6. kr̥tavēdhanakalpaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

ಅಥಾತಃ ಕೃತವೇಧನಕಲ್ಪಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ||೧|| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹ ಭಗವಾನಾತ್ರೇಯಃ||೨||

ವಮನಕಲ್ಪಪಾರಿಶೇಷ್ಯಾತ್ ಕೃತವೇಧನಕಲ್ಪೋಽಭಿಧೀಯತೇ||೧-೨||

Adhikarana 2 (3-4) · Śloka 4

ಕೃತವೇಧನನಾಮಾನಿ ಕಲ್ಪಂ ಚಾಸ್ಯ ನಿಬೋಧತ| ಕ್ಷ್ವೇಡಃ ಕೋಶಾತಕೀ ಚೋಕ್ತಂ ಮೃದಙ್ಗಫಲಮೇವ ಚ||೩|| ಅತ್ಯರ್ಥಕಟುತೀಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣಂ ಗಾಢೇಷ್ವಿಷ್ಟಂ ಗದೇಷು ಚ| ಕುಷ್ಠಪಾಣ್ಡ್ವಾಮಯಪ್ಲೀಹಶೋಫಗುಲ್ಮಗರಾದಿಷು||೪||

ಗಾಢೇಷ್ವಿತಿ ಅತ್ಯರ್ಥಗಾಢೇಷು ಕುಷ್ಠಾದಿಷು||೩-೪||

Adhikarana 3 (5) · Śloka 5

ಕ್ಷೀರಾದಿ ಕುಸುಮಾದೀನಾಂ ಸುರಾ ಚೈತೇಷು ಪೂರ್ವವತ್|೫|

ಕ್ಷೀರಾದೀತ್ಯಾದಿನಾ ಕ್ಷೀರಯೋಗಾ ಉಚ್ಯನ್ತೇ| ಕ್ಷೀರಯೋಗಚತುಷ್ಟಯಂ ಮದಿರಾಯೋಗಂ ಚ ಜೀಮೂತಕಕಲ್ಪವಿಧಾನಾತಿದೇಶೇನಾಹ| ಕ್ಷೀರಾದಿಶಬ್ದೇನ ಕ್ಷೀರಕೃತಪೇಯಾ-ಕ್ಷೀರಸನ್ತಾನಿಕಾ-ದಧ್ಯುತ್ತರಾಣಾಂ ಗ್ರಹಣಮ್| ಏತೇ ಚ ಸಙ್ಗ್ರಹೇಽಕ್ಷೀರರೂಪಾ ಅಪಿ ಕ್ಷೀರವಿಕಾರತಯಾ ಕ್ಷೀರಶಬ್ದೇನೈವ ಗೃಹೀತಾಃ ‘ಕ್ಷೀರೇ ದ್ವೌ ದ್ವೌ’ ಇತಿ ವಚನೇನ| ಕುಸುಮಾದೀನಾಮಿತಿ ಕೃತವೇಧನಸ್ಯ ಪುಷ್ಪಾದೀನಾಂ “ಪಯಃ ಪುಷ್ಪೇಽಸ್ಯ ನಿರ್ವೃತ್ತೇ ಫಲೇ ಪೇಯಾ ಪಯಸ್ಕೃತಾ| ಲೋಮಶೇ ಕ್ಷೀರಸನ್ತಾನಂ ದಧ್ಯುತ್ತರಮಲೋಮಶೇ” (ಕ.ಅ.೨) ಇತಿ ಜೀಮೂತಕವಿಧಾನೋಕ್ತಾನಾಮ್| ಸುರಾ ಚೈತೇಷು ಪೂರ್ವವದಿತಿ ಯಥಾ ಜೀಮೂತಕಕಲ್ಪವಿಧಾನೇನ ಕ್ಷೀರಾದಯಃ ಕರ್ತವ್ಯಾಸ್ತಥಾ ಸುರಾ ಚ ಕರ್ತವ್ಯಾ|೫|

Adhikarana 4 (5-7) · Śloka 7

ಸುಶುಷ್ಕಾಣಾಂ ತು ಜೀರ್ಣಾನಾಮೇಕಂ ದ್ವೇ ವಾ ಯಥಾಬಲಮ್||೫|| ಕಷಾಯೈರ್ಮಧುಕಾದೀನಾಂ ನವಭಿಃ ಫಲವತ್ ಪಿಬೇತ್| ಕ್ವಾಥಯಿತ್ವಾ ಫಲಂ ತಸ್ಯ ಪೂತ್ವಾ ಲೇಹಂ ನಿಧಾಪಯೇತ್||೬|| ಕೃತವೇಧನಕಲ್ಕಾಂಶಂ ಫಲಾದ್ಯರ್ಧಾಂಶಸಂಯುತಮ್ | ಪೃಥಕ್ ಚಾರಗ್ವಧಾದೀನಾಂ ತ್ರಯೋದಶಭಿರಾಸುತಮ್||೭||

ಸುಶುಷ್ಕಾಣಾಮಿತ್ಯಾದಿನಾ ನವ ಕಷಾಯಯೋಗಾನಾಹ| ಫಲವದಿತಿ ಮದನಫಲಂ ಯಥಾ ಯಷ್ಟೀಮಧುಕಾದಿಭಿಃ ಪೀಯತೇ, ತಥೈತದಪಿ ಪಾತವ್ಯಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಏಕೇ ನವಕಷಾಯಪ್ರಯೋಗೇಷು ಶೇಷವಿಧಿಪ್ರತ್ಯಾಯಕಂ ಲೇಹಂ ಪಠನ್ತಿ- “ಕ್ವಾಥಯಿತ್ವಾ ರಸಂ ತಸ್ಯ ಪೂತ್ವಾ ಲೇಹಂ ನಿಧಾಪಯೇತ್” ಇತ್ಯಾದಿ, ತಚ್ಚ ಸಙ್ಗತಾರ್ಥಮ್| ಉಕ್ತಂ ಚ ಜತೂಕರ್ಣೇ- “ಅತ್ರ ಜೀರ್ಣಬೀಜಾನಾಂ ಮದನಫಲವತ್ ಕಷಾಯೈರ್ಲೇಹಾ ಭವನ್ತಿ ನವ” ಇತಿ| ಪೃಥಗಿತ್ಯಾದಿನಾ ತ್ರಯೋದಶ ಕಷಾಯಯೋಗಾನಾಹ| ಏವಂ ದ್ವಾವಿಂಶತಿಃ ಕಷಾಯಯೋಗಾ ಭವನ್ತಿ| ಆರಗ್ವಧಾದಯಸ್ತ್ರಯೋದಶ ಮದನಕಲ್ಪೇ “ಆರಗ್ವಧವೃಕ್ಷಕ ...” (ಕ.ಅ.೧) ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಗುಡೂಚ್ಯನ್ತೇನೋಕ್ತಾ ಜ್ಞೇಯಾಃ||೫-೭||

Adhikarana 5 (8) · Śloka 8

ಶಾಲ್ಮಲೀಮೂಲಚೂರ್ಣಾನಾಂ ಪಿಚ್ಛಾಭಿರ್ದಶಭಿಸ್ತಥಾ|೮|

ಶಾಲ್ಮಲೀತ್ಯಾದಿನಾ ದಶ ಪಿಚ್ಛಾಯೋಗಾನಾಹ| ಶಾಲ್ಮಲೀಮೂಲಮಾದಿಃ ಯೇಷಾಂ ತೇ ಶಾಲ್ಮಲೀಮೂಲಾಃ ಶಾಲ್ಮಲ್ಯಾದಯೋ ವಿಮಾನಪಠಿತಾ ದಶ ಶಾಲ್ಮಲೀಶಾಲ್ಮಲಕಭದ್ರಪರ್ಣ್ಯೇಲಾಪರ್ಣ್ಯುಪೋದಿಕೋದ್ದಾಲಧನ್ವನರಾಜಾದನೋಪಚಿತ್ರಾಗೋಪ್ಯನ್ತಾಃ (ವಿ.ಅ.೮); ಏಷಾಂ ಚೂರ್ಣಾನಾಂ ಪಿಚ್ಛಾಭಿರ್ಯುಕ್ತ್ಯಾ ಕೃತತ್ವೇನೈವ ದಶ ಯೋಗಾ ಜ್ಞೇಯಾಃ| ಶಾಲ್ಮಲಕಃ ಶಾಲ್ಮಲೀಭೇದಃ, ರೋಹಿತಕೋ ವಾ; ಭದ್ರಪರ್ಣೀ ಗಮ್ಭಾರೀ; ಏಲಾಪರ್ಣೀ ನಾಗಬಲಾ, ಅಹಿಂಸ್ರೇತ್ಯನ್ಯೇ; ರಾಜಾದನಾಂ ಕ್ಷೀರಿಕಾ, ಉಪಚಿತ್ರಾ ದನ್ತೀ, ಗೋಪೀ ಸಾರಿವಾ|೮|

Adhikarana 6 (8) · Śloka 8

ವರ್ತಿಕ್ರಿಯಾಃ ಷಟ್ ಫಲವತ್, ಫಲಾದೀನಾಂ ಘೃತಂ ತಥಾ||೮||

ವರ್ತಿಕ್ರಿಯಾಃ ಷಟ್ ಫಲವದಿತಿ “ಫಲಪಿಪ್ಪಲೀಚೂರ್ಣಾನಿ ಪೂರ್ವವತ್” (ಕ.ಅ.೧) ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಗ್ರನ್ಥೇನ ಯಾ ವರ್ತಿಕ್ರಿಯಾ ಉಕ್ತಾ ಮದನಕಲ್ಪೇ, ತದ್ವದಿಹಾಪಿ ಕೃತವೇಧನಚೂರ್ಣಾನಾಂ ಷಡ್ವರ್ತಿಕ್ರಿಯಾಃ ಕರ್ತವ್ಯಾಃ| ಫಲಾದೀನಾಂ ಘೃತಂ ತಥೇತ್ಯನೇನ ಕೃತವೇಧನಸಾಧಿತಕ್ಷೀರಾದುತ್ಥಿತಂ ನವನೀತಂ ಫಲಾದಿಕಷಾಯೇಣ ಸಾಧನೀಯಂ ಮದನಫಲಘೃತವದಿತ್ಯರ್ಥಃ||೮||

Adhikarana 7 (9-10) · Śloka 10

ಕೋಶಾತಕಾನಿ ಪಞ್ಚಾಶತ್ ಕೋವಿದಾರರಸೇ ಪಚೇತ್| ತಂ ಕಷಾಯಂ ಫಲಾದೀನಾಂ ಕಲ್ಕೈರ್ಲೇಹಂ ಪುನಃ ಪಚೇತ್||೯|| ಕ್ಷ್ವೇಡಸ್ಯ ತತ್ರ ಭಾಗಃ ಸ್ಯಾಚ್ಛೇಷಾಣ್ಯರ್ಧಾಂಶಿಕಾನಿ ತು| ಕಷಾಯೈಃ ಕೋವಿದಾರಾದ್ಯೈರೇವಂ ತತ್ ಕಲ್ಪಯೇತ್ ಪೃಥಕ್||೧೦||

ಕೋಶಾತಕಾನೀತ್ಯಾದಿ| ಅತ್ರೈವ ಕ್ವಾಥಪಾದಿಕೇ ಕಲ್ಕೇ ಕರ್ತವ್ಯೇ ಕ್ಷ್ವೇಡಸ್ಯ ಪೂರ್ಣೋ ಭಾಗೋ ದೇಯಃ, ಫಲಾದೀನಾಂ ಚ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಕ್ಷ್ವೇಡಾದರ್ಧಭಾಗಿಕತ್ವಮ್||೯-೧೦||

Adhikarana 8 (11) · Śloka 12

ಕಷಾಯೇಷು ಫಲಾದೀನಾಮಾನೂಪಂ ಪಿಶಿತಂ ಪೃಥಕ್| ಕೋಶಾತಕ್ಯಾ ಸಮಂ ಪಕ್ತ್ವಾ ರಸಂ ಸಲವಣಂ ಪಿಬೇತ್||೧೧|| ಫಲಾದಿಪಿಪ್ಪಲೀತುಲ್ಯಂ ತದ್ವತ್ ಕ್ಷ್ವೇಡರಸಂ ಪಿಬೇತ್|೧೨|

ಕಷಾಯೇಷ್ವಿತ್ಯಾದಿನಾ ಸಪ್ತ ಮಾಂಸಯೋಗಾನಾಹ| ಸಮಮಿತಿ ಕೋಶಾತಕೀತುಲ್ಯಂ ಮಾಂಸಮ್| ಅತ್ರ ಪಿಬೇದಿತ್ಯನ್ತೇನ ಷಣ್ಮಾಂಸರಸಾಃ, ಫಲಾದೀತ್ಯನೇನ ಚೈಕಃ| ಫಲಾದಿಪಿಪ್ಪಲೀತುಲ್ಯಂ ತದ್ವದಿತ್ಯನೇನ ಫಲಾದಿಭಿಃ ಸಮಂ ಮಾಂಸಮ್| ತದ್ವದಿತಿ ವಚನಾತ್ ಕೋಶಾತಕ್ಯಾಃ ಕಷಾಯೇಣ ಸಾಧನೀಯಮ್||೧೧||-

Adhikarana 9 (12) · Śloka 12

ಕ್ಷ್ವೇಡಂ ಕಾಸೀ ಪಿಬೇತ್ ಸಿದ್ಧಂ ಮಿಶ್ರಮಿಕ್ಷುರಸೇನ ಚ||೧೨||

ಇಕ್ಷುರಸಯೋಗಮೇಕಮಾಹ- ಕ್ಷ್ವೇಡಮಿತ್ಯಾದಿ| ಸಿದ್ಧಮಿತಿ ಇಕ್ಷುರಸೇನ ಮಿಶ್ರಿತಂ ಸತ್ ಸಾಧಿತಂ ಪಿಬೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ ಉಕ್ತಂ ಹಿ ಜತೂಕರ್ಣೇ- “ಕ್ಷ್ವೇಡಮಿಕ್ಷುರಸೇ ಶೃತಮ್” ಇತಿ||೧೨||

Adhikarana 10 (13-14) · Śloka 14

ತತ್ರ ಶ್ಲೋಕೌ- ಕ್ಷೀರೇ ದ್ವೌ ದ್ವೌ ಸುರಾ ಚೈಕಾ ಕ್ವಾಥಾ ದ್ವಾವಿಂಶತಿಸ್ತಥಾ| ದಶ ಪಿಚ್ಛಾ ಘೃತಂ ಚೈಕಂ ಷಟ್ ಚ ವರ್ತಿಕ್ರಿಯಾಃ ಶುಭಾಃ||೧೩|| ಲೇಹೇಽಷ್ಟೌ ಸಪ್ತ ಮಾಂಸೇ ಚ ಯೋಗ ಇಕ್ಷುರಸೇಽಪರಃ| ಕೃತವೇಧನಕಲ್ಪೇಽಸ್ಮಿನ್ ಷಷ್ಟಿರ್ಯೋಗಾಃ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಾಃ||೧೪||

ಕ್ಷೀರೇ ದ್ವೌ ದ್ವಾವಿತ್ಯಾದಿಸಙ್ಗ್ರಹಃ| ದ್ವೌ ದ್ವಾವಿತಿ ಚತ್ವಾರಃ||೧೩-೧೪||

Adhikarana puShpikA · Śloka 6

ಇತ್ಯಗ್ನಿವೇಶಕೃತೇ ತನ್ತ್ರೇ ಚರಕಪ್ರತಿಸಂಸ್ಕೃತೇಽಪ್ರಾಪ್ತೇ ದೃಢಬಲಸಮ್ಪೂರಿತೇ ಕಲ್ಪಸ್ಥಾನೇ ಕೃತವೇಧನಕಲ್ಪೋ ನಾಮ ಷಷ್ಠೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೬||

ಇತಿ ಶ್ರೀಚಕ್ರಪಾಣಿದತ್ತವಿರಚಿತಾಯಾಂ ಚರಕತಾತ್ಪರ್ಯಟೀಕಾಯಾಮಾಯುರ್ವೇದದೀಪಿಕಾಯಾಂ ಕಲ್ಪಸ್ಥಾನೇ ಕೃತವೇಧನಕಲ್ಪೋ ನಾಮ ಷಷ್ಠೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೬||