Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
అథాతో జీమూతకకల్పం వ్యాఖ్యాస్యామః||1|| ఇతి హ స్మాహ భగవానాత్రేయః||2||
अथातो जीमूतककल्पं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
మదనకల్పానంతరమనపాయిత్వేనేక్ష్వాక్వాదిద్రవ్యేభ్యః ప్రాధాన్యాజ్జీమూతకస్య జీమూతకల్పోఽభిధీయతే| ఏవం యథాయథైషామనపాయిత్వప్రకర్షః, తథా తథా పూర్వనివేశనం జ్ఞేయం| తేనాపరవమనకల్పానామప్యధ్యాయసంబంధోఽత్రైవోక్తో జ్ఞేయః| మదనఫలస్య స్నేహస్వేదాదిపూర్వకత్వవదిహాపి క్రమోఽతిదేశాదున్నేతవ్యః||1-2||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
కల్పం జీమూతకస్యేమం ఫలపుష్పాశ్రయం శుణు| గరాగరీ చ వేణీ చ తథా స్యాద్దేవతాడకః||3||
कल्पं जीमूतकस्येमं फलपुष्पाश्रयं शुणु| गरागरी च वेणी च तथा स्याद्देवताडकः||३||
🔊 Audio coming soon
ఫలపుష్పాశ్రయమితి వచనేన జీమూతస్య పత్రనాలాదిషు వమనప్రయోగం నిషేధయతి| గరాగరీ చేత్యాది పర్యాయకథనం| జీమూతః పీతఘోషకః||3||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
జీమూతకం త్రిదోషఘ్నం యథాస్వౌషధకల్పితం| ప్రయోక్తవ్యం జ్వరశ్వాసహిక్కాద్యేష్వామయేషు చ||4||
जीमूतकं त्रिदोषघ्नं यथास्वौषधकल्पितम्| प्रयोक्तव्यं ज्वरश्वासहिक्काद्येष्वामयेषु च||४||
🔊 Audio coming soon
త్రిదోషఘ్నమితి యథాస్వం వాతహరాదిద్రవ్యయుక్తం, తథా వాతాదిహరద్రవ్యకల్పితం చ సత్ త్రిదోషఘ్నం భవతి| హిక్కాద్యేష్వితి ఆద్యశబ్దేన కాసాదీనామురోగతదోషజన్యానాం గ్రహణం||4||
Adhikarana 4 (5-7) · Śloka 7
యథోక్తగుణయుక్తానాం దేశజానాం యథావిధి| పయః పుష్పేఽస్య, నిర్వృత్తే ఫలే పేయా పయస్కృతా||5|| లోమశే క్షీరసంతానం, దధ్యుత్తరమలోమశే| శృతే పయసి దధ్యమ్లం జాతం హరితపాండుకే||6|| జీర్ణానాం చ సుశుష్కాణాం న్యస్తానాం భాజనే శుచౌ| చూర్ణస్య పయసా శుక్తిం వాతపిత్తార్దితః పిబేత్||7||
यथोक्तगुणयुक्तानां देशजानां यथाविधि| पयः पुष्पेऽस्य, निर्वृत्ते फले पेया पयस्कृता||५|| लोमशे क्षीरसन्तानं, दध्युत्तरमलोमशे| शृते पयसि दध्यम्लं जातं हरितपाण्डुके||६|| जीर्णानां च सुशुष्काणां न्यस्तानां भाजने शुचौ| चूर्णस्य पयसा शुक्तिं वातपित्तार्दितः पिबेत्||७||
🔊 Audio coming soon
యథోక్తయుక్తగుణయుక్తానామితి కాలజత్వ-సంపూర్ణరసత్వాదిగుణయుక్తాని మదనఫలోక్తగుణద్వారాఽనుసర్తవ్యాని| దేశజానామితి మదనకల్పోక్తప్రశస్తభూమిజాతానాం| యథావిధీతి మదనకల్పోక్తవిధానగృహీతానాం| పయః పుష్పే ఇత్యేకో యోగః| నిర్వృత్తే ఇత్యాదికో ద్వితీయో యోగః| నిర్వృత్తే ఇతి ఉత్పన్నమాత్రే ఫలే, తత్ర ఫలైః క్షీరం సాధయిత్వా తేన క్షీరేణ పేయా సాధనీయా| రోమశే ఇత్యాది తృతీయః| రోమశే ఇతి ఉపగతరోమ్ణి ఫలే, అత్రాపి రోమశఫలసాధితక్షీరాత్ సంతానికా జ్ఞేయా| దధ్యుత్తరమిత్యాదికశ్చతుర్థో యోగః, అత్రాప్యుపగతరోమావస్థఫలసాధితక్షీరసంభూతదధిసరో జ్ఞేయః| శృతే పయసీత్యాదికః పంచమః| దధ్యమ్లమితి అమ్లావస్థం దధి జాతం| హరితపాండుకే ఇతి హరితపాండ్వవస్థాప్రాప్తే జీమూతకఫలే| జీర్ణానామిత్యాదికః షష్ఠః క్షీరయోగః| ఏతే చ యోగాః క్షీరసంబంధేన అవిధీయమానక్షీరాకారా అపి క్షీరప్రయోగత్వేనైవ సంగ్రహే ‘షట్ క్షీరే’ ఇత్యనేన సంగ్రహీతవ్యాః||5-7||
Adhikarana 5 (8-10) · Śloka 11
ఆసుత్య చ సురామండే మృదిత్వా ప్రస్రుతం పిబేత్| కఫజేఽరోచకే కాసే పాండురోగే సయక్ష్మణి||8|| ద్వే చాపోథ్యాథవా త్రీణి గుడూచ్యా మధుకస్య వా| కోవిదారాదికానాం వా నింబస్య కుటజస్య వా||9|| కషాయేష్వాసుతం పూత్వా తేనైవ విధినా పిబేత్| అథవాఽఽరగ్వధాదీనాం సప్తానాం పూర్వవత్ పిబేత్||10|| ఏకైకస్య కషాయేణ పిత్తశ్లేష్మజ్వరార్దితః|11|
आसुत्य च सुरामण्डे मृदित्वा प्रस्रुतं पिबेत्| कफजेऽरोचके कासे पाण्डुरोगे सयक्ष्मणि||८|| द्वे चापोथ्याथवा त्रीणि गुडूच्या मधुकस्य वा| कोविदारादिकानां वा निम्बस्य कुटजस्य वा||९|| कषायेष्वासुतं पूत्वा तेनैव विधिना पिबेत्| अथवाऽऽरग्वधादीनां सप्तानां पूर्ववत् पिबेत्||१०|| एकैकस्य कषायेण पित्तश्लेष्मज्वरार्दितः|११|
🔊 Audio coming soon
ఆసుత్యేత్యాదినా మదిరాయోగ ఏక ఉచ్యతే| ఆసుత్యేతి నిశాపర్యుషితం కృత్వా| అత్ర యోగే పక్వజీమూతకఫలమేవాధికృతం; తథా, ఉత్తరయోగేష్వపి పక్వమేవ ఫలమధికృతం జ్ఞేయం, “ఫలం పర్యాగతం గ్రాహ్యం” ఇత్యౌత్సర్గికవచనాత్| ద్వే చేత్యాదినా ద్వాదశకషాయభేదాద్ ద్వాదశయోగా ఉచ్యంతే| తేనైవ విధినేతి మదనకల్పోక్తేన సాధనవిధినా| అథవేత్యాదౌ ఆరగ్వధాదిసప్తద్రవ్యకషాయభేదాత్ సప్తయోగా భవంతి| ఆరగ్వధాదయః ఆరగ్వధ-వృక్షక-స్వాదుకంటక-పాఠా-పాటలి-శారంగేష్టా-మూర్వాః (క.అ.1) పూర్వాధ్యాయోక్తాః||8-10||-
Adhikarana 6 (11) · Śloka 11
మాత్రాః స్యుః ఫలవచ్చాష్టౌ కోలమాత్రాస్తు తా మతాః||11||
मात्राः स्युः फलवच्चाष्टौ कोलमात्रास्तु ता मताः||११||
🔊 Audio coming soon
మాత్రాః స్యురిత్యాదినాఽష్టౌ మాత్రాయోగానాహ| ఫలవదితి మదనఫలే యథా అష్టౌ మాత్రాయోగా ఉక్తాస్తథేహాపి కర్తవ్యాః, విశేషతస్తు ఏతాః కోలమాత్రాః కర్తవ్యాః, న తు ఫలవద్ధరీతక్యాదిప్రమాణాః కర్తవ్యా ఇత్యర్థః||11||
Adhikarana 7 (12) · Śloka 12
జీవకర్షభకేక్షూణాం శతావర్యా రసేన వా| పిత్తశ్లేష్మజ్వరే దద్యాద్వాతపిత్తజ్వరేఽథవా||12||
जीवकर्षभकेक्षूणां शतावर्या रसेन वा| पित्तश्लेष्मज्वरे दद्याद्वातपित्तज्वरेऽथवा||१२||
🔊 Audio coming soon
జీవకేత్యాదినా చతురో యోగాః పానసాధనకషాయభేదాత్||12||
Adhikarana 8 (13) · Śloka 13
తథా జీమూతకక్షీరాత్ సముత్పన్నం పచేద్ఘృతం| ఫలాదీనాం కషాయేణ శ్రేష్ఠం తద్వమనం మతం||13||
तथा जीमूतकक्षीरात् समुत्पन्नं पचेद्घृतम्| फलादीनां कषायेण श्रेष्ठं तद्वमनं मतम्||१३||
🔊 Audio coming soon
తథేత్యాదినా ఘృతయోగమేకమాహ||13||
Adhikarana 9 (14-15) · Śloka 15
తత్ర శ్లోకౌ- షట్ క్షీరే మదిరామండే ఏకో ద్వాదశ చాపరే| సప్త చారగ్వధాదీనాం కషాయేఽష్టౌ చ వర్తిషు||14|| జీవకాదిషు చత్వారో ఘృతం చైకం ప్రకీర్తితం| కల్పే జీమూతకానాం చ యోగాస్త్రింశన్నవాధికాః||15||
तत्र श्लोकौ- षट् क्षीरे मदिरामण्डे एको द्वादश चापरे| सप्त चारग्वधादीनां कषायेऽष्टौ च वर्तिषु||१४|| जीवकादिषु चत्वारो घृतं चैकं प्रकीर्तितम्| कल्पे जीमूतकानां च योगास्त्रिंशन्नवाधिकाः||१५||
🔊 Audio coming soon
షట్ క్షీరే ఇత్యాదినా సంగ్రహార్థో వ్యాకృత ఏవ యథాస్థానం||14-15||
Adhikarana puShpikA · Śloka 2
ఇత్యగ్నివేశకృతే తంత్రే చరకప్రతిసంస్కృతేఽప్రాప్తే దృఢబలసంపూరితే కల్పస్థానే జీమూతకకల్పో నామ ద్వితీయోఽధ్యాయః||2||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृतेऽप्राप्ते दृढबलसम्पूरिते कल्पस्थाने जीमूतककल्पो नाम द्वितीयोऽध्यायः||२||
🔊 Audio coming soon
ఇతి శ్రీచక్రపాణిదత్తవిరచితాయాం చరకతాత్పర్యటీకాయామాయుర్వేదదీపికాయాం కల్పస్థానే జీమూతకకల్పో నామ ద్వితీయోఽధ్యాయః||2||