Adhikarana 1 (1-3) · Śloka 3
ਅਥਾਤਃ ਪੁਸ੍ਪਿਤਕਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਹ||੧||
ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹ ਭਗਵਾਨਾਤ੍ਰੇਯਃ||੨||
ਪੁਸ੍ਪਂ ਯਥਾ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਂ ਫਲਸ੍ਯੇਹ ਭਵਿਸ੍ਯਤਃ|
ਤਥਾ ਲਿਙ੍ਗਮਰਿਸ੍ਟਾਖ੍ਯਂ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਂ ਮਰਿਸ੍ਯਤਃ||੩||
View original
अथातः पुष्पितकमिन्द्रियं व्याख्यास्यामह||१||
इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
पुष्पं यथा पूर्वरूपं फलस्येह भविष्यतः|
तथा लिङ्गमरिष्टाख्यं पूर्वरूपं मरिष्यतः||३||
ਵਰ੍ਣਸ੍ਵਰਾਨਨ੍ਤਰਂ ਗਨ੍ਧਸ੍ਯਾਧਿਕਤਤ੍ਵਾਨ੍ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਤਦਾਸ਼੍ਰਯਿਰਿਸ੍ਟਪ੍ਰਤਿਪਾਦਕਂ ਪੁਸ੍ਪਿਤਕਮੁਚ੍ਯਤੇ- ਪੁਸ੍ਪਂ ਯਥੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਕਰਣਾਰ੍ਥੋ ਯਦ੍ਯਪਿ ਸਕਲੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਾਧਾਰਣਤਯਾ ਪ੍ਰਥਮਾਧ੍ਯਾਯ ਏਵ ਵਕ੍ਤੁਂ ਯੁਜ੍ਯਤੇ, ਤਥਾਪੀਹ ਪੁਸ੍ਪਾਨੁਕਾਰੇਣ ਗਨ੍ਧਾਸ਼੍ਰਯਿਰਿਸ੍ਟਸ੍ਯ ਵਾਚ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍, ਪੁਸ੍ਪਂ ਪ੍ਰਕਤਂ, ਤਤ੍ਪ੍ਰਸਙ੍ਗਾਚ੍ਚ ਰਿਸ੍ਟਸ੍ਯ ਪੁਸ੍ਪਧਰ੍ਮਖ੍ਯਾਪਕਮਪਿ ਪ੍ਰਕਰਣਮਿਹੋਚ੍ਯਤੇ| ਪੁਸ੍ਪਂ ਯਥੇਤ੍ਯਾਦੌ ਅਵ੍ਯਭਿਚਰਿਤਫਲਸਮ੍ਬਨ੍ਧਮੇਵ ਪੁਸ੍ਪਂ ਜ੍ਞੇਯਮ੍, ਅਤ ਏਵ ‘ਅਪ੍ਯੇਵਂ ਤੁ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਫਲਪੁਸ੍ਪਯੋਃ ਪਰਸ੍ਪਰਵ੍ਯਭਿਚਾਰਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ||੧-੩||
Adhikarana 2 (4-5) · Śloka 5
ਅਪ੍ਯੇਵਂ ਤੁ ਭਵੇਤ੍ ਪੁਸ੍ਪਂ ਫਲੇਨਾਨਨੁਬਨ੍ਧਿ ਯਤ੍|
ਫਲਂ ਚਾਪਿ ਭਵੇਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਯਸ੍ਯ ਪੁਸ੍ਪਂ ਨ ਪੂਰ੍ਵਜਮ੍ ||੪||
ਨ ਤ੍ਵਰਿਸ੍ਟਸ੍ਯ ਜਾਤਸ੍ਯ ਨਾਸ਼ੋਸ੍ਤਿ ਮਰਣਾਦਤੇ|
ਮਰਣਂ ਚਾਪਿ ਤਨ੍ਨਾਸ੍ਤਿ ਯਨ੍ਨਾਰਿਸ੍ਟਪੁਰਃਸਰਮ੍||੫||
View original
अप्येवं तु भवेत् पुष्पं फलेनाननुबन्धि यत्|
फलं चापि भवेत् किञ्चिद्यस्य पुष्पं न पूर्वजम् ||४||
न त्वरिष्टस्य जातस्य नाशोऽस्ति मरणादृते|
मरणं चापि तन्नास्ति यन्नारिष्टपुरःसरम्||५||
ਪੁਸ੍ਪਫਲਦਸ੍ਟਾਨ੍ਤੇਨ ਰਿਸ੍ਟਮਰਣਯੋਰ੍ਦੁਰ੍ਬੋਧਤ੍ਵਾਤ੍ ਪੁਸ੍ਪਫਲਵ੍ਯਭਿਚਾਰਮਪਿ ਸ਼ਿਸ੍ਯੋ ਗਹ੍ਣੀਯਾਦਿਤਿ ਤਨ੍ਨਿਰਾਸਾਰ੍ਥਮਾਹ- ਅਪ੍ਯੇਵਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਫਲੇਨਾਨੁਬਨ੍ਧੀਤਿ ਯਥਾ- ਵੇਤਸਪੁਸ੍ਪਮ੍| ਯਸ੍ਯ ਪੁਸ੍ਪਂ ਨ ਪੂਰ੍ਵਜਮਿਤਿ ਯਥਾ- ਅਸ਼੍ਵਤ੍ਥਾਦਿਫਲਮ੍| ਜਾਤਸ੍ਯੇਤਿ ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਸ੍ਯ, ਕਿਞ੍ਚਿਦੁਦਿਤੇ ਹ੍ਯਰਿਸ੍ਟੇਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣੇ ਨਾਵਸ਼੍ਯਂ ਮਤ੍ਯੁਃ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਜਾਤਸ੍ਯ ਨਿਯਤਸ੍ਯੇਤਿ ਵਰ੍ਣਯਨ੍ਤਿ; ਦ੍ਵਿਵਿਧਂ ਹਿ ਰਿਸ੍ਟਂ- ਨਿਯਤਂ ਚਾਨਿਯਤਂ ਚ; ਤਤ੍ਰ ਨਿਯਤਂ “ਮਤਮੇਵ ਤਮਾਤ੍ਰੇਯੋ ਵ੍ਯਾਚਚਕ੍ਸੇ ਪੁਨਰ੍ਵਸੁਃ” (ਇਂ.ਅ.੭) ਇਤ੍ਯਾਦਿ, ਅਨਿਯਤਂ ਯਥਾ- “ਸਂਸ਼ਯਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮਾਤ੍ਰੇਯੋ ਮਨ੍ਯਤੇ ਤਸ੍ਯ ਜੀਵਿਤਮ੍” (ਇਂ.ਅ.੯), “ਅਰੋਗਃ ਸਂਸ਼ਯਂ ਗਤ੍ਵਾ ਕਸ਼੍ਚਿਦੇਵ ਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ” (ਇਂ.ਅ.੫) ਇਤਿ; ਤਥਾਨਿਯਤਾਰਿਸ੍ਟਾਭਿਪ੍ਰਾਯੇਣੈਵ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇਪ੍ਯੁਕ੍ਤਂ- “ਧ੍ਰੁਵਂ ਤ੍ਵਰਿਸ੍ਟੇ ਮਰਣਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੈਸ੍ਤਤ੍ ਕਿਲਾਮਲੈਃ| ਰਸਾਯਨਤਪੋਜਪ੍ਯਤਤ੍ਪਰੈਰ੍ਵਾ ਨਿਵਾਰ੍ਯਤੇ” ਇਤਿ| (ਸੁ.ਸੂ.ਅ.) ਏਤਚ੍ਚਾਨ੍ਯੇ ਨ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ, ਆਚਾਰ੍ਯੇਣ ਰਿਸ੍ਟਮਰਣਯੋਰਵ੍ਯਭਿਚਾਰਸ੍ਯ ਮਹਤਾ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਤ੍ਵਾਤ੍| ਸਂਸ਼ਯਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮਿਤਿ ਵਚਨਂ ਮਰਣਪ੍ਰਤਿਪਾਦਕਮੇਵਾਚਾਰ੍ਯੇਣ ਭਙ੍ਗ੍ਯਨ੍ਤਰੇਣੋਕ੍ਤਂ, ਯਥਾਚਾਰ੍ਯਸ੍ਯ ਰਿਸ੍ਟਾਰ੍ਥਸ੍ਤਥਾ ਤਦ੍ਗ੍ਰਨ੍ਥ ਏਵ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਯਤ੍ਤੁ ਰਸਾਯਨਾਦਿਨਾ ਬਾਧ੍ਯਤ੍ਵਂ ਰਿਸ੍ਟਸ੍ਯ ਤਦਨੁਮਤਮੇਵ, ਰਸਾਯਨਮਹੇਸ਼੍ਵਰਪ੍ਰਸਾਦਾਦਯੋ ਹਿ ਸਰ੍ਵਲੋਕਮਰ੍ਯਾਦਾਮਪਿ ਹਨ੍ਤੁਂ ਕ੍ਸਮਾਃ, ਅਤਸ੍ਤੇਨ ਤਦ੍ਵ੍ਯਭਿਚਾਰਮਵੇਕ੍ਸ੍ਯੇਹ ਗ੍ਰਨ੍ਥਃ ਕ੍ਰਿਯਤੇ; ਮਹੇਸ਼੍ਵਰੋ ਹਿ ਭਸ੍ਮੀਭੂਤਂ ਕਾਮਂ ਪੁਨਰ੍ਜੀਵਯਤਿ ਸ੍ਮ, ਤਪਸਾ ਚ ਰਾਮੇਣ ਮਤੋਪਿ ਵਿਪ੍ਰਪੁਤ੍ਰਃ ਪੁਨਰ੍ਜੀਵਿਤ ਇਤ੍ਯਾਦ੍ਯਨੁਸਰਣੀਯਮ੍| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਕਾਲਮਤ੍ਯਾਵੇਵ ਰਿਸ੍ਟਪੂਰ੍ਵਕਂ ਮਰਣਂ ਭਵਤੀਤਿ ਵਰ੍ਣਯਨ੍ਤਿ, ਵਦਨ੍ਤਿ ਚ- “ਯਦ੍ਯਕਾਲਮਤ੍ਯੌ ਰਿਸ੍ਟਂ ਭਵਤਿ ਤਦਾ ਵਰ੍ਣਾਦ੍ਯਂ ਮਤ੍ਯੁਪ੍ਰਦਂ ਰਿਸ੍ਟਂ ਤਦ੍ਵਿਫਲਂ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਯੇਨ ਕਾਲਮਤ੍ਯਾਵੁਚਿਤਾਚਰਣੇਪਿ ਪਰਂ ਮਤ੍ਯੁਰ੍ਭਵਤਿ ਨਾਕਾਲਮਤ੍ਯੌ, ਤਤ੍ਰ ਰਿਸ੍ਟੇ ਜਾਤੇ ਯਦ੍ਯੁਚਿਤਾ ਕ੍ਰਿਯਾ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਨ ਤਦਾ ਮਤ੍ਯੁਰ੍ਭਵਿਤੁਮਰ੍ਹਤਿ; ਤੇਨ ਕਾਲਮਤ੍ਯੁਗਤਮੇਵ ਰਿਸ੍ਟਮ੍” ਇਤਿ| ਤਚ੍ਚ ਨ, ਅਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਕਾਲਾਕਾਲਮਰਣੇ ਰਿਸ੍ਟਸਦ੍ਭਾਵਨਿਯਮਾਭਿਧਾਨਾਤ੍| ਅਕਾਲਮਤ੍ਯੌ ਚ ਯਦੈਵ ਕ੍ਰਿਯਾਪਥਮਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤੇਪਚਾਰਜਨਿਤੋ ਵ੍ਯਾਧਿਰ੍ਭਵਤਿ, ਤਦੈਵ ਪਰਂ ਰਿਸ੍ਟਂ ਭਵਤਿ, ਅਤ ਏਵੋਕ੍ਤਂ- “ਕ੍ਸਣੇਨ ਹਿ ਰਿਸ੍ਟਾਨਿ ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਵਨ੍ਤਿ” ਇਤਿ| ਯਸ਼੍ਚੈਨਂ (ਵਂ) ਨ ਸ੍ਵੀਕਰੋਤਿ ਤਸ੍ਯ ਨਿਯਤਾਯੁਸੋਪਚਾਰਜਨ੍ਯਵ੍ਯਾਧੇਰਸਾਧ੍ਯਤਾ ਕਦਾਪਿ ਨ ਸ੍ਯਾਤ੍; ਯੇਨ, ਯਥਾ- ਅਪਚਾਰਜਾ ਦੋਸਾ ਅਤਿਸ਼ਯਪ੍ਰਮਾਦਾਦਸਾਧ੍ਯਵ੍ਯਾਧਿਜਨਕਾ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਤਥਾ ਮਰਣਪੂਰ੍ਵਰਿਸ੍ਟਜਨਕਾ ਅਪਿ ਭਵਨ੍ਤਿ||੪-੫||
Adhikarana 3 (6) · Śloka 6
ਮਿਥ੍ਯਾਦਸ੍ਟਮਰਿਸ੍ਟਾਭਮਨਰਿਸ੍ਟਮਜਾਨਤਾ|
ਅਰਿਸ੍ਟਂ ਵਾਪ੍ਯਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਮੇਤਤ੍ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਪਰਾਧਜਮ੍||੬||
View original
मिथ्यादृष्टमरिष्टाभमनरिष्टमजानता|
अरिष्टं वाऽप्यसम्बुद्धमेतत् प्रज्ञापराधजम्||६||
ਯਤ੍ਰ ਕੁਤ੍ਰਚਿਦ੍ਰਿਸ੍ਟਮਰਣਵ੍ਯਭਿਚਾਰਿਜ੍ਞਾਨਂ ਭਵਤਿ ਤਦ੍ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਮਿਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਮਿਥ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਰਿਸ੍ਟਾਭਮਿਤਿ ਅਰਿਸ੍ਟਸਦਸ਼ਮ੍| ਮਿਥ੍ਯਾਦਸ੍ਟਮਿਤਿ ਰਿਸ੍ਟਤ੍ਵੇਨ ਜ੍ਞਾਤਮ੍; ਏਤਦਨਰਿਸ੍ਟੇ ਰਿਸ੍ਟਜ੍ਞਾਨਂ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਪਰਾਧਜਂ; ਤਥਾ ਰਿਸ੍ਟਮਪਿ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਰੂਪਤਯਾ ਮਾਰਕੇ ਵ੍ਯਾਧਾਵਸਮ੍ਬਨ੍ਧਂ ਭਵਤਿ, ਏਤਦਪਿ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਪਰਾਧਜਂ ਮਿਥ੍ਯਾਜ੍ਞਾਨਮ੍| ਤੇਨ ਰਿਸ੍ਟੇ ਸਤ੍ਯਪਿ ਮਰਣਂ ਨ ਭਵਤੀਤਿ ਜ੍ਞਾਨਂ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਂ, ਤਥਾ ਰਿਸ੍ਟਂ ਵਿਨਾਪਿ ਕ੍ਵਚਿਨ੍ਮਰਣਂ ਭਵਤੀਤਿ ਜ੍ਞਾਨਂ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਮ੍| ਤਤਸ਼੍ਚ ਸਿਦ੍ਧੋਵ੍ਯਭਿਚਾਰੋ ਮਰਣਰਿਸ੍ਟਯੋਰਿਤਿ ਵਾਕ੍ਯਾਰ੍ਥਃ||੬||
Adhikarana 4 (7) · Śloka 7
ਜ੍ਞਾਨਸਮ੍ਬੋਧਨਾਰ੍ਥਂ ਤੁ ਲਿਙ੍ਗੈਰ੍ਮਰਣਪੂਰ੍ਵਜੈਃ|
ਪੁਸ੍ਪਿਤਾਨੁਪਦੇਕ੍ਸ੍ਯਾਮੋ ਨਰਾਨ੍ ਬਹੁਵਿਧੈਰ੍ਬਹੂਨ੍ ||੭||
View original
ज्ञानसम्बोधनार्थं तु लिङ्गैर्मरणपूर्वजैः|
पुष्पितानुपदेक्ष्यामो नरान् बहुविधैर्बहून् ||७||
ਜ੍ਞਾਯਤੇ ਮਰਣਮਨੇਨੇਤਿ ਜ੍ਞਾਨਂ ਰਿਸ੍ਟਂ, ਤਸ੍ਯ ਸਮ੍ਯਗ੍ਬੋਧਨਂ ਜ੍ਞਾਨਸਮ੍ਬੋਧਨਮ੍| ਮਰਣਪੂਰ੍ਵਜੈਰਿਤਿ ਮਰਣਪੂਰ੍ਵਭਾਵਿਭਿਃ| ਪੁਸ੍ਪਿਤਾ ਯਥਾ ਵਕ੍ਸਾਦਯੋ ਗਨ੍ਧਵਨ੍ਤੋ ਭਵਨ੍ਤਿ ਤਥਾ ਰਿਸ੍ਟਗਨ੍ਧਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਾ ਯੇ ਭਵਨ੍ਤਿ ਤੇ ਪੁਸ੍ਪਿਤਾਃ, ਤਾਨ੍ ਪੁਸ੍ਪਿਤਾਨ੍| ਬਹੁਵਿਧੈਰ੍ਲਿਙ੍ਗੈਰ੍ਬਹੂਨ੍ ਪੁਸ੍ਪਿਤਾਨਿਤਿ ਯੋਜਨਾ||੭||
Adhikarana 5 (8-16) · Śloka 17
ਨਾਨਾਪੁਸ੍ਪੋਪਮੋ ਗਨ੍ਧੋ ਯਸ੍ਯ ਭਾਤਿ ਦਿਵਾਨਿਸ਼ਮ੍|
ਪੁਸ੍ਪਿਤਸ੍ਯ ਵਨਸ੍ਯੇਵ ਨਾਨਾਦ੍ਰੁਮਲਤਾਵਤਃ||੮||
ਤਮਾਹੁਃ ਪੁਸ੍ਪਿਤਂ ਧੀਰਾ ਨਰਂ ਮਰਣਲਕ੍ਸਣੈਃ|
ਸ ਨਾ ਸਂਵਤ੍ਸਰਾਦ੍ਦੇਹਂ ਜਹਾਤੀਤਿ ਵਿਨਿਸ਼੍ਚਯਃ||੯||
ਏਵਮੇਕੈਕਸ਼ਃ ਪੁਸ੍ਪੈਰ੍ਯਸ੍ਯ ਗਨ੍ਧਃ ਸਮੋ ਭਵੇਤ੍|
ਇਸ੍ਟੈਰ੍ਵਾ ਯਦਿ ਵਾਨਿਸ੍ਟੈਃ ਸ ਚ ਪੁਸ੍ਪਿਤ ਉਚ੍ਯਤੇ||੧੦||
ਸਮਾਸੇਨਾਸ਼ੁਭਾਨ੍ ਗਨ੍ਧਾਨੇਕਤ੍ਵੇਨਾਥਵਾ ਪੁਨਃ|
ਆਜਿਘ੍ਰੇਦ੍ਯਸ੍ਯ ਗਾਤ੍ਰੇਸੁ ਤਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ ਪੁਸ੍ਪਿਤਂ ਭਿਸਕ੍||੧੧||
ਆਪ੍ਲੁਤਾਨਾਪ੍ਲੁਤੇ ਕਾਯੇ ਯਸ੍ਯ ਗਨ੍ਧਾਃ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਾਃ|
ਵ੍ਯਤ੍ਯਾਸੇਨਾਨਿਮਿਤ੍ਤਾਃ ਸ੍ਯੁਃ ਸ ਚ ਪੁਸ੍ਪਿਤ ਉਚ੍ਯਤੇ||੧੨||
ਤਦ੍ਯਥਾ- ਚਨ੍ਦਨਂ ਕੁਸ੍ਠਂ ਤਗਰਾਗੁਰੁਣੀ ਮਧੁ|
ਮਾਲ੍ਯਂ ਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸੇ ਚ ਮਤਾਨਿ ਕੁਣਪਾਨਿ ਚ||੧੩||
ਯੇ ਚਾਨ੍ਯੇ ਵਿਵਿਧਾਤ੍ਮਾਨੋ ਗਨ੍ਧਾ ਵਿਵਿਧਯੋਨਯਃ|
ਤੇਪ੍ਯਨੇਨਾਨੁਮਾਨੇਨ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਵਿਕਤਿਂ ਗਤਾਃ||੧੪||
ਇਦਂ ਚਾਪ੍ਯਤਿਦੇਸ਼ਾਰ੍ਥਂ ਲਕ੍ਸਣਂ ਗਨ੍ਧਸਂਸ਼੍ਰਯਮ੍|
ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮੋ ਯਦਭਿਜ੍ਞਾਯ ਭਿਸਙ੍ਮਰਣਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍||੧੫||
ਵਿਯੋਨਿਰ੍ਵਿਦੁਰੋ ਗਨ੍ਧੋ ਯਸ੍ਯ ਗਾਤ੍ਰੇਸੁ ਜਾਯਤੇ|
ਇਸ੍ਟੋ ਵਾ ਯਦਿ ਵਾਨਿਸ੍ਟੋ ਨ ਸ ਜੀਵਤਿ ਤਾਂ ਸਮਾਮ੍||੧੬||
ਏਤਾਵਦ੍ਗਨ੍ਧਵਿਜ੍ਞਾਨਂ,...|੧੭|
View original
नानापुष्पोपमो गन्धो यस्य भाति दिवानिशम्|
पुष्पितस्य वनस्येव नानाद्रुमलतावतः||८||
तमाहुः पुष्पितं धीरा नरं मरणलक्षणैः|
स ना संवत्सराद्देहं जहातीति विनिश्चयः||९||
एवमेकैकशः पुष्पैर्यस्य गन्धः समो भवेत्|
इष्टैर्वा यदि वाऽनिष्टैः स च पुष्पित उच्यते||१०||
समासेनाशुभान् गन्धानेकत्वेनाथवा पुनः|
आजिघ्रेद्यस्य गात्रेषु तं विद्यात् पुष्पितं भिषक्||११||
आप्लुतानाप्लुते काये यस्य गन्धाः शुभाशुभाः|
व्यत्यासेनानिमित्ताः स्युः स च पुष्पित उच्यते||१२||
तद्यथा- चन्दनं कुष्ठं तगरागुरुणी मधु|
माल्यं मूत्रपुरीषे च मृतानि कुणपानि च||१३||
ये चान्ये विविधात्मानो गन्धा विविधयोनयः|
तेऽप्यनेनानुमानेन विज्ञेया विकृतिं गताः||१४||
इदं चाप्यतिदेशार्थं लक्षणं गन्धसंश्रयम्|
वक्ष्यामो यदभिज्ञाय भिषङ्मरणमादिशेत्||१५||
वियोनिर्विदुरो गन्धो यस्य गात्रेषु जायते|
इष्टो वा यदि वाऽनिष्टो न स जीवति तां समाम्||१६||
एतावद्गन्धविज्ञानं,...|१७|
ਵਨਸ੍ਯੇਤ੍ਯੁਕ੍ਤੇਪਿ ਯਤ੍ ‘ਨਾਨਾਦ੍ਰੁਮਲਤਾਵਤਃ’ ਇਤਿ ਕਰੋਤਿ, ਤੇਨ ਭਿਨ੍ਨਜਾਤੀਯਂ ਵਨਂ ਗ੍ਰਾਹਯਤਿ; ਵਨਂ ਹਿ ਸ੍ਵਜਾਤੀਯਵਕ੍ਸਾਣਾਮਪਿਸ੍ਯਾਤ੍, ਯਥਾ- ਚਮ੍ਪਕਵਨਮਸ਼ੋਕਵਨਮਿਤ੍ਯਾਦਿ; ਨਾਨਾਤ੍ਵਂ ਚ ਪੁਸ੍ਪਾਣਾਮੇਕਜਾਤੀਯਾਨਾਮਪਿ ਕਲਿਕਾਦ੍ਯਵਸ੍ਥਾਭੇਦਾਦਪਿ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਾਧੁ ਵਿਸ਼ੇਸਣਂ- ਨਾਨਾਦ੍ਰੁਮਲਤਾਵਤ ਇਤਿ| ਮਰਣਲਕ੍ਸਣੈਰ੍ਯਥੋਕ੍ਤੈਰ੍ਗਨ੍ਧੈਸ੍ਤਂ ਪੁਸ੍ਪਿਤਮਾਹੁਰਿਤਿ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਸਂਵਤ੍ਸਰਾਦਿਤਿ ਸਂਵਤ੍ਸਰਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰੇ| ਏਵਮਿਤਿ ਦਿਵਾਨਿਸ਼ਮ੍| ਸਮਾਸੇਨੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਪੁਸ੍ਪਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤਸ਼ਵਾਦ੍ਯਸ਼ੁਭਗਨ੍ਧਯੋਗੇਨਾਪਿ ਪੁਸ੍ਪਿਤਤ੍ਵਂ, ‘ਪਰਿਭਾਸ੍ਯਤੇ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ; ਸਮਾਸੇਨੇਤਿ ਮੇਲਕੇਨ| ਆਪ੍ਲੁਤੇਤ੍ਯਾਦੌ ਆਪ੍ਲੁਤਾਨਾਪ੍ਲੁਤਵਿਸ਼ੇਸਵ੍ਯਤ੍ਯਾਸਃ, ਤਥਾ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਗਨ੍ਧਾਨਾਂ ਵ੍ਯਤ੍ਯਾਸਸ਼੍ਚ ਜ੍ਞੇਯਃ| ਪੁਸ੍ਪਿਤਤ੍ਵਾਭਿਧਾਨਂ ਚ ਯਤ੍ਰ ਯਤ੍ਰ, ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ਸਂਵਤ੍ਸਰਾਨ੍ਤਂ ਜੀਵਿਤਂ ਪੂਰ੍ਵਵਚਨਾਦ੍ਭਵਤਿ| ਤਦ੍ਯਥੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣ੍ਯਾਹ| ਮਤਾਨੀਤਿ ਮਾਨੁਸਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤਾਨਿ ਗਵਾਦੀਨਿ ਮਤਾਨਿ, ਕੁਣਪਾਨਿ ਤੁ ਮਾਨੁਸਸ਼ਰੀਰਾਣੀ| ਵਿਵਿਧਯੋਨਯ ਇਤ੍ਯਨੇਨ ਨਾਨਾਦ੍ਰਵ੍ਯਕਤਧੂਪਵਰ੍ਤ੍ਯਾਦਿਗਨ੍ਧਾਨ੍ ਗ੍ਰਾਹਯਤਿ; ਵਿਵਿਧਾਤ੍ਮਾਨ ਇਤ੍ਯਨੇਨ ਤੁ ਅਕਤ੍ਰਿਮਨਾਨਾਦ੍ਰਵ੍ਯਗਨ੍ਧਾ ਉਚ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਅਨੇਨਾਨੁਮਾਨੇਨੇਤਿ ‘ਆਪ੍ਲੁਤਾਨਾਪ੍ਲੁਤੇ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਗ੍ਰਨ੍ਥੋਕ੍ਤਰਿਸ੍ਟਾਨੁਸਾਰੇਣ| ਅਤਿਦੇਸ਼ਾਰ੍ਥਮਿਤਿ ਅਨੁਕ੍ਤਜ੍ਞਾਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਵਿਯੋਨਿਰਿਤਿ ਨਿਰ੍ਹੇਤੁਕਃ| ਵਿਦੂਰ ਇਤਿ ਸ੍ਥਾਯੀ||੮-੧੬||-
Adhikarana 6 (17-22) · Śloka 22
...ਰਸਜ੍ਞਾਨਮਤਃ ਪਰਮ੍|
ਆਤੁਰਾਣਾਂ ਸ਼ਰੀਰੇਸੁ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ਵਿਧਿਪੂਰ੍ਵਕਮ੍||੧੭||
ਯੋ ਰਸਃ ਪ੍ਰਕਤਿਸ੍ਥਾਨਾਂ ਨਰਾਣਾਂ ਦੇਹਸਮ੍ਭਵਃ|
ਸ ਏਸਾਂ ਚਰਮੇ ਕਾਲੇ ਵਿਕਾਰਂ ਭਜਤੇ ਦ੍ਵਯਮ੍||੧੮||
ਕਸ਼੍ਚਿਦੇਵਾਸ੍ਯਵੈਰਸ੍ਯਮਤ੍ਯਰ੍ਥਮੁਪਪਦ੍ਯਤੇ|
ਸ੍ਵਾਦੁਤ੍ਵਮਪਰਸ਼੍ਚਾਪਿ ਵਿਪੁਲਂ ਭਜਤੇ ਰਸਃ||੧੯||
ਤਮਨੇਨਾਨੁਮਾਨੇਨ ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਵਿਕਤਿਮਾਗਤਮ੍|
ਮਨੁਸ੍ਯੋ ਹਿ ਮਨੁਸ੍ਯਸ੍ਯ ਕਥਂ ਰਸਮਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍||੨੦||
ਮਕ੍ਸਿਕਾਸ਼੍ਚੈਵ ਯੂਕਾਸ਼੍ਚ ਦਂਸ਼ਾਸ਼੍ਚ ਮਸ਼ਕੈਃ ਸਹ|
ਵਿਰਸਾਦਪਸਰ੍ਪਨ੍ਤਿ ਜਨ੍ਤੋਃ ਕਾਯਾਨ੍ਮੁਮੂਰ੍ਸਤਃ||੨੧||
ਅਤ੍ਯਰ੍ਥਰਸਿਕਂ ਕਾਯਂ ਕਾਲਪਕ੍ਵਸ੍ਯ ਮਕ੍ਸਿਕਾਃ|
ਅਪਿ ਸ੍ਨਾਤਾਨੁਲਿਪ੍ਤਸ੍ਯ ਭਸ਼ਮਾਯਾਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ||੨੨||
View original
...रसज्ञानमतः परम्|
आतुराणां शरीरेषु वक्ष्यते विधिपूर्वकम्||१७||
यो रसः प्रकृतिस्थानां नराणां देहसम्भवः|
स एषां चरमे काले विकारं भजते द्वयम्||१८||
कश्चिदेवास्यवैरस्यमत्यर्थमुपपद्यते|
स्वादुत्वमपरश्चापि विपुलं भजते रसः||१९||
तमनेनानुमानेन विद्याद्विकृतिमागतम्|
मनुष्यो हि मनुष्यस्य कथं रसमवाप्नुयात्||२०||
मक्षिकाश्चैव यूकाश्च दंशाश्च मशकैः सह|
विरसादपसर्पन्ति जन्तोः कायान्मुमूर्षतः||२१||
अत्यर्थरसिकं कायं कालपक्वस्य मक्षिकाः|
अपि स्नातानुलिप्तस्य भृशमायान्ति सर्वशः||२२||
ਵੈਰਸ੍ਯਮਿਤਿ ਅਨਿਸ੍ਟਰਸਤਾਮ੍| ਕਥਮਿਤਿ ਆਕ੍ਸੇਪੇ; ਤੇਨ ਨ ਕਥਮਪੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਵਾਪ੍ਨੁਯਾਦਿਤਿ ਜਾਨੀਯਾਤ੍| ਅਤ੍ਯਰ੍ਥਰਸਿਕਮਿਤਿ ਅਤਿਸ੍ਵਾਦੁਰਸਮ੍| ਕਾਲਪਕ੍ਵਾਸ੍ਯੇਤਿ ਪੂਰ੍ਣਕਾਲਸ੍ਯ| ਸਰ੍ਵਸ਼ ਇਤਿ ਸਰ੍ਵਗਾਤ੍ਰੇਸੁ||੧੭-੨੨||
Adhikarana 7 (23) · Śloka 23
ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਲੋਕਃ- ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨ ਮਯੋਕ੍ਤਾਨਿ ਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ਰਸਗਨ੍ਧਯੋਃ|
ਪੁਸ੍ਪਿਤਸ੍ਯ ਨਰਸ੍ਯੈਤਤ੍ਫਲਂ ਮਰਣਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍||੨੩||
View original
तत्र श्लोकः- सामान्येन मयोक्तानि लिङ्गानि रसगन्धयोः|
पुष्पितस्य नरस्यैतत्फलं मरणमादिशेत्||२३||
ਸਙ੍ਗ੍ਰਹਸ਼੍ਲੋਕੇ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨ ਪੁਸ੍ਪਿਤਸ੍ਯੇਤਿ ਵਚਨਾਦ੍ਰਸਰਿਸ੍ਟੇਪਿ ਪੁਸ੍ਪਿਤਤ੍ਵਮਸ੍ਯ ਵਿਵਕ੍ਸਿਤਂ, ਤੇਨ ਰਸਰਿਸ੍ਟੇਪਿ ਸਂਵਤ੍ਸਰਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰੇ ਮਰਣਮਿਤਿ ਫਲਤਿ||੨੩||
Adhikarana puShpikA · Śloka 2
ਇਤ੍ਯਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਕਤੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਚਰਕਪ੍ਰਤਿਸਂਸ੍ਕਤੇ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਥਾਨੇ ਪੁਸ੍ਪਿਤਕਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਨਾਮ ਦ੍ਵਿਤੀਯੋਧ੍ਯਾਯਃ||੨||
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते इन्द्रियस्थाने पुष्पितकमिन्द्रियं नाम द्वितीयोऽध्यायः||२||
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਚਕ੍ਰਪਾਣਿਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਾਯੁਰ੍ਵੇਦਦੀਪਿਕਾਯਾਂ ਚਰਕਤਾਤ੍ਪਰ੍ਯਟੀਕਾਯਾਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਥਾਨੇ ਪੁਸ੍ਪਿਤਕਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਨਾਮ ਦ੍ਵਿਤੀਯੋਧ੍ਯਾਯਃ||੨||