्तरे||१४७|| लेपः सर्षपनिम्बार्कहिंस्राक्षीरतिलैर्हितः| श्रेष्ठः सिद्धः कपित्थत्वग्घृतक्षीरैः ससक्तुभिः||१४८|| गृहधूमो वचा कुष्ठं शताह्वा रजनीद्वयम्| प्रलेपः शूलनुद्वातरक्ते वातकफोत्तरे||१४९|| तगरं त्वक् शताह्वैला कुष्ठं मुस्तं हरेणुका| दारु व्याघ्रनखं चाम्लपिष्टं वातकफास्रनुत्||१५०|| मधुशिग्रोर्हितं तद्वद्बीजं धान्याम्लसंयुतम्| मुहूर्तं लिप्तमम्लैश्च सिञ्चेद्वातकफोत्तरम्||१५१|| त्रिफलाव्योषपत्रैलात्वक्क्षीरीचित्रकं वचाम्| विडङ्गं पिप्पलीमूलं रोमशं वृषकत्वचम्||१५२|| ऋद्धिं तामलकीं चव्यं समभागानि पेषयेत्| कल्यं लिप्तमयस्पात्रे मध्याह्ने भक्षयेत्ततः||१५३|| वर्जयेद्दधिशुक्तानि क्षारं वैरोधिकानि च| वातास्रे सर्वदोषेऽपि हितं शूलार्दिते परम्||१५४|| बुद्ध्वा स्थानविशेषांश्च दोषाणां च बलाबलम्| चिकित्सितमिदं कुर्यादूहापोहविकल्पवित्||१५५||
🔊 Audio coming soon
ਮਧੁਰਸਿਦ੍ਧੈਰਿਤਿ ਜੀਵਨੀਯਸਿਦ੍ਧਸ੍ਨੇਹੈਃ| ਤਣ੍ਡੁਲੇਤ੍ਯਾਦੌ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਤ੍ਰਿਭਿਰਮ੍ਬੁਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਸ਼ੀਤਤੋਯਾਨੁਗੈਰਿਤਿ ਸ਼ੀਤਤੋਯਸਿਕ੍ਤੈਃ| ਚਨ੍ਦ੍ਰਪਾਦਾਮ੍ਬੁਸਂਸਿਕ੍ਤੇ ਇਤਿ ਤੁਸਾਰਜਲਸਿਕ੍ਤੈ| ਪੁਲਿਨਂ ਨਦੀਤਟਃ, ਪੁਲਿਨਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੇਨ ਸ਼ੀਤੋ ਮਾਰੁਤਃ, ਤੇਨ ਵੀਜਿਤੇ ਸ਼ਯਨੇ, ‘ਸ਼ਯਨਸ੍ਯ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਏਰਕਾ ਹੋਗ੍ਗਲਃ| ਪਯਸਿ ਨਿਰ੍ਵਤਾ ਇਤਿ ਕ੍ਸੀਰੇ ਨਿਰ੍ਵਾਪਿਤਾਃ| ਉਮਾ ਅਤਸੀ| ਅਗ੍ਰਚ੍ਛਦਾਃ ਤਰੁਣਪਤ੍ਰਾਣਿ | ਮੂਤ੍ਰਕ੍ਸਾਰੇਤ੍ਯਾਦੌ ਕ੍ਸਾਰਃ ਕ੍ਸਾਰੋਦਕਮ੍| ਅਮ੍ਲੈਰਿਤਿ ਕਾਞ੍ਜਿਕਾਦਿਭਿਃ| ਰੋਮਸ਼ਂ ਕਾਸੀਸਮ੍| ਕਲ੍ਯਮਿਤਿ ਪ੍ਰਾਤਃ| ਅਵਸ੍ਥਾਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮਾਹ- ਬੁਦ੍ਧ੍ਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਊਹਾਪੋਹਵਿਕਲ੍ਪਵਿਦਿਤਿ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਸ੍ਯ ਊਹਾਪੋਹਵਿਕਲ੍ਪਜ੍ਞਃ||੧੨੪-੧੫੫||
Adhikarana 25 (156-159) · Śloka 159
ਕੁਪਿਤੇ ਮਾਰ੍ਗਸਂਰੋਧਾਨ੍ਮੇਦਸੋ ਵਾ ਕਫਸ੍ਯ ਵਾ| ਅਤਿਵਦ੍ਧ੍ਯਾਨਿਲੇ ਨਾਦੌ ਸ਼ਸ੍ਤਂ ਸ੍ਨੇਹਨਬਂਹਣਮ੍||੧੫੬|| ਵ੍ਯਾਯਾਮਸ਼ੋਧਨਾਰਿਸ੍ਟਮੂਤ੍ਰਪਾਨੈਰ੍ਵਿਰੇਚਨੈਃ| ਤਕ੍ਰਾਭਯਾਪ੍ਰਯੋਗੈਸ਼੍ਚ ਕ੍ਸਪਯੇਤ੍ ਕਫਮੇਦਸੀ||੧੫੭|| ਬੋਧਵਕ੍ਸਕਸਾਯਂ ਤੁ ਪ੍ਰਪਿਬੇਨ੍ਮਧੁਨਾ ਸਹ| ਵਾਤਰਕ੍ਤਂ ਜਯਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਤ੍ਰਿਦੋਸਮਪਿ ਦਾਰੁਣਮ੍||੧੫੮|| ਪੁਰਾਣਯਵਗੋਧੂਮਸੀਧ੍ਵਰਿਸ੍ਟਸੁਰਾਸਵੈਃ| ਸ਼ਿਲਾਜਤੁਪ੍ਰਯੋਗੈਸ਼੍ਚ ਗੁਗ੍ਗੁਲੋਰ੍ਮਾਕ੍ਸਿਕਸ੍ਯ ਚ||੧੫੯||
कुपिते मार्गसंरोधान्मेदसो वा कफस्य वा| अतिवृद्ध्याऽनिले नादौ शस्तं स्नेहनबृंहणम्||१५६|| व्यायामशोधनारिष्टमूत्रपानैर्विरेचनैः| तक्राभयाप्रयोगैश्च क्षपयेत् कफमेदसी||१५७|| बोधवृक्षकषायं तु प्रपिबेन्मधुना सह| वातरक्तं जयत्याशु त्रिदोषमपि दारुणम्||१५८|| पुराणयवगोधूमसीध्वरिष्टसुरासवैः| शिलाजतुप्रयोगैश्च गुग्गुलोर्माक्षिकस्य च||१५९||
🔊 Audio coming soon
ਕੁਪਿਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮੇਦਸਃ ਕਫਸ੍ਯ ਵਾ ਅਤਿਵਦ੍ਧ੍ਯਾ ਕਤਾਤ੍ ਮਾਰ੍ਗਸਂਰੋਧਾਦਨਿਲੇ ਕੁਪਿਤੇ ਸਤਿ ਆਦੌ ਸ੍ਨੇਹਨਂ ਤਥਾ ਬਂਹਣਂ ਚ ਨ ਸ਼ਸ੍ਤਮਿਤਿ ਸ਼੍ਲੋਕਾਰ੍ਥਃ| ਅਤ੍ਰ ਸ੍ਨੇਹਨਬਂਹਣਨਿਸੇਧੇ ਸਤਿ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮਾਹ- ਵ੍ਯਾਯਾਮੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਮਾਕ੍ਸਿਕਸ੍ਯ ਚੇਤ੍ਯਨ੍ਤੇਨ||੧੫੬-੧੫੯||
Adhikarana 26 (160) · Śloka 160
ਗਮ੍ਭੀਰੇ ਰਕ੍ਤਮਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਸ੍ਯਾਚ੍ਚੇਤ੍ਤਦ੍ਵਾਤਵਜ੍ਜਯੇਤ੍| ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਵਾਤੇ ਕ੍ਰਿਯਾਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵਾਤਰਕ੍ਤਪ੍ਰਸਾਦਨੀਮ੍||੧੬੦||
गम्भीरे रक्तमाक्रान्तं स्याच्चेत्तद्वातवज्जयेत्| पश्चाद्वाते क्रियां कुर्याद्वातरक्तप्रसादनीम्||१६०||
🔊 Audio coming soon
ਗਮ੍ਭੀਰੇ ਇਤਿ ਅਵਗਾਢੇ ਅਨੁਤ੍ਤਾਨੇ ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ| ਰਕ੍ਤਮਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਮਿਤਿ ਅਭਿਭੂਤਂ ਵਾਯੁਨਾ ਵਾਤਵਜ੍ਜਯੇਦਿਤਿ| ਏਤਤ੍ਕ੍ਰਿਯੋਤ੍ਤਰਕਾਲੀਨਂ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮਾਹ- ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਵਾਤੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਫਮੇਦੋਵਤੇ ਏਵ ਨਿਰ੍ਜਿਤਕਫਮੇਦਸਿ ਵਾਤੇ ਵਾਤਰਕ੍ਤਪ੍ਰਸਾਦਿਨੀ ਕ੍ਰਿਯਾ ਅਤ੍ਰੈਵੋਕ੍ਤਸ੍ਨੇਹਪ੍ਰਯੋਗਾਦਿਕਾ ਕਾਰ੍ਯਾ; ਵਾਤਵਿਕਾਰਤ੍ਵਾਦ੍ ਵਾਤਵ੍ਯਾਧਿਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੇਨ ਜਯੇਤ੍| ਏਤਚ੍ਚ ਵਾਤੇਨ ਰਕ੍ਤਾਭਿਭਵਨਂ ਗਮ੍ਭੀਰ ਏਵ ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਪ੍ਰਾਯੋ ਭਵਤੀਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਿਤੁਂ ‘ਗਮ੍ਭੀਰੇ’ ਇਤਿ ਕਤਮ੍| ਗਮ੍ਭੀਰਾਨੁਗਤੇ ਹਿ ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਰਕ੍ਤਂ ਬਹੁ ਨਾਸ੍ਤਿ, ਯਤੋ ਰਕ੍ਤਸ੍ਯ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾ ਰਕ੍ਤਧਰਾ ਤ੍ਵਕ੍ ਸ੍ਥਾਨਂ; ਤੇਨੋਤ੍ਤਾਨੇ ਏਵ ਰਕ੍ਤਂ ਬਲਵਤ੍, ਬਾਹ੍ਯਸ੍ਥਾਨਤ੍ਵਾਦ੍ਰਕ੍ਤਸ੍ਯ||੧੬੦||
Adhikarana 27 (161-162) · Śloka 162
ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਾਤਿਵਦ੍ਧ੍ਯਾ ਤੁ ਪਾਕਮਾਸ਼ੁ ਨਿਯਚ੍ਛਤਿ| ਭਿਨ੍ਨਂ ਸ੍ਰਵਤਿ ਵਾ ਰਕ੍ਤਂ ਵਿਦਗ੍ਧਂ ਪੂਯਮੇਵ ਵਾ||੧੬੧|| ਤਯੋਃ ਕ੍ਰਿਯਾ ਵਿਧਾਤਵ੍ਯਾ ਭੇਦਸ਼ੋਧਨਰੋਪਣੈਃ | ਕੁਰ੍ਯਾਦੁਪਦ੍ਰਵਾਣਾਂ ਚ ਕ੍ਰਿਯਾਂ ਸ੍ਵਾਂ ਸ੍ਵਾਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਾਤ੍||੧੬੨||
रक्तपित्तातिवृद्ध्या तु पाकमाशु नियच्छति| भिन्नं स्रवति वा रक्तं विदग्धं पूयमेव वा||१६१|| तयोः क्रिया विधातव्या भेदशोधनरोपणैः | कुर्यादुपद्रवाणां च क्रियां स्वां स्वाच्चिकित्सितात्||१६२||
🔊 Audio coming soon
ਆਵਸ੍ਥਿਕਂ ਵਿਧਿਮਾਹ- ਰਕ੍ਤੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਰਕ੍ਤਵਦ੍ਧ੍ਯਾ ਪਿਤ੍ਤਵਦ੍ਧ੍ਯਾ ਚੇਤਿ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਾਤਿਵਦ੍ਧ੍ਯਾ| ਪਾਕਂ ਨਿਯਚ੍ਛਤਿ ‘ਵਾਤਰਕ੍ਤਮ੍’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਤਯੋਰਿਤ੍ਯਾਦਿ ਵਦ੍ਧਪਿਤ੍ਤਵਦ੍ਧਰਕ੍ਤਕਤਪਾਕਯੋਰ੍ਵਾਤਰਕ੍ਤਯੋਃ| ਉਪਦ੍ਰਵਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਤਿਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਕੁਰ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ||੧੬੧-੧੬੨||
Adhikarana 28 (163-165) · Śloka 165
ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਲੋਕਾਃ- ਹੇਤੁਃ ਸ੍ਥਾਨਾਨਿ ਮੂਲਂ ਚ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਸਨ੍ਧਿਸੁ| ਕੁਪ੍ਯਤਿ ਪ੍ਰਾਕ੍ ਚ ਯਦ੍ਰੂਪਂ ਦ੍ਵਿਵਿਧਸ੍ਯ ਚ ਲਕ੍ਸਣਮ੍||੧੬੩|| ਪਥਗ੍ਭਿਨ੍ਨਸ੍ਯ ਲਿਙ੍ਗਂ ਚ ਦੋਸਾਧਿਕ੍ਯਮੁਪਦ੍ਰਵਾਃ| ਸਾਧ੍ਯਂ ਯਾਪ੍ਯਮਸਾਧ੍ਯਂ ਚ ਕ੍ਰਿਯਾ ਸਾਧ੍ਯਸ੍ਯ ਚਾਖਿਲਾ||੧੬੪|| ਵਾਤਰਕ੍ਤਸ੍ਯ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਾ ਸਮਾਸਵ੍ਯਾਸਤਸ੍ਤਥਾ| ਮਹਰ੍ਸਿਣਾਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਾਯ ਤਥੈਵਾਵਸ੍ਥਿਕੀ ਕ੍ਰਿਯਾ||੧੬੫||
तत्र श्लोकाः- हेतुः स्थानानि मूलं च यस्मात् प्रायेण सन्धिषु| कुप्यति प्राक् च यद्रूपं द्विविधस्य च लक्षणम्||१६३|| पृथग्भिन्नस्य लिङ्गं च दोषाधिक्यमुपद्रवाः| साध्यं याप्यमसाध्यं च क्रिया साध्यस्य चाखिला||१६४|| वातरक्तस्य निर्दिष्टा समासव्यासतस्तथा| महर्षिणाऽग्निवेशाय तथैवावस्थिकी क्रिया||१६५||
🔊 Audio coming soon
ਹੇਤੁਃ ਸ੍ਥਾਨਾਨੀਤ੍ਯਾਦਿਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਦੋਸਾਧਿਕ੍ਯਮੁਪਦ੍ਰਵਾਃ ਸਾਧ੍ਯਂ ਯਾਪ੍ਯਮਸਾਧ੍ਯਂ ਚੇਤਿ ਅਨਨੁਕ੍ਰਮੇਣ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹਂ ਕਰੋਤਿ, ਉਪਦ੍ਰਵਾਣਾਮਭਾਵਸਦ੍ਭਾਵਸ੍ਤੋਕਭਾਵੈਃ ਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਾਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਯਾਪ੍ਯਤ੍ਵਖ੍ਯਾਪਨਾਰ੍ਥਮ੍||੧੬੩-੧੬੫||
Adhikarana puShpikA · Śloka 29
ਇਤ੍ਯਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਕਤੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਚਰਕਪ੍ਰਤਿਸਂਸ੍ਕਤੇਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਦਢਬਲਸਮ੍ਪੂਰਿਤੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਸ੍ਥਾਨੇ ਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਾਮੈਕੋਨਤ੍ਰਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੨੯||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृतेऽप्राप्ते दृढबलसम्पूरिते चिकित्सितस्थाने वातशोणितचिकित्सितं नामैकोनत्रिंशोऽध्यायः||२९||
🔊 Audio coming soon
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਚਕ੍ਰਪਾਣਿਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਚਰਕਤਾਤ੍ਪਰ੍ਯਟੀਕਾਯਾਮਾਯੁਰ੍ਵੇਦਦੀਪਿਕਾਯਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸ੍ਥਾਨੇ ਵਾਤਰਕ੍ਤਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਾਮੈਕੋਨਤ੍ਰਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੨੯||