Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತಃ ಸುಧಾಕಲ್ಪಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ||೧|| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹ ಭಗವಾನಾತ್ರೇಯಃ||೨||
अथातः सुधाकल्पं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
ಷೋಡಶಸಙ್ಖ್ಯಪ್ರಯೋಗಾಭಿಧಾಯಕತಿಲ್ವಕಕಲ್ಪಾನನ್ತರಂ ಯಥಾಕ್ರಮಮಧಿಕಸಙ್ಖ್ಯಾಪ್ರಯೋಗಾಭಿಧಾನಕ್ರಮಾದ್ವಿಂಶತಿಯೋಗಾಭಿಧಾಯಕಸುಧಾಕಲ್ಪೋಽಭಿಧೀಯತೇ; ಇತಶ್ಚಾನನ್ತರಮತಿರಿಕ್ತಸಙ್ಖ್ಯಾಭಿಧಾನಕ್ರಮೇಣೈವ ಊನಚತ್ವಾರಿಂಶತ್ಪ್ರಯೋಗಾಭಿಧಾಯಕಸಪ್ತಲಾಶಙ್ಖಿನೀಕಲ್ಪೋಽಭಿಧಾಸ್ಯತೇ||೧-೨||
Adhikarana 2 (3-4) · Śloka 4
ವಿರೇಚನಾನಾಂ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಸುಧಾ ತೀಕ್ಷ್ಣತಮಾ ಮತಾ| ಸಙ್ಘಾತಂ ಹಿ ಭಿನತ್ತ್ಯಾಶು ದೋಷಾಣಾಂ ಕಷ್ಟವಿಭ್ರಮಾ||೩|| ತಸ್ಮಾನ್ನೈಷಾ ಮೃದೌ ಕೋಷ್ಠೇ ಪ್ರಯೋಕ್ತವ್ಯಾ ಕದಾಚನ| ನ ದೋಷನಿಚಯೇ ಚಾಲ್ಪೇ ಸತಿ ಮಾರ್ಗಪರಿಕ್ರಮೇ ||೪||
विरेचनानां सर्वेषां सुधा तीक्ष्णतमा मता| सङ्घातं हि भिनत्त्याशु दोषाणां कष्टविभ्रमा||३|| तस्मान्नैषा मृदौ कोष्ठे प्रयोक्तव्या कदाचन| न दोषनिचये चाल्पे सति मार्गपरिक्रमे ||४||
🔊 Audio coming soon
ವಿರೇಚನಾನಾಮಿತಿ ವಿರೇಚನದ್ರವ್ಯಾಣಾಮ್| ಕಷ್ಟವಿಭ್ರಮೇತಿ ದುಃಖಸಾಧ್ಯವಿಭ್ರಮಜನಿಕಾ| ತಸ್ಮಾದಿತಿ ಅತಿತೀಕ್ಷ್ಣತ್ವಾತ್ ಕಷ್ಟವಿಭ್ರಮತ್ವಾಚ್ಚ| ಸತಿ ಮಾರ್ಗಪರಿಕ್ರಮ ಇತಿ ಉಪಕ್ರಮಮಾರ್ಗಾನ್ತರೇ ಸತಿ ನ ಸುಧಾ ಪ್ರಯೋಕ್ತವ್ಯಾ, ತೇನ ಗತ್ಯನ್ತರಾಸಮ್ಭವ ಏವ ಸುಧಾ ಪ್ರಯೋಕ್ತವ್ಯೇತ್ಯರ್ಥಃ||೩-೪||
Adhikarana 3 (5-6) · Śloka 7
ಪಾಣ್ಡುರೋಗೋದರೇ ಗುಲ್ಮೇ ಕುಷ್ಠೇ ದೂಷೀವಿಷಾರ್ದಿತೇ| ಶ್ವಯಥೌ ಮಧುಮೇಹೇ ಚ ದೋಷವಿಭ್ರಾನ್ತಚೇತಸಿ||೫|| ರೋಗೈರೇವಂವಿಧೈರ್ಗ್ರಸ್ತಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಸಪ್ರಾಣಮಾತುರಮ್| ಪ್ರಯೋಜಯೇನ್ಮಹಾವೃಕ್ಷಂ ಸಮ್ಯಕ್ ಸ ಹ್ಯವಚಾರಿತಃ||೬|| ಸದ್ಯೋ ಹರತಿ ದೋಷಾಣಾಂ ಮಹಾನ್ತಮಪಿ ಸಞ್ಚಯಮ್|೭|
पाण्डुरोगोदरे गुल्मे कुष्ठे दूषीविषार्दिते| श्वयथौ मधुमेहे च दोषविभ्रान्तचेतसि||५|| रोगैरेवंविधैर्ग्रस्तं ज्ञात्वा सप्राणमातुरम्| प्रयोजयेन्महावृक्षं सम्यक् स ह्यवचारितः||६|| सद्यो हरति दोषाणां महान्तमपि सञ्चयम्|७|
🔊 Audio coming soon
ಪಾಣ್ಡುರೋಗೇತ್ಯಾದೌ ಮಧುಮೇಹಶಬ್ದೇನ ಪ್ರಮೇಹಾ ಏವೋಚ್ಯನ್ತೇ; ವಿಶಿಷ್ಟಸ್ತು ವಾತಿಕಮಧುಮೇಹೋಽಸಾಧ್ಯ ಏವ, ತೇನ ತಂ ಪ್ರತಿ ವಿರೇಚನೋಪದೇಶೋಽನರ್ಥಕ ಏವ ಸ್ಯಾತ್; ಮಧುಮೇಹಶಬ್ದಶ್ಚ ಯಥಾ ಪ್ರಮೋಹಮಾತ್ರ ಏವ ವರ್ತತೇ ತತ್ ಪ್ರತಿಪಾದಿತಮೇವ ಪ್ರಮೇಹಚಿಕಿತ್ಸಿತೇ| ದೋಷವೃದ್ಧ್ಯಾ ವಿಭ್ರಾನ್ತಂ ಚೇತೋ ಯಸ್ಮಿನ್ ತಸ್ಮಿನ್ ದೋಷವಿಭ್ರಾನ್ತಚೇತಸಿ ಉನ್ಮಾದೇ| ಸಪ್ರಾಣಮಿತಿ ಬಲವನ್ತಮ್||೫-೬||-
Adhikarana 4 (7-9) · Śloka 9
ದ್ವಿವಿಧಃ ಸ ಮತೋಽಲ್ಪೈಶ್ಚ ಬಹುಭಿಶ್ಚೈವ ಕಣ್ಟಕೈಃ||೭|| ಸುತೀಕ್ಷ್ಣೈಃ ಕಣ್ಟಕೈರಲ್ಪೈಃ ಪ್ರವರೋ ಬಹುಕಣ್ಟಕಃ| ಸ ನಾಮ್ನಾ ಸ್ನುಗ್ಗುಡಾ ನನ್ದಾ ಸುಧಾ ನಿಸ್ತ್ರಿಂಶಪತ್ರಕಃ||೮|| ತೌ ವಿಪಾಟ್ಯಾಹರೇತ್ ಕ್ಷೀರಂ ಶಸ್ತ್ರೇಣ ಮತಿಮಾನ್ ಭಿಷಕ್| ದ್ವಿವರ್ಷಂ ವಾ ತ್ರಿವರ್ಷಂ ವಾ ಶಿಶಿರಾನ್ತೇ ವಿಶೇಷತಃ||೯||
द्विविधः स मतोऽल्पैश्च बहुभिश्चैव कण्टकैः||७|| सुतीक्ष्णैः कण्टकैरल्पैः प्रवरो बहुकण्टकः| स नाम्ना स्नुग्गुडा नन्दा सुधा निस्त्रिंशपत्रकः||८|| तौ विपाट्याहरेत् क्षीरं शस्त्रेण मतिमान् भिषक्| द्विवर्षं वा त्रिवर्षं वा शिशिरान्ते विशेषतः||९||
🔊 Audio coming soon
ಪ್ರವರೋ ಬಹುಕಣ್ಟಕ ಇತಿ ಅನತಿತೀಕ್ಷ್ಣತಯಾಽಲ್ಪಕಣ್ಟಕಮಹಾವೃಕ್ಷತಃ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ತಾವಿತಿ ಸ್ವಲ್ಪಕಣ್ಟಕಬಹುಕಣ್ಟಕೌ ಮಹಾವೃಕ್ಷೌ| ಯದ್ಯಪಿ ಮದನಕಲ್ಪೇ “ಶರದಿ ತ್ವಕ್ಕನ್ದಕ್ಷೀರಾಣಿ” (ಕ.ಅ.೧) ಇತ್ಯುಕ್ತಂ, ತಥಾಽಪಿ ಸುಧಾಯಾ ಅತ್ರ ಶಿಶಿರಾನ್ತೇ ಕ್ಷೀರಗ್ರಹಣಮಪವಾದರೂಪಂ ಜ್ಞೇಯಮ್| ಶಿಶಿರಸ್ಯ ಶೇಷಾ ದಿವಸಾಃ ಶಿಶಿರಾನ್ತಾಃ||೭-೯||
Adhikarana 5 (10-11) · Śloka 12
ಬಿಲ್ವಾದೀನಾಂ ಬೃಹತ್ಯಾ ವಾ ಕಣ್ಟಕಾರ್ಯಾಸ್ತಥೈಕಶಃ| ಕಷಾಯೇಣ ಸಮಾಂಶಂ ತಂ ಕೃತ್ವಾಽಙ್ಗಾರೇಷು ಶೋಷಯೇತ್||೧೦|| ತತಃ ಕೋಲಸಮಾಂ ಮಾತ್ರಾಂ ಪಿಬೇತ್ ಸೌವೀರಕೇಣ ವಾ| ತುಷೋದಕೇನ ಕೋಲಾನಾಂ ರಸೇನಾಮಲಕಸ್ಯ ವಾ||೧೧|| ಸುರಯಾ ದಧಿಮಣ್ಡೇನ ಮಾತುಲುಙ್ಗರಸೇನ ವಾ|೧೨|
बिल्वादीनां बृहत्या वा कण्टकार्यास्तथैकशः| कषायेण समांशं तं कृत्वाऽङ्गारेषु शोषयेत्||१०|| ततः कोलसमां मात्रां पिबेत् सौवीरकेण वा| तुषोदकेन कोलानां रसेनामलकस्य वा||११|| सुरया दधिमण्डेन मातुलुङ्गरसेन वा|१२|
🔊 Audio coming soon
ಬಿಲ್ವಾದೀನಾಮಿತಿ ಬಿಲ್ವಾದಿಪಞ್ಚಮೂಲಸ್ಯ| ಅಙ್ಗಾರೇಷು ಶೋಷಯೇದಿತಿ ಅಙ್ಗಾರೋಪರಿಸ್ಥಿತಪಾತ್ರಸ್ಥಂ ತತ್ ಸುಧಾಕ್ಷೀರಂ ಬಿಲ್ವಾದೀನಾಮನ್ಯತಮಸ್ಯ ಕಷಾಯೇಣ ಸಮಾನಂ ಶೋಷಣೇನ ಕಠಿನಂ ಕುರ್ಯಾತ್; ತತಃ ಕೋಲಮಾತ್ರಾ ಗುಟಿಕಾಃ ಕಾರ್ಯಾಃ, ತತಃ ಸೌವೀರಕಾದೀನಾಮನ್ಯತಮೇನ ಪಾತವ್ಯಾ| ಏವಂ ಸೌವೀರಕಾದಿಭೇದಾತ್ ಸಪ್ತ ಯೋಗಾ ಭವನ್ತಿ; ತಥಾಽತ್ರ ಬಿಲ್ವಾದಿಕಷಾಯಸ್ಯ ಭೇದೇನ ಭೇದೋ ನ ವಿವಕ್ಷಿತಃ||೧೦-೧೧||-
Adhikarana 6 (12-13) · Śloka 13
ಸಾತಲಾಂ ಕಾಞ್ಚನಕ್ಷೀರೀಂ ಶ್ಯಾಮಾದೀನಿ ಕಟುತ್ರಿಕಮ್ ||೧೨|| ಯಥೋಪಪತ್ತಿ ಸಪ್ತಾಹಂ ಸುಧಾಕ್ಷೀರೇಣ ಭಾವಯೇತ್| ಕೋಲಮಾತ್ರಾಂ ಘೃತೇನಾತಃ ಪಿಬೇನ್ಮಾಂಸರಸೇನ ವಾ||೧೩||
सातलां काञ्चनक्षीरीं श्यामादीनि कटुत्रिकम् ||१२|| यथोपपत्ति सप्ताहं सुधाक्षीरेण भावयेत्| कोलमात्रां घृतेनातः पिबेन्मांसरसेन वा||१३||
🔊 Audio coming soon
ಸಾತಲಾಮಿತ್ಯಾದಿನಾ ವಾತಸಾಧನಘೃತಮಾಂಸರಸಭೇದಾದ್ಯೋಗದ್ವಯಮಾಹ| ಸಾತಲಾ ಚರ್ಮಕಶಾ| ಶ್ಯಾಮಾದಿಗ್ರಹಣೇನೈವ ಸಾತಲಾಯಾಮಪಿ ಲಬ್ಧಾಯಾಂ ಪೃಥಕ್ ಸಾತಲಾಭಿಧಾನಮೇಕಯಾಽಪಿ ಸಾತಲಯಾ ಕೃತಸುಧಾಯೋಗಸ್ಯ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯಖ್ಯಾಪನಾರ್ಥಮ್||೧೨-೧೩||
Adhikarana 7 (14) · Śloka 14
ತ್ರ್ಯೂಷಣಂ ತ್ರಿಫಲಾಂ ದನ್ತೀಂ ಚಿತ್ರಕಂ ತ್ರಿವೃತಾಂ ತಥಾ| ಸ್ನುಕ್ಕ್ಷೀರಭಾವಿತಂ ಸಮ್ಯಗ್ವಿದಧ್ಯಾದ್ಗುಡಪಾನಕಮ್||೧೪||
त्र्यूषणं त्रिफलां दन्तीं चित्रकं त्रिवृतां तथा| स्नुक्क्षीरभावितं सम्यग्विदध्याद्गुडपानकम्||१४||
🔊 Audio coming soon
ತ್ರ್ಯೂಷಣಮಿತ್ಯಾದಿನಾ ಪಾನಕಯೋಗಮಾಹ| ಗುಡಪಾನಕಮಿತಿ ಗುಡಸಂಸ್ಕೃತಪಾನಕಮ್||೧೪||
Adhikarana 8 (15-17) · Śloka 17
ತ್ರಿವೃತಾರಗ್ವಧಂ ದನ್ತೀಂ ಶಙ್ಖಿನೀಂ ಸಪ್ತಲಾಂ ಸಮಮ್| ಗೋಮೂತ್ರೇ ರಜನೀಂ ಕೃತ್ವಾ ಶೋಷಯೇದಾತಪೇ ತತಃ||೧೫|| ಸಪ್ತಾಹಂ ಭಾವಯಿತ್ವೈವಂ ಸ್ನುಕ್ಕ್ಷೀರೇಣಾಪರಂ ಪುನಃ| ಸಪ್ತಾಹಂ ಭಾವಯೇಚ್ಛುಷ್ಕಂ ತತಸ್ತೇನಾಪಿ ಭಾವಿತಮ್||೧೬|| ಗನ್ಧಮಾಲ್ಯಂ ತದಾಘ್ರಾಯ ಪ್ರಾವೃತ್ಯ ಪಟಮೇವ ಚ| ಸುಖಮಾಶು ವಿರಿಚ್ಯನ್ತೇ ಮೃದುಕೋಷ್ಠಾ ನರಾಧಿಪಾಃ||೧೭||
त्रिवृतारग्वधं दन्तीं शङ्खिनीं सप्तलां समम्| गोमूत्रे रजनीं कृत्वा शोषयेदातपे ततः||१५|| सप्ताहं भावयित्वैवं स्नुक्क्षीरेणापरं पुनः| सप्ताहं भावयेच्छुष्कं ततस्तेनापि भावितम्||१६|| गन्धमाल्यं तदाघ्राय प्रावृत्य पटमेव च| सुखमाशु विरिच्यन्ते मृदुकोष्ठा नराधिपाः||१७||
🔊 Audio coming soon
ತ್ರಿವೃತೇತ್ಯಾದಿನಾ ಘ್ರೇಯಯೋಗಮಾಹ| ಗೋಮೂತ್ರೇ ರಜನೀಂ ಕೃತ್ವೇತಿ ರಜನೀಂ ವ್ಯಾಪ್ಯ ಗೋಮೂತ್ರೇ ಸ್ಥಾಪಯಿತ್ವಾ| ಪಟಮೇವೇತಿ ಯಥೋಕ್ತವಿಧಿಭಾವಿತಂ ಪಟಮಾವೃತ್ಯೇತ್ಯರ್ಥಃ||೧೫-೧೭||
Adhikarana 9 (18) · Śloka 18
ಶ್ಯಾಮಾತ್ರಿವೃತ್ಕಷಾಯೇಣ ಸ್ನುಕ್ಕ್ಷೀರಘೃತಫಾಣಿತೈಃ| ಲೇಹಂ ಪಕ್ತ್ವಾ ವಿರೇಕಾರ್ಥಂ ಲೇಹಯೇನ್ಮಾತ್ರಯಾ ನರಮ್||೧೮||
श्यामात्रिवृत्कषायेण स्नुक्क्षीरघृतफाणितैः| लेहं पक्त्वा विरेकार्थं लेहयेन्मात्रया नरम्||१८||
🔊 Audio coming soon
ಶ್ಯಾಮೇತ್ಯಾದಿನಾ ಲೇಹಯೋಗಮಾಹ| ಮಾತ್ರಯೇತಿ ಅನಪಾಯಿಮಾತ್ರಯಾ||೧೮||
Adhikarana 10 (19) · Śloka 19
ಪಾಯಯೇತ್ತು ಸುಧಾಕ್ಷೀರಂ ಯೂಷೈರ್ಮಾಂಸರಸೈರ್ಘೃತೈಃ|೧೯|
पाययेत्तु सुधाक्षीरं यूषैर्मांसरसैर्घृतैः|१९|
🔊 Audio coming soon
ಪಾಯಯೇದಿತ್ಯಾದಿನಾ ಪೃಥಗ್ಯೂಷಮಾಂಸರಸಘೃತೈರ್ಯೋಗತ್ರಯಮಾಹ|೧೯|
Adhikarana 11 (19) · Śloka 19
ಭಾವಿತಾಞ್ಛುಷ್ಕಮತ್ಸ್ಯಾನ್ ವಾ ಮಾಂಸಂ ವಾ ಭಕ್ಷಯೇನ್ನರಃ||೧೯||
भाविताञ्छुष्कमत्स्यान् वा मांसं वा भक्षयेन्नरः||१९||
🔊 Audio coming soon
ಭಾವಿತಾನಿತ್ಯಾದಿನಾ ಶುಷ್ಕಮತ್ಸ್ಯಮಾಂಸಯೋಗಾವಾಹ||೧೯||
Adhikarana 12 (20) · Śloka 20
ಕ್ಷೀರೇಣಾಮಲಕೈಃ ಸರ್ಪಿಶ್ಚತುರಙ್ಗುಲವತ್ ಪಚೇತ್| ಸುರಾಂ ವಾ ಕಾರಯೇತ್ ಕ್ಷೀರೇ ಘೃತಂ ವಾ ಪೂರ್ವವತ್ ಪಚೇತ್||೨೦||
क्षीरेणामलकैः सर्पिश्चतुरङ्गुलवत् पचेत्| सुरां वा कारयेत् क्षीरे घृतं वा पूर्ववत् पचेत्||२०||
🔊 Audio coming soon
ಕ್ಷೀರೇಣೇತ್ಯಾದಿನಾ ಏಕಂ ಘೃತಮ್| ಘೃತಂ ವೇತ್ಯಾದಿನಾ ಏಕಂ ವಕ್ಷ್ಯತಿ| ಆಮಲಕೈಶ್ಚತುರಙ್ಗುಲವದಿತಿ ವಚನಾದಾಮಲಕರಸಯುಕ್ತಂ ಯಚ್ಚತುರಙ್ಗುಲಕಲ್ಪೇ “ಚತುರಙ್ಗುಲಸಿದ್ಧಾದ್ವಾ” (ಕ.ಅ.೮) ಇತ್ಯಾದಿನೋಕ್ತಂ ತಸ್ಯ ವಿಧಾನಮತಿದಿಶತಿ| ಸುರಾಂ ವಾ ಕಾರಯೇತ್ ಕ್ಷೀರೇ ಇತಿ ಸ್ನುಕ್ಕ್ಷೀರಭಾವಿತಮಿತ್ಯಾದಿವಿಧಿನಾ ಸುರಾಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ಘೃತಂ ವಾ ಪೂರ್ವವತ್ ಪಚೇದಿತ್ಯತ್ರ ಪೂರ್ವವದಿತ್ಯನೇನ ತಿಲ್ವಕಕಲ್ಪೇ ಪೂರ್ವಂ ಯತ್ “ಲೋಧ್ರಕಲ್ಕೇನ” (ಕ.ಅ.೯) ಇತ್ಯಾದಿಗ್ರನ್ಥವಿಹಿತಂ, ತದ್ವಿಧಿರೇವ ಪ್ರತ್ಯಾಸನ್ನತ್ವಾದತಿದಿಶ್ಯತೇ||೨೦||
Adhikarana 13 (21-22) · Śloka 22
ತತ್ರ ಶ್ಲೋಕೌ- ಸೌವೀರಕಾದಿಭಿಃ ಸಪ್ತ ಸರ್ಪಿಷಾ ಚ ರಸೇನ ಚ| ಪಾನಕಂ ಘ್ರೇಯಲೇಹೌ ಚ ಯೋಗಾ ಯೂಷಾದಿಭಿಸ್ತ್ರಯಃ||೨೧|| ದ್ವೌ ಶುಷ್ಕಮತ್ಸ್ಯಮಾಂಸಾಭ್ಯಾಂ ಸುರೈಕಾ ದ್ವೇ ಚ ಸರ್ಪಿಷೀ| ಮಹಾವೃಕ್ಷಸ್ಯ ಯೋಗಾಸ್ತೇ ವಿಂಶತಿಃ ಸಮುದಾಹೃತಾಃ||೨೨||
तत्र श्लोकौ- सौवीरकादिभिः सप्त सर्पिषा च रसेन च| पानकं घ्रेयलेहौ च योगा यूषादिभिस्त्रयः||२१|| द्वौ शुष्कमत्स्यमांसाभ्यां सुरैका द्वे च सर्पिषी| महावृक्षस्य योगास्ते विंशतिः समुदाहृताः||२२||
🔊 Audio coming soon
ಸೌವೀರಕೇತ್ಯಾದಿಃ ಸಙ್ಗ್ರಹೋ ವ್ಯಾಕೃತ ಏವ||೨೧-೨೨||
Adhikarana puShpikA · Śloka 10
ಇತ್ಯಗ್ನಿವೇಶಕೃತೇ ತನ್ತ್ರೇ ಚರಕಪ್ರತಿಸಂಸ್ಕೃತೇಽಪ್ರಾಪ್ತೇ ದೃಢಬಲಸಮ್ಪೂರಿತೇ ಕಲ್ಪಸ್ಥಾನೇ ಸುಧಾಕಲ್ಪೋ ನಾಮ ದಶಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೦||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृतेऽप्राप्ते दृढबलसम्पूरिते कल्पस्थाने सुधाकल्पो नाम दशमोऽध्यायः||१०||
🔊 Audio coming soon
ಇತಿ ಶ್ರೀಚಕ್ರಪಾಣಿದತ್ತವಿರಚಿತಾಯಾಮಾಯುರ್ವೇದದೀಪಿಕಾಯಾಂ ಚರಕತಾತ್ಪರ್ಯಟೀಕಾಯಾಂ ಕಲ್ಪಸ್ಥಾನೇ ಸುಧಾಕಲ್ಪೋ ನಾಮ ದಶಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೦||