Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
అథాతః సుధాకల్పం వ్యాఖ్యాస్యామః||1|| ఇతి హ స్మాహ భగవానాత్రేయః||2||
अथातः सुधाकल्पं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
షోడశసంఖ్యప్రయోగాభిధాయకతిల్వకకల్పానంతరం యథాక్రమమధికసంఖ్యాప్రయోగాభిధానక్రమాద్వింశతియోగాభిధాయకసుధాకల్పోఽభిధీయతే; ఇతశ్చానంతరమతిరిక్తసంఖ్యాభిధానక్రమేణైవ ఊనచత్వారింశత్ప్రయోగాభిధాయకసప్తలాశంఖినీకల్పోఽభిధాస్యతే||1-2||
Adhikarana 2 (3-4) · Śloka 4
విరేచనానాం సర్వేషాం సుధా తీక్ష్ణతమా మతా| సంఘాతం హి భినత్త్యాశు దోషాణాం కష్టవిభ్రమా||3|| తస్మాన్నైషా మృదౌ కోష్ఠే ప్రయోక్తవ్యా కదాచన| న దోషనిచయే చాల్పే సతి మార్గపరిక్రమే ||4||
विरेचनानां सर्वेषां सुधा तीक्ष्णतमा मता| सङ्घातं हि भिनत्त्याशु दोषाणां कष्टविभ्रमा||३|| तस्मान्नैषा मृदौ कोष्ठे प्रयोक्तव्या कदाचन| न दोषनिचये चाल्पे सति मार्गपरिक्रमे ||४||
🔊 Audio coming soon
విరేచనానామితి విరేచనద్రవ్యాణాం| కష్టవిభ్రమేతి దుఃఖసాధ్యవిభ్రమజనికా| తస్మాదితి అతితీక్ష్ణత్వాత్ కష్టవిభ్రమత్వాచ్చ| సతి మార్గపరిక్రమ ఇతి ఉపక్రమమార్గాంతరే సతి న సుధా ప్రయోక్తవ్యా, తేన గత్యంతరాసంభవ ఏవ సుధా ప్రయోక్తవ్యేత్యర్థః||3-4||
Adhikarana 3 (5-6) · Śloka 7
పాండురోగోదరే గుల్మే కుష్ఠే దూషీవిషార్దితే| శ్వయథౌ మధుమేహే చ దోషవిభ్రాంతచేతసి||5|| రోగైరేవంవిధైర్గ్రస్తం జ్ఞాత్వా సప్రాణమాతురం| ప్రయోజయేన్మహావృక్షం సమ్యక్ స హ్యవచారితః||6|| సద్యో హరతి దోషాణాం మహాంతమపి సంచయం|7|
पाण्डुरोगोदरे गुल्मे कुष्ठे दूषीविषार्दिते| श्वयथौ मधुमेहे च दोषविभ्रान्तचेतसि||५|| रोगैरेवंविधैर्ग्रस्तं ज्ञात्वा सप्राणमातुरम्| प्रयोजयेन्महावृक्षं सम्यक् स ह्यवचारितः||६|| सद्यो हरति दोषाणां महान्तमपि सञ्चयम्|७|
🔊 Audio coming soon
పాండురోగేత్యాదౌ మధుమేహశబ్దేన ప్రమేహా ఏవోచ్యంతే; విశిష్టస్తు వాతికమధుమేహోఽసాధ్య ఏవ, తేన తం ప్రతి విరేచనోపదేశోఽనర్థక ఏవ స్యాత్; మధుమేహశబ్దశ్చ యథా ప్రమోహమాత్ర ఏవ వర్తతే తత్ ప్రతిపాదితమేవ ప్రమేహచికిత్సితే| దోషవృద్ధ్యా విభ్రాంతం చేతో యస్మిన్ తస్మిన్ దోషవిభ్రాంతచేతసి ఉన్మాదే| సప్రాణమితి బలవంతం||5-6||-
Adhikarana 4 (7-9) · Śloka 9
ద్వివిధః స మతోఽల్పైశ్చ బహుభిశ్చైవ కంటకైః||7|| సుతీక్ష్ణైః కంటకైరల్పైః ప్రవరో బహుకంటకః| స నామ్నా స్నుగ్గుడా నందా సుధా నిస్త్రింశపత్రకః||8|| తౌ విపాట్యాహరేత్ క్షీరం శస్త్రేణ మతిమాన్ భిషక్| ద్వివర్షం వా త్రివర్షం వా శిశిరాంతే విశేషతః||9||
द्विविधः स मतोऽल्पैश्च बहुभिश्चैव कण्टकैः||७|| सुतीक्ष्णैः कण्टकैरल्पैः प्रवरो बहुकण्टकः| स नाम्ना स्नुग्गुडा नन्दा सुधा निस्त्रिंशपत्रकः||८|| तौ विपाट्याहरेत् क्षीरं शस्त्रेण मतिमान् भिषक्| द्विवर्षं वा त्रिवर्षं वा शिशिरान्ते विशेषतः||९||
🔊 Audio coming soon
ప్రవరో బహుకంటక ఇతి అనతితీక్ష్ణతయాఽల్పకంటకమహావృక్షతః శ్రేష్ఠ ఇత్యర్థః| తావితి స్వల్పకంటకబహుకంటకౌ మహావృక్షౌ| యద్యపి మదనకల్పే “శరది త్వక్కందక్షీరాణి” (క.అ.1) ఇత్యుక్తం, తథాఽపి సుధాయా అత్ర శిశిరాంతే క్షీరగ్రహణమపవాదరూపం జ్ఞేయం| శిశిరస్య శేషా దివసాః శిశిరాంతాః||7-9||
Adhikarana 5 (10-11) · Śloka 12
బిల్వాదీనాం బృహత్యా వా కంటకార్యాస్తథైకశః| కషాయేణ సమాంశం తం కృత్వాఽంగారేషు శోషయేత్||10|| తతః కోలసమాం మాత్రాం పిబేత్ సౌవీరకేణ వా| తుషోదకేన కోలానాం రసేనామలకస్య వా||11|| సురయా దధిమండేన మాతులుంగరసేన వా|12|
बिल्वादीनां बृहत्या वा कण्टकार्यास्तथैकशः| कषायेण समांशं तं कृत्वाऽङ्गारेषु शोषयेत्||१०|| ततः कोलसमां मात्रां पिबेत् सौवीरकेण वा| तुषोदकेन कोलानां रसेनामलकस्य वा||११|| सुरया दधिमण्डेन मातुलुङ्गरसेन वा|१२|
🔊 Audio coming soon
బిల్వాదీనామితి బిల్వాదిపంచమూలస్య| అంగారేషు శోషయేదితి అంగారోపరిస్థితపాత్రస్థం తత్ సుధాక్షీరం బిల్వాదీనామన్యతమస్య కషాయేణ సమానం శోషణేన కఠినం కుర్యాత్; తతః కోలమాత్రా గుటికాః కార్యాః, తతః సౌవీరకాదీనామన్యతమేన పాతవ్యా| ఏవం సౌవీరకాదిభేదాత్ సప్త యోగా భవంతి; తథాఽత్ర బిల్వాదికషాయస్య భేదేన భేదో న వివక్షితః||10-11||-
Adhikarana 6 (12-13) · Śloka 13
సాతలాం కాంచనక్షీరీం శ్యామాదీని కటుత్రికం ||12|| యథోపపత్తి సప్తాహం సుధాక్షీరేణ భావయేత్| కోలమాత్రాం ఘృతేనాతః పిబేన్మాంసరసేన వా||13||
सातलां काञ्चनक्षीरीं श्यामादीनि कटुत्रिकम् ||१२|| यथोपपत्ति सप्ताहं सुधाक्षीरेण भावयेत्| कोलमात्रां घृतेनातः पिबेन्मांसरसेन वा||१३||
🔊 Audio coming soon
సాతలామిత్యాదినా వాతసాధనఘృతమాంసరసభేదాద్యోగద్వయమాహ| సాతలా చర్మకశా| శ్యామాదిగ్రహణేనైవ సాతలాయామపి లబ్ధాయాం పృథక్ సాతలాభిధానమేకయాఽపి సాతలయా కృతసుధాయోగస్య ప్రాధాన్యఖ్యాపనార్థం||12-13||
Adhikarana 7 (14) · Śloka 14
త్ర్యూషణం త్రిఫలాం దంతీం చిత్రకం త్రివృతాం తథా| స్నుక్క్షీరభావితం సమ్యగ్విదధ్యాద్గుడపానకం||14||
त्र्यूषणं त्रिफलां दन्तीं चित्रकं त्रिवृतां तथा| स्नुक्क्षीरभावितं सम्यग्विदध्याद्गुडपानकम्||१४||
🔊 Audio coming soon
త్ర్యూషణమిత్యాదినా పానకయోగమాహ| గుడపానకమితి గుడసంస్కృతపానకం||14||
Adhikarana 8 (15-17) · Śloka 17
త్రివృతారగ్వధం దంతీం శంఖినీం సప్తలాం సమం| గోమూత్రే రజనీం కృత్వా శోషయేదాతపే తతః||15|| సప్తాహం భావయిత్వైవం స్నుక్క్షీరేణాపరం పునః| సప్తాహం భావయేచ్ఛుష్కం తతస్తేనాపి భావితం||16|| గంధమాల్యం తదాఘ్రాయ ప్రావృత్య పటమేవ చ| సుఖమాశు విరిచ్యంతే మృదుకోష్ఠా నరాధిపాః||17||
त्रिवृतारग्वधं दन्तीं शङ्खिनीं सप्तलां समम्| गोमूत्रे रजनीं कृत्वा शोषयेदातपे ततः||१५|| सप्ताहं भावयित्वैवं स्नुक्क्षीरेणापरं पुनः| सप्ताहं भावयेच्छुष्कं ततस्तेनापि भावितम्||१६|| गन्धमाल्यं तदाघ्राय प्रावृत्य पटमेव च| सुखमाशु विरिच्यन्ते मृदुकोष्ठा नराधिपाः||१७||
🔊 Audio coming soon
త్రివృతేత్యాదినా ఘ్రేయయోగమాహ| గోమూత్రే రజనీం కృత్వేతి రజనీం వ్యాప్య గోమూత్రే స్థాపయిత్వా| పటమేవేతి యథోక్తవిధిభావితం పటమావృత్యేత్యర్థః||15-17||
Adhikarana 9 (18) · Śloka 18
శ్యామాత్రివృత్కషాయేణ స్నుక్క్షీరఘృతఫాణితైః| లేహం పక్త్వా విరేకార్థం లేహయేన్మాత్రయా నరం||18||
श्यामात्रिवृत्कषायेण स्नुक्क्षीरघृतफाणितैः| लेहं पक्त्वा विरेकार्थं लेहयेन्मात्रया नरम्||१८||
🔊 Audio coming soon
శ్యామేత్యాదినా లేహయోగమాహ| మాత్రయేతి అనపాయిమాత్రయా||18||
Adhikarana 10 (19) · Śloka 19
పాయయేత్తు సుధాక్షీరం యూషైర్మాంసరసైర్ఘృతైః|19|
पाययेत्तु सुधाक्षीरं यूषैर्मांसरसैर्घृतैः|१९|
🔊 Audio coming soon
పాయయేదిత్యాదినా పృథగ్యూషమాంసరసఘృతైర్యోగత్రయమాహ|19|
Adhikarana 11 (19) · Śloka 19
భావితాంఛుష్కమత్స్యాన్ వా మాంసం వా భక్షయేన్నరః||19||
भाविताञ्छुष्कमत्स्यान् वा मांसं वा भक्षयेन्नरः||१९||
🔊 Audio coming soon
భావితానిత్యాదినా శుష్కమత్స్యమాంసయోగావాహ||19||
Adhikarana 12 (20) · Śloka 20
క్షీరేణామలకైః సర్పిశ్చతురంగులవత్ పచేత్| సురాం వా కారయేత్ క్షీరే ఘృతం వా పూర్వవత్ పచేత్||20||
क्षीरेणामलकैः सर्पिश्चतुरङ्गुलवत् पचेत्| सुरां वा कारयेत् क्षीरे घृतं वा पूर्ववत् पचेत्||२०||
🔊 Audio coming soon
క్షీరేణేత్యాదినా ఏకం ఘృతం| ఘృతం వేత్యాదినా ఏకం వక్ష్యతి| ఆమలకైశ్చతురంగులవదితి వచనాదామలకరసయుక్తం యచ్చతురంగులకల్పే “చతురంగులసిద్ధాద్వా” (క.అ.8) ఇత్యాదినోక్తం తస్య విధానమతిదిశతి| సురాం వా కారయేత్ క్షీరే ఇతి స్నుక్క్షీరభావితమిత్యాదివిధినా సురాం కుర్యాత్| ఘృతం వా పూర్వవత్ పచేదిత్యత్ర పూర్వవదిత్యనేన తిల్వకకల్పే పూర్వం యత్ “లోధ్రకల్కేన” (క.అ.9) ఇత్యాదిగ్రంథవిహితం, తద్విధిరేవ ప్రత్యాసన్నత్వాదతిదిశ్యతే||20||
Adhikarana 13 (21-22) · Śloka 22
తత్ర శ్లోకౌ- సౌవీరకాదిభిః సప్త సర్పిషా చ రసేన చ| పానకం ఘ్రేయలేహౌ చ యోగా యూషాదిభిస్త్రయః||21|| ద్వౌ శుష్కమత్స్యమాంసాభ్యాం సురైకా ద్వే చ సర్పిషీ| మహావృక్షస్య యోగాస్తే వింశతిః సముదాహృతాః||22||
तत्र श्लोकौ- सौवीरकादिभिः सप्त सर्पिषा च रसेन च| पानकं घ्रेयलेहौ च योगा यूषादिभिस्त्रयः||२१|| द्वौ शुष्कमत्स्यमांसाभ्यां सुरैका द्वे च सर्पिषी| महावृक्षस्य योगास्ते विंशतिः समुदाहृताः||२२||
🔊 Audio coming soon
సౌవీరకేత్యాదిః సంగ్రహో వ్యాకృత ఏవ||21-22||
Adhikarana puShpikA · Śloka 10
ఇత్యగ్నివేశకృతే తంత్రే చరకప్రతిసంస్కృతేఽప్రాప్తే దృఢబలసంపూరితే కల్పస్థానే సుధాకల్పో నామ దశమోఽధ్యాయః||10||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृतेऽप्राप्ते दृढबलसम्पूरिते कल्पस्थाने सुधाकल्पो नाम दशमोऽध्यायः||१०||
🔊 Audio coming soon
ఇతి శ్రీచక్రపాణిదత్తవిరచితాయామాయుర్వేదదీపికాయాం చరకతాత్పర్యటీకాయాం కల్పస్థానే సుధాకల్పో నామ దశమోఽధ్యాయః||10||