Skip to content
AYANAAYURVEDAby Dr Vijaya Dwarampudi
Open navigation
Explore AyurvedaBook appointment

5. pūrvarūpīyamindriyam

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

అథాతః పూర్వరూపీయమింద్రియం వ్యాఖ్యాస్యామః||1|| ఇతి హ స్మాహ భగవానాత్రేయః||2||

View original

अथातः पूर्वरूपीयमिन्द्रियं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 2 (3-5) · Śloka 5

పూర్వరూపాణ్యసాధ్యానాం వికారాణాం పృథక్ పృథక్| భిన్నాభిన్నాని వక్ష్యామో భిషజాం జ్ఞానవృద్ధయే||3|| పూర్వరూపాణి సర్వాణి జ్వరోక్తాన్యతిమాత్రయా| యం విశంతి విశత్యేనం మృత్యుర్జ్వరపురఃసరః||4|| అన్యస్యాపి చ రోగస్య పూర్వరూపాణి యం నరం| విశంత్యనేన కల్పేన తస్యాపి మరణం ధ్రువం||5||

View original

पूर्वरूपाण्यसाध्यानां विकाराणां पृथक् पृथक्| भिन्नाभिन्नानि वक्ष्यामो भिषजां ज्ञानवृद्धये||३|| पूर्वरूपाणि सर्वाणि ज्वरोक्तान्यतिमात्रया| यं विशन्ति विशत्येनं मृत्युर्ज्वरपुरःसरः||४|| अन्यस्यापि च रोगस्य पूर्वरूपाणि यं नरम्| विशन्त्यनेन कल्पेन तस्यापि मरणं ध्रुवम्||५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 3 (6-9) · Śloka 9

పూర్వరూపైకదేశాంస్తు వక్ష్యామోఽన్యాన్ సుదారుణాన్| యే రోగాననుబధ్నంతి మృత్యుర్యైరనుబధ్యతే ||6|| బలం చ హీయతే యస్య ప్రతిశ్యాయశ్చ వర్ధతే| తస్య నారీప్రసక్తస్య శోషోఽంతాయోపజాయతే||7|| శ్వభిరుష్ట్రైః ఖరైర్వాఽపి యాతి యో దక్షిణాం దిశం| స్వప్నే యక్ష్మాణమాసాద్య జీవితం స విముంచతి||8|| ప్రేతైః సహ పిబేన్మద్యం స్వప్నే యః కృష్యతే శునా| సుఘోరం జ్వరమాసాద్య జీవితం స విముంచతి||9||

View original

पूर्वरूपैकदेशांस्तु वक्ष्यामोऽन्यान् सुदारुणान्| ये रोगाननुबध्नन्ति मृत्युर्यैरनुबध्यते ||६|| बलं च हीयते यस्य प्रतिश्यायश्च वर्धते| तस्य नारीप्रसक्तस्य शोषोऽन्तायोपजायते||७|| श्वभिरुष्ट्रैः खरैर्वाऽपि याति यो दक्षिणां दिशम्| स्वप्ने यक्ष्माणमासाद्य जीवितं स विमुञ्चति||८|| प्रेतैः सह पिबेन्मद्यं स्वप्ने यः कृष्यते शुना| सुघोरं ज्वरमासाद्य जीवितं स विमुञ्चति||९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 4 (10-11) · Śloka 11

లాక్షారక్తాంబరాభం యః పశ్యత్యంబరమంతికాత్| స రక్తపిత్తమాసాద్య తేనైవాంతాయ నీయతే||10|| రక్తస్రగ్రక్తసర్వాంగో రక్తవాసా ముహుర్హసన్| యః స్వప్నే హ్రియతే నార్యా స రక్తం ప్రాప్య సీదతి||11||

View original

लाक्षारक्ताम्बराभं यः पश्यत्यम्बरमन्तिकात्| स रक्तपित्तमासाद्य तेनैवान्ताय नीयते||१०|| रक्तस्रग्रक्तसर्वाङ्गो रक्तवासा मुहुर्हसन्| यः स्वप्ने ह्रियते नार्या स रक्तं प्राप्य सीदति||११||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 5 (12-13) · Śloka 13

శూలాటోపాంత్రకూజాశ్చ దౌర్బల్యం చాతిమాత్రయా| నఖాదిషు చ వైవర్ణ్యం గుల్మేనాంతకరో గ్రహః||12|| లతా కంటకినీ యస్య దారుణా హృది జాయతే| స్వప్నే గుల్మస్తమంతాయ క్రూరో విశతి మానవం||13||

View original

शूलाटोपान्त्रकूजाश्च दौर्बल्यं चातिमात्रया| नखादिषु च वैवर्ण्यं गुल्मेनान्तकरो ग्रहः||१२|| लता कण्टकिनी यस्य दारुणा हृदि जायते| स्वप्ने गुल्मस्तमन्ताय क्रूरो विशति मानवम्||१३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 6 (14-15) · Śloka 15

కాయేఽల్పమపి సంస్పృష్టం సుభృశం యస్య దీర్యతే| క్షతాని చ న రోహంతి కుష్ఠైర్మృత్యుర్హినస్తి తం||14|| నగ్నస్యాజ్యావసిక్తస్య జుహ్వతోఽగ్నిమనర్చిషం| పద్మాన్యురసి జాయంతే స్వప్నే కుష్ఠైర్మరిష్యతః||15||

View original

कायेऽल्पमपि संस्पृष्टं सुभृशं यस्य दीर्यते| क्षतानि च न रोहन्ति कुष्ठैर्मृत्युर्हिनस्ति तम्||१४|| नग्नस्याज्यावसिक्तस्य जुह्वतोऽग्निमनर्चिषम्| पद्मान्युरसि जायन्ते स्वप्ने कुष्ठैर्मरिष्यतः||१५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 7 (16-17) · Śloka 17

స్నాతానులిప్తగాత్రేఽపి యస్మిన్ గృధ్నంతి మక్షికాః| స ప్రమేహేణ సంస్పర్శం ప్రాప్య తేనైవ హన్యతే||16|| స్నేహం బహువిధం స్వప్నే చండాలైః సహ యః పిబేత్| బధ్యతే స ప్రమేహేణ స్పృశ్యతేఽంతాయ మానవః||17||

View original

स्नातानुलिप्तगात्रेऽपि यस्मिन् गृध्नन्ति मक्षिकाः| स प्रमेहेण संस्पर्शं प्राप्य तेनैव हन्यते||१६|| स्नेहं बहुविधं स्वप्ने चण्डालैः सह यः पिबेत्| बध्यते स प्रमेहेण स्पृश्यतेऽन्ताय मानवः||१७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 8 (18-23) · Śloka 23

ధ్యానాయాసౌ తథోద్వేగౌ మోహశ్చాస్థానసంభవః| అరతిర్బలహానిశ్చ మృత్యురున్మాదపూర్వకః||18|| ఆహారద్వేషిణం పశ్యన్ లుప్తచిత్తముదర్దితం| విద్యాద్ధీరో ముమూర్షుం తమున్మాదేనాతిపాతినా||19|| క్రోధనం త్రాసబహులం సకృత్ప్రహసితాననం| మూర్చ్ఛాపిపాసాబహులం హంత్యున్మాదః శరీరిణం||20|| నృత్యన్ రక్షోగణైః సాకం యః స్వప్నేఽంభసి సీదతి | స ప్రాప్య భృశమున్మాదం యాతి లోకమతః పరం||21|| అసత్తమః పశ్యతి యః శృణోత్యప్యసతః స్వనాన్| బహూన్ బహువిధాన్ జాగ్రత్ సోఽపస్మారేణ బధ్యతే||22|| మత్తం నృత్యంతమావిధ్య ప్రేతో హరతి యం నరం| స్వప్నే హరతి తం మృత్యురపస్మారపురఃసరః||23||

View original

ध्यानायासौ तथोद्वेगौ मोहश्चास्थानसम्भवः| अरतिर्बलहानिश्च मृत्युरुन्मादपूर्वकः||१८|| आहारद्वेषिणं पश्यन् लुप्तचित्तमुदर्दितम्| विद्याद्धीरो मुमूर्षुं तमुन्मादेनातिपातिना||१९|| क्रोधनं त्रासबहुलं सकृत्प्रहसिताननम्| मूर्च्छापिपासाबहुलं हन्त्युन्मादः शरीरिणम्||२०|| नृत्यन् रक्षोगणैः साकं यः स्वप्नेऽम्भसि सीदति | स प्राप्य भृशमुन्मादं याति लोकमतः परम्||२१|| असत्तमः पश्यति यः शृणोत्यप्यसतः स्वनान्| बहून् बहुविधान् जाग्रत् सोऽपस्मारेण बध्यते||२२|| मत्तं नृत्यन्तमाविध्य प्रेतो हरति यं नरम्| स्वप्ने हरति तं मृत्युरपस्मारपुरःसरः||२३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 9 (24-25) · Śloka 25

స్తభ్యేతే ప్రతిబుద్ధస్య హనూ మన్యే తథాఽక్షిణీ| యస్య తం బహిరాయామో గృహీత్వా హంత్యసంశయం||24|| శష్కులీర్వాఽప్యపూపాన్ వా స్వప్నే ఖాదతి యో నరః| స చేత్తాదృక్ ఛర్దయతి ప్రతిబుద్ధో న జీవతి||25||

View original

स्तभ्येते प्रतिबुद्धस्य हनू मन्ये तथाऽक्षिणी| यस्य तं बहिरायामो गृहीत्वा हन्त्यसंशयम्||२४|| शष्कुलीर्वाऽप्यपूपान् वा स्वप्ने खादति यो नरः| स चेत्तादृक् छर्दयति प्रतिबुद्धो न जीवति||२५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 10 (26) · Śloka 26

ఏతాని పూర్వరూపాణి యః సమ్యగవబుధ్యతే| స ఏషామనుబంధం చ ఫలం చ జ్ఞాతుమర్హతి||26||

View original

एतानि पूर्वरूपाणि यः सम्यगवबुध्यते| स एषामनुबन्धं च फलं च ज्ञातुमर्हति||२६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 11 (27-40) · Śloka 40

ఇమాంశ్చాప్యపరాన్ స్వప్నాన్ దారుణానుపలక్షయేత్| వ్యాధితానాం వినాశాయ క్లేశాయ మహతేఽపి వా||27|| యస్యోత్తమాంగే జాయంతే వంశగుల్మలతాదయః| వయాంసి చ విలీయంతే స్వప్నే మౌండ్యమియాచ్చ యః||28|| గృధ్రోలూకశ్వకాకాద్యైః స్వప్నే యః పరివార్యతే| రక్షఃప్రేతపిశాచస్త్రీచండాలద్రవిడాంధ్రకైః ||29|| వంశవేత్రలతాపాశతృణకంటకసంకటే| సంసజ్జతి హి యః స్వప్నే యో గచ్ఛన్ ప్రపతత్యపి||30|| భూమౌ పాంశూపధానాయాం వల్మీకే వాఽథ భస్మని| శ్మశానాయతనే శ్వభ్రే స్వప్నే యః ప్రపతత్యపి ||31|| కలుషేఽంభసి పంకే వా కూపే వా తమసాఽఽవృతే| స్వప్నే మజ్జతి శీఘ్రేణ స్రోతసా హ్రియతే చ యః||32|| స్నేహపానం తథాఽభ్యంగః ప్రచ్ఛర్దనవిరేచనే| హిరణ్యలాభః కలహః స్వప్నే బంధపరాజయౌ||33|| ఉపానద్యుగనాశశ్చ ప్రపాతః పాదచర్మణోః| హర్షః స్వప్నే ప్రకుపితైః పితృభిశ్చావభర్త్సనం||34|| దంతచంద్రార్కనక్షత్రదేవతాదీపచక్షుషాం | పతనం వా వినాశో వా స్వప్నే భేదో నగస్య వా||35|| రక్తపుష్పం వనం భూమిం పాపకర్మాలయం చితాం| గుహాంధకారసంబాధం స్వప్నే యః ప్రవిశత్యపి||36|| రక్తమాలీ హసన్నుచ్చైర్దిగ్వాసా దక్షిణాం దిశం| దారుణామటవీం స్వప్నే కపియుక్తేన యాతి వా||37|| కాషాయిణామసౌమ్యానాం నగ్నానాం దండధారిణాం| కృష్ణానాం రక్తనేత్రాణాం స్వప్నే నేచ్ఛంతి దర్శనం||38|| కృష్ణా పాపా నిరాచారా దీర్ఘకేశనఖస్తనీ| విరాగమాల్యవసనా స్వప్నే కాలనిశా మతా||39|| ఇత్యేతే దారుణాః స్వప్నా రోగీ యైర్యాతి పంచతాం| అరోగః సంశయం గత్వా కశ్చిదేవ ప్రముచ్యతే||40||

View original

इमांश्चाप्यपरान् स्वप्नान् दारुणानुपलक्षयेत्| व्याधितानां विनाशाय क्लेशाय महतेऽपि वा||२७|| यस्योत्तमाङ्गे जायन्ते वंशगुल्मलतादयः| वयांसि च विलीयन्ते स्वप्ने मौण्ड्यमियाच्च यः||२८|| गृध्रोलूकश्वकाकाद्यैः स्वप्ने यः परिवार्यते| रक्षःप्रेतपिशाचस्त्रीचण्डालद्रविडान्ध्रकैः ||२९|| वंशवेत्रलतापाशतृणकण्टकसङ्कटे| संसज्जति हि यः स्वप्ने यो गच्छन् प्रपतत्यपि||३०|| भूमौ पांशूपधानायां वल्मीके वाऽथ भस्मनि| श्मशानायतने श्वभ्रे स्वप्ने यः प्रपतत्यपि ||३१|| कलुषेऽम्भसि पङ्के वा कूपे वा तमसाऽऽवृते| स्वप्ने मज्जति शीघ्रेण स्रोतसा ह्रियते च यः||३२|| स्नेहपानं तथाऽभ्यङ्गः प्रच्छर्दनविरेचने| हिरण्यलाभः कलहः स्वप्ने बन्धपराजयौ||३३|| उपानद्युगनाशश्च प्रपातः पादचर्मणोः| हर्षः स्वप्ने प्रकुपितैः पितृभिश्चावभर्त्सनम्||३४|| दन्तचन्द्रार्कनक्षत्रदेवतादीपचक्षुषाम् | पतनं वा विनाशो वा स्वप्ने भेदो नगस्य वा||३५|| रक्तपुष्पं वनं भूमिं पापकर्मालयं चिताम्| गुहान्धकारसम्बाधं स्वप्ने यः प्रविशत्यपि||३६|| रक्तमाली हसन्नुच्चैर्दिग्वासा दक्षिणां दिशम्| दारुणामटवीं स्वप्ने कपियुक्तेन याति वा||३७|| काषायिणामसौम्यानां नग्नानां दण्डधारिणाम्| कृष्णानां रक्तनेत्राणां स्वप्ने नेच्छन्ति दर्शनम्||३८|| कृष्णा पापा निराचारा दीर्घकेशनखस्तनी| विरागमाल्यवसना स्वप्ने कालनिशा मता||३९|| इत्येते दारुणाः स्वप्ना रोगी यैर्याति पञ्चताम्| अरोगः संशयं गत्वा कश्चिदेव प्रमुच्यते||४०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 12 (41-42) · Śloka 42

మనోవహానాం పూర్ణత్వాద్దోషైరతిబలైస్త్రిభిః| స్రోతసాం దారుణాన్ స్వప్నాన్ కాలే పశ్యతి దారుణే||41|| నాతిప్రసుప్తః పురుషః సఫలానఫలాంస్తథా| ఇంద్రియేశేన మనసా స్వప్నాన్ పశ్యత్యనేకధా||42||

View original

मनोवहानां पूर्णत्वाद्दोषैरतिबलैस्त्रिभिः| स्रोतसां दारुणान् स्वप्नान् काले पश्यति दारुणे||४१|| नातिप्रसुप्तः पुरुषः सफलानफलांस्तथा| इन्द्रियेशेन मनसा स्वप्नान् पश्यत्यनेकधा||४२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 13 (43) · Śloka 43

దృష్టం శ్రుతానుభూతం చ ప్రార్థితం కల్పితం తథా| భావికం దోషజం చైవ స్వప్నం సప్తవిధం విదుః||43||

View original

दृष्टं श्रुतानुभूतं च प्रार्थितं कल्पितं तथा| भाविकं दोषजं चैव स्वप्नं सप्तविधं विदुः||४३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 14 (44-47) · Śloka 47

తత్ర పంచవిధం పూర్వమఫలం భిషగాదిశేత్| దివాస్వప్నమతిహ్రస్వమతిదీర్ఘం చ బుద్ధిమాన్||44|| దృష్టః ప్రథమరాత్రే యః స్వప్నః సోఽల్పఫలో భవేత్| న స్వపేద్యం పునర్దృష్ట్వా స సద్యః స్యాన్మహాఫలః||45|| అకల్యాణమపి స్వప్నం దృష్ట్వా తత్రైవ యః పునః| పశ్యేత్ సౌమ్యం శుభాకారం తస్య విద్యాచ్ఛుభం ఫలం||46|| తత్ర శ్లోకః- పూర్వరూపాణ్యథ స్వప్నాన్ య ఇమాన్ వేత్తి దారుణాన్| న స మోహాదసాధ్యేషు కర్మాణ్యారభతే భిషక్||47||

View original

तत्र पञ्चविधं पूर्वमफलं भिषगादिशेत्| दिवास्वप्नमतिह्रस्वमतिदीर्घं च बुद्धिमान्||४४|| दृष्टः प्रथमरात्रे यः स्वप्नः सोऽल्पफलो भवेत्| न स्वपेद्यं पुनर्दृष्ट्वा स सद्यः स्यान्महाफलः||४५|| अकल्याणमपि स्वप्नं दृष्ट्वा तत्रैव यः पुनः| पश्येत् सौम्यं शुभाकारं तस्य विद्याच्छुभं फलम्||४६|| तत्र श्लोकः- पूर्वरूपाण्यथ स्वप्नान् य इमान् वेत्ति दारुणान्| न स मोहादसाध्येषु कर्माण्यारभते भिषक्||४७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana puShpikA · Śloka 5

ఇత్యగ్నివేశకృతే తంత్రే చరకప్రతిసంస్కృతే ఇంద్రియస్థానే పూర్వరూపీయమింద్రియం నామ పంచమోఽధ్యాయః||5||

View original

इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते इन्द्रियस्थाने पूर्वरूपीयमिन्द्रियं नाम पञ्चमोऽध्यायः||५||

🔊 Audio coming soon

5. pūrvarūpīyamindriyam — Charaka Samhita | Ayana Ayurveda | Dr Vijaya Dwarampudi