Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 3
అథాత ఇక్ష్వాకుకల్పం వ్యాఖ్యాస్యామః||1|| ఇతి హ స్మాహ భగవానాత్రేయః||2|| సిద్ధం వక్ష్యామ్యథేక్ష్వాకుకల్పం యేషాం ప్రశస్యతే|3|
अथात इक्ष्वाकुकल्पं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२|| सिद्धं वक्ष्याम्यथेक्ष्वाकुकल्पं येषां प्रशस्यते|३|
🔊 Audio coming soon
ఉక్తాధ్యాయసంబంధాదిక్ష్వాకుకల్పోఽభిధీయతే| యేషాం ప్రశస్యతే ఇక్ష్వాకుకల్పస్తాన్ వక్ష్యామీతి యోజ్యం||1-2||-
Adhikarana 2 (3) · Śloka 4
లంబాఽథ కటుకాలాబూస్తుంబీ పిండఫలా తథా||3|| ఇక్ష్వాకుః ఫలినీ చైవ ప్రోచ్యతే తస్య కల్పనా|4|
लम्बाऽथ कटुकालाबूस्तुम्बी पिण्डफला तथा||३|| इक्ष्वाकुः फलिनी चैव प्रोच्यते तस्य कल्पना|४|
🔊 Audio coming soon
లంబేత్యాది పర్యాయకథనం||3||-
Adhikarana 3 (4) · Śloka 5
కాసశ్వాసవిషచ్ఛర్దిజ్వరార్తే కఫకర్షితే||4|| ప్రతామ్యతి నరే చైవ వమనార్థం తదిష్యతే|5|
कासश्वासविषच्छर्दिज्वरार्ते कफकर्षिते||४|| प्रताम्यति नरे चैव वमनार्थं तदिष्यते|५|
🔊 Audio coming soon
తదిష్యతే ఇతి ఇక్ష్వాకుకల్పనమిష్యతే||4||-
Adhikarana 4 (5-10) · Śloka 11
అపుష్పస్య ప్రవాలానాం ముష్టిం ప్రాదేశసమ్మితం||5|| క్షీరప్రస్థే శృతం దద్యాత్ పిత్తోద్రిక్తే కఫజ్వరే| పుష్పాదిషు చ చత్వారః క్షీరే జీమూతకే యథా||6|| యోగా హరితపాండూనాం సురామండేన పంచమః| ఫలస్వరసభాగం చ త్రిగుణక్షీరసాధితం||7|| ఉరఃస్థితే కఫే దద్యాత్ స్వరభేదే చ పీనసే| జీర్ణే మధ్యోద్ధృతే క్షీరం ప్రక్షిపేత్తద్యదా దధి||8|| జాతం స్యాత్ సకఫే కాసే శ్వాసే వమ్యాం చ తత్ పిబేత్| అజాక్షీరేణ బీజాని భావయేత్ పాయయేత్ చ||9|| విషగుల్మోదరగ్రంథిగండేషు శ్లీపదేషు చ| మస్తునా వా ఫలాన్మధ్యం పాండుకుష్ఠవిషార్దితః||10|| తేన తక్రం విపక్వం వా సక్షౌద్రలవణం పిబేత్|11|
अपुष्पस्य प्रवालानां मुष्टिं प्रादेशसम्मितम्||५|| क्षीरप्रस्थे शृतं दद्यात् पित्तोद्रिक्ते कफज्वरे| पुष्पादिषु च चत्वारः क्षीरे जीमूतके यथा||६|| योगा हरितपाण्डूनां सुरामण्डेन पञ्चमः| फलस्वरसभागं च त्रिगुणक्षीरसाधितम्||७|| उरःस्थिते कफे दद्यात् स्वरभेदे च पीनसे| जीर्णे मध्योद्धृते क्षीरं प्रक्षिपेत्तद्यदा दधि||८|| जातं स्यात् सकफे कासे श्वासे वम्यां च तत् पिबेत्| अजाक्षीरेण बीजानि भावयेत् पाययेत् च||९|| विषगुल्मोदरग्रन्थिगण्डेषु श्लीपदेषु च| मस्तुना वा फलान्मध्यं पाण्डुकुष्ठविषार्दितः||१०|| तेन तक्रं विपक्वं वा सक्षौद्रलवणं पिबेत्|११|
🔊 Audio coming soon
అపుష్పస్యేత్యాదినా ఏకః క్షీరయోగః| అపుష్పస్యేతి అనుత్పన్నపుష్పస్య| ముష్టిం ప్రాదేశసమ్మితమితి ప్రదేశిన్యా మూలపర్యంతకృతముష్టిపరిమాణం; ఏవం చ నాత్ర ముష్టిశబ్దః పలవచనః| క్షీరప్రస్థే శృతమితి వచనాత్ క్షీరప్రస్థే యథోక్తమానమిక్ష్వాకుమావాప్య చతుర్గుణం పానీయం దత్త్వా క్షీరం సాధనీయం| పుష్పాదిష్విత్యాదినా చతురః క్షీరయోగానాహ| జీమూతకే యథా “పయః పుష్పేఽస్య నిర్వృత్తే ఫలే పేయా పయస్కృతా| రోమశే క్షీరసంతానం దధ్యుత్తరమరోమశే” (క.అ.2) ఇత్యనేనోక్తం, తథేహాపి యోగచతుష్టయం కరణీయం| హరితేత్యాదినా సురాయోగమాహ| హరితపాండూనామిక్ష్వాకుఫలానాం సురామండే జీమూతకవద్యోగః కర్తవ్యః; జీమూతకవిధానాతిదేశేన “ఆసుత్య చ సురామండే ముదిత్వా ప్రస్రుతం పిబేత్” (క.అ.2) ఇతి గ్రంథోక్తవిధానమిహాపి భవతి| ఫలస్వరసేత్యాదినా షష్ఠః క్షీరయోగోఽభిధీయతే| త్రిగుణక్షీరసాధితమితి త్రిగుణేన క్షీరేణ సాధితం; తచ్చ చతుర్గుణేన తోయేన సాధనీయం| ఫలశబ్దేనాత్రేక్ష్వాకుఫలముచ్యతే| జీర్ణే ఇత్యాదినా సప్తమః క్షీరయోగః| మధ్యోద్ధృతే ఇతి ఉద్ధృతమధ్యే| అజాక్షీరేణేత్యాదినాఽష్టమః క్షీరయోగః| తేన తక్రమిత్యాదినా తక్రయోగః| తేనేతి తుంబీఫలమధ్యేన||5-10||-
Adhikarana 5 (11) · Śloka 12
తుంబ్యా ఫలరసైః శుష్కైః సపుష్పైరవచూర్ణితం||11|| ఛర్దయేన్మాల్యమాఘ్రాయ గంధసంపత్సుఖోచితః|12|
तुम्ब्या फलरसैः शुष्कैः सपुष्पैरवचूर्णितम्||११|| छर्दयेन्माल्यमाघ्राय गन्धसम्पत्सुखोचितः|१२|
🔊 Audio coming soon
తుంబ్యా ఇత్యాదినా ఘ్రేయయోగమాహ| గంధసంపత్సుఖోచిత ఇతి గంధసంపత్ సుగంధవత్త్వం, తయా గంధసంపదా సుఖముచితమభ్యస్తం యేన సః; అవచూర్ణితేక్ష్వాకుఫలరసపుష్పం మాల్యమాఘ్రాయైవ వమత్యనభ్యస్తదుర్గంధ ఇతి భావః||11||-
Adhikarana 6 (12) · Śloka 13
భక్షయేత్ ఫలమధ్యం వా గుడేన పలలేన చ||12|| ఇక్ష్వాకుఫలతైలం వా సిద్ధం వా పూర్వవద్ఘృతం|13|
भक्षयेत् फलमध्यं वा गुडेन पललेन च||१२|| इक्ष्वाकुफलतैलं वा सिद्धं वा पूर्ववद्घृतम्|१३|
🔊 Audio coming soon
భక్షయేదిత్యాదినా వమనయోగమేకమాహ| ఫలమధ్యం ఇక్ష్వాకుఫలమధ్యం| ఇక్ష్వాకుఫలకల్కసాధితం తైలమిక్ష్వాకుఫలతైలం; అయమేక ఏవ తైలయోగః| పూర్వవదితి జీమూతకవత్, తేన “తథా జీమూతకక్షీరాత్” (క.అ.2) ఇత్యాదినోక్తవిధానేన జీమూతకస్థానే ఇక్ష్వాకుఫలం దత్త్వేహ ఘృతం సాధనీయం||12||-
Adhikarana 7 (13) · Śloka 14
పంచాశద్దశవృద్ధాని ఫలాదీనాం యథోత్తరం||13|| పిబేద్విమృద్య బీజాని కషాయేష్వాశతం పృథక్|14|
पञ्चाशद्दशवृद्धानि फलादीनां यथोत्तरम्||१३|| पिबेद्विमृद्य बीजानि कषायेष्वाशतं पृथक्|१४|
🔊 Audio coming soon
పంచాశదిత్యాదినా షడ్ వర్ధమానకయోగానాహ| పంచాశదారభ్య దశకేన వృద్ధైరిక్ష్వాకుబీజైః శతం పూరణీయం| తేన షడ్యోగా భవంతి| తాని చ యథాసంఖ్యం మదనఫలాదీనాం షణ్ణామన్యతమకషాయేష్వాసుత్య విమృదితాని పాతవ్యాని | అన్యే తు దశబీజాదారభ్య పంచాశద్బీజపర్యంతం దోషాద్యపేక్షయా పాతవ్యం; తత్ర మదనాదికషాయభేదాదేవ యోగభేద ఇత్యాహుః||13||-
Adhikarana 8 (14) · Śloka 14
యష్ట్యాహ్వకోవిదారాద్యైర్ముష్టిమంతర్నఖం పిబేత్||14||
यष्ट्याह्वकोविदाराद्यैर्मुष्टिमन्तर्नखं पिबेत्||१४||
🔊 Audio coming soon
యష్ట్యాహ్వేత్యాదినా నవకషాయయోగానాహ| తత్ర యష్ట్యాహ్వమేకం, కోవిదారాదయో మదనకల్పోక్తా అష్టౌ||14||
Adhikarana 9 (15) · Śloka 15
కషాయైః కోవిదారాద్యైర్మాత్రాశ్చ ఫలవత్ స్మృతాః|15|
कषायैः कोविदाराद्यैर्मात्राश्च फलवत् स्मृताः|१५|
🔊 Audio coming soon
కషాయైరిత్యాదినా మదనఫలసదృశవిధా అష్టౌ మాత్రాలక్షితాః ప్రయోగా ఉచ్యంతే|15|-
Adhikarana 10 (15-18) · Śloka 19
బిల్వమూలకషాయేణ తుంబీబీజాంజలిం పచేత్||15|| పూతస్యాస్య త్రయో భాగాశ్చతుర్థః ఫాణితస్య తు| సఘృతో బీజభాగశ్చ పిష్టానర్ధాంశికాంస్తథా ||16|| మహాజాలినిజీమూతకృతవేధనవత్సకాన్| తం లేహం సాధయేద్దర్వ్యా ఘట్టయన్మృదునాఽగ్నినా||17|| యావత్ స్యాత్తంతుమత్తోయే పతితం తు న శీర్యతే| తం లిహన్మాత్రయా లేహం ప్రమథ్యాం చ పిబేదను||18|| కల్ప ఏషోఽగ్నిమంథాదౌ చతుష్కే పృథగుచ్యతే|19|
बिल्वमूलकषायेण तुम्बीबीजाञ्जलिं पचेत्||१५|| पूतस्यास्य त्रयो भागाश्चतुर्थः फाणितस्य तु| सघृतो बीजभागश्च पिष्टानर्धांशिकांस्तथा ||१६|| महाजालिनिजीमूतकृतवेधनवत्सकान्| तं लेहं साधयेद्दर्व्या घट्टयन्मृदुनाऽग्निना||१७|| यावत् स्यात्तन्तुमत्तोये पतितं तु न शीर्यते| तं लिहन्मात्रया लेहं प्रमथ्यां च पिबेदनु||१८|| कल्प एषोऽग्निमन्थादौ चतुष्के पृथगुच्यते|१९|
🔊 Audio coming soon
బిల్వేత్యాదినా ఏకో లేహః, తథా ‘కల్ప’ ఇత్యాదినా చత్వారో లేహా అంతే ద్రష్టవ్యాః, ఏవం పంచ లేహాః| అంజలిః పలచతుష్టయం| అత్ర చ “తతశ్చ కుడవం యావత్తోయమష్టగుణం భవేత్” ఇతి వచనాద్బిల్వమూలకషాయస్యాష్టావంజలయో దేయాః, తతశ్చతుర్భాగావశేషేణ కుడవద్వయం| ఫాణితం అర్ధశృత ఇక్షురసః| ‘చతుర్థః ఫాణితస్య చ’ ఇత్యస్య స్థానే ‘త్రయస్త్రికటుకస్య చ’ ఇతి కేచిత్ పఠంతి| సఘృత ఇతి ఘృతస్యైకో భాగః| అర్ధాంశికానితి ఏకభాగార్ధమానాన్ ప్రత్యేకం మహాజాలిన్యాదీన్| మహాజాలినీ పీతకోషాతకీ, కృతవేధనః ఘోషకభేదః ‘జ్యోత్స్నికా” ఇతి ఖ్యాతః| యావత్ స్యాత్తంతుమదిత్యాదినా లేహపాకలక్షణమాహ; ఏతచ్చ లక్షణం లేహాంతరేష్వపి పాచనీయేషు జ్ఞేయం| న శీర్యతే న విస్తీర్యతే| ప్రమథ్యాం చ పిబేదన్వితి అతీసారచికిత్సితే “పిప్పలీ నాగరం ధాన్యం” (చి.అ.19) ఇత్యాదినోక్తప్రమథ్యానాం మధ్యేఽన్యతమప్రమథ్యాకృతం కషాయం పిబేదిత్యర్థః| ‘ప్రమథ్యాం చ’ ఇత్యస్య స్థానే కేచిత్ ‘మంథం చాపి’ ఇతి పఠంతి| అగ్నిమంథాదావితి ప్రత్యేకమగ్నిమంథ-స్యోనాక-పాటలా-గంభారీమూలచతుష్కం పంచమూలకథనప్రస్తావే రసాయనే కథితం||15-18||-
Adhikarana 11 (19) · Śloka 20
శక్తుభిర్వా పిబేన్మంథం తుంబీస్వరసభావితైః||19|| కఫజేఽథ జ్వరే కాసే కంఠరోగేష్వరోచకే|20|
शक्तुभिर्वा पिबेन्मन्थं तुम्बीस्वरसभावितैः||१९|| कफजेऽथ ज्वरे कासे कण्ठरोगेष्वरोचके|२०|
🔊 Audio coming soon
శక్తుభిరిత్యాదినైకో మంథయోగః||19||-
Adhikarana 12 (20) · Śloka 20
గుల్మే మేహే ప్రసేకే చ కల్కం మాంసరసైః పిబేత్| నరః సాధు వమత్యేవం న చ దౌర్బల్యమశ్నుతే||20||
गुल्मे मेहे प्रसेके च कल्कं मांसरसैः पिबेत्| नरः साधु वमत्येवं न च दौर्बल्यमश्नुते||२०||
🔊 Audio coming soon
గుల్మే జ్వర ఇత్యాదినా రసైకయోగమాహ| కల్కం ఇక్ష్వాకుబీజకల్కం||20||
Adhikarana 13 (21-23) · Śloka 23
తత్ర శ్లోకాః- పయస్యష్టౌ సురామండ-మస్తు-తక్రేషు చ త్రయః| ఘ్రేయం సపలలం తైలం వర్ధమానాః ఫలేషు షట్||21|| ఘృతమేకం కషాయేషు నవాన్యే మధుకాదిషు| అష్టౌ వర్తిక్రియా లేహాః పంచ మంథో రసస్తథా||22|| యోగా ఇక్ష్వాకుకల్పే తే చత్వారింశచ్చ పంచ చ| ఉక్తా మహర్షిణా సమ్యక్ ప్రజానాం హితకామ్యయా||23||
तत्र श्लोकाः- पयस्यष्टौ सुरामण्ड-मस्तु-तक्रेषु च त्रयः| घ्रेयं सपललं तैलं वर्धमानाः फलेषु षट्||२१|| घृतमेकं कषायेषु नवान्ये मधुकादिषु| अष्टौ वर्तिक्रिया लेहाः पञ्च मन्थो रसस्तथा||२२|| योगा इक्ष्वाकुकल्पे ते चत्वारिंशच्च पञ्च च| उक्ता महर्षिणा सम्यक् प्रजानां हितकाम्यया||२३||
🔊 Audio coming soon
పయస్యష్టావిత్యాదిసంగ్రహార్థో వ్యాకృత ఏవ| అత్ర ఫలేష్వితి మదనఫలాదిషు| ఘృతం యద్యపి వర్ధమానపూర్వపఠితం, తథాఽపి ఛందోనురోధాదిహ పశ్చాత్ పఠితం||21-23||
Adhikarana puShpikA · Śloka 3
ఇత్యగ్నివేశకృతే తంత్రే చరకప్రతిసంస్కృతేఽప్రాప్తే దృఢబలసంపూరితే కల్పస్థానే ఇక్ష్వాకుకల్పో నామ తృతీయోఽధ్యాయః||3||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृतेऽप्राप्ते दृढबलसम्पूरिते कल्पस्थाने इक्ष्वाकुकल्पो नाम तृतीयोऽध्यायः||३||
🔊 Audio coming soon
ఇతి శ్రీచక్రపాణిదత్తవిరచితాయామాయుర్వేదదీపికాయాం చరకతాత్పర్యటీకాయాం కల్పస్థానే ఇక్ష్వాకుకల్పో నామ తృతీయోఽధ్యాయః||3||