Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
athātaḥ kr̥tavēdhanakalpaṁ vyākhyāsyāmaḥ||1|| iti ha smāha bhagavānātrēyaḥ||2||
अथातः कृतवेधनकल्पं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
vamanakalpapāriśēṣyāt kr̥tavēdhanakalpō'bhidhīyatē||1-2||
Adhikarana 2 (3-4) · Śloka 4
kr̥tavēdhananāmāni kalpaṁ cāsya nibōdhata| kṣvēḍaḥ kōśātakī cōktaṁ mr̥daṅgaphalamēva ca||3|| atyarthakaṭutīkṣṇōṣṇaṁ gāḍhēṣviṣṭaṁ gadēṣu ca| kuṣṭhapāṇḍvāmayaplīhaśōphagulmagarādiṣu||4||
कृतवेधननामानि कल्पं चास्य निबोधत| क्ष्वेडः कोशातकी चोक्तं मृदङ्गफलमेव च||३|| अत्यर्थकटुतीक्ष्णोष्णं गाढेष्विष्टं गदेषु च| कुष्ठपाण्ड्वामयप्लीहशोफगुल्मगरादिषु||४||
🔊 Audio coming soon
gāḍhēṣviti atyarthagāḍhēṣu kuṣṭhādiṣu||3-4||
Adhikarana 3 (5) · Śloka 5
kṣīrādi kusumādīnāṁ surā caitēṣu pūrvavat|5|
क्षीरादि कुसुमादीनां सुरा चैतेषु पूर्ववत्|५|
🔊 Audio coming soon
kṣīrādītyādinā kṣīrayōgā ucyantē| kṣīrayōgacatuṣṭayaṁ madirāyōgaṁ ca jīmūtakakalpavidhānātidēśēnāha| kṣīrādiśabdēna kṣīrakr̥tapēyā-kṣīrasantānikā-dadhyuttarāṇāṁ grahaṇam| ētē ca saṅgrahē'kṣīrarūpā api kṣīravikāratayā kṣīraśabdēnaiva gr̥hītāḥ ‘kṣīrē dvau dvau’ iti vacanēna| kusumādīnāmiti kr̥tavēdhanasya puṣpādīnāṁ “payaḥ puṣpē'sya nirvr̥ttē phalē pēyā payaskr̥tā| lōmaśē kṣīrasantānaṁ dadhyuttaramalōmaśē” (ka.a.2) iti jīmūtakavidhānōktānām| surā caitēṣu pūrvavaditi yathā jīmūtakakalpavidhānēna kṣīrādayaḥ kartavyāstathā surā ca kartavyā|5|
Adhikarana 4 (5-7) · Śloka 7
suśuṣkāṇāṁ tu jīrṇānāmēkaṁ dvē vā yathābalam||5|| kaṣāyairmadhukādīnāṁ navabhiḥ phalavat pibēt| kvāthayitvā phalaṁ tasya pūtvā lēhaṁ nidhāpayēt||6|| kr̥tavēdhanakalkāṁśaṁ phalādyardhāṁśasaṁyutam | pr̥thak cāragvadhādīnāṁ trayōdaśabhirāsutam||7||
सुशुष्काणां तु जीर्णानामेकं द्वे वा यथाबलम्||५|| कषायैर्मधुकादीनां नवभिः फलवत् पिबेत्| क्वाथयित्वा फलं तस्य पूत्वा लेहं निधापयेत्||६|| कृतवेधनकल्कांशं फलाद्यर्धांशसंयुतम् | पृथक् चारग्वधादीनां त्रयोदशभिरासुतम्||७||
🔊 Audio coming soon
suśuṣkāṇāmityādinā nava kaṣāyayōgānāha| phalavaditi madanaphalaṁ yathā yaṣṭīmadhukādibhiḥ pīyatē, tathaitadapi pātavyamityarthaḥ| ēkē navakaṣāyaprayōgēṣu śēṣavidhipratyāyakaṁ lēhaṁ paṭhanti- “kvāthayitvā rasaṁ tasya pūtvā lēhaṁ nidhāpayēt” ityādi, tacca saṅgatārtham| uktaṁ ca jatūkarṇē- “atra jīrṇabījānāṁ madanaphalavat kaṣāyairlēhā bhavanti nava” iti| pr̥thagityādinā trayōdaśa kaṣāyayōgānāha| ēvaṁ dvāviṁśatiḥ kaṣāyayōgā bhavanti| āragvadhādayastrayōdaśa madanakalpē “āragvadhavr̥kṣaka ...” (ka.a.1) ityādinā guḍūcyantēnōktā jñēyāḥ||5-7||
Adhikarana 5 (8) · Śloka 8
śālmalīmūlacūrṇānāṁ picchābhirdaśabhistathā|8|
शाल्मलीमूलचूर्णानां पिच्छाभिर्दशभिस्तथा|८|
🔊 Audio coming soon
śālmalītyādinā daśa picchāyōgānāha| śālmalīmūlamādiḥ yēṣāṁ tē śālmalīmūlāḥ śālmalyādayō vimānapaṭhitā daśa śālmalīśālmalakabhadraparṇyēlāparṇyupōdikōddāladhanvanarājādanōpacitrāgōpyantāḥ (vi.a.8); ēṣāṁ cūrṇānāṁ picchābhiryuktyā kr̥tatvēnaiva daśa yōgā jñēyāḥ| śālmalakaḥ śālmalībhēdaḥ, rōhitakō vā; bhadraparṇī gambhārī; ēlāparṇī nāgabalā, ahiṁsrētyanyē; rājādanāṁ kṣīrikā, upacitrā dantī, gōpī sārivā|8|
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
vartikriyāḥ ṣaṭ phalavat, phalādīnāṁ ghr̥taṁ tathā||8||
वर्तिक्रियाः षट् फलवत्, फलादीनां घृतं तथा||८||
🔊 Audio coming soon
vartikriyāḥ ṣaṭ phalavaditi “phalapippalīcūrṇāni pūrvavat” (ka.a.1) ityādinā granthēna yā vartikriyā uktā madanakalpē, tadvadihāpi kr̥tavēdhanacūrṇānāṁ ṣaḍvartikriyāḥ kartavyāḥ| phalādīnāṁ ghr̥taṁ tathētyanēna kr̥tavēdhanasādhitakṣīrādutthitaṁ navanītaṁ phalādikaṣāyēṇa sādhanīyaṁ madanaphalaghr̥tavadityarthaḥ||8||
Adhikarana 7 (9-10) · Śloka 10
kōśātakāni pañcāśat kōvidārarasē pacēt| taṁ kaṣāyaṁ phalādīnāṁ kalkairlēhaṁ punaḥ pacēt||9|| kṣvēḍasya tatra bhāgaḥ syācchēṣāṇyardhāṁśikāni tu| kaṣāyaiḥ kōvidārādyairēvaṁ tat kalpayēt pr̥thak||10||
कोशातकानि पञ्चाशत् कोविदाररसे पचेत्| तं कषायं फलादीनां कल्कैर्लेहं पुनः पचेत्||९|| क्ष्वेडस्य तत्र भागः स्याच्छेषाण्यर्धांशिकानि तु| कषायैः कोविदाराद्यैरेवं तत् कल्पयेत् पृथक्||१०||
🔊 Audio coming soon
kōśātakānītyādi| atraiva kvāthapādikē kalkē kartavyē kṣvēḍasya pūrṇō bhāgō dēyaḥ, phalādīnāṁ ca pratyēkaṁ kṣvēḍādardhabhāgikatvam||9-10||
Adhikarana 8 (11) · Śloka 12
kaṣāyēṣu phalādīnāmānūpaṁ piśitaṁ pr̥thak| kōśātakyā samaṁ paktvā rasaṁ salavaṇaṁ pibēt||11|| phalādipippalītulyaṁ tadvat kṣvēḍarasaṁ pibēt|12|
कषायेषु फलादीनामानूपं पिशितं पृथक्| कोशातक्या समं पक्त्वा रसं सलवणं पिबेत्||११|| फलादिपिप्पलीतुल्यं तद्वत् क्ष्वेडरसं पिबेत्|१२|
🔊 Audio coming soon
kaṣāyēṣvityādinā sapta māṁsayōgānāha| samamiti kōśātakītulyaṁ māṁsam| atra pibēdityantēna ṣaṇmāṁsarasāḥ, phalādītyanēna caikaḥ| phalādipippalītulyaṁ tadvadityanēna phalādibhiḥ samaṁ māṁsam| tadvaditi vacanāt kōśātakyāḥ kaṣāyēṇa sādhanīyam||11||-
Adhikarana 9 (12) · Śloka 12
kṣvēḍaṁ kāsī pibēt siddhaṁ miśramikṣurasēna ca||12||
क्ष्वेडं कासी पिबेत् सिद्धं मिश्रमिक्षुरसेन च||१२||
🔊 Audio coming soon
ikṣurasayōgamēkamāha- kṣvēḍamityādi| siddhamiti ikṣurasēna miśritaṁ sat sādhitaṁ pibēdityarthaḥ uktaṁ hi jatūkarṇē- “kṣvēḍamikṣurasē śr̥tam” iti||12||
Adhikarana 10 (13-14) · Śloka 14
tatra ślōkau- kṣīrē dvau dvau surā caikā kvāthā dvāviṁśatistathā| daśa picchā ghr̥taṁ caikaṁ ṣaṭ ca vartikriyāḥ śubhāḥ||13|| lēhē'ṣṭau sapta māṁsē ca yōga ikṣurasē'paraḥ| kr̥tavēdhanakalpē'smin ṣaṣṭiryōgāḥ prakīrtitāḥ||14||
तत्र श्लोकौ- क्षीरे द्वौ द्वौ सुरा चैका क्वाथा द्वाविंशतिस्तथा| दश पिच्छा घृतं चैकं षट् च वर्तिक्रियाः शुभाः||१३|| लेहेऽष्टौ सप्त मांसे च योग इक्षुरसेऽपरः| कृतवेधनकल्पेऽस्मिन् षष्टिर्योगाः प्रकीर्तिताः||१४||
🔊 Audio coming soon
kṣīrē dvau dvāvityādisaṅgrahaḥ| dvau dvāviti catvāraḥ||13-14||
Adhikarana puShpikA · Śloka 6
ityagnivēśakr̥tē tantrē carakapratisaṁskr̥tē'prāptē dr̥ḍhabalasampūritē kalpasthānē kr̥tavēdhanakalpō nāma ṣaṣṭhō'dhyāyaḥ||6||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृतेऽप्राप्ते दृढबलसम्पूरिते कल्पस्थाने कृतवेधनकल्पो नाम षष्ठोऽध्यायः||६||
🔊 Audio coming soon
iti śrīcakrapāṇidattaviracitāyāṁ carakatātparyaṭīkāyāmāyurvēdadīpikāyāṁ kalpasthānē kr̥tavēdhanakalpō nāma ṣaṣṭhō'dhyāyaḥ||6||