Adhikarana 1 (1-3) · Śloka 3
ಅಥಾತಃ ಸಪ್ತಲಾಶಙ್ಖಿನೀಕಲ್ಪಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ||೧||
ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹ ಭಗವಾನಾತ್ರೇಯಃ||೨||
ಸಪ್ತಲಾ ಚರ್ಮಸಾಹ್ವಾ ಚ ಬಹುಫೇನರಸಾ ಚ ಸಾ|
ಶಙ್ಖಿನೀ ತಿಕ್ತಲಾ ಚೈವ ಯವತಿಕ್ತಾಽಕ್ಷಿ(ಕ್ಷ)ಪೀಡಕಃ||೩||
View original
अथातः सप्तलाशङ्खिनीकल्पं व्याख्यास्यामः||१||
इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
सप्तला चर्मसाह्वा च बहुफेनरसा च सा|
शङ्खिनी तिक्तला चैव यवतिक्ताऽक्षि(क्ष)पीडकः||३||
ಪೂರ್ವಾಧ್ಯಾಯೋಕ್ತಸಮ್ಬನ್ಧಾದೇವ ಸಪ್ತಲಾಶಙ್ಖಿನೀಕಲ್ಪೋಽಭಿಧೀಯತೇ| ಇಹ ಚಾಧ್ಯಾಯೇ ಯೇ ಯೋಗಾ ಅಭಿಧೀಯನ್ತೇ ತೇ ಸಪ್ತಲಯಾ ವಾ ಶಙ್ಖಿನ್ಯಾ ವಾ ಉಭಾಭ್ಯಾಂ ವಾ ಸಮ್ಪಾದ್ಯನ್ತೇ ಶ್ಯಾಮಾತ್ರಿವೃದ್ಯೋಗವತ್||೧-೩||
Adhikarana 2 (4-5) · Śloka 5
ತೇ ಗುಲ್ಮಗರಹೃದ್ರೋಗಕುಷ್ಠಶೋಫೋದರಾದಿಷು|
ವಿಕಾಸಿತೀಕ್ಷ್ಣರೂಕ್ಷತ್ವಾದ್ಯೋಜ್ಯೇ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಧಿಕೇಷು ತು||೪||
ನಾತಿಶುಷ್ಕಂ ಫಲಂ ಗ್ರಾಹ್ಯಂ ಶಙ್ಖಿನ್ಯಾ ನಿಸ್ತುಷೀಕೃತಮ್|
ಸಪ್ತಲಾಯಾಶ್ಚ ಮೂಲಾನಿ ಗೃಹೀತ್ವಾ ಭಾಜನೇ ಕ್ಷಿಪೇತ್||೫||
View original
ते गुल्मगरहृद्रोगकुष्ठशोफोदरादिषु|
विकासितीक्ष्णरूक्षत्वाद्योज्ये श्लेष्माधिकेषु तु||४||
नातिशुष्कं फलं ग्राह्यं शङ्खिन्या निस्तुषीकृतम्|
सप्तलायाश्च मूलानि गृहीत्वा भाजने क्षिपेत्||५||
ತೇ ಗುಲ್ಮೇತ್ಯಾದಿ| ತೇ ಸಪ್ತಲಾಶಙ್ಖಿನ್ಯೌ||೪-೫||
Adhikarana 3 (6-8) · Śloka 8
ಅಕ್ಷಮಾತ್ರಂ ತಯೋಃ ಪಿಣ್ಡಂ ಪ್ರಸನ್ನಾಲವಣಾಯುತಮ್|
ಹೃದ್ರೋಗೇ ಕಫವಾತೋತ್ಥೇ ಗುಲ್ಮೇ ಚೈವ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್||೬||
ಪ್ರಿಯಾಲಪೀಲುಕರ್ಕನ್ಧುಕೋಲಾಮ್ರಾತಕದಾಡಿಮೈಃ|
ದ್ರಾಕ್ಷಾಪನಸಖರ್ಜೂರಬದರಾಮ್ಲಪರೂಷಕೈಃ||೭||
ಮೈರೇಯೇ ದಧಿಮಣ್ಡೇಽಮ್ಲೇ ಸೌವೀರಕತುಷೋದಕೇ|
ಸೀಧೌ ಚಾಪ್ಯೇಷ ಕಲ್ಪಃ ಸ್ಯಾತ್ ಸುಖಂ ಶೀಘ್ರವಿರೇಚನಃ||೮||
View original
अक्षमात्रं तयोः पिण्डं प्रसन्नालवणायुतम्|
हृद्रोगे कफवातोत्थे गुल्मे चैव प्रयोजयेत्||६||
प्रियालपीलुकर्कन्धुकोलाम्रातकदाडिमैः|
द्राक्षापनसखर्जूरबदराम्लपरूषकैः||७||
मैरेये दधिमण्डेऽम्ले सौवीरकतुषोदके|
सीधौ चाप्येष कल्पः स्यात् सुखं शीघ्रविरेचनः||८||
ಅಕ್ಷಮಾತ್ರಮಿತ್ಯಾದಿನಾ ಕಲ್ಕಸ್ಯ ಪ್ರಸನ್ನಾಲವಣಯುಕ್ತಸ್ಯ ಪ್ರಿಯಾಲಾದಿಕಷಾಯೇಷು ಷೋಡಶಯೋಗಾ ಭವನ್ತಿ| ಅತ್ರ ಯದ್ಯಪಿ ಮೈರೇಯೈಕ್ಷವೌ ನ ಕಷಾಯೌ ತಥಾಽಪಿ ಬಹುಕಷಾಯಾನ್ತರ್ಗತತ್ವಾತ್ ಕಷಾಯಾವೇವ ವಕ್ತವ್ಯೌ, ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ‘ಕಷಾಯಾ ದಶ ಷಟ್’ ಇತ್ಯನೇನ ವ್ಯಪದಿಷ್ಟೌ| ಕಷಾಯಶಬ್ದೇನ ಕಲ್ಕಕಷಾಯೋಽಭಿಪ್ರೇತಃ| ಕರ್ಕನ್ಧೂಕೋಲಬದರಶಬ್ದೇನ ತ್ರಿಪ್ರಕಾರಬದರಗ್ರಹಣಮ್||೬-೮||
Adhikarana 4 (9-11) · Śloka 11
ತೈಲಂ ವಿದಾರಿಗನ್ಧಾದ್ಯೈಃ ಪಯಸಿ ಕ್ವಥಿತೇ ಪಚೇತ್|
ಸಪ್ತಲಾಶಙ್ಖಿನೀಕಲ್ಕೇ ತ್ರಿವೃಚ್ಛ್ಯಾಮಾರ್ಧಭಾಗಿಕೇ||೯||
ದಧಿಮಣ್ಡೇನ ಸನ್ನೀಯ ಸಿದ್ಧಂ ತತ್ ಪಾಯಯೇತ ಚ|
ಶಙ್ಖಿನೀಚೂರ್ಣಭಾಗೌ ದ್ವೌ ತಿಲಚೂರ್ಣಸ್ಯ ಚಾಪರಃ||೧೦||
ಹರೀತಕೀಕಷಾಯೇಣ ತೈಲಂ ತತ್ಪೀಡಿತಂ ಪಿಬೇತ್|
ಅತಸೀಸರ್ಷಪೈರಣ್ಡಕರಞ್ಜಷ್ವೇಷ ಸಂವಿಧಿಃ||೧೧||
View original
तैलं विदारिगन्धाद्यैः पयसि क्वथिते पचेत्|
सप्तलाशङ्खिनीकल्के त्रिवृच्छ्यामार्धभागिके||९||
दधिमण्डेन सन्नीय सिद्धं तत् पाययेत च|
शङ्खिनीचूर्णभागौ द्वौ तिलचूर्णस्य चापरः||१०||
हरीतकीकषायेण तैलं तत्पीडितं पिबेत्|
अतसीसर्षपैरण्डकरञ्जष्वेष संविधिः||११||
ತೈಲಮಿತ್ಯಾದಿನಾ ಪ್ರಥಮಸ್ತೈಲಯೋಗಃ| ತ್ರಿವೃಚ್ಛ್ಯಾಮಾರ್ಧಭಾಗಿಕೇ ಇತಿ ಸಪ್ತಲಾಶಙ್ಖಿನೀಕಲ್ಕಯೋರರ್ಧಭಾಗೇನ ತ್ರಿವೃಚ್ಛ್ಯಾಮಾಕಲ್ಕೋ ದೇಯಃ| ಶಙ್ಖಿನೀತ್ಯಾದಿನಾ ಪಞ್ಚತೈಲಯೋಗಾನಾಹ, ಏವಂ ಷಟ್ತೈಲಯೋಗಾ ಭವನ್ತಿ| ತೈಲಂ ತತ್ಪೀಡಿತಮಿತಿ ಶಙ್ಖಿನೀಚೂರ್ಣಂ ತಿಲಚೂರ್ಣಂ ಚ ಹರೀತಕೀಕಷಾಯೇಣ ಸನ್ಧಾಯ ಪೀಡಿತಂ ತತ್ ತೈಲಂ ಪಿಬೇದಿತಿ| ಅತಸ್ಯಾದಿಷ್ವೇಷ ಸಂವಿಧಿರಿತಿ ವಚನೇನ ತಿಲಸ್ಥಾನೇಽತಸ್ಯಾದೀನಾಂ ಪ್ರಯೋಗಂ ವಿಧತ್ತೇ||೯-೧೧||
Adhikarana 5 (12-16) · Śloka 16
ಶಙ್ಖಿನೀಸಪ್ತಲಾಸಿದ್ಧಾತ್ ಕ್ಷೀರಾದ್ಯದುದಿಯಾದ್ಘೃತಮ್|
ಕಲ್ಕಭಾಗೇ ತಯೋರೇವ ತ್ರಿವೃಚ್ಛ್ಯಾಮಾರ್ಧಸಂಯುತೇ||೧೨||
ಕ್ಷೀರೇಣಾಲೋಡ್ಯ ಸಮ್ಪಕ್ವಂ ಪಿಬೇತ್ತಚ್ಚ ವಿರೇಚನಮ್|
ದನ್ತೀದ್ರವನ್ತ್ಯೋಃ ಕಲ್ಪೋಽಯಮಜಶೃಙ್ಗ್ಯಜಗನ್ಧಯೋಃ||೧೩||
ಕ್ಷೀರಿಣ್ಯಾ ನೀಲಿಕಾಯಾಶ್ಚ ತಥೈವ ಚ ಕರಞ್ಜಯೋಃ|
ಮಸೂರವಿದಲಾಯಾಶ್ಚ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಪರ್ಣ್ಯಾಸ್ತಥೈವ ಚ||೧೪||
ದ್ವಿವರ್ಗಾರ್ಧಾಂಶಕಲ್ಕೇನ ತದ್ವತ್ ಸಾಧ್ಯಂ ಘೃತಂ ಪುನಃ|
ಶಙ್ಖಿನೀಸಪ್ತಲಾಧಾತ್ರೀಕಷಾಯೇ ಸಾಧಯೇದ್ಘೃತಮ್ ||೧೫||
ತ್ರಿವೃತ್ಕಲ್ಪೇನ ಸರ್ಪಿಶ್ಚ ತ್ರಯೋ ಲೇಹಾಶ್ಚ ಲೋಧ್ರವತ್ |
ಸುರಾಕಮ್ಪಿಲ್ಲಯೋರ್ಯೋಗಃ ಕಾರ್ಯೋ ಲೋಧ್ರವದೇವ ಚ||೧೬||
View original
शङ्खिनीसप्तलासिद्धात् क्षीराद्यदुदियाद्घृतम्|
कल्कभागे तयोरेव त्रिवृच्छ्यामार्धसंयुते||१२||
क्षीरेणालोड्य सम्पक्वं पिबेत्तच्च विरेचनम्|
दन्तीद्रवन्त्योः कल्पोऽयमजशृङ्ग्यजगन्धयोः||१३||
क्षीरिण्या नीलिकायाश्च तथैव च करञ्जयोः|
मसूरविदलायाश्च प्रत्यक्पर्ण्यास्तथैव च||१४||
द्विवर्गार्धांशकल्केन तद्वत् साध्यं घृतं पुनः|
शङ्खिनीसप्तलाधात्रीकषाये साधयेद्घृतम् ||१५||
त्रिवृत्कल्पेन सर्पिश्च त्रयो लेहाश्च लोध्रवत् |
सुराकम्पिल्लयोर्योगः कार्यो लोध्रवदेव च||१६||
ಶಙ್ಖಿನೀಸಪ್ತಲೇತ್ಯಾದಿ ಪ್ರಥಮಂ ಘೃತಮ್| ದನ್ತೀದ್ರವನ್ತ್ಯೋರಿತ್ಯಾದಿನಾ ದ್ವಿದ್ವಿದ್ರವ್ಯಕಲ್ಕೇನ ಸಪ್ತಲಾಶಙ್ಖಿನೀಕಲ್ಕಾರ್ಧೇನ ಪೂರ್ವಘೃತವತ್ಪಾಕಾಚ್ಚ ಪಞ್ಚಘೃತಯೋಗಾ ಅಪರೇ| ದ್ರವನ್ತೀ ದನ್ತೀಭೇದಃ| ಅಜಶೃಙ್ಗೀ ವಿಷಾಣಿಕಾ| ಕ್ಷೀರಿಣೀ ದುಗ್ಧಿಕಾ| ಮಸೂರವಿದಲಾ ಶ್ಯಾಮಲತಾ| ಪ್ರತ್ಯಕ್ಪರ್ಣೀ ಮೂಷಿಕಪರ್ಣೀ| ದ್ವಿವರ್ಗಾರ್ಧಾಂಶಕಲ್ಕೇನೇತಿ ದನ್ತ್ಯಾದಿದ್ವಿವರ್ಗಶಙ್ಖಿನೀಸಪ್ತಲಾರ್ಧಭಾಗಿಕೇನ ಕಲ್ಕೇನ| ಶಙ್ಖಿನೀತ್ಯಾದಿನಾ ಸಪ್ತಮಂ ಘೃತಂ, ತ್ರಿವೃತ್ಕಲ್ಕೇನೇತ್ಯಾದ್ಯಷ್ಟಮಂ ಘೃತಮ್| ಅತ್ರ ತ್ವಧಿಕೃತತ್ವಾತ್ ಸಪ್ತಲಾಶಙ್ಖಿನ್ಯೋರ್ದ್ವಿಗುಣಃ ಕಷಾಯೋ ವಿಧೀಯತೇ| ಲೋಧ್ರವದಿತಿ ಲೋಧ್ರಕಲ್ಪವತ್; ಲೋಧ್ರಕಲ್ಪೇ ಯಥಾ ತ್ರಯೋ ಲೇಹಾಃ “ಚತುರಙ್ಗುಲಕಲ್ಪೇನ” (ಕ.ಅ.೯) ಇತ್ಯಾದಿನೋಕ್ತಾಃ, ತೇನ ಲೋಧ್ರಸ್ಥಾನೇ ಸಪ್ತಲಾಶಙ್ಖಿನೀಯೋಗಃ ಕರ್ತವ್ಯಃ| ತಥಾ ಸುರಾಯೋಗಃ ಕಮ್ಪಿಲ್ಲಯೋಗಶ್ಚ ಲೋಧ್ರವದಿತಿ ಅತ್ರಾಪಿ ಲೋಧ್ರಸ್ಥಾನೇ ಸಪ್ತಲಾಶಙ್ಖಿನೀಪ್ರಕ್ಷೇಪಃ ಕರ್ತವ್ಯಃ||೧೨-೧೬||
Adhikarana 6 (17) · Śloka 17
ದನ್ತೀದ್ರವನ್ತ್ಯೋಃ ಕಲ್ಪೇನ ಸೌವೀರಕತುಷೋದಕೇ|
ಅಜಗನ್ಧಾಜಶೃಙ್ಗ್ಯೋಶ್ಚ ತದ್ವತ್ ಸ್ಯಾತಾಂ ವಿರೇಚನೇ||೧೭||
View original
दन्तीद्रवन्त्योः कल्पेन सौवीरकतुषोदके|
अजगन्धाजशृङ्ग्योश्च तद्वत् स्यातां विरेचने||१७||
ದನ್ತೀದ್ರವನ್ತ್ಯೋರಿತ್ಯಾದಿನಾ ಸನ್ಧಾನಚತುಷ್ಟಯಮಾಹ| ಏತತ್ ಸನ್ಧಾನಚತುಷ್ಟಯಂ ಪೂರ್ವಸುರಾಯೋಗೇನ ಸಮಂ ‘ಪಞ್ಚ ಮದ್ಯೇ” ಇತಿ ವಚನೇನ ಸಙ್ಗ್ರಹಗೃಹೀತಂ; ಸೌವೀರಕಾದೀನಾಂ ಚ ಮದ್ಯಶಬ್ದೇನಾಭಿಧಾನಮಿಹಾಸೂತತ್ವಸಾಮಾನ್ಯಾಜ್ಜ್ಞೇಯಮ್| ದನ್ತೀದ್ರವನ್ತ್ಯೋಃ ಕಲ್ಪೇನೇತಿ ಅನಾಗತಾವೇಕ್ಷಣೇನ ದನ್ತೀದ್ರವನ್ತೀಕಲ್ಪೇ ಸೌವೀರಕತುಷೋದಕೇ ಯೇ ವಕ್ತವ್ಯೇ ತದ್ವಿಧಾನಮಿಹಾಪ್ಯತಿದಿಶತಿ| ತತ್ರ “ಅಜಗನ್ಧಾಕಷಾಯೇಣ ಸೌವೀರಕತುಷೋದಕೇ” (ಕ.ಅ.೧೨) ಇತಿ ವಕ್ತವ್ಯಂ, ತೇನೇಹಾಪ್ಯಜಗನ್ಧಾಕಷಾಯಯುಕ್ತಸಪ್ತಲಾಶಙ್ಖಿನ್ಯೋಃ ಸೌವೀರಕತುಷೋದಕೇ ಕರ್ತವ್ಯೇ| ಅತ್ರ “ತಥಾ ದನ್ತೀದ್ರವನ್ತ್ಯೋಶ್ಚ ಕಷಾಯೇ ಸಾಜಗನ್ಧಯೋಃ| ಗೌಡಃ ಕಾರ್ಯೋಽಜಶೃಙ್ಗ್ಯಾ ಚ ಸ ವೈ ಸುಖವಿರೇಚನಃ” (ಕ.ಅ.೧೨) ಇತ್ಯನೇನೋಕ್ತಸ್ಯ ಗೌಡಾರಿಷ್ಟಸ್ಯ ದನ್ತೀದ್ರವನ್ತೀಕಲ್ಪೋಕ್ತಸ್ಯ ವಿಧಾನಮತಿದಿಶತಿ||೧೭||
Adhikarana 7 (18-19) · Śloka 19
ತತ್ರ ಶ್ಲೋಕೌ- ಕಷಾಯಾ ದಶ ಷಟ್ ಚೈವ ಷಟ್ ತೈಲೇಽಷ್ಟೌ ಚ ಸರ್ಪಿಷಿ|
ಪಞ್ಚ ಮದ್ಯೇ ತ್ರಯೋ ಲೇಹಾ ಯೋಗಃ ಕಮ್ಪಿಲ್ಲಕೇ ತಥಾ||೧೮||
ಸಪ್ತಲಾಶಙ್ಖಿನೀಭ್ಯಾಂ ತೇ ತ್ರಿಂಶದುಕ್ತಾ ನವಾಧಿಕಾಃ|
ಯೋಗಾಃ ಸಿದ್ಧಾಃ ಸಮಸ್ತಾಭ್ಯಾಮೇಕಶೋಽಪಿ ಚ ತೇ ಹಿತಾಃ||೧೯||
View original
तत्र श्लोकौ- कषाया दश षट् चैव षट् तैलेऽष्टौ च सर्पिषि|
पञ्च मद्ये त्रयो लेहा योगः कम्पिल्लके तथा||१८||
सप्तलाशङ्खिनीभ्यां ते त्रिंशदुक्ता नवाधिकाः|
योगाः सिद्धाः समस्ताभ्यामेकशोऽपि च ते हिताः||१९||
ಕಷಾಯಾ ಇತ್ಯಾದಿಸಙ್ಗ್ರಹೋ ವ್ಯಾಕೃತಃ||೧೮-೧೯||
Adhikarana puShpikA · Śloka 11
ಇತ್ಯಗ್ನಿವೇಶಕೃತೇ ತನ್ತ್ರೇ ಚರಕಪ್ರತಿಸಂಸ್ಕೃತೇಽಪ್ರಾಪ್ತೇ ದೃಢಬಲಸಮ್ಪೂರಿತೇ ಕಲ್ಪಸ್ಥಾನೇ ಸಪ್ತಲಾಶಙ್ಖಿನೀಕಲ್ಪೋ ನಾಮೈಕಾದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೧||
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृतेऽप्राप्ते दृढबलसम्पूरिते कल्पस्थाने सप्तलाशङ्खिनीकल्पो नामैकादशोऽध्यायः||११||
ಇತಿ ಶ್ರೀಚಕ್ರಪಾಣಿದತ್ತವಿರಚಿತಾಯಾಮಾಯುರ್ವೇದದೀಪಿಕಾಯಾಂ ಚರಕತಾತ್ಪರ್ಯಟೀಕಾಯಾಂ ಕಲ್ಪಸ್ಥಾನೇ ಸಪ್ತಲಾಶಙ್ಖಿನೀಕಲ್ಪೋ ನಾಮೈಕಾದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೧||