Adhikarana 1 (1-3) · Śloka 3
అథాతః సప్తలాశంఖినీకల్పం వ్యాఖ్యాస్యామః||1||
ఇతి హ స్మాహ భగవానాత్రేయః||2||
సప్తలా చర్మసాహ్వా చ బహుఫేనరసా చ సా|
శంఖినీ తిక్తలా చైవ యవతిక్తాఽక్షి(క్ష)పీడకః||3||
View original
अथातः सप्तलाशङ्खिनीकल्पं व्याख्यास्यामः||१||
इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
सप्तला चर्मसाह्वा च बहुफेनरसा च सा|
शङ्खिनी तिक्तला चैव यवतिक्ताऽक्षि(क्ष)पीडकः||३||
పూర్వాధ్యాయోక్తసంబంధాదేవ సప్తలాశంఖినీకల్పోఽభిధీయతే| ఇహ చాధ్యాయే యే యోగా అభిధీయంతే తే సప్తలయా వా శంఖిన్యా వా ఉభాభ్యాం వా సంపాద్యంతే శ్యామాత్రివృద్యోగవత్||1-3||
Adhikarana 2 (4-5) · Śloka 5
తే గుల్మగరహృద్రోగకుష్ఠశోఫోదరాదిషు|
వికాసితీక్ష్ణరూక్షత్వాద్యోజ్యే శ్లేష్మాధికేషు తు||4||
నాతిశుష్కం ఫలం గ్రాహ్యం శంఖిన్యా నిస్తుషీకృతం|
సప్తలాయాశ్చ మూలాని గృహీత్వా భాజనే క్షిపేత్||5||
View original
ते गुल्मगरहृद्रोगकुष्ठशोफोदरादिषु|
विकासितीक्ष्णरूक्षत्वाद्योज्ये श्लेष्माधिकेषु तु||४||
नातिशुष्कं फलं ग्राह्यं शङ्खिन्या निस्तुषीकृतम्|
सप्तलायाश्च मूलानि गृहीत्वा भाजने क्षिपेत्||५||
తే గుల్మేత్యాది| తే సప్తలాశంఖిన్యౌ||4-5||
Adhikarana 3 (6-8) · Śloka 8
అక్షమాత్రం తయోః పిండం ప్రసన్నాలవణాయుతం|
హృద్రోగే కఫవాతోత్థే గుల్మే చైవ ప్రయోజయేత్||6||
ప్రియాలపీలుకర్కంధుకోలామ్రాతకదాడిమైః|
ద్రాక్షాపనసఖర్జూరబదరామ్లపరూషకైః||7||
మైరేయే దధిమండేఽమ్లే సౌవీరకతుషోదకే|
సీధౌ చాప్యేష కల్పః స్యాత్ సుఖం శీఘ్రవిరేచనః||8||
View original
अक्षमात्रं तयोः पिण्डं प्रसन्नालवणायुतम्|
हृद्रोगे कफवातोत्थे गुल्मे चैव प्रयोजयेत्||६||
प्रियालपीलुकर्कन्धुकोलाम्रातकदाडिमैः|
द्राक्षापनसखर्जूरबदराम्लपरूषकैः||७||
मैरेये दधिमण्डेऽम्ले सौवीरकतुषोदके|
सीधौ चाप्येष कल्पः स्यात् सुखं शीघ्रविरेचनः||८||
అక్షమాత్రమిత్యాదినా కల్కస్య ప్రసన్నాలవణయుక్తస్య ప్రియాలాదికషాయేషు షోడశయోగా భవంతి| అత్ర యద్యపి మైరేయైక్షవౌ న కషాయౌ తథాఽపి బహుకషాయాంతర్గతత్వాత్ కషాయావేవ వక్తవ్యౌ, సంగ్రహే ‘కషాయా దశ షట్’ ఇత్యనేన వ్యపదిష్టౌ| కషాయశబ్దేన కల్కకషాయోఽభిప్రేతః| కర్కంధూకోలబదరశబ్దేన త్రిప్రకారబదరగ్రహణం||6-8||
Adhikarana 4 (9-11) · Śloka 11
తైలం విదారిగంధాద్యైః పయసి క్వథితే పచేత్|
సప్తలాశంఖినీకల్కే త్రివృచ్ఛ్యామార్ధభాగికే||9||
దధిమండేన సన్నీయ సిద్ధం తత్ పాయయేత చ|
శంఖినీచూర్ణభాగౌ ద్వౌ తిలచూర్ణస్య చాపరః||10||
హరీతకీకషాయేణ తైలం తత్పీడితం పిబేత్|
అతసీసర్షపైరండకరంజష్వేష సంవిధిః||11||
View original
तैलं विदारिगन्धाद्यैः पयसि क्वथिते पचेत्|
सप्तलाशङ्खिनीकल्के त्रिवृच्छ्यामार्धभागिके||९||
दधिमण्डेन सन्नीय सिद्धं तत् पाययेत च|
शङ्खिनीचूर्णभागौ द्वौ तिलचूर्णस्य चापरः||१०||
हरीतकीकषायेण तैलं तत्पीडितं पिबेत्|
अतसीसर्षपैरण्डकरञ्जष्वेष संविधिः||११||
తైలమిత్యాదినా ప్రథమస్తైలయోగః| త్రివృచ్ఛ్యామార్ధభాగికే ఇతి సప్తలాశంఖినీకల్కయోరర్ధభాగేన త్రివృచ్ఛ్యామాకల్కో దేయః| శంఖినీత్యాదినా పంచతైలయోగానాహ, ఏవం షట్తైలయోగా భవంతి| తైలం తత్పీడితమితి శంఖినీచూర్ణం తిలచూర్ణం చ హరీతకీకషాయేణ సంధాయ పీడితం తత్ తైలం పిబేదితి| అతస్యాదిష్వేష సంవిధిరితి వచనేన తిలస్థానేఽతస్యాదీనాం ప్రయోగం విధత్తే||9-11||
Adhikarana 5 (12-16) · Śloka 16
శంఖినీసప్తలాసిద్ధాత్ క్షీరాద్యదుదియాద్ఘృతం|
కల్కభాగే తయోరేవ త్రివృచ్ఛ్యామార్ధసంయుతే||12||
క్షీరేణాలోడ్య సంపక్వం పిబేత్తచ్చ విరేచనం|
దంతీద్రవంత్యోః కల్పోఽయమజశృంగ్యజగంధయోః||13||
క్షీరిణ్యా నీలికాయాశ్చ తథైవ చ కరంజయోః|
మసూరవిదలాయాశ్చ ప్రత్యక్పర్ణ్యాస్తథైవ చ||14||
ద్వివర్గార్ధాంశకల్కేన తద్వత్ సాధ్యం ఘృతం పునః|
శంఖినీసప్తలాధాత్రీకషాయే సాధయేద్ఘృతం ||15||
త్రివృత్కల్పేన సర్పిశ్చ త్రయో లేహాశ్చ లోధ్రవత్ |
సురాకంపిల్లయోర్యోగః కార్యో లోధ్రవదేవ చ||16||
View original
शङ्खिनीसप्तलासिद्धात् क्षीराद्यदुदियाद्घृतम्|
कल्कभागे तयोरेव त्रिवृच्छ्यामार्धसंयुते||१२||
क्षीरेणालोड्य सम्पक्वं पिबेत्तच्च विरेचनम्|
दन्तीद्रवन्त्योः कल्पोऽयमजशृङ्ग्यजगन्धयोः||१३||
क्षीरिण्या नीलिकायाश्च तथैव च करञ्जयोः|
मसूरविदलायाश्च प्रत्यक्पर्ण्यास्तथैव च||१४||
द्विवर्गार्धांशकल्केन तद्वत् साध्यं घृतं पुनः|
शङ्खिनीसप्तलाधात्रीकषाये साधयेद्घृतम् ||१५||
त्रिवृत्कल्पेन सर्पिश्च त्रयो लेहाश्च लोध्रवत् |
सुराकम्पिल्लयोर्योगः कार्यो लोध्रवदेव च||१६||
శంఖినీసప్తలేత్యాది ప్రథమం ఘృతం| దంతీద్రవంత్యోరిత్యాదినా ద్విద్విద్రవ్యకల్కేన సప్తలాశంఖినీకల్కార్ధేన పూర్వఘృతవత్పాకాచ్చ పంచఘృతయోగా అపరే| ద్రవంతీ దంతీభేదః| అజశృంగీ విషాణికా| క్షీరిణీ దుగ్ధికా| మసూరవిదలా శ్యామలతా| ప్రత్యక్పర్ణీ మూషికపర్ణీ| ద్వివర్గార్ధాంశకల్కేనేతి దంత్యాదిద్వివర్గశంఖినీసప్తలార్ధభాగికేన కల్కేన| శంఖినీత్యాదినా సప్తమం ఘృతం, త్రివృత్కల్కేనేత్యాద్యష్టమం ఘృతం| అత్ర త్వధికృతత్వాత్ సప్తలాశంఖిన్యోర్ద్విగుణః కషాయో విధీయతే| లోధ్రవదితి లోధ్రకల్పవత్; లోధ్రకల్పే యథా త్రయో లేహాః “చతురంగులకల్పేన” (క.అ.9) ఇత్యాదినోక్తాః, తేన లోధ్రస్థానే సప్తలాశంఖినీయోగః కర్తవ్యః| తథా సురాయోగః కంపిల్లయోగశ్చ లోధ్రవదితి అత్రాపి లోధ్రస్థానే సప్తలాశంఖినీప్రక్షేపః కర్తవ్యః||12-16||
Adhikarana 6 (17) · Śloka 17
దంతీద్రవంత్యోః కల్పేన సౌవీరకతుషోదకే|
అజగంధాజశృంగ్యోశ్చ తద్వత్ స్యాతాం విరేచనే||17||
View original
दन्तीद्रवन्त्योः कल्पेन सौवीरकतुषोदके|
अजगन्धाजशृङ्ग्योश्च तद्वत् स्यातां विरेचने||१७||
దంతీద్రవంత్యోరిత్యాదినా సంధానచతుష్టయమాహ| ఏతత్ సంధానచతుష్టయం పూర్వసురాయోగేన సమం ‘పంచ మద్యే” ఇతి వచనేన సంగ్రహగృహీతం; సౌవీరకాదీనాం చ మద్యశబ్దేనాభిధానమిహాసూతత్వసామాన్యాజ్జ్ఞేయం| దంతీద్రవంత్యోః కల్పేనేతి అనాగతావేక్షణేన దంతీద్రవంతీకల్పే సౌవీరకతుషోదకే యే వక్తవ్యే తద్విధానమిహాప్యతిదిశతి| తత్ర “అజగంధాకషాయేణ సౌవీరకతుషోదకే” (క.అ.12) ఇతి వక్తవ్యం, తేనేహాప్యజగంధాకషాయయుక్తసప్తలాశంఖిన్యోః సౌవీరకతుషోదకే కర్తవ్యే| అత్ర “తథా దంతీద్రవంత్యోశ్చ కషాయే సాజగంధయోః| గౌడః కార్యోఽజశృంగ్యా చ స వై సుఖవిరేచనః” (క.అ.12) ఇత్యనేనోక్తస్య గౌడారిష్టస్య దంతీద్రవంతీకల్పోక్తస్య విధానమతిదిశతి||17||
Adhikarana 7 (18-19) · Śloka 19
తత్ర శ్లోకౌ- కషాయా దశ షట్ చైవ షట్ తైలేఽష్టౌ చ సర్పిషి|
పంచ మద్యే త్రయో లేహా యోగః కంపిల్లకే తథా||18||
సప్తలాశంఖినీభ్యాం తే త్రింశదుక్తా నవాధికాః|
యోగాః సిద్ధాః సమస్తాభ్యామేకశోఽపి చ తే హితాః||19||
View original
तत्र श्लोकौ- कषाया दश षट् चैव षट् तैलेऽष्टौ च सर्पिषि|
पञ्च मद्ये त्रयो लेहा योगः कम्पिल्लके तथा||१८||
सप्तलाशङ्खिनीभ्यां ते त्रिंशदुक्ता नवाधिकाः|
योगाः सिद्धाः समस्ताभ्यामेकशोऽपि च ते हिताः||१९||
కషాయా ఇత్యాదిసంగ్రహో వ్యాకృతః||18-19||
Adhikarana puShpikA · Śloka 11
ఇత్యగ్నివేశకృతే తంత్రే చరకప్రతిసంస్కృతేఽప్రాప్తే దృఢబలసంపూరితే కల్పస్థానే సప్తలాశంఖినీకల్పో నామైకాదశోఽధ్యాయః||11||
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृतेऽप्राप्ते दृढबलसम्पूरिते कल्पस्थाने सप्तलाशङ्खिनीकल्पो नामैकादशोऽध्यायः||११||
ఇతి శ్రీచక్రపాణిదత్తవిరచితాయామాయుర్వేదదీపికాయాం చరకతాత్పర్యటీకాయాం కల్పస్థానే సప్తలాశంఖినీకల్పో నామైకాదశోఽధ్యాయః||11||