Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
అథాతః పూర్వరూపీయమింద్రియం వ్యాఖ్యాస్యామః||1||
ఇతి హ స్మాహ భగవానాత్రేయః||2||
View original
अथातः पूर्वरूपीयमिन्द्रियं व्याख्यास्यामः||१||
इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
ఇంద్రియగతరిష్టమభిధాయ సత్త్వాదీనామగ్రే సూచితానామరిష్టమగ్రే వక్తుం యుజ్యతే; తత్త్వల్పవక్తవ్యత్వాదుల్లంఘ్య బహువక్తవ్యం పూర్వరూపరిష్టమభిధాతుం పూర్వరూపీయోఽభిధీయతే, ప్రథమాధ్యాయే తు సత్త్వాదీనామగ్రేఽభిధానమింద్రియైః సమం బుద్ధిసాధనత్వాదిప్రసంగాగతం జ్ఞేయం| వ్యాధిస్తు యద్యపి బహువక్తవ్యః కతమానిశరీరీయేఽగ్రే సూత్రితశ్చ, తథాఽపి పూర్వరూపపూర్వకత్వాద్ వ్యాధేః పూర్వం పూర్వరూపనిరూపణమిహ; సూత్రే త్వగ్రే వ్యాధివచనేన పూర్వం రూపాద్ వ్యాధేః పూర్వరూపబోధ్యస్య ప్రాధాన్యం దర్శయతి||1-2||
Adhikarana 2 (3-5) · Śloka 5
పూర్వరూపాణ్యసాధ్యానాం వికారాణాం పృథక్ పృథక్|
భిన్నాభిన్నాని వక్ష్యామో భిషజాం జ్ఞానవృద్ధయే||3||
పూర్వరూపాణి సర్వాణి జ్వరోక్తాన్యతిమాత్రయా|
యం విశంతి విశత్యేనం మృత్యుర్జ్వరపురఃసరః||4||
అన్యస్యాపి చ రోగస్య పూర్వరూపాణి యం నరం|
విశంత్యనేన కల్పేన తస్యాపి మరణం ధ్రువం||5||
View original
पूर्वरूपाण्यसाध्यानां विकाराणां पृथक् पृथक्|
भिन्नाभिन्नानि वक्ष्यामो भिषजां ज्ञानवृद्धये||३||
पूर्वरूपाणि सर्वाणि ज्वरोक्तान्यतिमात्रया|
यं विशन्ति विशत्येनं मृत्युर्ज्वरपुरःसरः||४||
अन्यस्यापि च रोगस्य पूर्वरूपाणि यं नरम्|
विशन्त्यनेन कल्पेन तस्यापि मरणं ध्रुवम्||५||
భిన్నాభిన్నానీతి సాధారణాసాధారణాని| తత్ర ‘పూర్వరూపాణి’ ఇత్యాదినా ‘తస్యాపి మరణం ధ్రువం’ ఇత్యంతేన సర్వవ్యాధిపూర్వరూపరిష్టం సాధారణముక్తం, ‘పూర్వరూపైకదేశాంస్తు’ ఇత్యాదినా తు ప్రతివ్యాధిభిన్నపూవరూపారిష్టముచ్యతే| అన్యే తు భిన్నాభిన్నానీతి ఉక్తానుక్తానీతి బ్రువతే; తత్ర జ్వరాదిపూర్వరూపాణ్యుక్తాని, ‘శ్వభిరుష్ట్రైః ఖరైః’ ఇత్యాది తు పూర్వరూపమనుక్తం| సర్వాణీతి సమస్తాని| అతిమాత్రయేతి అత్యుల్బణత్వేన| జ్వరపురఃసర ఇతి జ్వరానంతరభావీ| అనేన కల్పేనేత్యనేన సర్వాణి చాతిమాత్రయా చేతి దర్శయతి||3-5||
Adhikarana 3 (6-9) · Śloka 9
పూర్వరూపైకదేశాంస్తు వక్ష్యామోఽన్యాన్ సుదారుణాన్|
యే రోగాననుబధ్నంతి మృత్యుర్యైరనుబధ్యతే ||6||
బలం చ హీయతే యస్య ప్రతిశ్యాయశ్చ వర్ధతే|
తస్య నారీప్రసక్తస్య శోషోఽంతాయోపజాయతే||7||
శ్వభిరుష్ట్రైః ఖరైర్వాఽపి యాతి యో దక్షిణాం దిశం|
స్వప్నే యక్ష్మాణమాసాద్య జీవితం స విముంచతి||8||
ప్రేతైః సహ పిబేన్మద్యం స్వప్నే యః కృష్యతే శునా|
సుఘోరం జ్వరమాసాద్య జీవితం స విముంచతి||9||
View original
पूर्वरूपैकदेशांस्तु वक्ष्यामोऽन्यान् सुदारुणान्|
ये रोगाननुबध्नन्ति मृत्युर्यैरनुबध्यते ||६||
बलं च हीयते यस्य प्रतिश्यायश्च वर्धते|
तस्य नारीप्रसक्तस्य शोषोऽन्तायोपजायते||७||
श्वभिरुष्ट्रैः खरैर्वाऽपि याति यो दक्षिणां दिशम्|
स्वप्ने यक्ष्माणमासाद्य जीवितं स विमुञ्चति||८||
प्रेतैः सह पिबेन्मद्यं स्वप्ने यः कृष्यते शुना|
सुघोरं ज्वरमासाद्य जीवितं स विमुञ्चति||९||
రోగాననుబధ్నంతీతి రోగేణ పశ్చాద్భావినాఽవశ్యం యుజ్యంతే| మృత్యుర్యైరనుబధ్యతే ఇతి యై రోగైర్మృత్యురనుబధ్యతే| ఏతేనైతత్ ఫలతి- పూర్వరూపాణాం యైర్వ్యాధిభిర్నియతః సంబంధస్తేఽవశ్యం మారకా భవంతీత్యర్థః| “శ్వోష్ట్రవరాహఖరైర్యానం” (ని.అ.6) ఇత్యాది శోషనిదానేఽప్యుక్తం, తేన దక్షిణదిశాగమనవిశేషితమేవ తద్రిష్టం||6-9||
Adhikarana 4 (10-11) · Śloka 11
లాక్షారక్తాంబరాభం యః పశ్యత్యంబరమంతికాత్|
స రక్తపిత్తమాసాద్య తేనైవాంతాయ నీయతే||10||
రక్తస్రగ్రక్తసర్వాంగో రక్తవాసా ముహుర్హసన్|
యః స్వప్నే హ్రియతే నార్యా స రక్తం ప్రాప్య సీదతి||11||
View original
लाक्षारक्ताम्बराभं यः पश्यत्यम्बरमन्तिकात्|
स रक्तपित्तमासाद्य तेनैवान्ताय नीयते||१०||
रक्तस्रग्रक्तसर्वाङ्गो रक्तवासा मुहुर्हसन्|
यः स्वप्ने ह्रियते नार्या स रक्तं प्राप्य सीदति||११||
అంతికాదితి సమీపాత్| రక్తం ప్రాప్యేతి రక్తపిత్తం ప్రాప్య| సీదతి మ్రియతే||10-11||
Adhikarana 5 (12-13) · Śloka 13
శూలాటోపాంత్రకూజాశ్చ దౌర్బల్యం చాతిమాత్రయా|
నఖాదిషు చ వైవర్ణ్యం గుల్మేనాంతకరో గ్రహః||12||
లతా కంటకినీ యస్య దారుణా హృది జాయతే|
స్వప్నే గుల్మస్తమంతాయ క్రూరో విశతి మానవం||13||
View original
शूलाटोपान्त्रकूजाश्च दौर्बल्यं चातिमात्रया|
नखादिषु च वैवर्ण्यं गुल्मेनान्तकरो ग्रहः||१२||
लता कण्टकिनी यस्य दारुणा हृदि जायते|
स्वप्ने गुल्मस्तमन्ताय क्रूरो विशति मानवम्||१३||
ఆటోపః కుక్షౌ శబ్దవద్వాతభ్రమణం| గృహ్యతే అనేనేతి గ్రహో లింగమిత్యర్థః||12-13||
Adhikarana 6 (14-15) · Śloka 15
కాయేఽల్పమపి సంస్పృష్టం సుభృశం యస్య దీర్యతే|
క్షతాని చ న రోహంతి కుష్ఠైర్మృత్యుర్హినస్తి తం||14||
నగ్నస్యాజ్యావసిక్తస్య జుహ్వతోఽగ్నిమనర్చిషం|
పద్మాన్యురసి జాయంతే స్వప్నే కుష్ఠైర్మరిష్యతః||15||
View original
कायेऽल्पमपि संस्पृष्टं सुभृशं यस्य दीर्यते|
क्षतानि च न रोहन्ति कुष्ठैर्मृत्युर्हिनस्ति तम्||१४||
नग्नस्याज्यावसिक्तस्य जुह्वतोऽग्निमनर्चिषम्|
पद्मान्युरसि जायन्ते स्वप्ने कुष्ठैर्मरिष्यतः||१५||
సంస్పృష్టమితి శస్త్రతృణాదిసంస్పృష్టం||14-15||
Adhikarana 7 (16-17) · Śloka 17
స్నాతానులిప్తగాత్రేఽపి యస్మిన్ గృధ్నంతి మక్షికాః|
స ప్రమేహేణ సంస్పర్శం ప్రాప్య తేనైవ హన్యతే||16||
స్నేహం బహువిధం స్వప్నే చండాలైః సహ యః పిబేత్|
బధ్యతే స ప్రమేహేణ స్పృశ్యతేఽంతాయ మానవః||17||
View original
स्नातानुलिप्तगात्रेऽपि यस्मिन् गृध्नन्ति मक्षिकाः|
स प्रमेहेण संस्पर्शं प्राप्य तेनैव हन्यते||१६||
स्नेहं बहुविधं स्वप्ने चण्डालैः सह यः पिबेत्|
बध्यते स प्रमेहेण स्पृश्यतेऽन्ताय मानवः||१७||
యద్యపి స్నాతానులిప్తగాత్రే ఇత్యాదిరిష్టం పుష్పితకే “అపిస్నాతానులిప్తస్య” (ఇం.అ.2) ఇత్యాదినోక్తం, తథాఽపీహ ప్రమేహేణ మరణోపదర్శనార్థం పునరుచ్యతే| తత్ర చ యదా ప్రమేహపూర్వరూపాంతరాణి భవంతి, ఏతచ్చ లక్షణం భవతి, తదా ప్రమేహేణ మృత్యుః; యదా తు ప్రమేహపూర్వరూపాణి న భవంతి, తదా యేన కేనాపి వ్యాధినా మృత్యుర్జ్ఞేయః||16-17||
Adhikarana 8 (18-23) · Śloka 23
ధ్యానాయాసౌ తథోద్వేగౌ మోహశ్చాస్థానసంభవః|
అరతిర్బలహానిశ్చ మృత్యురున్మాదపూర్వకః||18||
ఆహారద్వేషిణం పశ్యన్ లుప్తచిత్తముదర్దితం|
విద్యాద్ధీరో ముమూర్షుం తమున్మాదేనాతిపాతినా||19||
క్రోధనం త్రాసబహులం సకృత్ప్రహసితాననం|
మూర్చ్ఛాపిపాసాబహులం హంత్యున్మాదః శరీరిణం||20||
నృత్యన్ రక్షోగణైః సాకం యః స్వప్నేఽంభసి సీదతి |
స ప్రాప్య భృశమున్మాదం యాతి లోకమతః పరం||21||
అసత్తమః పశ్యతి యః శృణోత్యప్యసతః స్వనాన్|
బహూన్ బహువిధాన్ జాగ్రత్ సోఽపస్మారేణ బధ్యతే||22||
మత్తం నృత్యంతమావిధ్య ప్రేతో హరతి యం నరం|
స్వప్నే హరతి తం మృత్యురపస్మారపురఃసరః||23||
View original
ध्यानायासौ तथोद्वेगौ मोहश्चास्थानसम्भवः|
अरतिर्बलहानिश्च मृत्युरुन्मादपूर्वकः||१८||
आहारद्वेषिणं पश्यन् लुप्तचित्तमुदर्दितम्|
विद्याद्धीरो मुमूर्षुं तमुन्मादेनातिपातिना||१९||
क्रोधनं त्रासबहुलं सकृत्प्रहसिताननम्|
मूर्च्छापिपासाबहुलं हन्त्युन्मादः शरीरिणम्||२०||
नृत्यन् रक्षोगणैः साकं यः स्वप्नेऽम्भसि सीदति |
स प्राप्य भृशमुन्मादं याति लोकमतः परम्||२१||
असत्तमः पश्यति यः शृणोत्यप्यसतः स्वनान्|
बहून् बहुविधान् जाग्रत् सोऽपस्मारेण बध्यते||२२||
मत्तं नृत्यन्तमाविध्य प्रेतो हरति यं नरम्|
स्वप्ने हरति तं मृत्युरपस्मारपुरःसरः||२३||
ఉదర్దితమితి ఉదర్దయుక్తం; యద్వా, ఉదర్దితం ఊర్ధ్వవాతార్దితం| ఆవిధ్యేతి అధఃశిరసం కృత్వా||18-23||
Adhikarana 9 (24-25) · Śloka 25
స్తభ్యేతే ప్రతిబుద్ధస్య హనూ మన్యే తథాఽక్షిణీ|
యస్య తం బహిరాయామో గృహీత్వా హంత్యసంశయం||24||
శష్కులీర్వాఽప్యపూపాన్ వా స్వప్నే ఖాదతి యో నరః|
స చేత్తాదృక్ ఛర్దయతి ప్రతిబుద్ధో న జీవతి||25||
View original
स्तभ्येते प्रतिबुद्धस्य हनू मन्ये तथाऽक्षिणी|
यस्य तं बहिरायामो गृहीत्वा हन्त्यसंशयम्||२४||
शष्कुलीर्वाऽप्यपूपान् वा स्वप्ने खादति यो नरः|
स चेत्तादृक् छर्दयति प्रतिबुद्धो न जीवति||२५||
తాదృగితి అపూపశష్కులీరూపం||24-25||
Adhikarana 10 (26) · Śloka 26
ఏతాని పూర్వరూపాణి యః సమ్యగవబుధ్యతే|
స ఏషామనుబంధం చ ఫలం చ జ్ఞాతుమర్హతి||26||
View original
एतानि पूर्वरूपाणि यः सम्यगवबुध्यते|
स एषामनुबन्धं च फलं च ज्ञातुमर्हति||२६||
ఏషామనుబంధమితి ఏతత్పూర్వరూపోత్తరకాలభావినం వ్యాధిం| ఫలం చైషాం మృత్యురూపం||26||
Adhikarana 11 (27-40) · Śloka 40
ఇమాంశ్చాప్యపరాన్ స్వప్నాన్ దారుణానుపలక్షయేత్|
వ్యాధితానాం వినాశాయ క్లేశాయ మహతేఽపి వా||27||
యస్యోత్తమాంగే జాయంతే వంశగుల్మలతాదయః|
వయాంసి చ విలీయంతే స్వప్నే మౌండ్యమియాచ్చ యః||28||
గృధ్రోలూకశ్వకాకాద్యైః స్వప్నే యః పరివార్యతే|
రక్షఃప్రేతపిశాచస్త్రీచండాలద్రవిడాంధ్రకైః ||29||
వంశవేత్రలతాపాశతృణకంటకసంకటే|
సంసజ్జతి హి యః స్వప్నే యో గచ్ఛన్ ప్రపతత్యపి||30||
భూమౌ పాంశూపధానాయాం వల్మీకే వాఽథ భస్మని|
శ్మశానాయతనే శ్వభ్రే స్వప్నే యః ప్రపతత్యపి ||31||
కలుషేఽంభసి పంకే వా కూపే వా తమసాఽఽవృతే|
స్వప్నే మజ్జతి శీఘ్రేణ స్రోతసా హ్రియతే చ యః||32||
స్నేహపానం తథాఽభ్యంగః ప్రచ్ఛర్దనవిరేచనే|
హిరణ్యలాభః కలహః స్వప్నే బంధపరాజయౌ||33||
ఉపానద్యుగనాశశ్చ ప్రపాతః పాదచర్మణోః|
హర్షః స్వప్నే ప్రకుపితైః పితృభిశ్చావభర్త్సనం||34||
దంతచంద్రార్కనక్షత్రదేవతాదీపచక్షుషాం |
పతనం వా వినాశో వా స్వప్నే భేదో నగస్య వా||35||
రక్తపుష్పం వనం భూమిం పాపకర్మాలయం చితాం|
గుహాంధకారసంబాధం స్వప్నే యః ప్రవిశత్యపి||36||
రక్తమాలీ హసన్నుచ్చైర్దిగ్వాసా దక్షిణాం దిశం|
దారుణామటవీం స్వప్నే కపియుక్తేన యాతి వా||37||
కాషాయిణామసౌమ్యానాం నగ్నానాం దండధారిణాం|
కృష్ణానాం రక్తనేత్రాణాం స్వప్నే నేచ్ఛంతి దర్శనం||38||
కృష్ణా పాపా నిరాచారా దీర్ఘకేశనఖస్తనీ|
విరాగమాల్యవసనా స్వప్నే కాలనిశా మతా||39||
ఇత్యేతే దారుణాః స్వప్నా రోగీ యైర్యాతి పంచతాం|
అరోగః సంశయం గత్వా కశ్చిదేవ ప్రముచ్యతే||40||
View original
इमांश्चाप्यपरान् स्वप्नान् दारुणानुपलक्षयेत्|
व्याधितानां विनाशाय क्लेशाय महतेऽपि वा||२७||
यस्योत्तमाङ्गे जायन्ते वंशगुल्मलतादयः|
वयांसि च विलीयन्ते स्वप्ने मौण्ड्यमियाच्च यः||२८||
गृध्रोलूकश्वकाकाद्यैः स्वप्ने यः परिवार्यते|
रक्षःप्रेतपिशाचस्त्रीचण्डालद्रविडान्ध्रकैः ||२९||
वंशवेत्रलतापाशतृणकण्टकसङ्कटे|
संसज्जति हि यः स्वप्ने यो गच्छन् प्रपतत्यपि||३०||
भूमौ पांशूपधानायां वल्मीके वाऽथ भस्मनि|
श्मशानायतने श्वभ्रे स्वप्ने यः प्रपतत्यपि ||३१||
कलुषेऽम्भसि पङ्के वा कूपे वा तमसाऽऽवृते|
स्वप्ने मज्जति शीघ्रेण स्रोतसा ह्रियते च यः||३२||
स्नेहपानं तथाऽभ्यङ्गः प्रच्छर्दनविरेचने|
हिरण्यलाभः कलहः स्वप्ने बन्धपराजयौ||३३||
उपानद्युगनाशश्च प्रपातः पादचर्मणोः|
हर्षः स्वप्ने प्रकुपितैः पितृभिश्चावभर्त्सनम्||३४||
दन्तचन्द्रार्कनक्षत्रदेवतादीपचक्षुषाम् |
पतनं वा विनाशो वा स्वप्ने भेदो नगस्य वा||३५||
रक्तपुष्पं वनं भूमिं पापकर्मालयं चिताम्|
गुहान्धकारसम्बाधं स्वप्ने यः प्रविशत्यपि||३६||
रक्तमाली हसन्नुच्चैर्दिग्वासा दक्षिणां दिशम्|
दारुणामटवीं स्वप्ने कपियुक्तेन याति वा||३७||
काषायिणामसौम्यानां नग्नानां दण्डधारिणाम्|
कृष्णानां रक्तनेत्राणां स्वप्ने नेच्छन्ति दर्शनम्||३८||
कृष्णा पापा निराचारा दीर्घकेशनखस्तनी|
विरागमाल्यवसना स्वप्ने कालनिशा मता||३९||
इत्येते दारुणाः स्वप्ना रोगी यैर्याति पञ्चताम्|
अरोगः संशयं गत्वा कश्चिदेव प्रमुच्यते||४०||
క్లేశాయ మహతేఽపి వేత్యత్రారోగిణాం క్లేశాయ మహత ఇతి బోద్ధవ్యం, రోగిణాం తు మరణాయైవ; యత ఉత్తరత్రోపసంహారే ‘ఇత్యేతే దారుణాః స్వప్నాః’ ఇత్యాదౌ యథోక్తమేవ విభాగం కరిష్యతి| వయాంసీతి పక్షిణః| గృధ్రాదికాకాంతైః పరివార్యత ఇతి సంబంధః| సంసజ్జతీతి సంయుక్తో భవతి| కింవా, ‘ప్రముహ్యతి’ ఇతి పాఠః; తత్ర ప్రముహ్యతీతి వంశాదిసంకటే లగ్నః సన్న నిర్గమమార్గమాసాదయతి| ప్రపతత్యపీతి భూమావిత్యాదినా యోజ్యం| పాంశూపధానాయామితి ధూలిసంయుక్తాయాం| కింవా, భూమావిత్యాది ప్రపతతీత్యనేన యోజ్యం| ఉపానత్ పాదత్రాణం| రక్తపుష్పమితి వనవిశేషణం| గుహాంధకారసంబాధమితి గుహాంధకారరూపం కష్టకారకం| దిగ్వాసా నగ్నః సన్| కపియుక్తేన ‘యానేన’ ఇతి శేషః| కశ్చిదేవ ప్రముచ్యత ఇతి అరోగాన్ ప్రతి నైతత్ స్వప్నానాం రిష్టత్వం; తేన, అరోగేష్వేతేషాం మరణవ్యభిచారేణ నైకాంతత్వేన రిష్టత్వమితి వదంతి||27-40||
Adhikarana 12 (41-42) · Śloka 42
మనోవహానాం పూర్ణత్వాద్దోషైరతిబలైస్త్రిభిః|
స్రోతసాం దారుణాన్ స్వప్నాన్ కాలే పశ్యతి దారుణే||41||
నాతిప్రసుప్తః పురుషః సఫలానఫలాంస్తథా|
ఇంద్రియేశేన మనసా స్వప్నాన్ పశ్యత్యనేకధా||42||
View original
मनोवहानां पूर्णत्वाद्दोषैरतिबलैस्त्रिभिः|
स्रोतसां दारुणान् स्वप्नान् काले पश्यति दारुणे||४१||
नातिप्रसुप्तः पुरुषः सफलानफलांस्तथा|
इन्द्रियेशेन मनसा स्वप्नान् पश्यत्यनेकधा||४२||
యథైతత్ స్వప్నదర్శనం భవతి తదాహ- మనోవహానామిత్యాది| మనోవహాని స్రోతాంసి యద్యపి పృథఙ్నోక్తాని, తథాఽపి మనసః “కేవలం చేతనావచ్ఛరీరమయనభూతం” (వి.అ.5) ఇత్యభిధానాత్ సర్వశరీరస్రోతాంసి గృహ్యంతే, విశేషేణ తు హృదయాశ్రితత్వాన్మనసస్తదాశ్రితా దశ ధమన్యో మనోవహా అభిధీయంతే| త్రిభిరితి త్రిభిరపీత్యర్థః; తేన, పృథగపి దోషైః పూరణం జ్ఞేయం| నాతిప్రసుప్త ఇతి నాతినిద్రాభిభూత ఇత్యర్థః| ఇంద్రియేశేనేతి ఇంద్రియప్రేరకేణ||41-42||
Adhikarana 13 (43) · Śloka 43
దృష్టం శ్రుతానుభూతం చ ప్రార్థితం కల్పితం తథా|
భావికం దోషజం చైవ స్వప్నం సప్తవిధం విదుః||43||
View original
दृष्टं श्रुतानुभूतं च प्रार्थितं कल्पितं तथा|
भाविकं दोषजं चैव स्वप्नं सप्तविधं विदुः||४३||
స్వప్నానాం ఫలవత్త్వమఫలవత్త్వం చోక్తం, తద్దర్శయితుం స్వప్నప్రకారానాహ- దృష్టమిత్యాది| దృష్టమితి చక్షుషా| అనుభూతం తు శేషేంద్రియజ్ఞాతం| కల్పితమితి మనసా భావితం| ప్రార్థితం యాంచావిషయీకృతం| భావికమితి భావిశుభాశుభఫలసూచకం| దోషజమితి ఉల్బణవాతాదిదోషజన్యం||43||
Adhikarana 14 (44-47) · Śloka 47
తత్ర పంచవిధం పూర్వమఫలం భిషగాదిశేత్|
దివాస్వప్నమతిహ్రస్వమతిదీర్ఘం చ బుద్ధిమాన్||44||
దృష్టః ప్రథమరాత్రే యః స్వప్నః సోఽల్పఫలో భవేత్|
న స్వపేద్యం పునర్దృష్ట్వా స సద్యః స్యాన్మహాఫలః||45||
అకల్యాణమపి స్వప్నం దృష్ట్వా తత్రైవ యః పునః|
పశ్యేత్ సౌమ్యం శుభాకారం తస్య విద్యాచ్ఛుభం ఫలం||46||
తత్ర శ్లోకః- పూర్వరూపాణ్యథ స్వప్నాన్ య ఇమాన్ వేత్తి దారుణాన్|
న స మోహాదసాధ్యేషు కర్మాణ్యారభతే భిషక్||47||
View original
तत्र पञ्चविधं पूर्वमफलं भिषगादिशेत्|
दिवास्वप्नमतिह्रस्वमतिदीर्घं च बुद्धिमान्||४४||
दृष्टः प्रथमरात्रे यः स्वप्नः सोऽल्पफलो भवेत्|
न स्वपेद्यं पुनर्दृष्ट्वा स सद्यः स्यान्महाफलः||४५||
अकल्याणमपि स्वप्नं दृष्ट्वा तत्रैव यः पुनः|
पश्येत् सौम्यं शुभाकारं तस्य विद्याच्छुभं फलम्||४६||
तत्र श्लोकः- पूर्वरूपाण्यथ स्वप्नान् य इमान् वेत्ति दारुणान्|
न स मोहादसाध्येषु कर्माण्यारभते भिषक्||४७||
పూర్వం దృష్టాదికల్పితాంతం పంచవిధస్వప్నమఫలం| అఫలస్వప్నాంతరమాహ- దివాస్వప్నమిత్యాది| దివాదృష్టం సర్వం స్వప్నం, తథా రాత్రిదృష్టమపి అతిదీర్ఘమతిహ్రస్వం చ స్వప్నమఫలం విద్యాత్, ఫలశూన్యత్వాదితి| పారిశేష్యాద్భావికం దోషజన్యం చ సఫలం| తత్ర భావికం శుభాశుభరూపతయా శుభాశుభఫలప్రదం, యత్తు దోషజన్యం తద్దోషప్రకోపజన్యవ్యాధిరూపఫలసూచకతయా సఫలం| అత్ర చాధ్యాయే యేషామేవ స్వప్నరూపవిశిష్టరిష్టసంభవస్త ఏవోక్తాః; తేన గ్రహణ్యాదీనాం కిమితి స్వప్నారిష్టాని, నోక్తానీతి న వాచ్యం; తత్ర విశిష్టరిష్టాసంభవాదేవానభిధానం జ్ఞేయం| ‘దృష్టః ప్రథమయామే యః’ ఇత్యాదిగ్రంథం కేచిదత్ర పఠంతి| స వ్యక్తార్థ ఏవ||44-47||
Adhikarana puShpikA · Śloka 5
ఇత్యగ్నివేశకృతే తంత్రే చరకప్రతిసంస్కృతే ఇంద్రియస్థానే పూర్వరూపీయమింద్రియం నామ పంచమోఽధ్యాయః||5||
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते इन्द्रियस्थाने पूर्वरूपीयमिन्द्रियं नाम पञ्चमोऽध्यायः||५||
ఇతి శ్రీచక్రపాణిదత్తవిరచితాయామాయుర్వేదదీపికాయాం చరకతాత్పర్యటీకాయామింద్రియస్థానే పూర్వరూపీయమింద్రియం నామ పంచమోఽధ్యాయః||5||