Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤੋ ਦਨ੍ਤੀਦ੍ਰਵਨ੍ਤੀਕਲ੍ਪਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ||੧|| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹ ਭਗਵਾਨਾਤ੍ਰੇਯਃ||੨||
अथातो दन्तीद्रवन्तीकल्पं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
ਪਾਰਿਸ਼ੇਸ੍ਯਾਤ੍ ਦਨ੍ਤੀਦ੍ਰਵਨ੍ਤੀਕਲ੍ਪੋਭਿਧੀਯਤੇ||੧-੨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ਦਨ੍ਤ੍ਯੁਦੁਮ੍ਬਰਪਰ੍ਣੀ ਸ੍ਯਾਨ੍ਨਿਕੁਮ੍ਭੋਥ ਮੁਕੂਲਕਃ| ਦ੍ਰਵਨ੍ਤੀ ਨਾਮਤਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਾ ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧੀ ਮੂਸਿਕਾਹ੍ਵਯਾ||੩|| (ਤਥਾ ਮੂਸਿਕਪਰ੍ਣੀ ਚਾਪ੍ਯੁਪਚਿਤ੍ਰਾ ਚ ਸ਼ਮ੍ਬਰੀ| ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸੁਤਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦਨ੍ਤੀ ਰ(ਚ)ਣ੍ਡਾ ਚ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾ )|
दन्त्युदुम्बरपर्णी स्यान्निकुम्भोऽथ मुकूलकः| द्रवन्ती नामतश्चित्रा न्यग्रोधी मूषिकाह्वया||३|| (तथा मूषिकपर्णी चाप्युपचित्रा च शम्बरी| प्रत्यक्श्रेणी सुतश्रेणी दन्ती र(च)ण्डा च कीर्तिता )|
🔊 Audio coming soon
ਤਯੋਃ ਪਰ੍ਯਾਯਾਨਾਹ- ਦਨ੍ਤੀਤ੍ਯਾਦਿ||੩||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ਤਯੋਰ੍ਮੂਲਾਨਿ ਸਙ੍ਗਹ੍ਯ ਸ੍ਥਿਰਾਣਿ ਬਹਲਾਨਿ ਚ| ਹਸ੍ਤਿਦਨ੍ਤਪ੍ਰਕਾਰਾਣਿ ਸ਼੍ਯਾਵਤਾਮ੍ਰਾਣਿ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍||੪||
तयोर्मूलानि सङ्गृह्य स्थिराणि बहलानि च| हस्तिदन्तप्रकाराणि श्यावताम्राणि बुद्धिमान्||४||
🔊 Audio coming soon
ਸ੍ਥਿਰਾਣੀਤਿ ਸਾਰਭੂਤਾਨਿ| ਬਹਲਾਨੀਤਿ ਘਨਤ੍ਵਕ੍ਕਾਨਿ| ਹਸ੍ਤਿਦਨ੍ਤਪ੍ਰਕਾਰਾਣੀਤਿ ਅਨ੍ਤਪੂਰ੍ਵੋਪਚਿਤਾਨਿ| ਸ਼੍ਯਾਵਤਾਮ੍ਰਾਣੀਤਿ ਯਥਾਕ੍ਰਮੇਣ ਦਨ੍ਤ੍ਯਾਃ ਸ਼੍ਯਾਵਾਨਿ, ਦ੍ਰਵਨ੍ਤ੍ਯਾਸ੍ਤਾਮ੍ਰਾਣਿ||੪||
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ਪਿਪ੍ਪਲੀਮਧੁਲਿਪ੍ਤਾਨਿ ਸ੍ਵੇਦਯੇਨ੍ਮਤ੍ਕੁਸ਼ਾਨ੍ਤਰੇ| ਸ਼ੋਸਯੇਦਾਤਪੇਗ੍ਨ੍ਯਰ੍ਕੌ ਹਤੋ ਹ੍ਯੇਸਾਂ ਵਿਕਾਸ਼ਿਤਾਮ੍||੫||
पिप्पलीमधुलिप्तानि स्वेदयेन्मृत्कुशान्तरे| शोषयेदातपेऽग्न्यर्कौ हतो ह्येषां विकाशिताम्||५||
🔊 Audio coming soon
ਸ੍ਵੇਦਯੇਨ੍ਮਤ੍ਕੁਸ਼ਾਨ੍ਤਰ ਇਤਿ ਪਿਪ੍ਪਲੀਮਧੁਕਕਲ੍ਕਾਭ੍ਯਾਂ ਪਰਿਲਿਪ੍ਯ ਕੁਸ਼ੈਃ ਪਰਿਵੇਸ੍ਟ੍ਯ ਤਤੋ ਮਦਾਵਲਿਪ੍ਤਾਨਿ ਸ੍ਵੇਦਯੇਤ੍| ਅਗ੍ਨਿਸ੍ਵੇਦਾਤਪਸ਼ੋਸਣਫਲਮਾਹ- ਅਗ੍ਨ੍ਯਰ੍ਕੌ ਹਤੋ ਹ੍ਯੇਸਾਂ ਵਿਕਾਸ਼ਿਤਾਮਿਤਿ|- ਏਸਾਂ ਦਨ੍ਤੀਦ੍ਰਵਨ੍ਤੀਮੂਲਾਨਾਂ ਵਿਕਾਸ਼ਿਤਾਲਕ੍ਸਣਂ ਗੁਣਂ ਸ੍ਵੇਦੋਪਸ਼ੋਸਣਾਭ੍ਯਾਮਗ੍ਨ੍ਯਰ੍ਕੌ ਹਤਃ; ਤੇਨ ਨਾਤਿਦੋਸਾਣਿ ਦਨ੍ਤੀਦ੍ਰਵਨ੍ਤੀਮੂਲਾਨਿ ਸ੍ਯੁਰਿਤਿ ਭਾਵਃ||੫||
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਾਨ੍ਯਾਸ਼ੁਕਾਰੀਣਿ ਵਿਕਾਸ਼ੀਨਿ ਗੁਰੂਣਿ ਚ| ਵਿਲਾਯਯਨ੍ਤਿ ਦੋਸੌ ਦ੍ਵੌ ਮਾਰੁਤਂ ਕੋਪਯਨ੍ਤਿ ਚ||੬||
तीक्ष्णोष्णान्याशुकारीणि विकाशीनि गुरूणि च| विलाययन्ति दोषौ द्वौ मारुतं कोपयन्ति च||६||
🔊 Audio coming soon
ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਾਨੀਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਤੇਸਾਂ ਗੁਣਕਥਨਮ੍| ਦੋਸੌ ਦ੍ਵਾਵਿਤਿ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣੌ||੬||
Adhikarana 6 (7-14) · Śloka 14
ਦਧਿਤਕ੍ਰਸੁਰਾਮਣ੍ਡੈਃ ਪਿਣ੍ਡਮਕ੍ਸਸਮਂ ਤਯੋਃ| ਪ੍ਰਿਯਾਲਕੋਲਬਦਰਪੀਲੁਸ਼ੀਧੁਭਿਰੇਵ ਚ||੭|| ਪਿਬੇਦ੍ਗੁਲ੍ਮੋਦਰੀ ਦੋਸੈਰਭਿਖਿਨ੍ਨਸ਼੍ਚ ਯੋ ਨਰਃ| ਗੋਮਗਾਜਰਸੈਃ ਪਾਣ੍ਡੁਃ ਕਮਿਕੋਸ੍ਠੀ ਭਗਨ੍ਦਰੀ||੮|| ਤਯੋਃ ਕਲ੍ਕੇ ਕਸਾਯੇ ਚ ਦਸ਼ਮੂਲਰਸਾਯੁਤੇ| ਕਕ੍ਸ੍ਯਾਲਜੀਵਿਸਰ੍ਪੇਸੁ ਦਾਹੇ ਚ ਵਿਪਚੇਦ੍ਘਤਮ੍||੯|| ਤੈਲਂ ਮੇਹੇ ਚ ਗੁਲ੍ਮੇ ਚ ਸੋਦਾਵਰ੍ਤੇ ਕਫਾਨਿਲੇ| ਚਤੁਃਸ੍ਨੇਹਂ ਸ਼ਕਚ੍ਛੁਕ੍ਰਵਾਤਸਙ੍ਗਾਨਿਲਾਰ੍ਤਿਸੁ||੧੦|| ਰਸੇ ਦਨ੍ਤ੍ਯਜਸ਼ਙ੍ਗਯੋਸ਼੍ਚ ਗੁਡਕ੍ਸੌਦ੍ਰਘਤਾਨ੍ਵਿਤਃ| ਲੇਹਃ ਸਿਦ੍ਧੋ ਵਿਰੇਕਾਰ੍ਥੇ ਦਾਹਸਨ੍ਤਾਪਮੇਹਨੁਤ੍ ||੧੧|| ਵਾਤਤਰ੍ਸੇ ਜ੍ਵਰੇ ਪੈਤ੍ਤੇ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਸ ਏਵਾਜਗਨ੍ਧਯਾ| ਦਨ੍ਤੀਦ੍ਰਵਨ੍ਤ੍ਯੋਰ੍ਮੂਲਾਨਿ ਪਚੇਦਾਮਲਕੀਰਸੇ||੧੨|| ਤ੍ਰੀਂਸ੍ਤੁ ਤਸ੍ਯ ਕਸਾਯਸ੍ਯ ਭਾਗੌ ਦ੍ਵੌ ਫਾਣਿਤਸ੍ਯ ਚ| ਤਪ੍ਤੇ ਸਰ੍ਪਿਸਿ ਤੈਲੇ ਵਾ ਭਰ੍ਜਯੇਤ੍ਤਤ੍ਰ ਚਾਵਪੇਤ੍||੧੩|| ਕਲ੍ਕਂ ਦਨ੍ਤੀਦ੍ਰਵਨ੍ਤ੍ਯੋਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਯਾਮਾਦੀਨਾਂ ਚ ਭਾਗਸ਼ਃ| ਤਤ੍ਸਿਦ੍ਧਂ ਪ੍ਰਾਸ਼ਯੇਲ੍ਲੇਹਂ ਸੁਖਂ ਤੇਨ ਵਿਰਿਚ੍ਯਤੇ||੧੪||
दधितक्रसुरामण्डैः पिण्डमक्षसमं तयोः| प्रियालकोलबदरपीलुशीधुभिरेव च||७|| पिबेद्गुल्मोदरी दोषैरभिखिन्नश्च यो नरः| गोमृगाजरसैः पाण्डुः कृमिकोष्ठी भगन्दरी||८|| तयोः कल्के कषाये च दशमूलरसायुते| कक्ष्यालजीविसर्पेषु दाहे च विपचेद्घृतम्||९|| तैलं मेहे च गुल्मे च सोदावर्ते कफानिले| चतुःस्नेहं शकृच्छुक्रवातसङ्गानिलार्तिषु||१०|| रसे दन्त्यजशृङ्गयोश्च गुडक्षौद्रघृतान्वितः| लेहः सिद्धो विरेकार्थे दाहसन्तापमेहनुत् ||११|| वाततर्षे ज्वरे पैत्ते स्यात् स एवाजगन्धया| दन्तीद्रवन्त्योर्मूलानि पचेदामलकीरसे||१२|| त्रींस्तु तस्य कषायस्य भागौ द्वौ फाणितस्य च| तप्ते सर्पिषि तैले वा भर्जयेत्तत्र चावपेत्||१३|| कल्कं दन्तीद्रवन्त्योश्च श्यामादीनां च भागशः| तत्सिद्धं प्राशयेल्लेहं सुखं तेन विरिच्यते||१४||
🔊 Audio coming soon
ਦਧੀਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸਪ੍ਤਭਿਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ ਸਪ੍ਤਪ੍ਰਯੋਗਾਨਾਹ| ਸ਼ੀਧੁਸ਼ਬ੍ਦਃ ਪ੍ਰਿਯਾਲਾਦਿਭਿਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਭਿਃ ਪਥਕ੍ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਅਭਿਖਿਨ੍ਨ ਇਤਿ ਆਕ੍ਰਾਨ੍ਤਃ| ਗੋਮਗਾਜਰਸੈਰਿਤ੍ਯਤ੍ਰਾਪਿ ‘ਪਿਣ੍ਡਮਕ੍ਸਸਮਂ ਤਯੋਃ’ ਇਤ੍ਯਨੁਵਰ੍ਤਤੇ| ਅਤ੍ਰਾਪਿ ਗਵਾਦਿਰਸੈਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਸ੍ਤ੍ਰਯਃ ਪ੍ਰਯੋਗਾ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਤਯੋਰਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਤ੍ਰੀਨ੍ ਸ੍ਨੇਹਯੋਗਾਨਾਹ| ਅਨਯੋਃ ਕਲ੍ਕਕਸਾਯੇਣ ਦਸ਼ਮੂਲਰਸਤੁਲ੍ਯਭਾਗੇਨ ਘਤਂ ਪਚੇਦ੍ਵਿਸਰ੍ਪਾਦਿਸੁ, ਤੈਲਂ ਤੁ ਪੂਰ੍ਵਵਨ੍ਮੇਹਾਦਿਸੁ, ਚਤੁਃ ਸ੍ਨੇਹਂ ਤੁ ਸ਼ਕਚ੍ਛੁਕ੍ਰਵਾਤਸਙ੍ਗਾਦਿਸੁ| ਰਸੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਏਕੋ ਲੇਹਃ| ਵਾਤਤਰ੍ਸੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਦ੍ਵਿਤੀਯਃ| ਸ ਏਵਾਜਗਨ੍ਧਯੇਤ੍ਯਨੇਨ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਲੇਹੇ ਏਵਾਜਸ਼ਙ੍ਗੀਸ੍ਥਾਨੇਜਗਨ੍ਧਾਦਾਨਂ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਂ ਖ੍ਯਾਪਯਤਿ| ਦਨ੍ਤੀਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਤਤੀਯੋ ਲੇਹਃ| ਭਾਗਸ਼ ਇਤਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਭਾਗਗ੍ਰਹਣੇਨ| ਏਵਮੇਤਦਨ੍ਤੈਃ ਪ੍ਰਯੋਗੈਰਾਦ੍ਯਃ ਸੋਡਸ਼ਕੋ ਭਵੇਤ੍||੭-੧੪||
Adhikarana 7 (15-19) · Śloka 19
ਰਸੇ ਚ ਦਸ਼ਮੂਲਸ੍ਯ ਤਥਾ ਬੈਭੀਤਕੇ ਰਸੇ| ਹਰੀਤਕੀਰਸੇ ਚੈਵ ਲੇਹਾਨੇਵਂ ਪਚੇਤ੍ ਪਥਕ੍ ||੧੫|| ਤਯੋਰ੍ਬਿਲ੍ਵਸਮਂ ਚੂਰ੍ਣਂ ਤਦ੍ਰਸੇਨੇਵ ਭਾਵਿਤਮ੍| ਅਸਸ੍ਟੇ ਵਿਸ਼ਿ ਵਾਤੋਤ੍ਥੇ ਗੁਲ੍ਮੇ ਚਾਮ੍ਲਯੁਤਂ ਸ਼ੁਭਮ੍||੧੬|| ਪਾਟਯਿਤ੍ਵੇਕ੍ਸੁਕਾਣ੍ਡਂ ਵਾ ਕਲ੍ਕੇਨਾਲਿਪ੍ਯ ਚਾਨ੍ਤਰਾ| ਸ੍ਵੇਦਯਿਤ੍ਵਾ ਤਤਃ ਖਾਦੇਤ੍ ਸੁਖਂ ਤੇਨ ਵਿਰਿਚ੍ਯਤੇ||੧੭|| ਮੂਲਂ ਦਨ੍ਤੀਦ੍ਰਵਨ੍ਤ੍ਯੋਸ਼੍ਚ ਸਹ ਮੁਦ੍ਗੈਰ੍ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍| ਲਾਵਵਰ੍ਤੀਰਕਾਦ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਤੇ ਰਸਾਃ ਸ੍ਯੁਰ੍ਵਿਰੇਚਨੇ||੧੮|| ਤਯੋਰ੍ਵਾਪਿ ਕਸਾਯੇਣ ਯਵਾਗੂਂ ਜਾਙ੍ਗਲਂ ਰਸਮ੍| ਮਾਸਯੂਸਂ ਚ ਸਂਸ੍ਕਤ੍ਯ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਤੈਸ਼੍ਚ ਵਿਰਿਚ੍ਯਤੇ||੧੯||
रसे च दशमूलस्य तथा बैभीतके रसे| हरीतकीरसे चैव लेहानेवं पचेत् पृथक् ||१५|| तयोर्बिल्वसमं चूर्णं तद्रसेनेव भावितम्| असृष्टे विशि वातोत्थे गुल्मे चाम्लयुतं शुभम्||१६|| पाटयित्वेक्षुकाण्डं वा कल्केनालिप्य चान्तरा| स्वेदयित्वा ततः खादेत् सुखं तेन विरिच्यते||१७|| मूलं दन्तीद्रवन्त्योश्च सह मुद्गैर्विपाचयेत्| लाववर्तीरकाद्यैश्च ते रसाः स्युर्विरेचने||१८|| तयोर्वाऽपि कषायेण यवागूं जाङ्गलं रसम्| माषयूषं च संस्कृत्य दद्यात्तैश्च विरिच्यते||१९||
🔊 Audio coming soon
ਰਸੇ ਚੇਤ੍ਯਾਦੈ ਏਵਮਿਤ੍ਯਨੇਨ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਲੇਹਤ੍ਰਯਮਤਿਦਿਸ਼ਤਿ| ਤਯੋਰਿਤ੍ਯਾਦਿਕਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥਃ; ਤਯੋਰਿਤਿ ਦਨ੍ਤੀਦ੍ਰਵਨ੍ਤੀਮੂਲਯੋਃ| ਅਸਸ੍ਟੇ ਇਤਿ ਵਿਬਦ੍ਧੇ| ਪਾਟਯਿਤ੍ਵੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਪਞ੍ਚਮਃ| ਕਲ੍ਕੇਨਾਲਿਪ੍ਯ ਚਾਨ੍ਤਰੇਤਿ ਦਨ੍ਤੀਦ੍ਰਵਨ੍ਤੀਕਲ੍ਕੇਨ ਪਾਟਿਤੇਕ੍ਸੁਕਾਣ੍ਡਮਧ੍ਯੇ ਆਲਿਪ੍ਯ| ਮੂਲਂ ਦਨ੍ਤੀਤ੍ਯਾਦਿਨਾਸ੍ਟੌ ਕਤਾਕਤਰਸਾਨਾਹ| ਅਤ੍ਰ ਲਾਵਵਰ੍ਤੀਰਕਾਦਯਃ “ਲਾਵੋ ਵਰ੍ਤੀਰਕਸ਼੍ਚੈਵ ਵਾਰ੍ਤੀਕਃ ਸਕਪਿਞ੍ਜਲਃ| ਚਕੋਰਸ਼੍ਚੋਪਚਕ੍ਰਸ਼੍ਚ ਕਕੁਭੋ ਰਕ੍ਤਚਰ੍ਮਕਃ” (ਸੂ.ਅ.੨੭) ਇਤਿ ਗ੍ਰਨ੍ਥੇਨਾਸ੍ਟਾਵੁਕ੍ਤਾਃ; ਤੇਸਾਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਯੋਗਾਦਸ੍ਟੌ ਰਸਾ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਤਯੋਰ੍ਵਾਪੀਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਯਵਾਗੂਜਾਙ੍ਗਲਰਸਯੋਗਂ ਮਾਸਯੂਸਯੋਗਂ ਚਾਹ| ਏਵਮੇਤੈਰ੍ਦ੍ਰਵੈਃ ਪੂਰ੍ਵਯੋਗੈਸ਼੍ਚ ਮਿਲਿਤ੍ਵਾ ਦ੍ਵਿਤੀਯਃ ਸੋਡਸ਼ਕੋ ਭਵੇਤ੍||੧੫-੧੯||
Adhikarana 8 (20-35) · Śloka 35
ਤਤ੍ਕਸਾਯਾਤ੍ਤ੍ਰਯੋ ਭਾਗਾ ਦ੍ਵੌ ਸਿਤਾਯਾਸ੍ਤਥੈਵ ਚ| ਏਕੋ ਗੋਧੂਮਚੂਰ੍ਣਾਨਾਂ ਕਾਰ੍ਯਾ ਚੋਤ੍ਕਾਰਿਕਾ ਸ਼ੁਭਾ||੨੦|| ਮੋਦਕੋ ਵਾਸ੍ਯ ਕਲ੍ਪੇਨ ਕਾਰ੍ਯਸ੍ਤਚ੍ਚ ਵਿਰੇਚਨਮ੍| ਤਯੋਸ਼੍ਚਾਪਿ ਕਸਾਯੇਣ ਮਦ੍ਯਾਨ੍ਯਸ੍ਯੋਪਕਲ੍ਪਯੇਤ੍||੨੧|| ਦਨ੍ਤੀਕ੍ਵਾਥੇਨ ਚਾਲੋਡ੍ਯ ਦਨ੍ਤੀਤੈਲੇਨ ਸਾਧਿਤਾਨ੍| ਗੁਡਲਾਵਣਿਕਾਨ੍ ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਨ੍ ਵਿਵਿਧਾਨ੍ ਭਕ੍ਸਯੇਨ੍ਨਰਃ||੨੨|| ਦਨ੍ਤੀਂ ਦ੍ਰਵਨ੍ਤੀਂ ਮਰਿਚਂ ਯਵਾਨੀਮੁਪਕੁਞ੍ਚਿਕਾਮ੍| ਨਾਗਰਂ ਹੇਮਦੁਗ੍ਧਾਂ ਚ ਚਿਤ੍ਰਕਂ ਚੇਤਿ ਚੂਰ੍ਣਿਤਮ੍||੨੩|| ਸਪ੍ਤਾਹਂ ਭਾਵਯੇਨ੍ਮੂਤ੍ਰੇ ਗਵਾਂ ਪਾਣਿਤਲਂ ਤਤਃ| ਪਿਬੇਤ੍ਘਤੇਨ ਜੀਰ੍ਣੇ ਤੁ ਵਿਰਿਕ੍ਤਸ਼੍ਚਾਪਿ ਤਰ੍ਪਣਮ੍||੨੪|| ਸਰ੍ਵਰੋਗਹਰਂ ਮੁਖ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵੇਸ੍ਵਤੁਸੁ ਯੌਗਿਕਮ੍| ਚੂਰ੍ਣਂ ਤਦਨਪਾਯਿਤ੍ਵਾਦ੍ਬਾਲਵਦ੍ਧੇਸੁ ਪੂਜਿਤਮ੍||੨੫|| ਦੁਰ੍ਭਕ੍ਤਾਜੀਰ੍ਣਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਰ੍ਤਿਗੁਲ੍ਮਪ੍ਲੀਹੋਦਰੇਸੁ ਚ| ਗਣ੍ਡਮਾਲਾਸੁ ਵਾਤੇ ਚ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗੇ ਚ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ||੨੬|| ਪਲਂ ਚਿਤ੍ਰਕਦਨ੍ਤ੍ਯੋਸ਼੍ਚ ਹਰੀਤਕ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਵਿਂਸ਼ਤਿਃ| ਤ੍ਰਿਵਤ੍ਪਿਪ੍ਪਲਿਕਰ੍ਸੌ ਦ੍ਵੌ ਗੁਡਸ੍ਯਾਸ੍ਟਪਲੇਨ ਤਤ੍||੨੭|| ਵਿਨੀਯ ਮੋਦਕਾਨ੍ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਦਸ਼ੈਕਂ ਭਕ੍ਸਯੇਤ੍ਤਤਃ| ਉਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁ ਚ ਪਿਬੇਚ੍ਚਾਨੁ ਦਸ਼ਮੇ ਦਸ਼ਮੇਹ੍ਨਿ ਚ||੨੮|| ਏਤੇ ਨਿਸ੍ਪਰਿਹਾਰਾਃ ਸ੍ਯੁਃ ਸਰ੍ਵਰੋਗਨਿਬਰ੍ਹਣਾਃ| ਗ੍ਰਹਣੀਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਾਰ੍ਸ਼ਃਕਣ੍ਡੂਕੋਠਾਨਿਲਾਪਹਾਃ||੨੯|| ਦਨ੍ਤੀਦ੍ਵਿਪਲਨਿਰ੍ਯੂਹੋ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਰ੍ਧਪ੍ਰਸ੍ਥਸਾਧਿਤਃ | ਵਿਰੇਚਨਂ ਪਿਤ੍ਤਕਾਸੇ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗੇ ਚ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ||੩੦|| ਦਨ੍ਤੀਕਲ੍ਕਂ ਸਮਗੁਡਂ ਸ਼ੀਤਵਾਰਿਯੁਤਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਵਿਰੇਚਨਂ ਮੁਖ੍ਯਤਮਂ ਕਾਮਲਾਹਰਮੁਤ੍ਤਮਮ੍||੩੧|| ਸ਼੍ਯਾਮਾਦਨ੍ਤੀਰਸੇ ਗੌਡਃ ਪਿਪ੍ਪਲੀਫਲਚਿਤ੍ਰਕੈਃ| ਲਿਪ੍ਤੇਰਿਸ੍ਟੋਨਿਲਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪ੍ਲੀਹਪਾਣ੍ਡੂਦਰਾਪਹਃ||੩੨|| ਤਥਾ ਦਨ੍ਤੀਦ੍ਰਵਨ੍ਤ੍ਯੋਸ਼੍ਚ ਕਸਾਯੇ ਸਾਜਗਨ੍ਧਯੋਃ| ਗੌਡਃ ਕਾਰ੍ਯੋਜਸ਼ਙ੍ਗ੍ਯਾ ਵਾ ਸ ਵੈ ਸੁਖਵਿਰੇਚਨਃ||੩੩|| ਤਚ੍ਚੂਰ੍ਣਕ੍ਵਾਥਮਾਸਾਮ੍ਬੁਕਿਣ੍ਵਤੋਯਸਮੁਦ੍ਭਵਾ| ਮਦਿਰਾ ਕਫਗੁਲ੍ਮਾਲ੍ਪਵਹ੍ਨਿਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਕਟਿਗ੍ਰਹੇ||੩੪|| ਅਜਗਨ੍ਧਾਕਸਾਯੇਣ ਸੌਵੀਰਕਤੁਸੋਦਕੇ| ਸੁਰਾਕਮ੍ਪਿਲ੍ਲਕੇ ਯੋਗੌ ਲੋਧ੍ਰਵਚ੍ਚ ਤਯੋਃ ਸ੍ਮਤੌ||੩੫||
तत्कषायात्त्रयो भागा द्वौ सितायास्तथैव च| एको गोधूमचूर्णानां कार्या चोत्कारिका शुभा||२०|| मोदको वाऽस्य कल्पेन कार्यस्तच्च विरेचनम्| तयोश्चापि कषायेण मद्यान्यस्योपकल्पयेत्||२१|| दन्तीक्वाथेन चालोड्य दन्तीतैलेन साधितान्| गुडलावणिकान् भक्ष्यान् विविधान् भक्षयेन्नरः||२२|| दन्तीं द्रवन्तीं मरिचं यवानीमुपकुञ्चिकाम्| नागरं हेमदुग्धां च चित्रकं चेति चूर्णितम्||२३|| सप्ताहं भावयेन्मूत्रे गवां पाणितलं ततः| पिबेत्घृतेन जीर्णे तु विरिक्तश्चापि तर्पणम्||२४|| सर्वरोगहरं मुख्यं सर्वेष्वृतुषु यौगिकम्| चूर्णं तदनपायित्वाद्बालवृद्धेषु पूजितम्||२५|| दुर्भक्ताजीर्णपार्श्वार्तिगुल्मप्लीहोदरेषु च| गण्डमालासु वाते च पाण्डुरोगे च शस्यते||२६|| पलं चित्रकदन्त्योश्च हरीतक्याश्च विंशतिः| त्रिवृत्पिप्पलिकर्षौ द्वौ गुडस्याष्टपलेन तत्||२७|| विनीय मोदकान् कुर्याद्दशैकं भक्षयेत्ततः| उष्णाम्बु च पिबेच्चानु दशमे दशमेऽह्नि च||२८|| एते निष्परिहाराः स्युः सर्वरोगनिबर्हणाः| ग्रहणीपाण्डुरोगार्शःकण्डूकोठानिलापहाः||२९|| दन्तीद्विपलनिर्यूहो द्राक्षार्धप्रस्थसाधितः | विरेचनं पित्तकासे पाण्डुरोगे च शस्यते||३०|| दन्तीकल्कं समगुडं शीतवारियुतं पिबेत्| विरेचनं मुख्यतमं कामलाहरमुत्तमम्||३१|| श्यामादन्तीरसे गौडः पिप्पलीफलचित्रकैः| लिप्तेऽरिष्टोऽनिलश्लेष्मप्लीहपाण्डूदरापहः||३२|| तथा दन्तीद्रवन्त्योश्च कषाये साजगन्धयोः| गौडः कार्योऽऽजशृङ्ग्या वा स वै सुखविरेचनः||३३|| तच्चूर्णक्वाथमाषाम्बुकिण्वतोयसमुद्भवा| मदिरा कफगुल्माल्पवह्निपार्श्वकटिग्रहे||३४|| अजगन्धाकषायेण सौवीरकतुषोदके| सुराकम्पिल्लके योगौ लोध्रवच्च तयोः स्मृतौ||३५||
🔊 Audio coming soon
ਤਤ੍ਕਸਾਯਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਉਤ੍ਕਾਰਿਕਾਯੋਗਂ ਮੋਦਕਯੋਗਂ ਚਾਹ| ਤਤ੍ਕਸਾਯਾਦਿਤਿ ਦਨ੍ਤੀਦ੍ਰਵਨ੍ਤੀਕਸਾਯਾਤ੍| ਮੋਦਕਕਰਣੇਪਿ ਤਤ੍ਕਸਾਯਾਤ੍ਤ੍ਰਯੋ ਭਾਗਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿਵਿਧਾਨਮਨੁਵਰ੍ਤਤੇ| ਤਯੋਸ਼੍ਚਾਪਿ ਕਸਾਯੇਣ ਮਦ੍ਯਾਨੀਤਿ ਤਤੀਯਃ| ਦਨ੍ਤੀਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਭਕ੍ਸ੍ਯਯੋਗਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥਃ| ਦਨ੍ਤੀਂ ਦ੍ਰਵਨ੍ਤੀਂ ਮਰਿਚਮਿਤ੍ਯਾਦਿਕਃ ਪਞ੍ਚਮਃ| ਹੇਮਦੁਗ੍ਧਾ ਸ੍ਵਰ੍ਣਕ੍ਸੀਰੀ| ਚੂਰ੍ਣਿਤਮਿਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਪਿਬੇਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਪਲਮਿਤ੍ਯਾਦਿਕਃ ਸਸ੍ਠਃ| ਹਰੀਤਕ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਵਿਂਸ਼ਤਿਰਿਤਿ ਆਕਤਿਮਾਨੇਨ| ਅਯਂ ਯੋਗਸ੍ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ “ਅਗਸ੍ਤ੍ਯਮੋਦਕ” ਇਤਿ ਖ੍ਯਾਤਃ| ਦਨ੍ਤੀਦ੍ਵਿਪਲੇਤ੍ਯਾਦਿਕਃ ਸਪ੍ਤਮਃ| ਅਤ੍ਰ ਦਨ੍ਤੀਦ੍ਵਿਪਲਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਰ੍ਧਪ੍ਰਸ੍ਥਯੋਃ ਕ੍ਵਾਥਃ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਃ| ਦਨ੍ਤੀਕਲ੍ਕਮਿਤ੍ਯਾਦਿਕੋਸ੍ਟਮਃ| ਸ਼੍ਯਾਮੇਤ੍ਯਾਦਿਕੋ ਨਵਮਃ| ਗੌਡ ਇਤਿ ਗੁਡਪ੍ਰਕਤਿਕਃ| ਲਿਪ੍ਤੇ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਘਟੇ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਤਥਾ ਦਨ੍ਤੀਦ੍ਰਵਨ੍ਤ੍ਯੋਸ਼੍ਚੇਤ੍ਯਾਦਿਕੋ ਦਸ਼ਮਃ| ਤਥੇਤ੍ਯਨੇਨ ਪੂਰ੍ਵਯੋਗੋਕ੍ਤਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਦਿਘਟਾਵਲੇਪ ਅਤਿਦਿਸ਼੍ਯਤੇ| ਅਜਸ਼ਙ੍ਗ੍ਯਾ ਵੇਤ੍ਯਾਦਿਕ ਏਕਾਦਸ਼ਃ| ਤਥਾ ਅਜਸ਼ਙ੍ਗ੍ਯਾ ਦਨ੍ਤੀਦ੍ਰਵਨ੍ਤ੍ਯੋਸ਼੍ਚ ਕਸਾਯੇ ਗੌਡੋਰਿਸ੍ਟਃ ਕਾਰ੍ਯ ਇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਤਚ੍ਚੂਰ੍ਣੇਤ੍ਯਾਦਿਕੋ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਃ| ਅਤ੍ਰ ਤਯੋਰ੍ਦਨ੍ਤੀਦ੍ਰਵਨ੍ਤ੍ਯੋਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਕ੍ਵਾਥਾਭ੍ਯਾਂ ਤਥਾ ਮਾਸਾਮ੍ਬੁਨਾ ਕਿਣ੍ਵਕਰਣਪੂਰ੍ਵਕਂ ਯਾ ਸੁਰਾ ਕਤਾ ਤਤ੍ਸੁਰੋਦ੍ਭਵਾ ਮਦਿਰਾ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯੇਤਿ ਵਾਕ੍ਯਾਰ੍ਥਃ| ਅਜਗਨ੍ਧੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਯੋਗਦ੍ਵਯਮਾਹ| ਤਤ੍ਰਾਜਗਨ੍ਧਾਕਸਾਯੇਣ ਦਨ੍ਤੀਦ੍ਰਵਨ੍ਤੀਭ੍ਯਾਂ ਸੌਵੀਰਕਤੁਸੋਦਕੇ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯੇ| ਸੁਰੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾਪਰਂ ਯੋਗਦ੍ਵਯਮਾਹ| ਲੋਧ੍ਰਵਚ੍ਚ ਤਯੋਰਿਤਿ ਯਥਾ ਲੋਧ੍ਰਕਲ੍ਪੇਸੁ “ਸੁਰਾ ਲੋਧ੍ਰਕਸਾਯੇਣ” ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸੁਰਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ, ਤਥਾ “ਕਮ੍ਪਿਲ੍ਲਕਕਸਾਯੇਣ” (ਕ.ਅ.੯) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਕਮ੍ਪਿਲ੍ਲਕਯੋਗ ਉਕ੍ਤਃ, ਤਥਾ ਤਯੋਰਪਿ ਦਨ੍ਤੀਦ੍ਰਵਨ੍ਤ੍ਯੋਰ੍ਲੋਧ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਪ੍ਰਕ੍ਸੇਪਾਤ੍ ਸੁਰਾਯੋਗਃ ਸੌਵੀਰਕਤੁਸੋਦਕਵਿਧਾਨੇਨੈਵ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਃ| ਇਤਿ ਤਤੀਯਃ ਸੋਡਸ਼ਕਃ||੨੦-੩੫||
Adhikarana 9 (36-40) · Śloka 40
ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਲੋਕਾਃ- (ਦਧ੍ਯਾਦਿਸੁ ਤ੍ਰਯਃ ਪਞ੍ਚ ਪ੍ਰਿਯਾਲਾਦ੍ਯੈਸ੍ਤ੍ਰਯੋ ਰਸੇ| ਸ੍ਨੇਹੇਸੁ ਵੈ ਤ੍ਰਯੋ ਲੇਹ੍ਯਾਃ ਸਟ੍ ਚੂਰ੍ਣੇ ਤ੍ਵੇਕ ਏਵ ਚ||੩੬|| ਇਕ੍ਸਾਵੇਕਸ੍ਤਥਾ ਮੁਦ੍ਗਮਾਂਸਾਨਾਂ ਚ ਰਸਾਸ੍ਤ੍ਰਯਃ| ਯਵਾਗ੍ਵਾਦੌ ਤ੍ਰਯਸ਼੍ਚੈਵ ਉਕ੍ਤ ਉਤ੍ਕਾਰਿਕਾਵਿਧੌ||੩੭|| ਏਕਸ਼੍ਚ ਮੋਦਕੇ ਮਦ੍ਯੇ ਚੈਕਸ੍ਤਤ੍ਕ੍ਵਾਥਤੈਲਕੇ| ਚੂਰ੍ਣਮੇਕਂ ਪੁਨਸ਼੍ਚੈਕੋ ਮੋਦਕਃ ਪਞ੍ਚ ਚਾਸਵੇ||੩੮|| ਏਕਃ ਸੌਵੀਰਕੇਥੈਕੋ ਯੋਗਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤੁ ਤੁਸੋਦਕੇ| ਏਕਾ ਸੁਰੈਕਃ ਕਮ੍ਪਿਲ੍ਲੇ ਤਥਾ ਪਞ੍ਚ ਘਤੇ ਸ੍ਮਤਾਃ )||੩੯|| ਦਨ੍ਤੀਦ੍ਰਵਨ੍ਤੀਕਲ੍ਪੇਸ੍ਮਿਨ੍ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਃ ਸੋਡਸ਼ਕਾਸ੍ਤ੍ਰਯਃ| ਨਾਨਾਵਿਧਾਨਾਂ ਯੋਗਾਨਾਂ ਭਕ੍ਤਿਦੋਸਾਮਯਾਨ੍ਪ੍ਰਤਿ||੪੦||
तत्र श्लोकाः- (दध्यादिषु त्रयः पञ्च प्रियालाद्यैस्त्रयो रसे| स्नेहेषु वै त्रयो लेह्याः षट् चूर्णे त्वेक एव च||३६|| इक्षावेकस्तथा मुद्गमांसानां च रसास्त्रयः| यवाग्वादौ त्रयश्चैव उक्त उत्कारिकाविधौ||३७|| एकश्च मोदके मद्ये चैकस्तत्क्वाथतैलके| चूर्णमेकं पुनश्चैको मोदकः पञ्च चासवे||३८|| एकः सौवीरकेऽथैको योगः स्यात्तु तुषोदके| एका सुरैकः कम्पिल्ले तथा पञ्च घृते स्मृताः )||३९|| दन्तीद्रवन्तीकल्पेऽस्मिन् प्रोक्ताः षोडशकास्त्रयः| नानाविधानां योगानां भक्तिदोषामयान्प्रति||४०||
🔊 Audio coming soon
ਦਨ੍ਤੀਤ੍ਯਾਦ੍ਯਧ੍ਯਾਯਾਰ੍ਥਸਙ੍ਗ੍ਰਹੋ ਵ੍ਯਕ੍ਤ ਏਵ| ਭਕ੍ਤਿਦੋਸਾਮਯਾਨ੍ ਪ੍ਰਤਿ ਉਕ੍ਤਾਨਾਂ ਨਾਨਾਵਿਧਾਨਾਂ ਯੋਗਾਨਾਂ ਤ੍ਰਯਃ ਸੋਡਸ਼ਕਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਇਤਿ ਯੋਜਨਾ| ਭਕ੍ਤਿਃ ਇਚ੍ਛਾ||੩੬-੪੦||
Adhikarana 10 (41-42) · Śloka 42
ਤ੍ਰਿਸ਼ਤਂ ਪਞ੍ਚਪਞ੍ਚਾਸ਼ਦ੍ਯੋਗਾਨਾਂ ਵਮਨੇ ਸ੍ਮਤਮ੍| ਦ੍ਵੇ ਸ਼ਤੇ ਨਵਕਾਃ ਪਞ੍ਚ ਯੋਗਾਨਾਂ ਤੁ ਵਿਰੇਚਨੇ||੪੧|| ਊਰ੍ਧ੍ਵਾਨੁਲੋਮਭਾਗਾਨਾਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ਸ਼ਤਾਨਿ ਸਟ੍| ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਤਃ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਦਸ਼ ਪਞ੍ਚ ਚ||੪੨||
त्रिशतं पञ्चपञ्चाशद्योगानां वमने स्मृतम्| द्वे शते नवकाः पञ्च योगानां तु विरेचने||४१|| ऊर्ध्वानुलोमभागानामित्युक्तानि शतानि षट्| प्राधान्यतः समाश्रित्य द्रव्याणि दश पञ्च च||४२||
🔊 Audio coming soon
ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਕਲ੍ਪਸ੍ਥਾਨਾਰ੍ਥਸਙ੍ਗ੍ਰਹਮਾਹ- ਤ੍ਰਿਸ਼ਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ| ਤ੍ਰਿਸ਼ਤਂ ਪਞ੍ਚਪਞ੍ਚਾਸ਼ਦਿਤਿ ਪਞ੍ਚਪਞ੍ਚਾਸ਼ਦ੍ਯੋਗਾਧਿਕਂ ਤ੍ਰਿਸ਼ਤਮ੍| ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਤਃ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯੇਤਿ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯੇਨ ਮਦਨਫਲਾਦੀਨਿ ਦ੍ਰਵਨ੍ਤੀਪਰ੍ਯਨ੍ਤਾਨਿ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਯੋਗਵ੍ਯਪਦੇਸ਼ਤਯਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ||੪੧-੪੨||
Adhikarana 11 (43-44) · Śloka 44
ਭਵਨ੍ਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਯਦ੍ਧਿ ਯੇਨ ਪ੍ਰਧਾਨੇਨ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਸਮੁਪਸਜ੍ਯਤੇ| ਤਤ੍ਸਞ੍ਜ੍ਞਕਃ ਸ ਯੋਗੋ ਵੈ ਭਵਤੀਤਿ ਵਿਨਿਸ਼੍ਚਯਃ ||੪੩|| ਫਲਾਦੀਨਾਂ ਪ੍ਰਧਾਨਾਨਾਂ ਗੁਣਭੂਤਾਃ ਸੁਰਾਦਯਃ| ਤੇ ਹਿ ਤਾਨ੍ਯਨੁਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਮਨੁਜੇਨ੍ਦ੍ਰਮਿਵੇਤਰੇ||੪੪||
भवन्ति चात्र- यद्धि येन प्रधानेन द्रव्यं समुपसृज्यते| तत्सञ्ज्ञकः स योगो वै भवतीति विनिश्चयः ||४३|| फलादीनां प्रधानानां गुणभूताः सुरादयः| ते हि तान्यनुवर्तन्ते मनुजेन्द्रमिवेतरे||४४||
🔊 Audio coming soon
ਅਥਾਤ੍ਰ ਵਮਨਾਦਿਯੋਗੇਸੁ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਨ੍ਤਰਾਣਾਂ ਸੁਰਾਦੀਨਾਮਪਿ ਵਿਦ੍ਯਮਾਨਤ੍ਵਾਤ੍ ਕਥਂ ਮਦਨਫਲਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ਰਯਵਤ੍ਤ੍ਵੇਨੈਵਾਮੀ ਯੋਗਾ ਵ੍ਯਪਦਿਸ਼੍ਯਨ੍ਤ ਇਤ੍ਯਾਹ- ਯਦ੍ਧੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਦ੍ਯਪਿ ਮਦਨਾਦਿਭਿਃ ਸੁਰਾਦਿਭਿਸ਼੍ਚ ਮਿਲਿਤ੍ਵੈਵਾਮੀ ਯੋਗਾਃ ਕ੍ਰਿਯਨ੍ਤੇ, ਤਥਾਪਿ ਫਲਾਦੀਨਾਂ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਾਤ੍ ਫਲਾਦੀਨਾਂ ਯੋਗਾ ਏਤੇ ਇਤਿ ਵ੍ਯਪਦੇਸ਼ੋ ਭਵਤਿ, ਨ ਸੁਰਾਦਿਯੋਗਾ ਇਤਿ| ਗੁਣਭੂਤਾ ਇਤਿ ਅਪ੍ਰਧਾਨਭੂਤਾਃ | ਸੁਰਾਦੀਨਾਮਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯ ਏਵ ਹੇਤੁਮਾਹ- ਤੇ ਹਿ ਤਾਨ੍ਯਨੁਵਰ੍ਤਨ੍ਤ ਇਤਿ; ਸੁਰਾਦਯੋ ਹਿ ਮਦਨਾਦੀਨਿ ਵਮਨਵਿਰੇਚਨਪ੍ਰਕਾਰਕਾਰ੍ਯਾਨੁਗੁਣਤਯਾਪ੍ਰਤੀਘਾਤੇਨ ਚਾਨੁਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ||੪੩-੪੪||
Adhikarana 12 (45) · Śloka 45
ਵਿਰੁਦ੍ਧਵੀਰ੍ਯਮਪ੍ਯੇਸਾਂ ਪ੍ਰਧਾਨਾਨਾਮਬਾਧਕਮ੍| ਅਧਿਕਂ ਤੁਲ੍ਯਵੀਰ੍ਯੇ ਹਿ ਕ੍ਰਿਯਾਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਮਿਸ੍ਯਤੇ ||੪੫||
विरुद्धवीर्यमप्येषां प्रधानानामबाधकम्| अधिकं तुल्यवीर्ये हि क्रियासामर्थ्यमिष्यते ||४५||
🔊 Audio coming soon
ਨਨੁ ਯੇ ਤਾਵਦਨੁਗੁਣਾ ਮਦਨਾਦੀਨਾਂ ਤੇ ਗੁਣਭੂਤਾ ਭਵਨ੍ਤੁ, ਵਿਪਰੀਤਾ ਯੇ ਦਨ੍ਤ੍ਯਾ ਉਗ੍ਰਤਾਯਾ ਮਾਂਸਰਸਾਦਯਃ, ਤਥਾ ਏਲਾਦਯੋ ਹਦ੍ਯਤਯਾ ਵਮਨਪ੍ਰਤਿਕੂਲਾ ਮਦਨਾਦੀਨਾਂ ਤੇ ਕਥਂ ਗੁਣਭੂਤਾ ਇਤ੍ਯਾਹ- ਵਿਰੁਦ੍ਧਵੀਰ੍ਯਮਪ੍ਯੇਸਾਂ ਪ੍ਰਧਾਨਾਨਾਮਬਾਧਕਮਿਤਿ| ਵਿਰੁਦ੍ਧਵੀਰ੍ਯਮਪੀਤਿ ਵਿਰੇਚਨਰੂਪਕਾਰ੍ਯਾਪ੍ਰਬਾਧਕਤਯਾ ਗੁਣਭੂਤਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਯਦਿ ਹਿ ਵਿਰੁਦ੍ਧਵੀਰ੍ਯਂ ਗੁਣਭੂਤਂ ਨ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਤਦਾ ਮਦਨਾਦੀਨਾਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਪ੍ਰਤਿਹਨ੍ਯਾਤ੍; ਵਿਰੁਦ੍ਧਸ੍ਯਾਪਿ ਚ ਕਾਰ੍ਯਾਪ੍ਰਤੀਘਾਤੋਵਸ਼੍ਯਮਬਾਧਕਤ੍ਵਮੇਵੇਤਿ ਭਾਵਃ| ਵਿਪਰੀਤਸ੍ਯ ਕਾਰ੍ਯਾਬਾਧਨਰੂਪਂ ਸਾਹਾਯ੍ਯਮਭਿਧਾਯ ਤੁਲ੍ਯਵੀਰ੍ਯਸ੍ਯ ਕਾਰ੍ਯਮਾਹ- ਅਧਿਕਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤੁਲ੍ਯਵੀਰ੍ਯੇ ਸਂਯੁਕ੍ਤੇ ਸਤਿ ਕ੍ਰਿਯਾਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਮਧਿਕਂ ਭਵਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੪੫||
Adhikarana 13 (46) · Śloka 46
ਇਸ੍ਟਵਰ੍ਣਰਸਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਗਨ੍ਧਾਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਤਿ ਚਾਮਯਮ੍| ਅਤੋ ਵਿਰੁਦ੍ਧਵੀਰ੍ਯਾਣਾਂ ਪ੍ਰਯੋਗ ਇਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਮ੍||੪੬||
इष्टवर्णरसस्पर्शगन्धार्थं प्रति चामयम्| अतो विरुद्धवीर्याणां प्रयोग इति निश्चितम्||४६||
🔊 Audio coming soon
ਅਥ ਤੁਲ੍ਯਵੀਰ੍ਯਂ ਤਾਵਤ੍ ਕ੍ਰਿਯਾਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਾਧਿਕ੍ਯਕਾਰਕਂ , ਤੇਨ ਤਤ੍ਸਂਯੋਗੋਸ੍ਤੁ, ਵਿਰੁਦ੍ਧਵੀਰ੍ਯਸਂਯੋਗਾਸ੍ਤੁ ਕਿਮਰ੍ਥਂ ਕ੍ਰਿਯਨ੍ਤ ਇਤ੍ਯਾਹ- ਇਸ੍ਟੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਇਸ੍ਟਵਰ੍ਣਤ੍ਵਾਦਿਸਮ੍ਪਤ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਮ੍; ਅਤੋ ਮਦਨਫਲਾਦੇਰ੍ਵਿਰੁਦ੍ਧਵੀਰ੍ਯਾਣਾਂ ਪ੍ਰਯੋਗਸ੍ਤਥਾ ਵਿਰੁਦ੍ਧਾਮਯਂ ਚ ਪ੍ਰਤਿ ਵਿਰੁਦ੍ਧਵੀਰ੍ਯਾਣਾਂ ਪ੍ਰਯੋਗੋ ਵਮਨਵਿਰੇਚਨਹਰ੍ਤਵ੍ਯਾਮਯਵਿਸ਼ੇਸੇ ਯੌਗਿਕ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੪੬||
Adhikarana 14 (47) · Śloka 48
ਭੂਯਸ਼੍ਚੈਸਾਂ ਬਲਾਧਾਨਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਸ੍ਵਰਸਭਾਵਨੈਃ| ਸੁਭਾਵਿਤਂ ਹ੍ਯਲ੍ਪਮਪਿ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ਬਹੁਕਰ੍ਮਕਤ੍||੪੭|| ਸ੍ਵਰਸੈਸ੍ਤੁਲ੍ਯਵੀਰ੍ਯੈਰ੍ਵਾ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਭਾਵਯੇਤ੍|੪੮|
भूयश्चैषां बलाधानं कार्यं स्वरसभावनैः| सुभावितं ह्यल्पमपि द्रव्यं स्याद्बहुकर्मकृत्||४७|| स्वरसैस्तुल्यवीर्यैर्वा तस्माद्द्रव्याणि भावयेत्|४८|
🔊 Audio coming soon
ਅਥ ਮਦਨਫਲਾਦੀਨਾਂ ਵੀਰ੍ਯੋਤ੍ਕਰ੍ਸਾਦਿਕੇ ਵਿਧਿਮਾਹ- ਭੂਯਸ਼੍ਚੈਸਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤੁਲ੍ਯਵੀਰ੍ਯੈਰ੍ਵੇਤਿ ਤੁਲ੍ਯਵੀਰ੍ਯੈਃ ਸ੍ਵਰਸੈਃ ਕ੍ਵਾਥੈਰ੍ਵਾ||੪੭||-
Adhikarana 15 (48) · Śloka 49
ਅਲ੍ਪਸ੍ਯਾਪਿ ਮਹਾਰ੍ਥਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਭੂਤਸ੍ਯਾਲ੍ਪਕਰ੍ਮਤਾਮ੍||੪੮|| ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਸਂਯੋਗਵਿਸ਼੍ਲੇਸਕਾਲਸਂਸ੍ਕਾਰਯੁਕ੍ਤਿਭਿਃ|੪੯|
अल्पस्यापि महार्थत्वं प्रभूतस्याल्पकर्मताम्||४८|| कुर्यात् संयोगविश्लेषकालसंस्कारयुक्तिभिः|४९|
🔊 Audio coming soon
ਤੁਲ੍ਯਾਤੁਲ੍ਯਵੀਰ੍ਯਸਂਯੋਗਾਦਿਕਾਰ੍ਯਮਾਹ- ਅਲ੍ਪਸ੍ਯਾਪੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਤ੍ਰਾਲ੍ਪਮਾਤ੍ਰਸ੍ਯ ਸਮਾਨਵੀਰ੍ਯਸਂਯੋਗਾਨ੍ਮਹਾਰ੍ਥਤ੍ਵਂ ਭਵਤਿ, ਤਥਾ ਵਿਰੁਦ੍ਧਵੀਰ੍ਯਸਂਯੋਗਾਤ੍ ਪ੍ਰਭੂਤਮਾਤ੍ਰਸ੍ਯਾਪ੍ਯਲ੍ਪਕਰ੍ਮਤਾ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾ| ਇਯਂ ਚਾਲ੍ਪਕਰ੍ਮਕਤਾ ਪ੍ਰਭੂਤਭੇਸਜਸ੍ਯ ਦੀਪ੍ਤਿਕਾਰਣਕੋਸ੍ਠਵ੍ਯਾਪ੍ਤ੍ਯਾਦਿਪ੍ਰਯੋਜਨਾਤ੍ ਕ੍ਰਿਯਤੇ, ਤੇਨ ਨ ਨਿਸ੍ਪ੍ਰਯੋਜਨਾ| ਵਿਸ਼੍ਲੇਸਾਦਪ੍ਯਲ੍ਪਸ੍ਯ ਮਹਾਰ੍ਥਤ੍ਵਂ ਵਿਰੁਦ੍ਧਵੀਰ੍ਯਵਿਸ਼੍ਲੇਸਾਦ੍ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਂ; ਸਮਾਧਿਕਵਿਸ਼੍ਲੇਸਾਤ੍ਤੁ ਪ੍ਰਭੂਤਸ੍ਯਾਲ੍ਪਕਰ੍ਮਤਾ ਜ੍ਞੇਯਾ| ਏਵਂ ਸਂਸ੍ਕਾਰਾਦਪਿ ਸਮਾਨਾਸਮਾਨਗੁਣਾਨ੍ਮਹਾਰ੍ਥਤ੍ਵਮਲ੍ਪਕਰ੍ਮਤਾ ਵਾ ਯੁਕ੍ਤਾ| ਅਲ੍ਪਸ੍ਯਾਪਿ ਮਹਾਰ੍ਥਤ੍ਵਂ ਯਥਾ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੇਲ੍ਪਮਾਤ੍ਰਮਪਿ ਸ਼ੋਧਨਂ ਬਹੁਦੋਸਹਰਣਾਯ ਭਵਤਿ, ਤਦ੍ਵਿਪਰ੍ਯਯੇਣ ਪ੍ਰਭੂਤਸ੍ਯਾਲ੍ਪਕਰ੍ਮਤਾ ਉਦਾਹਰਣੀਯਾ||੪੮||-
Adhikarana 16 (49-50) · Śloka 50
ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਮਾਤ੍ਰਮੇਤਾਵਦ੍ਦ੍ਰਸ੍ਟਵ੍ਯਮਿਹ ਸਟ੍ਸ਼ਤਮ੍||੪੯|| ਸ੍ਵਬੁਦ੍ਧ੍ਯੈਵਂ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਕੋਟੀਰ੍ਵਾਪਿ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਯੇਤ੍| ਬਹੁਦ੍ਰਵ੍ਯਵਿਕਲ੍ਪਤ੍ਵਾਦ੍ਯੋਗਸਙ੍ਖ੍ਯਾ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ||੫੦||
प्रदेशमात्रमेतावद्द्रष्टव्यमिह षट्शतम्||४९|| स्वबुद्ध्यैवं सहस्राणि कोटीर्वाऽपि प्रकल्पयेत्| बहुद्रव्यविकल्पत्वाद्योगसङ्ख्या न विद्यते||५०||
🔊 Audio coming soon
ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ, ਉਕ੍ਤਪ੍ਰਯੋਗਸਟ੍ਸ਼ਤਬੀਜੇਨਾਨੁਕ੍ਤਪ੍ਰਯੋਗਕਲ੍ਪਨਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਏਕਦੇਸ਼ਃ| ਅਥ ਕਸ੍ਮਾਨ੍ਨਿਃਸ਼ੇਸੇਣ ਨੈਵ ਯੋਗਾ ਅਭਿਧੀਯਨ੍ਤ ਇਤ੍ਯਾਹ- ਬਹੁਦ੍ਰਵ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਸਙ੍ਖ੍ਯਤ੍ਵਾਨ੍ਨਿਃਸ਼ੇਸਾਨਭਿਧਾਨਮਿਤਿ ਭਾਵਃ||੪੯-੫੦||
Adhikarana 17 (51-52) · Śloka 53
ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮਧ੍ਯਮਦੂਨਾਂ ਤੁ ਤੇਸਾਂ ਸ਼ਣੁਤ ਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਸੁਖਂ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਂ ਮਹਾਵੇਗਮਸਕ੍ਤਂ ਯਤ੍ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ||੫੧|| ਨਾਤਿਗ੍ਲਾਨਿਕਰਂ ਪਾਯੌ ਹਦਯੇ ਨ ਚ ਰੁਕ੍ਕਰਮ੍| ਅਨ੍ਤਰਾਸ਼ਯਮਕ੍ਸਿਣ੍ਵਨ੍ ਕਤ੍ਸ੍ਨਂ ਦੋਸਂ ਨਿਰਸ੍ਯਤਿ||੫੨|| ਵਿਰੇਚਨਂ ਨਿਰੂਹੋ ਵਾ ਤਤ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮਿਤਿ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍|੫੩|
तीक्ष्णमध्यमृदूनां तु तेषां शृणुत लक्षणम्| सुखं क्षिप्रं महावेगमसक्तं यत् प्रवर्तते||५१|| नातिग्लानिकरं पायौ हृदये न च रुक्करम्| अन्तराशयमक्षिण्वन् कृत्स्नं दोषं निरस्यति||५२|| विरेचनं निरूहो वा तत्तीक्ष्णमिति निर्दिशेत्|५३|
🔊 Audio coming soon
ਅਥ ਵਮਨਵਿਰੇਚਨਾਨਾਂ ਤਦੁਪੋਦ੍ਘਾਤਾਚ੍ਚ ਨਿਰੂਹਾਣਾਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮਧ੍ਯਮਦੁਤਾਯਾ ਲਕ੍ਸਣਂ ਕਾਰਣਂ ਚਾਹ- ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸੁਖਮਿਤਿ ਦੁਃਖਮਕੁਰ੍ਵਨ੍| ਅਸਕ੍ਤਮਿਤਿ ਅਪ੍ਰਤਿਬਦ੍ਧਮ੍| ਨਾਤਿਗ੍ਲਾਨਿਕਰਂ ਪਾਯਾਵਿਤਿ ਵਿਰੇਚਨਸ੍ਯ ਨਿਰੂਹਸ੍ਯ ਚ, ਹਦਯੇ ਨ ਚ ਰੁਕ੍ਕਰਮਿਤਿ ਤੁ ਵਮਨਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਂ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਅਕ੍ਸਿਣ੍ਵਨ੍ਨਿਤਿ ਅਪੀਡਯਨ੍| ਵਿਰੇਚਨਮਿਤਿ ਵਮਨਂ ਵਿਰੇਚਨਂ ਚ; ਉਕ੍ਤਂ ਹਿ- ਉਭਯਂ ਹਿ ਸ਼ਰੀਰਦੋਸਮਲਵਿਰੇਚਨਾਦ੍ਵਿਰੇਚਨਸ਼ਬ੍ਦਂ ਲਭਤੇ (ਕ.ਅ.੧) ਇਤਿ||੫੧-੫੨||-
Adhikarana 18 (53-56) · Śloka 56
ਜਲਾਗ੍ਨਿਕੀਟੈਰਸ੍ਪਸ੍ਟਂ ਦੇਸ਼ਕਾਲਗੁਣਾਨ੍ਵਿਤਮ੍||੫੩|| ਈਸਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾਧਿਕੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਤੁਲ੍ਯਵੀਰ੍ਯੈਃ ਸੁਭਾਵਿਤਮ੍| ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦੋਪਪਨ੍ਨਸ੍ਯ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਤ੍ਵਂ ਯਾਤਿ ਭੇਸਜਮ੍||੫੪|| ਕਿਞ੍ਚਿਦੇਭਿਰ੍ਗੁਣੈਰ੍ਹੀਨਂ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤੈਰ੍ਮਾਤ੍ਰਯਾ ਤਥਾ| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਵਿਨ੍ਨਸ੍ਯ ਵਾ ਸਮ੍ਯਙ੍ਮਧ੍ਯਂ ਭਵਤਿ ਭੇਸਜਮ੍||੫੫|| ਮਨ੍ਦਵੀਰ੍ਯਂ ਵਿਰੂਕ੍ਸਸ੍ਯ ਹੀਨਮਾਤ੍ਰਂ ਤੁ ਭੇਸਜਮ੍| ਅਤੁਲ੍ਯਵੀਰ੍ਯੈਃ ਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਮਦੁ ਸ੍ਯਾਨ੍ਮਨ੍ਦਵੇਗਵਤ੍||੫੬||
जलाग्निकीटैरस्पृष्टं देशकालगुणान्वितम्||५३|| ईषन्मात्राधिकैर्युक्तं तुल्यवीर्यैः सुभावितम्| स्नेहस्वेदोपपन्नस्य तीक्ष्णत्वं याति भेषजम्||५४|| किञ्चिदेभिर्गुणैर्हीनं पूर्वोक्तैर्मात्रया तथा| स्निग्धस्विन्नस्य वा सम्यङ्मध्यं भवति भेषजम्||५५|| मन्दवीर्यं विरूक्षस्य हीनमात्रं तु भेषजम्| अतुल्यवीर्यैः संयुक्तं मृदु स्यान्मन्दवेगवत्||५६||
🔊 Audio coming soon
ਜਲਾਗ੍ਨੀਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਤ੍ਵੇ ਕਾਰਣਮਾਹ| ਦੇਸ਼ਕਾਲਗੁਣਾਨ੍ਵਿਤਮਿਤਿ ਅਨੁਗੁਣਦੇਸ਼ਕਾਲਪ੍ਰਾਪ੍ਤ੍ਯੋਤ੍ਕਸ੍ਟਗੁਣਵਤ੍| ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦੋਪਪਨ੍ਨਸ੍ਯੇਤਿ ਸੁਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਵਿਨ੍ਨਸ੍ਯ| ਕਿਞ੍ਚਿਦਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਮਧ੍ਯਸ੍ਯ ਵਮਨਾਦੇਃ ਕਾਰਣਲਕ੍ਸਣੇ ਆਹ| ਏਭਿਰ੍ਗੁਣੈਰਿਤ੍ਯਨੇਨ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਤ੍ਵਾਦਿ ਜਲਾਗ੍ਨਿਕੀਟਾਸ੍ਪਸ੍ਠਤ੍ਵਾਦਿ ਚ ਪ੍ਰਤ੍ਯਵਮਸ੍ਯਤੇ| ਮਨ੍ਦਵੀਰ੍ਯਮਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਮਦੂਨਾਂ ਲਕ੍ਸਣਂ ਕਾਰਣਂ ਚਾਹ| ਮਨ੍ਦਵੇਗਵਦਿਤਿ ਲਕ੍ਸਣਂ, ਸ਼ੇਸਂ ਤੁ ਕਾਰਣਮ੍||੫੩-੫੬||
Adhikarana 19 (57) · Śloka 57
ਅਕਤ੍ਸ੍ਨਦੋਸਹਰਣਾਦਸ਼ੁਦ੍ਧੀ ਤੇ ਬਲੀਯਸਾਮ੍| ਮਧ੍ਯਾਵਰਬਲਾਨਾਂ ਤੁ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯੇ ਸਿਦ੍ਧਿਮਿਚ੍ਛਤਾ||੫੭||
अकृत्स्नदोषहरणादशुद्धी ते बलीयसाम्| मध्यावरबलानां तु प्रयोज्ये सिद्धिमिच्छता||५७||
🔊 Audio coming soon
ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਦਿਸ਼ੁਦ੍ਧਿਵਿਸਯਾਵਚਾਰਣਾਰ੍ਥਮਾਹ- ਅਕਤ੍ਸ੍ਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤੇ ਮਧ੍ਯਾਲ੍ਪਸ਼ੁਦ੍ਧੀ ਬਲੀਯਸਾਂ ਪੁਰੁਸਾਣਾਂ ਕਤ੍ਸ੍ਨਦੋਸਂ ਯਸ੍ਮਾਨ੍ਨ ਨਿਰ੍ਹਰਤਃ, ਤਸ੍ਮਾਦਸ਼ੁਦ੍ਧੀ| ਅਕਤ੍ਸ੍ਨਦੋਸਹਰਣਾਦਿਤਿ ਹੇਤੁਵਰ੍ਣਨੇਨ ਯਦਾ ਬਲੀਯਸੋਲ੍ਪਦੋਸਤਯਾ ਕਤ੍ਸ੍ਨਦੋਸਹਰਣਕਾਰਿਕੇ ਮਧ੍ਯਾਲ੍ਪਸ਼ੁਦ੍ਧੀ ਭਵਤਃ, ਤਦਾ ਸਮ੍ਯਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਧੀ ਏਵ ਤੇ ਇਤਿ ਸੂਚਯਤਿ| ਮਧ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ ਮਧ੍ਯਬਲੇ ਮਧ੍ਯਾ, ਅਵਰਬਲੇ ਤੁ ਮਦ੍ਵੀ ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਃ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯੇਤਿ ਵਾਕ੍ਯਾਰ੍ਥਃ| ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਭਾਸਯਾ ਅਸਮ੍ਯਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਧੀ ਅਪਿ ਬਲਾਪੇਕ੍ਸਯਾ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯੇ, ਮਧ੍ਯਾਵਰੌ ਪ੍ਰਤਿ ਤਯੋਃ ਸਮ੍ਯਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਕਰ੍ਤਤ੍ਵਂ ਭਵਤੀਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ||੫੭||
Adhikarana 20 (58) · Śloka 58
ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋ ਮਧ੍ਯੋ ਮਦੁਰ੍ਵ੍ਯਾਧਿਃ ਸਰ੍ਵਮਧ੍ਯਾਲ੍ਪਲਕ੍ਸਣਃ| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਦੀਨਿ ਬਲਾਵੇਕ੍ਸੀ ਭੇਸਜਾਨ੍ਯੇਸੁ ਯੋਜਯੇਤ੍||੫੮||
तीक्ष्णो मध्यो मृदुर्व्याधिः सर्वमध्याल्पलक्षणः| तीक्ष्णादीनि बलावेक्षी भेषजान्येषु योजयेत्||५८||
🔊 Audio coming soon
ਵ੍ਯਾਧਿਤੀਕ੍ਸ੍ਣਤ੍ਵਾਦਿਵਿਭਾਗੇਨ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧੌ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਤ੍ਵਾਦਿਵਿਧਾਨਮਾਹ- ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋ ਮਧ੍ਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਰ੍ਵਮਧ੍ਯਾਲ੍ਪਲਕ੍ਸਣ ਇਤਿ ਯਥਾਸਙ੍ਖ੍ਯਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਦਿਵ੍ਯਾਧਿਲਕ੍ਸਣਂ; ਸਰ੍ਵਲਕ੍ਸਣਃ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਃ, ਮਧ੍ਯਲਕ੍ਸਣਃ ਮਧ੍ਯਃ, ਅਲ੍ਪਲਕ੍ਸਣਃ ਮਦੁਰ੍ਵ੍ਯਾਧਿਃ| ਬਲਾਵੇਕ੍ਸੀਤ੍ਯਨੇਨ ਵ੍ਯਾਧੇਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਤ੍ਵੇ ਯਦਿ ਬਲਂ ਮਹਦ੍ਭਵਤਿ ਤਦੈਵ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਸ਼ੋਧਨਂ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮਿਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ||੫੮||
Adhikarana 21 (59) · Śloka 59
ਦੇਯਂ ਤ੍ਵਨਿਰ੍ਹਤੇ ਪੂਰ੍ਵਂ ਪੀਤੇ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ| ਭੇਸਜਂ ਵਮਨਾਰ੍ਥੀਯਂ ਪ੍ਰਾਯ ਆਪਿਤ੍ਤਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍||੫੯||
देयं त्वनिर्हृते पूर्वं पीते पश्चात् पुनः पुनः| भेषजं वमनार्थीयं प्राय आपित्तदर्शनात्||५९||
🔊 Audio coming soon
ਵਮਨੇ ਕ੍ਰਿਯਮਾਣੇਵਸ੍ਥਾਵਿਸ਼ੇਸਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮਾਹ- ਦੇਯਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਵਂ ਪੀਤੇ ਵਮਨੇ ਸਤਿ ਅਨਿਰ੍ਹਤੇ ਦੋਸੇ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ ਪੁਨਃ ਪੁਨਰ੍ਵਮਨਾਰ੍ਥੀਯਂ ਭੇਸਜਂ ਦੇਯਮ੍| ਆਪਿਤ੍ਤਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦਿਤਿ ਯਾਵਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਂ ਨ ਦਸ਼੍ਯਤੇ ਤਾਵਤ੍ ਪੁਨਃ ਪੁਨਰ੍ਵਮਨਂ ਦੇਯਮ੍| ਵਮਨਂ ਹਿ ਪਿਤ੍ਤਾਨ੍ਤਤਯਾ ਸਮ੍ਯਗ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ| ਉਕ੍ਤਂ ਹਿ- “ਪਿਤ੍ਤਾਨ੍ਤਮਿਸ੍ਟਂ ਵਮਨਂ ਵਿਰੇਕਾਦਰ੍ਧਂ” (ਸਿ.ਅ.੧) ਇਤਿ||੫੯||
Adhikarana 22 (60) · Śloka 60
ਬਲਤ੍ਰੈਵਿਧ੍ਯਮਾਲਕ੍ਸ੍ਯ ਦੋਸਾਣਾਮਾਤੁਰਸ੍ਯ ਚ| ਪੁਨਃ ਪ੍ਰਦਦ੍ਯਾਦ੍ਭੈਸਜ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਸ਼ੋ ਵਾ ਵਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍||੬੦||
बलत्रैविध्यमालक्ष्य दोषाणामातुरस्य च| पुनः प्रदद्याद्भैषज्यं सर्वशो वा विवर्जयेत्||६०||
🔊 Audio coming soon
ਪੁਨਃ ਪੁਨਰ੍ਭੈਸਜ੍ਯਪ੍ਰਯੋਗਸ੍ਯਾਪਵਾਦਵਿਸਯਮੁਚਿਤਵਿਸਯਂ ਚ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਬਲੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਬਲਵਤਿ ਦੋਸੇ ਪੁਰੁਸੇਪਿ ਪੁਨਃ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਂ ਭੈਸਜ੍ਯਂ, ਹੀਨਬਲੇ ਦੋਸੇ ਪੁਰੁਸੇ ਚ ਸਰ੍ਵਸ਼ੋ ਵਾ ਭੇਸਜਂ ਸ਼ੋਧਨਾਰ੍ਥਂ ਵਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍, ਸ਼ੋਧਨਂ ਨ ਕੁਰ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਵਾਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਚ ਮਧ੍ਯਮਬਲੇ ਪੁਰੁਸੇ ਦੋਸੇ ਚ ਨ ਸਰ੍ਵਥਾ ਵਿਵਰ੍ਜਨੇਨੈਕਵਾਰਪ੍ਰਯੋਗਂ ਸ਼ੋਧਨਸ੍ਯ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ||੬੦||
Adhikarana 23 (61) · Śloka 61
ਨਿਰ੍ਹਤੇ ਵਾਪਿ ਜੀਰ੍ਣੇ ਵਾ ਦੋਸਨਿਰ੍ਹਰਣੇ ਬੁਧਃ| ਭੇਸਜੇਨ੍ਯਤ੍ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਯਨ੍ਸਿਦ੍ਧਿਮੁਤ੍ਤਮਾਮ੍||੬੧||
निर्हृते वाऽपि जीर्णे वा दोषनिर्हरणे बुधः| भेषजेऽन्यत्प्रयुञ्जीत प्रार्थयन्सिद्धिमुत्तमाम्||६१||
🔊 Audio coming soon
ਨਿਰ੍ਹਤੇ ਇਤ੍ਯਾਦੌ ਦੋਸਨਿਰ੍ਹਰਣੇ ਇਤਿ ਦੋਸਨਿਰ੍ਹਰਣਕਪ੍ਰਯੋਜਨੇ ਭੇਸਜੇ| ਨਿਰ੍ਹਤੇ ਇਤਿ ਦੋਸਮਨਿਰ੍ਹਤ੍ਯੈਵ ਨਿਰ੍ਗਤੇ| ਜੀਰ੍ਣੇ ਵੇਤਿ ਯੇਨ ਵਮਨਮਧਿਕਤ੍ਯੈਤਦੁਚ੍ਯਤੇ, ਤੇਨ ਵਮਨਸ੍ਯ ਪਾਕਕਾਲਾਪ੍ਰਤੀਕ੍ਸੈਵੇਤਿ ‘ਅਪਕ੍ਵਂ ਵਮਨਂ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਮ੍| ਜੀਰ੍ਣਸਦਸ਼ਤਾ ਚ ਵਮਨਸ੍ਯ ਕ੍ਸੋਭਾਕਰ੍ਤਤਯਾ ਪਾਕੋਨ੍ਮੁਖਤਯਾ ਚ ਜ੍ਞੇਯਾ| ਅਨ੍ਯਤ੍ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤੇਤਿ ਵਮਨਾਰ੍ਥਭੇਸਜਪਾਨਾਨਨ੍ਤਰਂ ਤਦਹਰੇਵ ਦਦ੍ਯਾਤ੍||੬੧||
Adhikarana 24 (62) · Śloka 62
ਅਪਕ੍ਵਂ ਵਮਨਂ ਦੋਸਂ ਪਚ੍ਯਮਾਨਂ ਵਿਰੇਚਨਮ੍| ਨਿਰ੍ਹਰੇਦ੍ਵਮਨਸ੍ਯਾਤਃ ਪਾਕਂ ਨ ਪ੍ਰਤਿਪਾਲਯੇਤ੍||੬੨||
अपक्वं वमनं दोषं पच्यमानं विरेचनम्| निर्हरेद्वमनस्यातः पाकं न प्रतिपालयेत्||६२||
🔊 Audio coming soon
ਵਮਨਪ੍ਰਯੋਗੇਸ੍ਵਯੋਗਪ੍ਰਤੀਕਾਰਾਰ੍ਥਂ ਭੇਸਜਾਨ੍ਤਰਪ੍ਰਯੋਗੇ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯੇ ਪਾਕਕਾਲਾਪ੍ਰਤੀਕ੍ਸਣਂ ਸੋਪਪਤ੍ਤਿਕਮਾਹ- ਅਪਕ੍ਵਮਿਤ੍ਯਾਦਿ||੬੨||
Adhikarana 25 (63) · Śloka 63
ਪੀਤੇ ਪ੍ਰਸ੍ਰਂਸਨੇ ਦੋਸਾਨ੍ਨ ਨਿਰ੍ਹਤ੍ਯ ਜਰਾਂ ਗਤੇ| ਵਮਿਤੇ ਚੌਸਧੇ ਧੀਰਃ ਪਾਯਯੇਦੌਸਧਂ ਪੁਨਃ||੬੩||
पीते प्रस्रंसने दोषान्न निर्हत्य जरां गते| वमिते चौषधे धीरः पाययेदौषधं पुनः||६३||
🔊 Audio coming soon
ਵਮਨੇ ਆਵਸ਼੍ਯਕਂ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮਭਿਧਾਯ ਵਿਰੇਚਨੇਪ੍ਯਾਹ- ਪੀਤੇ ਪ੍ਰਸ੍ਰਂਸਨੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਮਿਤੇ ਚੌਸਧੇ ਇਤਿ ਵਿਰੇਚਨੌਸਧਮਾਤ੍ਰੇ ਵਮਿਤੇ| ਪੁਨਰਿਤਿ ਤਦਹਰੇਵ||੬੩||
Adhikarana 26 (64-65) · Śloka 65
ਦੀਪ੍ਤਾਗ੍ਨਿਂ ਬਹੁਦੋਸਂ ਤੁ ਦਢਸ੍ਨੇਹਗੁਣਂ ਨਰਮ੍| ਦੁਃਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਤਦਹਰ੍ਭੁਕ੍ਤਂ ਸ਼੍ਵੋਭੂਤੇ ਪਾਯਯੇਤ੍ ਪੁਨਃ||੬੪|| ਦੁਰ੍ਬਲੋ ਬਹੁਦੋਸਸ਼੍ਚ ਦੋਸਪਾਕੇਨ ਯੋ ਨਰਃ| ਵਿਰਿਚ੍ਯਤੇ ਸ਼ਨੈਰ੍ਭੋਜ੍ਯੈਰ੍ਭੂਯਸ੍ਤਮਨੁਸਾਰਯੇਤ੍ ||੬੫||
दीप्ताग्निं बहुदोषं तु दृढस्नेहगुणं नरम्| दुःशुद्धं तदहर्भुक्तं श्वोभूते पाययेत् पुनः||६४|| दुर्बलो बहुदोषश्च दोषपाकेन यो नरः| विरिच्यते शनैर्भोज्यैर्भूयस्तमनुसारयेत् ||६५||
🔊 Audio coming soon
ਵਿਰੇਚਨੇਨ ਸ੍ਤੋਕਦੋਸਹਰਣੇ ਸਤਿ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮਾਹ- ਦੀਪ੍ਤਾਗ੍ਨਿਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਦਢਸ੍ਨੇਹਗੁਣਮਿਤ੍ਯਨੇਨ ਸ੍ਨੇਹਲਕ੍ਸਣੋ ਗੁਣੋ ਦੇਹੇ ਯਦਾ ਦਢੋ ਨਾਸ੍ਤਿ ਤਦਾਸ੍ਯ ਭੇਸਜਂ ਨ ਦਾਤਵ੍ਯਂ, ਕਿਨ੍ਤੁ ਸ੍ਨੇਹ ਏਵ ਤਾਵਤ੍ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਃ; ਅਸਮ੍ਯਕ੍ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੇ ਹਿ ਪੁਨਰਪਿ ਕ੍ਰਿਯਮਾਣਂ ਵਿਰੇਚਨਮਸਮ੍ਯਗ੍ਯੋਗਾਯੈਵ ਭਵਤਿ| ਦੁਃਸ਼ੁਦ੍ਧਮਿਤਿ ਅਯੋਗੇਨਾਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਮ੍ | ਸ਼੍ਵੋਭੂਤੇ, ਦਿਨਾਨ੍ਤਰੇ ਭੂਤੇ, ਕਿਂਵਾ ‘ਸ਼੍ਵੋ ਭੂਯਃ’ ਇਤਿ ਪਾਠਃ| ਦੋਸਪਾਕੇਨੇਤਿ ਪਕ੍ਵਦੋਸੇਵਿਬਦ੍ਧਤ੍ਵਾਦ੍ਬਹੁਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਸ਼ਨੈਰ੍ਵਿਰਿਚ੍ਯਤੇ| ਭੋਜ੍ਯੈਰਿਤਿ ਅਨੁਲੋਮਨੈਃ| ਅਤ੍ਰ ਚ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਦੋਸੇਤਿਯੋਗਭਯਾਨ੍ਨ ਪੁਨਰ੍ਵਿਰੇਚਨਪ੍ਰਯੋਗਮਨੁਜਾਨੀਤੇ||੬੪-੬੫||
Adhikarana 27 (66) · Śloka 66
ਵਮਨੈਸ਼੍ਚ ਵਿਰੇਕੈਸ਼੍ਚ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਯਾਪ੍ਰਮਾਣਤਃ | ਭੋਜਨਾਨ੍ਤਰਪਾਨਾਭ੍ਯਾਂ ਦੋਸਸ਼ੇਸਂ ਸ਼ਮਂ ਨਯੇਤ੍||੬੬||
वमनैश्च विरेकैश्च विशुद्धस्याप्रमाणतः | भोजनान्तरपानाभ्यां दोषशेषं शमं नयेत्||६६||
🔊 Audio coming soon
ਵਮਨਵਿਰੇਚਨਾਭ੍ਯਾਂ ਕਿਞ੍ਚਿਚ੍ਛੇਸੀਕਤਦੋਸਪ੍ਰਤੀਕਾਰਾਰ੍ਥਮਾਹ- ਵਮਨੈਸ਼੍ਚੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਤ੍ਰ ਬਹੁਵਚਨਂ ਵੇਗਬਹੁਤ੍ਵਾਪੇਕ੍ਸਯਾ| ਅਪ੍ਰਮਾਣਤ ਇਤਿ ਨ ਨਿਃਸ਼ੇਸੇਣ| ਤਤ੍ਰ ਭੋਜਨਂ ਪਾਚਨਂ ਯਵਾਗ੍ਵਾਦਿਭੋਜਨਮ੍| ਅਨ੍ਤਰਪਾਨਂ ਕਸਾਯਪਾਨਮ੍| ਯੇ ਤੁ ‘ਪ੍ਰਮਾਣਤਃ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਤੇ ਸਮ੍ਯਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਵਪਿ ਕੋਸ੍ਠੋਪਲੇਪਕਦੋਸਪ੍ਰਸ਼ਮਨਾਰ੍ਥਂ ਭੋਜਨਾਨ੍ਤਰਪਾਨਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ||੬੬||
Adhikarana 28 (67) · Śloka 67
ਦੁਰ੍ਬਲਂ ਸ਼ੋਧਿਤਂ ਪੂਰ੍ਵਮਲ੍ਪਦੋਸਂ ਚ ਮਾਨਵਮ੍| ਅਪਰਿਜ੍ਞਾਤਕੋਸ੍ਠਂ ਚ ਪਾਯਯੇਤੌਸਧਂ ਮਦੁ||੬੭||
दुर्बलं शोधितं पूर्वमल्पदोषं च मानवम्| अपरिज्ञातकोष्ठं च पाययेतौषधं मृदु||६७||
🔊 Audio coming soon
ਮਦੁਸ਼ੋਧਨੋਪਪਾਦਨੀਯਮਾਹ- ਦੁਰ੍ਬਲਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ੋਧਿਤਂ ਪੂਰ੍ਵਮਿਤਿ ਪੂਰ੍ਵਸ਼ੋਧਿਤਸ੍ਯ ਦੁਰ੍ਬਲਤਯਾ ਮਦੁ ਭੇਸਜਂ ਦੇਯਂ, ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੇਨ ਹਿ ਬਲਭ੍ਰਂਸ਼ੋਤਿਯੋਗਸ਼੍ਚ ਸ੍ਯਾਤ੍||੬੭||
Adhikarana 29 (68) · Śloka 68
ਸ਼੍ਰੇਯੋ ਮਦ੍ਵਸਕਤ੍ਪੀਤਮਲ੍ਪਬਾਧਂ ਨਿਰਤ੍ਯਯਮ੍| ਨ ਚਾਤਿਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਯਤ੍ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਂ ਜਨਯੇਤ੍ਪ੍ਰਾਣਸਂਸ਼ਯਮ੍||੬੮||
श्रेयो मृद्वसकृत्पीतमल्पबाधं निरत्ययम्| न चातितीक्ष्णं यत् क्षिप्रं जनयेत्प्राणसंशयम्||६८||
🔊 Audio coming soon
ਮਦੁਭੇਸਜਪ੍ਰਯੋਗੋਪਪਤ੍ਤਿਮਾਹ- ਸ਼੍ਰੇਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਸਕਤ੍ਪੀਤਮਿਤਿ ਅਸਕਤ੍ਪੀਤਮਲ੍ਪਬਾਧਂ ਭਵਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸ਼੍ਰੇਯ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੇਯਸ੍ਤ੍ਵਂ ਚਾਸ੍ਯਾਤਿਵ੍ਯਾਪਤ੍ਤਿਕਰਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਪੇਕ੍ਸਯਾ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਨ ਚਾਤਿਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮਿਤਿ ਨ ਚਾਤਿਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਦੁਰ੍ਬਲਾਦੀਨਾਂ ਦੇਯਂ; ਯਸ੍ਮਾਦਤਿਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਦੁਰ੍ਬਲਾਦੀਨ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਂ ਪ੍ਰਾਣਸਂਸ਼ਯਂ ਜਨਯੇਤ੍||੬੮||
Adhikarana 30 (69) · Śloka 69
ਦੁਰ੍ਬਲੋਪਿ ਮਹਾਦੋਸੋ ਵਿਰੇਚ੍ਯੋ ਬਹੁਸ਼ੋਲ੍ਪਸ਼ਃ| ਮਦੁਭਿਰ੍ਭੇਸਜੈਰ੍ਦੋਸਾ ਹਨ੍ਯੁਰ੍ਹ੍ਯੇਨਮਨਿਰ੍ਹਤਾਃ||੬੯||
दुर्बलोऽपि महादोषो विरेच्यो बहुशोऽल्पशः| मृदुभिर्भेषजैर्दोषा हन्युर्ह्येनमनिर्हृताः||६९||
🔊 Audio coming soon
ਦੁਰ੍ਬਲੇ ਬਹੁਦੋਸੇ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮਾਹ- ਦੁਰ੍ਬਲੋਪੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਬਹੁਸ਼ੋਲ੍ਪਸ਼ ਇਤਿ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ ਸ੍ਤੋਕਮਾਤ੍ਰਯਾ| ਏਵਮ੍ਭੂਤਾਨਾਂ ਮਹਾਦੋਸਨਿਰ੍ਹਰਣੇ ਹੇਤੁਮਾਹ- ਦੋਸਾ ਹਨ੍ਯੁਰ੍ਹ੍ਯੇਨਮਨਿਰ੍ਹਤਾ ਇਤਿ||੬੯||
Adhikarana 31 (70-72) · Śloka 72
ਯਸ੍ਯੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਕਫਸਂਸਸ੍ਟਂ ਪੀਤਂ ਯਾਤ੍ਯਾਨੁਲੋਮਿਕਮ੍| ਵਮਿਤਂ ਕਵਲੈਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਲਙ੍ਘਿਤਂ ਪਾਯਯੇਤ੍ਤੁ ਤਮ੍||੭੦|| ਵਿਬਦ੍ਧੇਲ੍ਪੇ ਚਿਰਾਦ੍ਦੋਸੇ ਸ੍ਰਵਤ੍ਯੁਸ੍ਣਂ ਪਿਬੇਜ੍ਜਲਮ੍| ਤੇਨਾਧ੍ਮਾਨਂ ਤਸਾ ਚ੍ਛਰ੍ਦਿਰ੍ਵਿਬਨ੍ਧਸ਼੍ਚੈਵ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ||੭੧|| ਭੇਸਜਂ ਦੋਸਰੁਦ੍ਧਂ ਚੇਨ੍ਨੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਨਾਧਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ| ਸੋਦ੍ਗਾਰਂ ਸਾਙ੍ਗਸ਼ੂਲਂ ਚ ਸ੍ਵੇਦਂ ਤਤ੍ਰਾਵਚਾਰਯੇਤ੍||੭੨||
यस्योर्ध्वं कफसंसृष्टं पीतं यात्यानुलोमिकम्| वमितं कवलैः शुद्धं लङ्घितं पाययेत्तु तम्||७०|| विबद्धेऽल्पे चिराद्दोषे स्रवत्युष्णं पिबेज्जलम्| तेनाध्मानं तृषा च्छर्दिर्विबन्धश्चैव शाम्यति||७१|| भेषजं दोषरुद्धं चेन्नोर्ध्वं नाधः प्रवर्तते| सोद्गारं साङ्गशूलं च स्वेदं तत्रावचारयेत्||७२||
🔊 Audio coming soon
ਯਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਾਵਾਨੁਲੋਮਿਕਂ ਵਿਰੇਚਨਮੌਸਧਮੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਯਾਤਿ ਯਸ੍ਯ, ਤਂ ਪਾਯਯੇਤ੍ ‘ਵਿਰੇਚਨਮੌਸਧਮ੍’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਕਵਲੈਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਮਿਤਿ ਕਵਲੈਃ ਸ਼ੋਧਿਤਮੁਖਕਣ੍ਠਮ੍| ਤੇਨੇਤਿ ਉਸ੍ਣਜਲੇਨ ਪੀਤੇਨ||੭੦-੭੨||
Adhikarana 32 (73) · Śloka 73
ਸੁਵਿਰਿਕ੍ਤੇ ਤੁ ਸੋਦ੍ਗਾਰਮਾਸ਼੍ਵੇਵੌਸਧਮੁਲ੍ਲਿਖੇਤ੍| ਅਤਿਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨਂ ਜੀਰ੍ਣੇ ਸੁਸ਼ੀਤੈਃ ਸ੍ਤਮ੍ਭਯੇਦ੍ਭਿਸਕ੍||੭੩||
सुविरिक्ते तु सोद्गारमाश्वेवौषधमुल्लिखेत्| अतिप्रवर्तनं जीर्णे सुशीतैः स्तम्भयेद्भिषक्||७३||
🔊 Audio coming soon
ਅਤਿਯੋਗਸ਼ਙ੍ਕਾਯਾਂ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮਾਹ- ਸੁਵਿਰਿਕ੍ਤੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸੁਵਿਰਿਕ੍ਤੇ ਇਤਿ ਸਮ੍ਯਕ੍ਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਨਿਰ੍ਹਤੇ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸੋਦ੍ਗਾਰਮਿਤਿ ਉਦ੍ਗਾਰੇਣ ਪਚ੍ਯਮਾਨਾਵਸ੍ਥਾਭਿਹਿਤਾ | ਏਤੇਨ ਸਮ੍ਯਗ੍ਵਿਰੇਚਨੇ ਭੂਤੇਪਿ ਯਦੌਸਧਂ ਤਿਸ੍ਠਤਿ ਤਤ੍ਤਦ੍ਦਿਨੇ ਏਵੋਲ੍ਲਿਖੇਤ੍| ਤਸ੍ਯਾਪ੍ਯੌਸਧੈਕਦੇਸ਼ਸ੍ਯਾਪਚ੍ਯਮਾਨਤਾਯਾਂ ਵਿਰੇਚਨਾਤਿਯੋਗਃ ਸ੍ਯਾਦਿਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ||੭੩||
Adhikarana 33 (74) · Śloka 74
ਕਦਾਚਿਚ੍ਛ੍ਲੇਸ੍ਮਣਾ ਰੁਦ੍ਧਂ ਤਿਸ੍ਠਤ੍ਯੁਰਸਿ ਭੇਸਜਮ੍| ਕ੍ਸੀਣੇ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਿ ਸਾਯਾਹ੍ਨੇ ਰਾਤ੍ਰੌ ਵਾ ਤਤ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ||੭੪||
कदाचिच्छ्लेष्मणा रुद्धं तिष्ठत्युरसि भेषजम्| क्षीणे श्लेष्मणि सायाह्ने रात्रौ वा तत्प्रवर्तते||७४||
🔊 Audio coming soon
ਕਦਾਚਿਦਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਵਿਰੇਚਨਸ੍ਯਾਵਿਕ੍ਰਮਤ੍ਵੇ ਹੇਤੁਮਾਹ| ਅਤ੍ਰ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਯਦ੍ਯਪਿ ਨੋਕ੍ਤਂ, ਤਥਾਪਿ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਾ ਨਿਰੋਧਂ ਭੇਸਜਸ੍ਯ ਗੌਰਵਾਦਿਭਿਰੁਪਲਭ੍ਯ ਰਾਤ੍ਰਿਪਰ੍ਯਨ੍ਤਂ ਭੇਸਜਸ੍ਯਾਯੋਗਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਰੁਪੇਕ੍ਸਣੀਯੇਤਿ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮੂਹਨੀਯਮ੍| ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ਇਤਿ ਦੋਸਸਹਿਤਂ ਭੇਸਜਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ||੭੪||
Adhikarana 34 (75) · Śloka 75
ਰੂਕ੍ਸਾਨਾਹਾਰਯੋਰ੍ਜੀਰ੍ਣੇ ਵਿਸ੍ਟਭ੍ਯੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਗਤੇਪਿ ਵਾ| ਵਾਯੁਨਾ ਭੇਸਜੇ ਤ੍ਵਨ੍ਯਤ੍ ਸਸ੍ਨੇਹਲਵਣਂ ਪਿਬੇਤ੍||੭੫||
रूक्षानाहारयोर्जीर्णे विष्टभ्योर्ध्वं गतेऽपि वा| वायुना भेषजे त्वन्यत् सस्नेहलवणं पिबेत्||७५||
🔊 Audio coming soon
ਰੂਕ੍ਸੇਤ੍ਯਾਦਾਵਯੋਗਾਜ੍ਜੀਰ੍ਣੇ ਵਿਸ੍ਟਭ੍ਯ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਗਤੇ ਵਾ ਭੇਸਜੇ ਅਨ੍ਯਦ੍ਵਿਰੇਚਨਂ ਸਸ੍ਨੇਹਲਵਣਂ ਦਾਤਵ੍ਯਮ੍|੭੫||
Adhikarana 35 (76) · Śloka 76
ਤਣ੍ਮੋਹਭ੍ਰਮਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਯਾਃ ਸ੍ਯੁਸ਼੍ਚੇਜ੍ਜੀਰ੍ਯਤਿ ਭੇਸਜੇ| ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਸ਼ੀਤਂ ਚ ਭੇਸਜਂ ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ||੭੬||
तृण्मोहभ्रममूर्च्छायाः स्युश्चेज्जीर्यति भेषजे| पित्तघ्नं स्वादु शीतं च भेषजं तत्र शस्यते||७६||
🔊 Audio coming soon
ਤਣ੍ਮੋਹੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਪਿਤ੍ਤਾਵਤਭੇਸਜਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਚਾਹ| ਸ੍ਯੁਰ੍ਜੀਰ੍ਯਤੀਤਿ ਜੀਰ੍ਯਤਿ ਭੇਸਜੇ ਤਡਾਦਯੋ ਭਵਨ੍ਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੭੬||
Adhikarana 36 (77) · Śloka 77
ਲਾਲਾਹਲ੍ਲਾਸਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਲੋਮਹਰ੍ਸਾਃ ਕਫਾਵਤੇ| ਭੇਸਜਂ ਤਤ੍ਰ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਂ ਕਟ੍ਵਾਦਿ ਕਫਨੁਦ੍ਧਿਤਮ੍||੭੭||
लालाहृल्लासविष्टम्भलोमहर्षाः कफावृते| भेषजं तत्र तीक्ष्णोष्णं कट्वादि कफनुद्धितम्||७७||
🔊 Audio coming soon
ਲਾਲੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਕਫਾਵਤਭੇਸਜਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਚਾਹ||੭੭||
Adhikarana 37 (78) · Śloka 78
ਸੁਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਕ੍ਰੂਰਕੋਸ੍ਠਂ ਚ ਲਙ੍ਘਯੇਦਵਿਰੇਚਿਤਮ੍| ਤੇਨਾਸ੍ਯ ਸ੍ਨੇਹਜਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਸਙ੍ਗਸ਼੍ਚੈਵੋਪਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ||੭੮||
सुस्निग्धं क्रूरकोष्ठं च लङ्घयेदविरेचितम्| तेनास्य स्नेहजः श्लेष्मा सङ्गश्चैवोपशाम्यति||७८||
🔊 Audio coming soon
ਸੁਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਿਤ੍ਯਾਦੌ ਅਵਿਰੇਚਿਤਮਿਤਿ ਈਸਦ੍ਵਿਰੇਚਿਤਮ੍| ਸ੍ਨੇਹਜ ਇਤਿ ਸ੍ਨੇਹਪ੍ਰਯੋਗਜਨਿਤਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ| ਸਙ੍ਗਃ ਦੋਸਸਙ੍ਗਃ| ਤੇਨ ਲਙ੍ਘਨੇਨ ਦੋਸਪਾਕਾਦੇਵ ਪ੍ਰਬਲਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮੋਪਸ਼ਮੋ ਦੋਸਸਙ੍ਗੋਪਸ਼ਮਸ਼੍ਚ ਕ੍ਰਿਯਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੭੮||
Adhikarana 38 (79-80) · Śloka 80
ਰੂਕ੍ਸ-ਬਹ੍ਵਨਿਲ-ਕ੍ਰੂਰਕੋਸ੍ਠ-ਵ੍ਯਾਯਾਮਸ਼ਾਲਿਨਾਮ੍ | ਦੀਪ੍ਤਾਗ੍ਨੀਨਾਂ ਚ ਭੈਸਜ੍ਯਮਵਿਰਿਚ੍ਯੈਵ ਜੀਰ੍ਯਤਿ||੭੯|| ਤੇਭ੍ਯੋ ਬਸ੍ਤਿਂ ਪੁਰਾ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਵਿਰੇਚਨਮ੍| ਬਸ੍ਤਿਪ੍ਰਵਰ੍ਤਿਤਂ ਦੋਸਂ ਹਰੇਚ੍ਛੀਘ੍ਰਂ ਵਿਰੇਚਨਮ੍||੮੦||
रूक्ष-बह्वनिल-क्रूरकोष्ठ-व्यायामशालिनाम् | दीप्ताग्नीनां च भैषज्यमविरिच्यैव जीर्यति||७९|| तेभ्यो बस्तिं पुरा दत्त्वा पश्चाद्दद्याद्विरेचनम्| बस्तिप्रवर्तितं दोषं हरेच्छीघ्रं विरेचनम्||८०||
🔊 Audio coming soon
ਰੂਕ੍ਸਾਦੀਨਾਂ ਵਿਰੇਚਨਪ੍ਰਯੋਗੇ ਕ੍ਰਮਵਿਸ਼ੇਸਂ ਸੋਪਪਤ੍ਤਿਕਮਾਹ- ਰੂਕ੍ਸੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਬਸ੍ਤਿਂ ਪੁਰਾ ਦਤ੍ਤ੍ਵੇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਬਸ੍ਤਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਿਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਨਿਰੂਹਸ੍ਤੁ ਵਾਤਕੋਪਕਤਯਾ ਤਥਾ ਨਿਰੂਹਾਨਨ੍ਤਰਂ ਵਿਰੇਚਨਸ੍ਯ ਨਿਸਿਦ੍ਧਤ੍ਵਾਦਿਹ ਨੇਸ੍ਯਤੇ; ਉਕ੍ਤਂ ਹਿ “ਨਿਰੂਹਦਾਨਾਤ੍ ਪਵਨਾਦ੍ਭਯਂ ਸ੍ਯਾਤ੍” (ਸਿ.ਅ.੧) ਇਤਿ, ਤਥਾ “ਨਰੋ ਵਿਰਿਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਨਿਰੂਹਦਾਨਂ ਵਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ ਸਪ੍ਤਦਿਨਾਨ੍ਯਵਸ਼੍ਯਮ੍| ਸ਼ੁਦ੍ਧੋ ਨਿਰੂਹੇਨ ਵਿਰੇਚਨਂ ਤੁ” (ਸਿ.ਅ.੧) ਇਤਿ; ਕਿਨ੍ਤੁ ਬਸ੍ਤਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਨਿਰੂਹਃ ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਗਹ੍ਯਤੇ; ਨਿਰੂਹਸ੍ਯ ਯਦ੍ਵਾਤਕਰ੍ਤਤ੍ਵਮੁਕ੍ਤਂ ਤਦੇਕਸ੍ਯੈਵ ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਿਰਹਿਤਸ੍ਯਾਭ੍ਯਾਸਾਤ੍, ਉਤ੍ਸਰ੍ਗਤਸ੍ਤੁ ਵਾਤਹਨ੍ਤਤ੍ਵਂ “ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਵਾਤਹਰਾਣਾਂ” (ਸੂ.ਅ.੨੫) ਇਤ੍ਯਨੇਨੈਵੋਕ੍ਤਮ੍| ਨਿਰੂਹਾਨਨ੍ਤਰਂ ਵਿਰੇਚਨਨਿਸੇਧਸ੍ਤ੍ਵੌਤ੍ਸਰ੍ਗਿਕਃ, ਤੇਨ ਵਿਸ਼ੇਸਵਿਧਿਨਾ ਤਸ੍ਯਾਪਵਾਦੋ ਯੁਜ੍ਯਤ ਏਵ; ਕਿਞ੍ਚ, ਇਹ ਬਸ੍ਤ੍ਯਨਨ੍ਤਰਂ ਯਦ੍ਵਿਰੇਚਨਂ ਵਿਧੀਯਤੇ ਤਚ੍ਚ ਬਸ੍ਤਿਦਾਨਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਸਪ੍ਤਾਹਾਨਨ੍ਤਰਮੇਵ ਭਵਿਸ੍ਯਤੀਤਿ ਨ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ਵਿਰੋਧਃ| ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਿਤਮਿਤਿ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤ੍ਯੁਨ੍ਮੁਖੀਕਤਮ੍||੭੯-੮੦||
Adhikarana 39 (81-82) · Śloka 82
ਰੂਕ੍ਸਾਸ਼ਨਾਃ ਕਰ੍ਮਨਿਤ੍ਯਾ ਯੇ ਨਰਾ ਦੀਪ੍ਤਪਾਵਕਾਃ| ਤੇਸਾਂ ਦੋਸਾਃ ਕ੍ਸਯਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਕਰ੍ਮਵਾਤਾਤਪਾਗ੍ਨਿਭਿਃ ||੮੧|| ਵਿਰੁਦ੍ਧਾਧ੍ਯਸ਼ਨਾਜੀਰ੍ਣਦੋਸਾਨਪਿ ਸਹਨ੍ਤਿ ਤੇ| ਸ੍ਨੇਹ੍ਯਾਸ੍ਤੇ ਮਾਰੁਤਾਦ੍ਰਕ੍ਸ੍ਯਾ ਨਾਵ੍ਯਾਧੌ ਤਾਨ੍ ਵਿਸ਼ੋਧਯੇਤ੍ ||੮੨||
रूक्षाशनाः कर्मनित्या ये नरा दीप्तपावकाः| तेषां दोषाः क्षयं यान्ति कर्मवातातपाग्निभिः ||८१|| विरुद्धाध्यशनाजीर्णदोषानपि सहन्ति ते| स्नेह्यास्ते मारुताद्रक्ष्या नाव्याधौ तान् विशोधयेत् ||८२||
🔊 Audio coming soon
ਰੂਕ੍ਸਾਸ਼ਨਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸ੍ਨੇਹ੍ਯਾ ਅਪਿ ਨ ਵ੍ਯਾਧਿਵ੍ਯਤਿਰੇਕੇਣ ਸ਼ੋਧਨੀਯਾ ਇਤ੍ਯਾਹ| ਕਰ੍ਮਨਿਤ੍ਯਾ ਇਤਿ ਨਿਤ੍ਯਂ ਵ੍ਯਾਯਾਮਾਦਿਕਰ੍ਮਕਰਾਃ| ਵਿਰੁਦ੍ਧਾਧ੍ਯਸ਼ਨਾਜੀਰ੍ਣਾਨ੍ ਦੋਸਾਨ੍ ਸਹਨ੍ਤੀਤਿ ਵਿਰੁਦ੍ਧਾਸ਼ਨਾਦਯੋ ਦੋਸਰੂਪਾ ਨ ਤੇਸਾਂ ਵਿਕਾਰਂ ਜਨਯਨ੍ਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਵਿਰੁਦ੍ਧਾਧ੍ਯਸ਼ਨਾਦਯਸ਼੍ਚ ਦੋਸਜਨਕਤਯਾ ਦੋਸਸ਼ਬ੍ਦੇਨੋਚ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਨਾਵ੍ਯਾਧਾਵਿਤਿ ਅਵਿਦ੍ਯਮਾਨਸਂਸ਼ੋਧਨੈਕਸਾਧ੍ਯੇ ਵ੍ਯਾਧੌ ਨ ਤਾਨ੍ ਵਿਸ਼ੋਧਯੇਦਿਤਿ; ਅਨ੍ਯਤ੍ਰਾਪ੍ਯੁਕ੍ਤੋਯਮਰ੍ਥਃ “ਅਨੀਰਿਤਾਨਾਂ ਦੋਸਾਣਾਮੀਰਣਂ ਨ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਉਪਰ੍ਯੁਪਰਿ ਸਕ੍ਤਾਨਾਮਸ਼੍ਮਨਾਮਿਵ ਤਾਡਨਮ੍ ” ਇਤਿ||੮੧-੮੨||
Adhikarana 40 (83-85) · Śloka 85
ਨਾਤਿਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ਼ਰੀਰਾਯ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ ਸ੍ਨੇਹਵਿਰੇਚਨਮ੍| ਸ੍ਨੇਹੋਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਸ਼ਰੀਰਾਯ ਰੂਕ੍ਸਂ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਵਿਰੇਚਨਮ੍||੮੩|| ਏਵਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਵਿਧਿਂ ਧੀਰੋ ਦੇਸ਼ਕਾਲਪ੍ਰਮਾਣਵਿਤ੍| ਵਿਰੇਚਨਂ ਵਿਰੇਚ੍ਯੇਭ੍ਯਃ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਨ੍ਨਾਪਰਾਧ੍ਯਤਿ||੮੪|| ਵਿਭ੍ਰਂਸ਼ੋ ਵਿਸਵਦ੍ਯਸ੍ਯ ਸਮ੍ਯਗ੍ਯੋਗੋ ਯਥਾਮਤਮ੍| ਕਾਲੇਸ੍ਵਵਸ਼੍ਯਂ ਪੇਯਂ ਚ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਯਤ੍ਨਾਤ੍ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍||੮੫||
नातिस्निग्धशरीराय दद्यात् स्नेहविरेचनम्| स्नेहोत्क्लिष्टशरीराय रूक्षं दद्याद्विरेचनम्||८३|| एवं ज्ञात्वा विधिं धीरो देशकालप्रमाणवित्| विरेचनं विरेच्येभ्यः प्रयच्छन्नापराध्यति||८४|| विभ्रंशो विषवद्यस्य सम्यग्योगो यथाऽमृतम्| कालेष्ववश्यं पेयं च तस्माद्यत्नात् प्रयोजयेत्||८५||
🔊 Audio coming soon
ਉਕ੍ਤਂ ਵਿਧਿਮੁਪਸਂਹਰਨ੍ਨਾਹ- ਏਵਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਰੇਚ੍ਯੇਭ੍ਯ ਇਤਿ ਵਿਰੇਚਨਾਰ੍ਹੇਭ੍ਯਃ| ਵਿਭ੍ਰਂਸ਼ ਇਤ੍ਯਾਦੌ ਯਸ੍ਯੇਤਿ ਸਂਸ਼ੋਧਨਸ੍ਯ| ਨਨੁ ਵਿਸਤੁਲ੍ਯਵਿਭ੍ਰਂਸ਼ਮੇਤਚ੍ਛੋਧਨਂ ਤਤ੍ਕਿਮਨੇਨਾਚਰਿਤੇਨੇਤ੍ਯਾਹ- ਕਾਲੇਸ੍ਵਵਸ਼੍ਯਂ ਪੇਯਂ ਚੇਤਿ; ਸਂਸ਼ੋਧਨਸਾਧ੍ਯਵ੍ਯਾਧਾਵਵਸ਼੍ਯਂ ਪੇਯਮ੍| ਤੇਨ, ਅਵਸ੍ਥਾਵਿਸ਼ੇਸੇਵਸ਼੍ਯਕਰ੍ਤਵ੍ਯਤਯਾ ਨ ਸ਼ੋਧਨਂ ਪਰਿਹਰ੍ਤੁਂ ਪਾਰ੍ਯਤ ਇਤਿ ਭਾਵਃ||੮੩-੮੫||
Adhikarana 41 (86) · Śloka 86
ਦ੍ਰਵ੍ਯਪ੍ਰਮਾਣਂ ਤੁ ਯਦੁਕ੍ਤਮਸ੍ਮਿਨ੍ਮਧ੍ਯੇਸੁ ਤਤ੍ ਕੋਸ੍ਠਵਯੋਬਲੇਸੁ| ਤਨ੍ਮੂਲਮਾਲਮ੍ਬ੍ਯ ਭਵੇਦ੍ਵਿਕਲ੍ਪ੍ਯਂ ਤੇਸਾਂ ਵਿਕਲ੍ਪ੍ਯੋਭ੍ਯਧਿਕੋਨਭਾਵਃ||੮੬||
द्रव्यप्रमाणं तु यदुक्तमस्मिन्मध्येषु तत् कोष्ठवयोबलेषु| तन्मूलमालम्ब्य भवेद्विकल्प्यं तेषां विकल्प्योऽभ्यधिकोनभावः||८६||
🔊 Audio coming soon
ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਯਦੇਤਚ੍ਛੋਧਨਸ੍ਯ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਕਰ੍ਸਾਦਿਮਾਨਮੁਕ੍ਤਂ ਨ ਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਪੁਰੁਸਵਿਸਯਂ, ਕਿਨ੍ਤੁ ਮਧ੍ਯੇਸੁ ਕੋਸ੍ਠਵਯੋਬਲੇਸੁ ਤਨ੍ਮਾਨਂ ਜ੍ਞੇਯਮਿਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਦ੍ਰਵ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਨ੍ਮੂਲਮਾਲਮ੍ਬ੍ਯੇਤਿ ਉਕ੍ਤਪ੍ਰਮਾਣਮਨੁਕ੍ਤਪ੍ਰਮਾਣਾਨੁਮਾਨਬੀਜਂ ਕਤ੍ਵਾ| ਵਿਕਲ੍ਪਾਰ੍ਥਮਾਹ- ਤੇਸਾਂ ਵਿਕਲ੍ਪ੍ਯੋਭ੍ਯਧਿਕੋਨਭਾਵ ਇਤਿ; ਭੇਸਜਪ੍ਰਮਾਣਸ੍ਯਾਧਿਕਭਾਵ ਊਨਭਾਵਸ਼੍ਚ ਵਿਕਲ੍ਪ੍ਯ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੮੬||
Adhikarana 42 (87-97) · Śloka 98
ਸਡ੍ ਧ੍ਵਂਸ਼੍ਯਸ੍ਤੁ ਮਰੀਚਿਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਸਣ੍ਮਰੀਚ੍ਯਸ੍ਤੁ ਸਰ੍ਸਪਃ| ਅਸ੍ਟੌ ਤੇ ਸਰ੍ਸਪਾ ਰਕ੍ਤਾਸ੍ਤਣ੍ਡੁਲਸ਼੍ਚਾਪਿ ਤਦ੍ਦ੍ਵਯਮ੍||੮੭|| ਧਾਨ੍ਯਮਾਸੋ ਭਵੇਦੇਕੋ ਧਾਨ੍ਯਮਾਸਦ੍ਵਯਂ ਯਵਃ| ਅਣ੍ਡਿਕਾ ਤੇ ਤੁ ਚਤ੍ਵਾਰਸ੍ਤਾਸ਼੍ਚਤਸ੍ਰਸ੍ਤੁ ਮਾਸਕਃ||੮੮|| ਹੇਮਸ਼੍ਚ ਧਾਨ੍ਯਕਸ਼੍ਚੋਕ੍ਤੋ ਭਵੇਚ੍ਛਾਣਸ੍ਤੁ ਤੇ ਤ੍ਰਯਃ| ਸ਼ਾਣੌ ਦ੍ਵੌ ਦ੍ਰਙ੍ਕ੍ਸਣਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ ਕੋਲਂ ਬਦਰਮੇਵ ਚ||੮੯|| ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਦ੍ਵੌ ਦ੍ਰਙ੍ਕ੍ਸਣੌ ਕਰ੍ਸਂ ਸੁਵਰ੍ਣਂ ਚਾਕ੍ਸਮੇਵ ਚ| ਬਿਡਾਲਪਦਕਂ ਚੈਵ ਪਿਚੁਂ ਪਾਣਿਤਲਂ ਤਥਾ||੯੦|| ਤਿਨ੍ਦੁਕਂ ਚ ਵਿਜਾਨੀਯਾਤ੍ ਕਵਲਗ੍ਰਹਮੇਵ ਚ| ਦ੍ਵੇ ਸੁਵਰ੍ਣੇ ਪਲਾਰ੍ਧਂ ਸ੍ਯਾਚ੍ਛੁਕ੍ਤਿਰਸ੍ਟਮਿਕਾ ਤਥਾ||੯੧|| ਦ੍ਵੇ ਪਲਾਰ੍ਧੇ ਪਲਂ ਮੁਸ੍ਟਿਃ ਪ੍ਰਕੁਞ੍ਚੋਥ ਚਤੁਰ੍ਥਿਕਾ| ਬਿਲ੍ਵਂ ਸੋਡਸ਼ਿਕਾ ਚਾਮ੍ਰਂ ਦ੍ਵੇ ਪਲੇ ਪ੍ਰਸਤਂ ਵਿਦੁਃ||੯੨|| ਅਸ੍ਟਮਾਨਂ ਤੁ ਵਿਜ੍ਞੇਯਂ ਕੁਡਵੌ ਦ੍ਵੌ ਤੁ ਮਾਨਿਕਾ| ਪਲਂ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਂ ਵਿਦ੍ਯਾਦਞ੍ਜਲਿਂ ਕੁਡਵਂ ਤਥਾ||੯੩|| ਚਤ੍ਵਾਰਃ ਕੁਡਵਾਃ ਪ੍ਰਸ੍ਥਸ਼੍ਚਤੁਃਪ੍ਰਸ੍ਥਮਥਾਢਕਮ੍| ਪਾਤ੍ਰਂ ਤਦੇਵ ਵਿਜ੍ਞੇਯਂ ਕਂਸਃ ਪ੍ਰਸ੍ਥਾਸ੍ਟਕਂ ਤਥਾ||੯੪|| ਕਂਸਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੋ ਦ੍ਰੋਣਸ਼੍ਚਾਰ੍ਮਣਂ ਨਲ੍ਵਣਂ ਚ ਤਤ੍| ਸ ਏਵ ਕਲਸ਼ਃ ਖ੍ਯਾਤੋ ਘਟਮੁਨ੍ਮਾਨਮੇਵ ਚ||੯੫|| ਦ੍ਰੋਣਸ੍ਤੁ ਦ੍ਵਿਗੁਣਃ ਸ਼ੂਰ੍ਪੋ ਵਿਜ੍ਞੇਯਃ ਕੁਮ੍ਭ ਏਵ ਚ| ਗੋਣੀਂ ਸ਼ੂਰ੍ਪਦ੍ਵਯਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ ਖਾਰੀਂ ਭਾਰਂ ਤਥੈਵ ਚ||੯੬|| ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤਂ ਵਿਜਾਨੀਯਾਦ੍ਵਾਹਂ ਸ਼ੂਰ੍ਪਾਣਿ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍| ਤੁਲਾਂ ਸ਼ਤਪਲਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ ਪਰਿਮਾਣਵਿਸ਼ਾਰਦਃ||੯੭|| ਸ਼ੁਸ੍ਕਦ੍ਰਵ੍ਯੇਸ੍ਵਿਦਂ ਮਾਨਮੇਵਮਾਦਿ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍|੯੮|
षड् ध्वंश्यस्तु मरीचिः स्यात् षण्मरीच्यस्तु सर्षपः| अष्टौ ते सर्षपा रक्तास्तण्डुलश्चापि तद्द्वयम्||८७|| धान्यमाषो भवेदेको धान्यमाषद्वयं यवः| अण्डिका ते तु चत्वारस्ताश्चतस्रस्तु माषकः||८८|| हेमश्च धान्यकश्चोक्तो भवेच्छाणस्तु ते त्रयः| शाणौ द्वौ द्रङ्क्षणं विद्यात् कोलं बदरमेव च||८९|| विद्याद्द्वौ द्रङ्क्षणौ कर्षं सुवर्णं चाक्षमेव च| बिडालपदकं चैव पिचुं पाणितलं तथा||९०|| तिन्दुकं च विजानीयात् कवलग्रहमेव च| द्वे सुवर्णे पलार्धं स्याच्छुक्तिरष्टमिका तथा||९१|| द्वे पलार्धे पलं मुष्टिः प्रकुञ्चोऽथ चतुर्थिका| बिल्वं षोडशिका चाम्रं द्वे पले प्रसृतं विदुः||९२|| अष्टमानं तु विज्ञेयं कुडवौ द्वौ तु मानिका| पलं चतुर्गुणं विद्यादञ्जलिं कुडवं तथा||९३|| चत्वारः कुडवाः प्रस्थश्चतुःप्रस्थमथाढकम्| पात्रं तदेव विज्ञेयं कंसः प्रस्थाष्टकं तथा||९४|| कंसश्चतुर्गुणो द्रोणश्चार्मणं नल्वणं च तत्| स एव कलशः ख्यातो घटमुन्मानमेव च||९५|| द्रोणस्तु द्विगुणः शूर्पो विज्ञेयः कुम्भ एव च| गोणीं शूर्पद्वयं विद्यात् खारीं भारं तथैव च||९६|| द्वात्रिंशतं विजानीयाद्वाहं शूर्पाणि बुद्धिमान्| तुलां शतपलं विद्यात् परिमाणविशारदः||९७|| शुष्कद्रव्येष्विदं मानमेवमादि प्रकीर्तितम्|९८|
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਰਮਾਣੋਪੋਦ੍ਘਾਤਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਵ੍ਯਵਹ੍ਰਿਯਮਾਣਂ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਨਿਰੂਪਯਨ੍ਨਾਹ- ਸਡ੍ ਧ੍ਵਂਸ਼੍ਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਧ੍ਵਂਸ਼ੀਂ ਤ੍ਰਸਰੇਣੁਕਂ ਵਦਨ੍ਤਿ; ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਧ੍ਵਂਸ਼ੀਂ ਧੂਲਿਮਾਹੁਃ| ਅਸ੍ਟੌ ਤੇ ਸਰ੍ਸਪਾ ਰਕ੍ਤਾਸ੍ਤਣ੍ਡੁਲਾ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਰਕ੍ਤਾ ਇਤਿ ਸਰ੍ਸਪਾਣਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸਣਮ੍| ਤਦ੍ਦ੍ਵਯਂ ਧਾਨ੍ਯਮਾਸ ਇਤਿ ਤਣ੍ਡੁਲਦ੍ਵਯਂ ਧਾਨ੍ਯਮਾਸੋ ਭਵੇਤ੍| ਤੇ ਤੁ ਚਤ੍ਵਾਰ ਇਤਿ ਯਵਚਤ੍ਵਾਰਃ; ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਮਾਸਾਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਃ ਅਣ੍ਡਿਕਾ ਇਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ| ਤ੍ਰਯੋ ਮਾਸਕਾਃ ਸ਼ਾਣਃ| ਅਤ੍ਰ ਮਾਨੇ ਅਸ੍ਟਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਨ੍ਮਾਸਕਮਾਨਂ ਪਲਂ ਭਵਤਿ, ਤਦੇਵ ਦਸ਼ਰਕ੍ਤਿਮਾਨੇਨ ਚਤੁਃਸਸ੍ਟਿਮਾਸਕਪਲੇਨ ਤੁਲ੍ਯਂ ਭਵਤਿ, ਯਤਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਧਾਨ੍ਯਮਾਸੈਰ੍ਦਸ਼ਰਕ੍ਤਿਕਾਸ੍ਤੁਲ੍ਯਾ ਭਵਨ੍ਤਿ; ਤਤਸ਼੍ਚ ਦਸ਼ਰਕ੍ਤਿਮਾਨਾਸ਼੍ਚਤੁਃਸਸ੍ਟਿਮਾਸਕਾਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਧਾਨ੍ਯਮਾਸੈਰ੍ਗੁਣਿਤਾਃ ਸਟ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦਧਿਕਪਞ੍ਚਦਸ਼ਸ਼ਤਧਾਨ੍ਯਮਾਸਾ ਏਵ ਭਵਨ੍ਤਿ; ਤੇਨ ਦਸ਼ਰਕ੍ਤਿਕਚਤੁਃਸਸ੍ਟਿਧਾਨ੍ਯਮਾਸਪਲਮਾਨੇਨ ਸਹ ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ਧਾਨ੍ਯਮਾਸਪ੍ਰਮਾਣਾਸ੍ਟਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਨ੍ਮਾਸਕਤਪਲਮਾਨਸ੍ਯ ਤੁਲ੍ਯਤਾ| ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇਪਿ “ਤਤ੍ਰ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਧਾਨ੍ਯਮਾਸਾਃ ਸ੍ਵਰ੍ਣਮਾਸਕਃ, ਤੇ ਚ ਚਤੁਃਸਸ੍ਟਿਃ ਪਲਮ੍” (ਸੁ. ਚਿ. ਅ. ੩੧) ਇਤਿ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾਪਿਤਮ੍| ਤੇਨ ਚਤੁਃਸਸ੍ਟਿਮਾਸਕਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਧਾਨ੍ਯਮਾਸੈਰ੍ਗੁਣਿਤਾਃ ਸਨ੍ਤੋਸ੍ਟਸਸ੍ਟ੍ਯਧਿਕਸਪ੍ਤਸ਼ਤਧਾਨ੍ਯਮਾਸਾ ਭਵਨ੍ਤਿ; ਏਵਂ ਦਢਬਲੋਕ੍ਤਮਾਨਾਦਰ੍ਧੇਨ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਪਲਾਦਿਮਾਨਂ ਭਵਤਿ; ਏਵਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇਪਿ ਪਞ੍ਚਰਕ੍ਤਿਕਮਾਸੋ ਭਵਤਿ| ਦਢਬਲਮਾਨਂ ਮਾਗਧਂ, ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਮਾਨਂ ਕਾਲਿਙ੍ਗਮਿਤਿ ਬ੍ਰੁਵਤੇ| ਜਤੂਕਰ੍ਣੇ ਤੁ ਸਡ੍ਗੁਞ੍ਜਕੋ ਮਾਸਕ ਉਕ੍ਤਃ||੮੭-੯੭||-
Adhikarana 43 (98-99) · Śloka 99
ਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਤਦ੍ਦ੍ਰਵੇਸ੍ਵਿਸ੍ਟਂ ਤਥਾ ਸਦ੍ਯੋਦ੍ਧਤੇਸੁ ਚ||੯੮|| ਯਦ੍ਧਿ ਮਾਨਂ ਤੁਲਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਪਲਂ ਵਾ ਤਤ੍ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍| ਅਨੁਕ੍ਤੇ ਪਰਿਮਾਣੇ ਤੁ ਤੁਲ੍ਯਂ ਮਾਨਂ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍||੯੯||
द्विगुणं तद्द्रवेष्विष्टं तथा सद्योद्धृतेषु च||९८|| यद्धि मानं तुला प्रोक्ता पलं वा तत् प्रयोजयेत्| अनुक्ते परिमाणे तु तुल्यं मानं प्रकीर्तितम्||९९||
🔊 Audio coming soon
ਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਤਦ੍ਦ੍ਰਵੇਸ੍ਵਿਸ੍ਟਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਤ੍ਰ ਯਦ੍ਯਪਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨੈਵ ਦ੍ਰਵਸ੍ਯ ਦ੍ਵੈਗੁਣ੍ਯਮੁਕ੍ਤਂ, ਤਥਾਪਿ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍ ਕੁਡਵਾਦਾਵੇਵ ਦ੍ਰਵਸ੍ਯ ਦ੍ਵੈਗੁਣ੍ਯਮ੍| ਉਕ੍ਤਂ ਹਿ “ਰਕ੍ਤਿਕਾਦਿਸੁ ਮਾਨੇਸੁ ਯਾਵਨ੍ਨ ਕੁਡਵੋ ਭਵੇਤ੍| ਸ਼ੁਸ੍ਕੇ ਦ੍ਰਵਾਰ੍ਦ੍ਰਯੋਸ਼੍ਚੈਵ ਤੁਲ੍ਯਂ ਮਾਨਂ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍” ਇਤਿ| ਜਤੂਕਰ੍ਣੇਪ੍ਯੁਕ੍ਤਂ “ਦ੍ਵਿਗੁਣਾਃ ਕੁਡਵਾਦਯੋ ਦ੍ਰਵਾਣਾਮ੍” ਇਤਿ| ਇਹਾਪਿ ਸੁਨਿਸਣ੍ਣਕਚਾਙ੍ਗੇਰੀਘਤੇ “ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਪਲਾਨਿ ਪ੍ਰਸ੍ਥੋਤ੍ਰ ਵਿਜ੍ਞੇਯੋ ਦ੍ਵਿਪਲਾਧਿਕਃ” (ਚਿ.ਅ.੧੪) ਇਤਿ ਵਚਨੇਨ ਦ੍ਰਵਦ੍ਵੈਗੁਣ੍ਯਂ ਪਾਰਿਭਾਸਿਕਪ੍ਰਸ੍ਥੇ ਦ੍ਰਢਯਤਾਚਾਰ੍ਯੇਣ ਰਕ੍ਤਿਕਾਦੌ ਦ੍ਵੈਗੁਣ੍ਯਪਰਿਭਾਸਾਵ੍ਯਭਿਚਾਰਃ ਸੂਚ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯੁਪਪਾਦਿਤਮੇਵ ਪ੍ਰਾਕ੍| ਆਰ੍ਦ੍ਰਦ੍ਵੈਗੁਣ੍ਯਂ ਚ ਤਸ੍ਯੈਵ ਭਵਤਿ ਯਸ੍ਯ ਦ੍ਰਵ੍ਯਸ੍ਯ ਸ਼ੁਸ੍ਕਸ੍ਯ ਚਾਰ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਚੋਪਯੋਗਃ ਸਮ੍ਭਵਤਿ, ਯਚ੍ਚ ਨਿਤ੍ਯਮਾਰ੍ਦ੍ਰਮੇਵੋਪਯੁਜ੍ਯਤੇ ਨ ਤਤ੍ਰ ਦ੍ਵੈਗੁਣ੍ਯਮ੍| ਉਕ੍ਤਂ ਹ੍ਯਨ੍ਯਤ੍ਰ- “ਵਾਸਾਕੁਟਜਕੂਸ੍ਮਾਣ੍ਡਸ਼ਤਪਤ੍ਰੀਸਹਾਮਤਾਃ| ਪ੍ਰਸਾਰਣ੍ਯਸ਼੍ਵਗਨ੍ਧਾ ਚ ਸ਼ਤਪੁਸ੍ਪਾਸਹਾਚਰਾਃ|| ਨਿਤ੍ਯਮਾਰ੍ਦ੍ਰਾਃ ਪ੍ਰਯੋਕ੍ਤਵ੍ਯਾ ਨ ਤੇਸਾਂ ਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਭਵੇਤ੍” ਇਤਿ| ਅਨ੍ਯੇਸਾਂ ਚ ਦ੍ਵੈਗੁਣ੍ਯਂ ਕਤ੍ਵਾ ਮਾਨਸ੍ਯ ਵਾਰਦ੍ਵਯਗ੍ਰਹਣਂ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੯੮-੯੯||
Adhikarana 44 (100) · Śloka 100
ਦ੍ਰਵਕਾਰ੍ਯੇਪਿ ਚਾਨੁਕ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸਲਿਲਂ ਸ੍ਮਤਮ੍| ਯਤਸ਼੍ਚ ਪਾਦਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਭਾਗਸ੍ਤਤਸ਼੍ਚ ਸਃ||੧੦੦||
द्रवकार्येऽपि चानुक्ते सर्वत्र सलिलं स्मृतम्| यतश्च पादनिर्देशश्चतुर्भागस्ततश्च सः||१००||
🔊 Audio coming soon
ਪਰਿਭਾਸਾਨ੍ਤਰਮਾਹ- ਦ੍ਰਵਕਾਰ੍ਯੇਪੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਨੇਹਾਦਿਸਾਧਨੇ ਦ੍ਰਵਸਮ੍ਪਾਦ੍ਯੇ ਯਤ੍ਰ ਦ੍ਰਵਂ ਨੋਕ੍ਤਂ ਤਤ੍ਰ ਸਲਿਲਂ ਦੇਯਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਯਤਸ਼੍ਚ ਪਾਦਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਭਾਗਸ੍ਤਤਸ਼੍ਚ ਸ ਇਤਿ ਅਸ੍ਯਾਰ੍ਥੋ ਲੋਕਤ ਏਵ ਸਿਦ੍ਧਃ, ਤਥਾਪਿ ਸ੍ਪਸ੍ਟਾਰ੍ਥਂ ਪੁਨਰਭਿਧੀਯਤੇ||੧੦੦||
Adhikarana 45 (101) · Śloka 101
ਜਲਸ੍ਨੇਹੌਸਧਾਨਾਂ ਤੁ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਯਤ੍ਰ ਨੇਰਿਤਮ੍ | ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਯਾਦੌਸਧਾਤ੍ ਸ੍ਨੇਹਃ ਸ੍ਨੇਹਾਤ੍ਤੋਯਂ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਮ੍||੧੦੧||
जलस्नेहौषधानां तु प्रमाणं यत्र नेरितम् | तत्र स्यादौषधात् स्नेहः स्नेहात्तोयं चतुर्गुणम्||१०१||
🔊 Audio coming soon
ਜਲਸ੍ਨੇਹੌਸਧਾਨਾਮਿਤ੍ਯਾਦੌ ਔਸਧਾਤ੍ ਸ੍ਨੇਹਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਗੁਣ ਇਤਿ ਕਲ੍ਕਾਤ੍ ਸ੍ਨੇਹਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਃ| ਸ੍ਨੇਹਾਤ੍ਤੋਯਂ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਮਿਤਿ ਤੋਯਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯ ਦ੍ਰਵੋਪਲਕ੍ਸਣਤ੍ਵਾਦ੍ਦ੍ਰਵਂ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਯਤ੍ਰ ਤੁ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਂ ਮਾਨਂ ਜਲਾਦੀਨਾਮੁਕ੍ਤਂ ਤਤ੍ਰ ਤਥੈਵ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ, “ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟੇ ਤਤ੍ਤਦੇਵ ਤੁ” (ਸੁ.ਚਿ.ਅ.੩੧) ਇਤਿਵਚਨਾਤ੍||੧੦੧||
Adhikarana 46 (102-103) · Śloka 103
ਸ੍ਨੇਹਪਾਕਸ੍ਤ੍ਰਿਧਾ ਜ੍ਞੇਯੋ ਮਦੁਰ੍ਮਧ੍ਯਃ ਖਰਸ੍ਤਥਾ| ਤੁਲ੍ਯੇ ਕਲ੍ਕੇਨ ਨਿਰ੍ਯਾਸੇ ਭੇਸਜਾਨਾਂ ਮਦੁਃ ਸ੍ਮਤਃ||੧੦੨|| ਸਂਯਾਵ ਇਵ ਨਿਰ੍ਯਾਸੇ ਮਧ੍ਯੋ ਦਰ੍ਵੀਂ ਵਿਮੁਞ੍ਚਤਿ| ਸ਼ੀਰ੍ਯਮਾਣੇ ਤੁ ਨਿਰ੍ਯਾਸੇ ਵਰ੍ਤਮਾਨੇ ਖਰਸ੍ਤਥਾ||੧੦੩||
स्नेहपाकस्त्रिधा ज्ञेयो मृदुर्मध्यः खरस्तथा| तुल्ये कल्केन निर्यासे भेषजानां मृदुः स्मृतः||१०२|| संयाव इव निर्यासे मध्यो दर्वीं विमुञ्चति| शीर्यमाणे तु निर्यासे वर्तमाने खरस्तथा||१०३||
🔊 Audio coming soon
ਸ੍ਨੇਹਪਾਕਤ੍ਰੈਵਿਧ੍ਯਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਸ੍ਨੇਹਪਾਕ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤੁਲ੍ਯੇ ਕਲ੍ਕੇਨ ਨਿਰ੍ਯਾਸ ਇਤਿ ਪ੍ਰਥਮਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪ੍ਤਕਲ੍ਕਤੁਲ੍ਯਤਾਂ ਗਤੇ ਪਾਕੇਨ ਨਿਰ੍ਯਾਸੇ ਸਤਿ| ਸਂਯਾਵ ਇਵੇਤਿ ਅਤ੍ਰ ਸਂਯਾਵਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਸਮਘਤਗੁਡਗੋਧੂਮਕਣਿਕਾਕਤਪਿਣ੍ਡ ਉਚ੍ਯਤੇ| ਸ਼ੀਰ੍ਯਮਾਣੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਖਰਪਾਕਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਸ਼ੀਰ੍ਯਮਾਣੇ ਇਤਿ ਅਵਸੀਦਤਿ| ਵਰ੍ਤਮਾਨੇ ਅਙ੍ਗੁਲਿਪੀਡਨਾਦ੍ਵਰ੍ਤਿਤਾਂ ਗਚ੍ਛਤਿ||੧੦੨-੧੦੩||
Adhikarana 47 (104) · Śloka 104
ਖਰੋਭ੍ਯਙ੍ਗੇ ਸ੍ਮਤਃ ਪਾਕੋ, ਮਦੁਰ੍ਨਸ੍ਤਃਕ੍ਰਿਯਾਸੁ ਚ| ਮਧ੍ਯਪਾਕਂ ਤੁ ਪਾਨਾਰ੍ਥੇ ਬਸ੍ਤੌ ਚ ਵਿਨਿਯੋਜਯੇਤ੍||੧੦੪||
खरोऽभ्यङ्गे स्मृतः पाको, मृदुर्नस्तःक्रियासु च| मध्यपाकं तु पानार्थे बस्तौ च विनियोजयेत्||१०४||
🔊 Audio coming soon
ਖਰਪਾਕਾਦਿਵਿਸਯਮਾਹ- ਖਰ ਇਤ੍ਯਾਦਿ||੧੦੪||
Adhikarana 48 (105) · Śloka 105
ਮਾਨਂ ਚ ਦ੍ਵਿਵਿਧਂ ਪ੍ਰਾਹੁਃ ਕਾਲਿਙ੍ਗਂ ਮਾਗਧਂ ਤਥਾ| ਕਾਲਿਙ੍ਗਾਨ੍ਮਾਗਧਂ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਮੇਵਂ ਮਾਨਵਿਦੋ ਵਿਦੁਃ||੧੦੫||
मानं च द्विविधं प्राहुः कालिङ्गं मागधं तथा| कालिङ्गान्मागधं श्रेष्ठमेवं मानविदो विदुः||१०५||
🔊 Audio coming soon
ਕਾਲਿਙ੍ਗਮਿਤ੍ਯਾਦਿਕਂ ਸ਼੍ਲੋਕਂ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਤਂ ਚਾਨਾਰ੍ਸਂ ਵਦਨ੍ਤਿ||੧੦੫||
Adhikarana 49 (106-107) · Śloka 107
ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਲੋਕੌ- ਕਲ੍ਪਾਰ੍ਥਃ ਸ਼ੋਧਨਂ ਸਞ੍ਜ੍ਞਾ ਪਥਗ੍ਘੇਤੁਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨੇ| ਦੇਸ਼ਾਦੀਨਾਂ ਫਲਾਦੀਨਾਂ ਗੁਣਾ ਯੋਗਸ਼ਤਾਨਿ ਸਟ੍||੧੦੬|| ਵਿਕਲ੍ਪਹੇਤੁਰ੍ਨਾਮਾਨਿ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮਧ੍ਯਾਲ੍ਪਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਵਿਧਿਸ਼੍ਚਾਵਸ੍ਥਿਕੋ ਮਾਨਂ ਸ੍ਨੇਹਪਾਕਸ਼੍ਚ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਃ||੧੦੭||
तत्र श्लोकौ- कल्पार्थः शोधनं सञ्ज्ञा पृथग्घेतुः प्रवर्तने| देशादीनां फलादीनां गुणा योगशतानि षट्||१०६|| विकल्पहेतुर्नामानि तीक्ष्णमध्याल्पलक्षणम्| विधिश्चावस्थिको मानं स्नेहपाकश्च दर्शितः||१०७||
🔊 Audio coming soon
ਕਲ੍ਪਾਰ੍ਥ ਇਤ੍ਯਾਦਿਃ ਸ੍ਥਾਨਾਰ੍ਥਸਙ੍ਗ੍ਰਹਃ| ਕਲ੍ਪਾਰ੍ਥਃ “ਕਲ੍ਪਾਰ੍ਥਂ ਭੇਦਾਰ੍ਥਂ” (ਕ.ਅ.੧) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨੋਕ੍ਤਃ| ਸ਼ੋਧਨਸਞ੍ਜ੍ਞਾ- “ਉਭਯਂ ਵਾ ਸ਼ਰੀਰਮਲਵਿਰੇਚਨਾਤ੍” (ਕ.ਅ.੧) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨੋਕ੍ਤਾ| ਪਥਗ੍ਘੇਤੁਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨੇ ਇਤਿ “ਤਤ੍ਰੋਸ੍ਣਤੀਕ੍ਸ੍ਣਵਿਕਾਸ਼ੀ” (ਕ.ਅ.੧) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨੋਕ੍ਤਃ| ਦੇਸ਼ਾਦੀਨਾਂ ਗੁਣਾਃ “ਤਤ੍ਰ ਦੇਸ਼ਸ੍ਤੁ” (ਕ.ਅ.੧) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨੋਕ੍ਤਾਃ| ਫਲਾਦੀਨਾਂ ਗੁਣਾਃ ਮਦਨਫਲਾਦਿਕਲ੍ਪ ਏਵੋਕ੍ਤਾਃ| ਯੋਗਸ਼ਤਾਨਿ ਸਡਿਤਿ “ਤ੍ਰਿਸ਼ਤਂ ਪਞ੍ਚਪਞ੍ਚਾਸ਼ਤ੍” ਇਤ੍ਯਾਦਿਨੋਕ੍ਤਮ੍| ਵਿਕਲ੍ਪਹੇਤੁਃ “ਉਪਭੋਗਸੁਖਾਰ੍ਥਂ” (ਕ.ਅ.੧) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਪ੍ਰਥਮਾਧ੍ਯਾਯੇ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਃ| ਨਾਮਾਨਿ ਮਦਨਫਲਾਦੀਨਾਮੇਵ, ਤਾਨਿ ਚ ਪ੍ਰਤ੍ਯਧ੍ਯਾਯਮੁਕ੍ਤਾਨਿ| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮਧ੍ਯਾਲ੍ਪਲਕ੍ਸਣਮਿਤਿ “ਸੁਖਂ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਂ ਮਹਾਵੇਗਂ” (ਕ.ਅ.੧੨) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨੋਕ੍ਤਮ੍| ਵਿਧਿਸ਼੍ਚਾਵਸ੍ਥਿਕਃ “ਦੇਯਂ ਹ੍ਯਨਿਰ੍ਗਤੇ ਪੂਰ੍ਵਂ” (ਕ.ਅ.੧੨) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨੋਕ੍ਤਃ| ਸ਼ੇਸਂ ਸੁਗਮਮ੍||੧੦੬-੧੦੭||
Adhikarana puShpikA · Śloka 12
ਇਤ੍ਯਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਕਤੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਚਰਕਪ੍ਰਤਿਸਂਸ੍ਕਤੇਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਦਢਬਲਸਮ੍ਪੂਰਿਤੇ ਕਲ੍ਪਸ੍ਥਾਨੇ ਦਨ੍ਤੀਦ੍ਰਵਨ੍ਤੀਕਲ੍ਪੋ ਨਾਮ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੧੨|| ਇਤਿ ਚਰਕਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸਪ੍ਤਮਂ ਕਲ੍ਪਸ੍ਥਾਨਂ ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਮ੍|
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृतेऽप्राप्ते दृढबलसम्पूरिते कल्पस्थाने दन्तीद्रवन्तीकल्पो नाम द्वादशोऽध्यायः||१२|| इति चरकसंहितायां सप्तमं कल्पस्थानं सम्पूर्णम्|
🔊 Audio coming soon
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਚਕ੍ਰਪਾਣਿਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਾਯੁਰ੍ਵੇਦਦੀਪਿਕਾਯਾਂ ਚਰਕਤਾਤ੍ਪਰ੍ਯਟੀਕਾਯਾਂ ਕਲ੍ਪਸ੍ਥਾਨੇ ਦਨ੍ਤੀਦ੍ਰਵਨ੍ਤੀਕਲ੍ਪੋ ਨਾਮ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੧੨||