Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತಃ ಪನ್ನರೂಪೀಯಮಿನ್ದ್ರಿಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ||೧||
ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹ ಭಗವಾನಾತ್ರೇಯಃ||೨||
View original
अथातः पन्नरूपीयमिन्द्रियं व्याख्यास्यामः||१||
इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
ವ್ಯಾಧಿರೂಪಾನನ್ತರಂ ವೇದನೋಪದ್ರವೌ ಉದ್ದಿಷ್ಟೌ, ತೌ ಚ ಪೂರ್ವಾಧ್ಯಾಯ ಏವ “ಶೂಲಾಟೋಪಾನ್ತ್ರಕೂಜಾಶ್ಚ” (ಇಂ.ಅ.೫) ಇತ್ಯಾದಿನಾ ತಥಾ ಅನ್ಯತ್ರ “ಆನಾಹಶ್ಚಾತಿಸಾರಶ್ಚ” (ಇಂ.ಅ.೬) ಇತ್ಯಾದಿನಾ ರಿಷ್ಟರೂಪತಯಾ ಉಕ್ತಾವೇವೇತಿ ಕೃತ್ವಾ ಛಾಯಾಪ್ರತಿಚ್ಛಾಯಾರೂಪಾರಿಷ್ಟಸ್ಯ ಕ್ರಮಪ್ರಾಪ್ತಸ್ಯಾಭಿಧಾಯಕಂ ಪನ್ನರೂಪೀಯಮುಚ್ಯತೇ| ಪನ್ನರೂಪಾಮಧಿಕೃತ್ಯ ಕೃತಂ ಪನ್ನರೂಪೀಯಮ್||೧-೨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ದೃಷ್ಟ್ಯಾಂ ಯಸ್ಯ ವಿಜಾನೀಯಾತ್ ಪನ್ನರೂಪಾಂ ಕುಮಾರಿಕಾಮ್|
ಪ್ರತಿಚ್ಛಾಯಾಮಯೀಮಕ್ಷ್ಣೋರ್ನೈನಮಿಚ್ಛೇಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಿತುಮ್||೩||
View original
दृष्ट्यां यस्य विजानीयात् पन्नरूपां कुमारिकाम्|
प्रतिच्छायामयीमक्ष्णोर्नैनमिच्छेच्चिकित्सितुम्||३||
ಪನ್ನರೂಪಾಮಿತಿ ನಷ್ಟರೂಪಾಮ್| ಕುಮಾರಿಕಾಮಿತಿ ಪುರುಷಾನ್ತರನಯನಗತಾಂ ಕುಮಾರಿಕಾಂ; ಕಿಂವಾ, ಆತುರನಯನಗತಾಮೇವ| ಯದುಕ್ತಂ ಹಾರೀತೇ- “ಅದರ್ಶನಮಸಙ್ಘಾತೇ ನೇತ್ರೇ ನಷ್ಟಕುಮಾರಿಕೇ” ಇತಿ| ಪ್ರತಿಚ್ಛಾಯಾಮಯೀಮಿತಿ ಪ್ರತಿಚ್ಛಾಯಾರೂಪಾಮ್||೩||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ಜ್ಯೋತ್ಸ್ನಾಯಾಮಾತಪೇ ದೀಪೇ ಸಲಿಲಾದರ್ಶಯೋರಪಿ|
ಅಙ್ಗೇಷು ವಿಕೃತಾ ಯಸ್ಯ ಚ್ಛಾಯಾ ಪ್ರೇತಸ್ತಥೈವ ಸಃ||೪||
View original
ज्योत्स्नायामातपे दीपे सलिलादर्शयोरपि|
अङ्गेषु विकृता यस्य च्छाया प्रेतस्तथैव सः||४||
ಅನ್ಯತ್ರಾಪಿ ಛಾಯಾವಿಕೃತಿಮಾಹ- ಜ್ಯೋತ್ಸ್ನೇತ್ಯಾದಿ| ಅಙ್ಗೇಷು ವಿಕೃತೇತಿ ಶಿರೋಬಾಹುಜಙ್ಘಾದಿಷು ಛಾಯಾಧಿಕರಣಭೂತೇಷು ಭವನ್ತೀ ಪ್ರತಿಚ್ಛಾಯಾ ಯಸ್ಯ ವಿಕೃತಾ ಭವತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ತೇನ ವ್ಯಸ್ತಸಮಸ್ತಾಙ್ಗವಿಕೃತಾಽಪಿ ಛಾಯಾ ಗೃಹ್ಯತೇ| ಅನ್ಯೇ ತು- ವಿಭಕ್ತಿವಿಪರಿಣಾಮಾದಙ್ಗಾನಾಮಿತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ; ತಥಾ ಚ ಸುಗಮ ಏವಾರ್ಥಃ||೪||
Adhikarana 4 (5-6) · Śloka 6
ಛಿನ್ನಾ ಭಿನ್ನಾಽಽಕುಲಾ ಚ್ಛಾಯಾ ಹೀನಾ ವಾಽಪ್ಯಧಿಕಾಽಪಿ ವಾ|
ನಷ್ಟಾ ತನ್ವೀ ದ್ವಿಧಾ ಚ್ಛಿನ್ನಾ ವಿಕೃತಾ ವಿಶಿರಾ ಚ ಯಾ||೫||
ಏತಾಶ್ಚಾನ್ಯಾಶ್ಚ ಯಾಃ ಕಾಶ್ಚಿತ್ ಪ್ರತಿಚ್ಛಾಯಾ ವಿಗರ್ಹಿತಾಃ|
ಸರ್ವಾ ಮುಮೂರ್ಷತಾಂ ಜ್ಞೇಯಾ ನ ಚೇಲ್ಲಕ್ಷ್ಯನಿಮಿತ್ತಜಾಃ||೬||
View original
छिन्ना भिन्नाऽऽकुला च्छाया हीना वाऽप्यधिकाऽपि वा|
नष्टा तन्वी द्विधा च्छिन्ना विकृता विशिरा च या||५||
एताश्चान्याश्च याः काश्चित् प्रतिच्छाया विगर्हिताः|
सर्वा मुमूर्षतां ज्ञेया न चेल्लक्ष्यनिमित्तजाः||६||
ಏತಾನೇವ ಛಾಯಾವಿಕೃತಿಭೇದಾನಾಹ- ಛಿನ್ನೇತ್ಯಾದಿ| ಆಕುಲೇತಿ ಅನಿಶ್ಚಿತಪ್ರತಿಬಿಮ್ಬಾ| ವಿಕೃತಾ ವಿಕೃತಾನುಕಾರಿಣೀ | ಯದ್ಯಪ್ಯರಿಷ್ಟಾಧಿಕಾರೇಽನಿಮಿತ್ತಮೇವ ಯದ್ಭವತಿ ತದರಿಷ್ಟಮುಕ್ತಂ, ತಥಾಽಪಿ ಪುನಃ ಸ್ಪಷ್ಟಾರ್ಥಂ ‘ನ ಚೇಲ್ಲಕ್ಷ್ಯನಿಮಿತ್ತಜಾಃ’ ಇತ್ಯುಕ್ತಮ್||೫-೬||
Adhikarana 5 (7) · Śloka 7
ಸಂಸ್ಥಾನೇನ ಪ್ರಮಾಣೇನ ವರ್ಣೇನ ಪ್ರಭಯಾ ತಥಾ|
ಛಾಯಾ ವಿವರ್ತತೇ ಯಸ್ಯ ಸ್ವಸ್ಥೋಽಪಿ ಪ್ರೇತ ಏವ ಸಃ||೭||
View original
संस्थानेन प्रमाणेन वर्णेन प्रभया तथा|
छाया विवर्तते यस्य स्वस्थोऽपि प्रेत एव सः||७||
ಸಮ್ಪ್ರತಿ ಛಾಯಾರೂಪಂ ಸಾಮಾನ್ಯೇನ ದರ್ಶಯಞ್ಛಾಯಾಶ್ರಯಾರಿಷ್ಟಮಾಹ- ಸಂಸ್ಥಾನೇನೇತ್ಯಾದಿ| ಏತಚ್ಚ ಛಾಯಾಪ್ರತಿಚ್ಛಾಯಯೋಃ ಸಮಾನಂ ಸೂತ್ರಮ್| ತತ್ರ ಸಂಸ್ಥಾನೇನ ಪ್ರಮಾಣೇನ ಚ ಪ್ರತಿಚ್ಛಾಯಾಃ ಸ್ವರೂಪಕಥನಂ, ತಥಾ ವರ್ಣೇನ ಪ್ರಭಯಾ ಚ ಛಾಯಾಯಾಃ ಸ್ವರೂಪಕಥನಮ್| ತತ್ರ ಸಂಸ್ಥಾನೇನ ಪ್ರಮಾಣೇನ ಚ ಸದೃಶೀ ಛಾಯಾ ಪ್ರತಿಚ್ಛಾಯಾ ಜ್ಞೇಯಾ; ವರ್ಣೇನ ಪ್ರಭಯಾ ಚ ಲಕ್ಷಿತಾ ವರ್ಣಪ್ರಭಾಶ್ರಯಾಽಗ್ರೇ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಾ ಪಞ್ಚವಿಧಾ ಚ್ಛಾಯಾ ಜ್ಞೇಯಾ| ಅತ್ರ ಯತ್ತದೋರ್ನಿತ್ಯಾಭಿಸಮ್ಬನ್ಧಾತ್ ‘ಸಾ’ ಇತ್ಯಧ್ಯಾಹಾರ್ಯತೇ| ತೇನ ಸಂಸ್ಥಾನಾದಿಭಿರ್ಯಾ ಛಾಯಾ ಪ್ರತಿಚ್ಛಾಯಾರೂಪಾ, ಸಾ ಯಸ್ಯ ವಿವರ್ತತೇ ಅನ್ಯಥಾ ಭವತಿ, ಸ ಪ್ರೇತ ಏವೇತಿ ಯೋಜನಾ||೭||
Adhikarana 6 (8-9) · Śloka 9
ಸಂಸ್ಥಾನಮಾಕೃತಿರ್ಜ್ಞೇಯಾ ಸುಷಮಾ ವಿಷಮಾ ಚ ಸಾ|
ಮಧ್ಯಮಲ್ಪಂ ಮಹಚ್ಚೋಕ್ತಂ ಪ್ರಮಾಣಂ ತ್ರಿವಿಧಂ ನೃಣಾಮ್||೮||
ಪ್ರತಿಪ್ರಮಾಣಸಂಸ್ಥಾನಾ ಜಲಾದರ್ಶಾತಪಾದಿಷು|
ಛಾಯಾ ಯಾ ಸಾ ಪ್ರತಿಚ್ಛಾಯಾ ಚ್ಛಾಯಾ ವರ್ಣಪ್ರಭಾಶ್ರಯಾ||೯||
View original
संस्थानमाकृतिर्ज्ञेया सुषमा विषमा च सा|
मध्यमल्पं महच्चोक्तं प्रमाणं त्रिविधं नृणाम्||८||
प्रतिप्रमाणसंस्थाना जलादर्शातपादिषु|
छाया या सा प्रतिच्छाया च्छाया वर्णप्रभाश्रया||९||
ಪ್ರತಿಚ್ಛಾಯಾಕಾರಣಭೂತೇ ಸಂಸ್ಥಾನಪ್ರಮಾಣೇ ಏವ ವಿವೃಣೋತಿ- ಸಂಸ್ಥಾನಮಿತ್ಯಾದಿ| ಆಕೃತಿಃ ಆಕಾರಃ| ಪ್ರತೀತ್ಯಾದಿ ಪ್ರತಿಚ್ಛಾಯಾವಿವರಣಂ, ‘ಛಾಯಾ ವರ್ಣಪ್ರಭಾಶ್ರಯಾ’ ಇತ್ಯಾದಿ ತು ಛಾಯಾವಿವರಣಂ ಭವಿಷ್ಯತಿ| ಪ್ರತಿಪ್ರಮಾಣಸಂಸ್ಥಾನೇತ್ಯತ್ರ ಪ್ರತಿ ಸಾದೃಶ್ಯೇ; ತೇನ ಪ್ರಮಾಣಸದೃಶೀ, ಸಂಸ್ಥಾನಸದೃಶೀ ಚ| ಪ್ರಮಾಣಸಂಸ್ಥಾನಸದೃಶತಯಾ ಜಲಾದಿಷು ಯಾ ಛಾಯಾ, ಸಾ ಪ್ರತಿಚ್ಛಾಯಾ| ಛಾಯಾ ತು ಯಾ ಪಞ್ಚವಿಧಾ ಸಾ ವರ್ಣಪ್ರಭಾಶ್ರಯಾ ವರ್ಣಪ್ರಭಾಸಹಚರಿತೋಪಲಭ್ಯತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ||೮-೯||
Adhikarana 7 (10-13) · Śloka 13
ಖಾದೀನಾಂ ಪಞ್ಚ ಪಞ್ಚಾನಾಂ ಛಾಯಾ ವಿವಿಧಲಕ್ಷಣಾಃ|
ನಾಭಸೀ ನಿರ್ಮಲಾ ನೀಲಾ ಸಸ್ನೇಹಾ ಸಪ್ರಭೇವ ಚ||೧೦||
ರೂಕ್ಷಾ ಶ್ಯಾವಾರುಣಾ ಯಾ ತು ವಾಯವೀ ಸಾ ಹತಪ್ರಭಾ|
ವಿಶುದ್ಧರಕ್ತಾ ತ್ವಾಗ್ನೇಯೀ ದೀಪ್ತಾಭಾ ದರ್ಶನಪ್ರಿಯಾ||೧೧||
ಶುದ್ಧವೈದೂರ್ಯವಿಮಲಾ ಸುಸ್ನಿಗ್ಧಾ ಚಾಮ್ಭಸೀ ಮತಾ|
ಸ್ಥಿರಾ ಸ್ನಿಗ್ಧಾ ಘನಾ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಾ ಶ್ಯಾಮಾ ಶ್ವೇತಾ ಚ ಪಾರ್ಥಿವೀ||೧೨||
ವಾಯವೀ ಗರ್ಹಿತಾ ತ್ವಾಸಾಂ ಚತಸ್ರಃ ಸ್ಯುಃ ಸುಖೋದಯಾಃ |
ವಾಯವೀ ತು ವಿನಾಶಾಯ ಕ್ಲೇಶಾಯ ಮಹತೇಽಪಿ ವಾ||೧೩||
View original
खादीनां पञ्च पञ्चानां छाया विविधलक्षणाः|
नाभसी निर्मला नीला सस्नेहा सप्रभेव च||१०||
रूक्षा श्यावारुणा या तु वायवी सा हतप्रभा|
विशुद्धरक्ता त्वाग्नेयी दीप्ताभा दर्शनप्रिया||११||
शुद्धवैदूर्यविमला सुस्निग्धा चाम्भसी मता|
स्थिरा स्निग्धा घना श्लक्ष्णा श्यामा श्वेता च पार्थिवी||१२||
वायवी गर्हिता त्वासां चतस्रः स्युः सुखोदयाः |
वायवी तु विनाशाय क्लेशाय महतेऽपि वा||१३||
ಖಾದೀನಾಮಿತ್ಯಾದಿನಾ ಛಾಯಾಂ ವಿಭಜತೇ| ಸಪ್ರಭೇತಿ ದೀಪ್ತಾಭಾ| ವಾಯವೀ ಗರ್ಹಿತೇತಿ ವಾಯವೀ ರಿಷ್ಟಾಯ ಪ್ರಾಯೋ ಭವತಿ| ಯಸ್ಯ ಜನ್ಮಪ್ರಭೃತಿ ವಾಯವೀ, ಸ ಚಾಪಿ ಪ್ರಭೂತಕ್ಲೇಶಭಾಗ್ಭವತೀತ್ಯಾಹ- ವಾಯವೀತ್ಯಾದಿ| ವಿನಾಶಾಯೇತಿ ಅಕಸ್ಮಾದುತ್ಪನ್ನಾ ವಿನಾಶಾಯ, ಸಹಜಾ ತು ವಾಯವೀ ಕ್ಲೇಶಾಯೇತಿ ಜ್ಞೇಯಮ್||೧೦-೧೩||
Adhikarana 8 (14-15) · Śloka 15
ಸ್ಯಾತ್ತೈಜಸೀ ಪ್ರಭಾ ಸರ್ವಾ ಸಾ ತು ಸಪ್ತವಿಧಾ ಸ್ಮೃತಾ|
ರಕ್ತಾ ಪೀತಾ ಸಿತಾ ಶ್ಯಾವಾ ಹರಿತಾ ಪಾಣ್ಡುರಾಽಸಿತಾ||೧೪||
ತಾಸಾಂ ಯಾಃ ಸ್ಯುರ್ವಿಕಾಸಿನ್ಯಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಾಶ್ಚ ವಿಪುಲಾಶ್ಚ ಯಾಃ|
ತಾಃ ಶುಭಾ ರೂಕ್ಷಮಲಿನಾಃ ಸಙ್ಕ್ಷಿಪ್ತಾಶ್ಚಾಶುಭೋದಯಾಃ ||೧೫||
View original
स्यात्तैजसी प्रभा सर्वा सा तु सप्तविधा स्मृता|
रक्ता पीता सिता श्यावा हरिता पाण्डुराऽसिता||१४||
तासां याः स्युर्विकासिन्यः स्निग्धाश्च विपुलाश्च याः|
ताः शुभा रूक्षमलिनाः सङ्क्षिप्ताश्चाशुभोदयाः ||१५||
ಸಮ್ಪ್ರತಿ ಛಾಯಾಶ್ರಯತ್ವೇನ ವರ್ಣಭೇದ ಉಕ್ತಃ, ತತ್ರ ವರ್ಣಭೇದಾಸ್ತದರಿಷ್ಟಂ ಚ ಪ್ರಥಮಾಧ್ಯಾಯ ಏವೋಕ್ತಂ; ಪ್ರಭಾಯಾಸ್ತು ಭೇದಂ ರಿಷ್ಟಂ ಚಾಹ- ಸ್ಯಾತ್ತೈಜಸೀತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರಭಾ ಚ ಯದ್ಯಪಿ ಪ್ರಥಮಾಧ್ಯಾಯೇ ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ನೋಕ್ತಾ; ತಥಾಽಪಿ ತತ್ರ ಚ್ಛಾಯಾಶ್ರಯತ್ವೇನ ವರ್ಣಭೇದಾ ಉಕ್ತಾಃ, ತತ್ರ ವರ್ಣಭೇದಾಸ್ತದರಿಷ್ಟಂ ಚ ಪ್ರಥಮಾಧ್ಯಾಯೇ ಸಙ್ಗ್ರಹೇಣೋಕ್ತಂ, ಛಾಯಾಶ್ರಯತ್ವೇನ ತತ್ರ ಪ್ರಭಾಽಪಿ ಸೂಚಿತೇತಿ ಜ್ಞೇಯಮ್| ಅಶುಭೋದಯಾ ಇತಿ ಅಕಸ್ಮಾದುತ್ಪಾದೇ ಮರಣೋದಯಾಃ, ಸಹಜೋತ್ಪಾದೇ ತು ಬಹುದುಃಖರೂಪಾ ಅಶುಭೋದಯಾ ಇತಿ ಜ್ಞೇಯಮ್||೧೪-೧೫||
Adhikarana 9 (16-17) · Śloka 17
ವರ್ಣಮಾಕ್ರಾಮತಿ ಚ್ಛಾಯಾ ಭಾಸ್ತು ವರ್ಣಪ್ರಕಾಶಿನೀ|
ಆಸನ್ನಾ ಲಕ್ಷ್ಯತೇ ಚ್ಛಾಯಾ ಭಾಃ ಪ್ರಕೃಷ್ಟಾ ಪ್ರಕಾಶತೇ||೧೬||
ನಾಚ್ಛಾಯೋ ನಾಪ್ರಭಃ ಕಶ್ಚಿದ್ವಿಶೇಷಾಶ್ಚಿಹ್ನಯನ್ತಿ ತು|
ನೃಣಾಂ ಶುಭಾಶುಭೋತ್ಪತ್ತಿಂ ಕಾಲೇ ಛಾಯಾಪ್ರಭಾಶ್ರಯಾಃ||೧೭||
View original
वर्णमाक्रामति च्छाया भास्तु वर्णप्रकाशिनी|
आसन्ना लक्ष्यते च्छाया भाः प्रकृष्टा प्रकाशते||१६||
नाच्छायो नाप्रभः कश्चिद्विशेषाश्चिह्नयन्ति तु|
नृणां शुभाशुभोत्पत्तिं काले छायाप्रभाश्रयाः||१७||
ಪ್ರಭಾಚ್ಛಾಯಯೋರ್ದುರ್ಲಕ್ಷ್ಯತ್ವೇನ ಭೇದಕಂ ಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ವರ್ಣಮಿತ್ಯಾದಿ| ವರ್ಣಮಾಕ್ರಾಮತೀತಿ ಛಾಯಾಕ್ರಾನ್ತೋ ವರ್ಣೋ ನೋಪಲಭ್ಯತೇ ಸಮ್ಯಕ್| ಆಸನ್ನಾ ಲಕ್ಷ್ಯತೇ ಚ್ಛಾಯಾ, ಯಥಾ- ಚಿತ್ರಗತಾ ಛಾಯಾ ಪ್ರತ್ಯಾಸನ್ನೈವ ಲಕ್ಷ್ಯತೇ| ಭಾಃ ಪ್ರಕೃಷ್ಟಾ ಪ್ರಕಾಶತೇ; ಯಥಾ- ಮಣಿಮೌಕ್ತಿಕಾದೀನಾಂ ಪ್ರಭಾ ದೂರಾದುಪಲಭ್ಯತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ವಿಶೇಷಾ ಇತಿ ಛಾಯಾಪ್ರಭಯೋಃ ಶುಭಾಶುಭರೂಪವಿಶೇಷಾಃ| ಚಿಹ್ನಯನ್ತೀತಿ ಗಮಯನ್ತಿ| ಕಾಲೇ ಇತಿ ಪರಿಪಾಕಕಾಲೇ||೧೬-೧೭||
Adhikarana 10 (18-20) · Śloka 20
ಕಾಮಲಾಽಕ್ಷ್ಣೋರ್ಮುಖಂ ಪೂರ್ಣಂ ಶಙ್ಖಯೋರ್ಮುಕ್ತಮಾಂಸತಾ|
ಸನ್ತ್ರಾಸಶ್ಚೋಷ್ಣಗಾತ್ರತ್ವಂ ಯಸ್ಯ ತಂ ಪರಿವರ್ಜಯೇತ್||೧೮||
ಉತ್ಥಾಪ್ಯಮಾನಃ ಶಯನಾತ್ ಪ್ರಮೋಹಂ ಯಾತಿ ಯೋ ನರಃ|
ಮುಹುರ್ಮುಹುರ್ನ ಸಪ್ತಾಹಂ ಸ ಜೀವತಿ ವಿಕತ್ಥನಃ ||೧೯||
ಸಂಸೃಷ್ಟಾ ವ್ಯಾಧಯೋ ಯಸ್ಯ ಪ್ರತಿಲೋಮಾನುಲೋಮಗಾಃ|
ವ್ಯಾಪನ್ನಾ ಗ್ರಹಣೀ ಪ್ರಾಯಃ ಸೋಽರ್ಧಮಾಸಂ ನ ಜೀವತಿ||೨೦||
View original
कामलाऽक्ष्णोर्मुखं पूर्णं शङ्खयोर्मुक्तमांसता|
सन्त्रासश्चोष्णगात्रत्वं यस्य तं परिवर्जयेत्||१८||
उत्थाप्यमानः शयनात् प्रमोहं याति यो नरः|
मुहुर्मुहुर्न सप्ताहं स जीवति विकत्थनः ||१९||
संसृष्टा व्याधयो यस्य प्रतिलोमानुलोमगाः|
व्यापन्ना ग्रहणी प्रायः सोऽर्धमासं न जीवति||२०||
ಕಾಮಲಾಽಕ್ಷ್ಣೋರಿತಿ ಕಾಮಲಿನ ಇವ ಪೀತಾಕ್ಷತ್ವಮ್| ವಿಕತ್ಥನ ಇತಿ ನಿನ್ದಾಪರಃ| ಸಂಸೃಷ್ಟಾ ಇತಿ ಪರಸ್ಪರಸಮ್ಬದ್ಧಾಃ, ಕಿಂವಾ ಸಂಸೃಷ್ಟದೋಷಜನ್ಯಾಃ| ಪ್ರತಿಲೋಮಾನುಲೋಮಗಾ ಇತಿ ಅಧೋಮಾರ್ಗೋರ್ಧ್ವಮಾರ್ಗಗತಾಃ| ವ್ಯಾಪನ್ನಾ ಗ್ರಹಣೀತಿ ಚ್ಛೇದಃ; ಕಿಂವಾ, ವ್ಯಾಪನ್ನಾ ಗ್ರಹಣೀ ಯಸ್ಯ ಸ ‘ವ್ಯಾಪನ್ನಗ್ರಹಣೀ’ ಇತಿ ಪಾಠಃ| ಪ್ರಾಯಃ ಸೋಽರ್ಧಮಾಸಂ ನ ಜೀವತೀತಿ ಅನೇನಾರ್ಧಮಾಸಮತಿಕ್ರಮ್ಯಾಪಿ ಮರಣಂ ಭವತಿ, ನ ತು ಮರಣವ್ಯಭಿಚಾರಃ||೧೮-೨೦||
Adhikarana 11 (21-26) · Śloka 26
ಉಪರುದ್ಧಸ್ಯ ರೋಗೇಣ ಕರ್ಶಿತಸ್ಯಾಲ್ಪಮಶ್ನತಃ|
ಬಹು ಮೂತ್ರಪುರೀಷಂ ಸ್ಯಾದ್ಯಸ್ಯ ತಂ ಪರಿವರ್ಜಯೇತ್||೨೧||
ದುರ್ಬಲೋ ಬಹು ಭುಙ್ಕ್ತೇ ಯಃ ಪ್ರಾಗ್ಭುಕ್ತಾದನ್ನಮಾತುರಃ |
ಅಲ್ಪಮೂತ್ರಪುರೀಷಶ್ಚ ಯಥಾ ಪ್ರೇತಸ್ತಥೈವ ಸಃ||೨೨||
ಇಷ್ಟಂ ಚ ಗುಣಸಮ್ಪನ್ನಮನ್ನಮಶ್ನಾತಿ ಯೋ ನರಃ|
ಶಶ್ವಚ್ಚ ಬಲವರ್ಣಾಭ್ಯಾಂ ಹೀಯತೇ ನ ಸ ಜೀವತಿ||೨೩||
ಪ್ರಕೂಜತಿ ಪ್ರಶ್ವಸಿತಿ ಶಿಥಿಲಂ ಚಾತಿಸಾರ್ಯತೇ|
ಬಲಹೀನಃ ಪಿಪಾಸಾರ್ತಃ ಶುಷ್ಕಾಸ್ಯೋ ನ ಸ ಜೀವತಿ||೨೪||
ಹ್ರಸ್ವಂ ಚ ಯಃ ಪ್ರಶ್ವಸಿತಿ ವ್ಯಾವಿದ್ಧಂ ಸ್ಪನ್ದತೇ ಚ ಯಃ|
ಮೃತಮೇವ ತಮಾತ್ರೇಯೋ ವ್ಯಾಚಚಕ್ಷೇ ಪುನರ್ವಸುಃ||೨೫||
ಊರ್ಧ್ವಂ ಚ ಯಃ ಪ್ರಶ್ವಸಿತಿ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾ ಚಾಭಿಭೂಯತೇ|
ಹೀನವರ್ಣಬಲಾಹಾರೋ ಯೋ ನರೋ ನ ಸ ಜೀವತಿ||೨೬||
View original
उपरुद्धस्य रोगेण कर्शितस्याल्पमश्नतः|
बहु मूत्रपुरीषं स्याद्यस्य तं परिवर्जयेत्||२१||
दुर्बलो बहु भुङ्क्ते यः प्राग्भुक्तादन्नमातुरः |
अल्पमूत्रपुरीषश्च यथा प्रेतस्तथैव सः||२२||
इष्टं च गुणसम्पन्नमन्नमश्नाति यो नरः|
शश्वच्च बलवर्णाभ्यां हीयते न स जीवति||२३||
प्रकूजति प्रश्वसिति शिथिलं चातिसार्यते|
बलहीनः पिपासार्तः शुष्कास्यो न स जीवति||२४||
ह्रस्वं च यः प्रश्वसिति व्याविद्धं स्पन्दते च यः|
मृतमेव तमात्रेयो व्याचचक्षे पुनर्वसुः||२५||
ऊर्ध्वं च यः प्रश्वसिति श्लेष्मणा चाभिभूयते|
हीनवर्णबलाहारो यो नरो न स जीवति||२६||
ಪ್ರಾಗ್ಭುಕ್ತಾದಿತಿ ಯಾವದನ್ನಂ ಭುಙ್ಕ್ತೇ ಸ್ಮ ಪೂರ್ವದಿನೇಷು ತತೋ ಬಹು ಭುಙ್ಕ್ತೇ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಇಷ್ಟಮಿತಿ ಇಷ್ಟರಸಮ್| ಗುಣಸಮ್ಪನ್ನಮಿತಿ ಪಥ್ಯಮ್| ಶಿಥಿಲಮಿತಿ ಪೂರ್ವೇಣ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ, ತೇನ ಶ್ಲಥ ಇವ ಪ್ರಕೂಜತಿ| ಪ್ರಶ್ವಸಿತೀತಿ ಅನ್ತಃ ಶ್ವಾಸಂ ನಯತಿ| ವ್ಯಾವಿದ್ಧಮಿತಿ ಕುಟಿಲಮ್||೨೧-೨೬||
Adhikarana 12 (27-32) · Śloka 32
ಊರ್ಧ್ವಾಗ್ರೇ ನಯನೇ ಯಸ್ಯ ಮನ್ಯೇ ಚಾರತಕಮ್ಪನೇ|
ಬಲಹೀನಃ ಪಿಪಾಸಾರ್ತಃ ಶುಷ್ಕಾಸ್ಯೋ ನ ಸ ಜೀವತಿ||೨೭||
ಯಸ್ಯ ಗಣ್ಡಾವುಪಚಿತೌ ಜ್ವರಕಾಸೌ ಚ ದಾರುಣೌ|
ಶೂಲೀ ಪ್ರದ್ವೇಷ್ಟಿ ಚಾಪ್ಯನ್ನಂ ತಸ್ಮಿನ್ ಕರ್ಮ ನ ಸಿಧ್ಯತಿ||೨೮||
ವ್ಯಾವೃತ್ತಮೂರ್ಧಜಿಹ್ವಾಸ್ಯೋ ಭ್ರುವೌ ಯಸ್ಯ ಚ ವಿಚ್ಯುತೇ|
ಕಣ್ಟಕೈಶ್ಚಾಚಿತಾ ಜಿಹ್ವಾ ಯಥಾ ಪ್ರೇತಸ್ತಥೈವ ಸಃ||೨೯||
ಶೇಫಶ್ಚಾತ್ಯರ್ಥಮುತ್ಸಿಕ್ತಂ ನಿಃಸೃತೌ ವೃಷಣೌ ಭೃಶಮ್|
ಅತಶ್ಚೈವ ವಿಪರ್ಯಾಸೋ ವಿಕೃತ್ಯಾ ಪ್ರೇತಲಕ್ಷಣಮ್||೩೦||
ನಿಚಿತಂ ಯಸ್ಯ ಮಾಂಸಂ ಸ್ಯಾತ್ತ್ವಗಸ್ಥಿಷ್ವೇವ ದೃಶ್ಯತೇ|
ಕ್ಷೀಣಸ್ಯಾನಶ್ನತಸ್ತಸ್ಯ ಮಾಸಮಾಯುಃ ಪರಂ ಭವೇತ್||೩೧||
ತತ್ರ ಶ್ಲೋಕಃ- ಇದಂ ಲಿಙ್ಗಮರಿಷ್ಟಾಖ್ಯಮನೇಕಮಭಿಜಜ್ಞಿವಾನ್|
ಆಯುರ್ವೇದವಿದಿತ್ಯಾಖ್ಯಾಂ ಲಭತೇ ಕುಶಲೋ ಜನಃ||೩೨||
View original
ऊर्ध्वाग्रे नयने यस्य मन्ये चारतकम्पने|
बलहीनः पिपासार्तः शुष्कास्यो न स जीवति||२७||
यस्य गण्डावुपचितौ ज्वरकासौ च दारुणौ|
शूली प्रद्वेष्टि चाप्यन्नं तस्मिन् कर्म न सिध्यति||२८||
व्यावृत्तमूर्धजिह्वास्यो भ्रुवौ यस्य च विच्युते|
कण्टकैश्चाचिता जिह्वा यथा प्रेतस्तथैव सः||२९||
शेफश्चात्यर्थमुत्सिक्तं निःसृतौ वृषणौ भृशम्|
अतश्चैव विपर्यासो विकृत्या प्रेतलक्षणम्||३०||
निचितं यस्य मांसं स्यात्त्वगस्थिष्वेव दृश्यते|
क्षीणस्यानश्नतस्तस्य मासमायुः परं भवेत्||३१||
तत्र श्लोकः- इदं लिङ्गमरिष्टाख्यमनेकमभिजज्ञिवान्|
आयुर्वेदविदित्याख्यां लभते कुशलो जनः||३२||
ಊರ್ಧ್ವಾಗ್ರೇ ಇತಿ ಊರ್ಧ್ವಮುಖೇ| ಆರತಕಮ್ಪನೇ ಅವಿಶ್ರಾನ್ತಕಮ್ಪನೇ| ಉತ್ಸಿಕ್ತಮಿತಿ ಅನ್ತಃಪ್ರವಿಷ್ಟಮ್| ಅತಶ್ಚೈವ ವಿಪರ್ಯಾಸ ಇತಿ ಶೇಫೋಽತಿನಿಃಸೃತಂ, ವೃಷಣೌ ಚಾತಿಪ್ರವಿಷ್ಟೌ| ವಿಕೃತ್ಯೇತಿ ಸ್ವಭಾವಂ ವಿನಾ; ತೇನ ಸ್ವಭಾವೋತ್ಸಿಕ್ತಶೇಫಾದಿ ನ ರಿಷ್ಟಂ, ಕಿನ್ತ್ವನಿಮಿತ್ತಂ ಕಾದಾಚಿತ್ಕಂ ಸದೇವ ರಿಷ್ಟಮ್| ನಿಚಿತಮಿತಿ ಕ್ಷೀಣಂ, ನಿಶಬ್ದಸ್ಯ ಪ್ರತಿಷೇಧಾರ್ಥತ್ವಾತ್| ಏವಂ ಚ ತಥಾ ಮಾಂಸಂ ಕ್ಷೀಣಂ ಭವತಿ, ಯಥಾ ತ್ವಗಸ್ಥಿಷ್ವೇವ ಲಗ್ನಾ ದೃಶ್ಯತೇ; ಕಿಂವಾ ನಿಚಿತಮುಪಚಿತಂ ಮಾಂಸಂ ಸ್ಯಾತ್, ತ್ವಗಸ್ಥಿಷ್ವೇವ ದೃಶ್ಯತೇ ತ್ವಗಸ್ಥಿಮಾತ್ರಾವಶೇಷೋ ವಾ ಭವತೀತಿ ಯಾವತ್||೨೭-೩೨||
Adhikarana puShpikA · Śloka 7
ಇತ್ಯಗ್ನಿವೇಶಕೃತೇ ತನ್ತ್ರೇ ಚರಕಪ್ರತಿಸಂಸ್ಕೃತೇ ಇನ್ದ್ರಿಯಸ್ಥಾನೇ ಪನ್ನರೂಪೀಯಮಿನ್ದ್ರಿಯಂ ನಾಮ ಸಪ್ತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೭||
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते इन्द्रियस्थाने पन्नरूपीयमिन्द्रियं नाम सप्तमोऽध्यायः||७||
ಇತಿ ಶ್ರೀಚಕ್ರಪಾಣಿದತ್ತವಿರಚಿತಾಯಾಮಾಯುರ್ವೇದದೀಪಿಕಾಯಾಂ ಚರಕತಾತ್ಪರ್ಯಟೀಕಾಯಾಮಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಥಾನೇ ಪನ್ನರೂಪೀಯಮಿನ್ದ್ರಿಯಂ ನಾಮ ಸಪ್ತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೭||