Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
અથાતસ્તિલ્વકકલ્પં વ્યાખ્યાસ્યામઃ||૧|| ઇતિ હ સ્માહ ભગવાનાત્રેયઃ||૨||
अथातस्तिल्वककल्पं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
ચતુરઙ્ગુલવત્તિલ્વકસ્યાનપાયિત્વાચ્ચતુરઙ્ગુલકલ્પાનન્તરં તિલ્વકકલ્પોઽભિધીયતે||૧-૨||
Adhikarana 2 (3-5) · Śloka 5
તિલ્વકસ્તુ મતો લોધ્રો બૃહત્પત્રસ્તિરીટકઃ| તસ્ય મૂલત્વચં શુષ્કામન્તર્વલ્કલવર્જિતામ્||૩|| ચૂર્ણયેત્તુ ત્રિધા કૃત્વા દ્વૌ ભાગૌ શ્ચોતયેત્તતઃ| લોધ્રસ્યૈવ કષાયેણ તૃતીયં તેન ભાવયેત્||૪|| ભાગં તં દશમૂલસ્ય પુનઃ ક્વાથેન ભાવયેત્| શુષ્કં ચૂર્ણં પુનઃ કૃત્વા તત ઊર્ધ્વં પ્રયોજયેત્||૫||
तिल्वकस्तु मतो लोध्रो बृहत्पत्रस्तिरीटकः| तस्य मूलत्वचं शुष्कामन्तर्वल्कलवर्जिताम्||३|| चूर्णयेत्तु त्रिधा कृत्वा द्वौ भागौ श्चोतयेत्ततः| लोध्रस्यैव कषायेण तृतीयं तेन भावयेत्||४|| भागं तं दशमूलस्य पुनः क्वाथेन भावयेत्| शुष्कं चूर्णं पुनः कृत्वा तत ऊर्ध्वं प्रयोजयेत्||५||
🔊 Audio coming soon
અન્તર્વલ્કલવર્જિતામિતિ તિલ્વકસ્યાન્તર્વલ્કલં કઠિનં ભવતિ, તદર્થં તદ્વર્જનમ્| શ્ચોતયેદિતિ વચનેન ષડ્ગુણદ્રવેણૈકવિંશતિવારાન્ સ્રાવયેદિતિ જ્ઞેયં, મદનફલકલ્પે એવમ્ભૂતસ્યૈવ સ્રાવણસ્ય દૃષ્ટત્વાત્| ભાવનાવિધિશ્ચ નિરન્તરં વ્યાકૃત એવ||૩-૫||
Adhikarana 3 (6) · Śloka 6
દધિતક્રસુરામણ્ડમૂત્રૈર્બદરસીધુના | રસેનામલકાનાં વા તતઃ પાણિતલં પિબેત્||૬||
दधितक्रसुरामण्डमूत्रैर्बदरसीधुना | रसेनामलकानां वा ततः पाणितलं पिबेत्||६||
🔊 Audio coming soon
દધિમણ્ડેત્યાદિના પિબેદિત્યન્તેન પઞ્ચ યોગાઃ||૬||
Adhikarana 4 (7) · Śloka 8
મેષશૃઙ્ગ્યભયાકૃષ્ણાચિત્રકૈઃ સલિલે શૃતે| મરુજાન્ સુનુયાત્તચ્ચ જાતં સૌવીરકં યદા||૭|| ભવેદઞ્જલિના તસ્ય લોધ્રકલ્કં પિબેત્ સદા|૮|
मेषशृङ्ग्यभयाकृष्णाचित्रकैः सलिले शृते| मरुजान् सुनुयात्तच्च जातं सौवीरकं यदा||७|| भवेदञ्जलिना तस्य लोध्रकल्कं पिबेत् सदा|८|
🔊 Audio coming soon
મેષશૃઙ્ગીત્યાદિના વિશિષ્ટસૌવીરકેણ યોગ એકઃ| મરુજા ભૃષ્ટયવાઃ||૭||-
Adhikarana 5 (8-9) · Śloka 10
સુરાં લોધ્રકષાયેણ જાતાં પક્ષસ્થિતાં પિબેત્||૮|| દન્તીચિત્રકયોર્દ્રોણે સલિલસ્યાઢકં પૃથક્| સમુત્ક્વાથ્ય ગુડસ્યૈકાં તુલાં લોધ્રસ્ય ચાઞ્જલિમ્||૯|| આવપેત્તત્ પરં પક્ષાન્મદ્યપાનાં વિરેચનમ્|૧૦|
सुरां लोध्रकषायेण जातां पक्षस्थितां पिबेत्||८|| दन्तीचित्रकयोर्द्रोणे सलिलस्याढकं पृथक्| समुत्क्वाथ्य गुडस्यैकां तुलां लोध्रस्य चाञ्जलिम्||९|| आवपेत्तत् परं पक्षान्मद्यपानां विरेचनम्|१०|
🔊 Audio coming soon
સુરામિત્યાદિના સુરાયોગમાહ| દન્તીત્યાદિનૈકમરિષ્ટયોગમાહ| દન્તીચિત્રકયોરાઢકં પૃથક્ સલિલદ્રોણે પચેત્| તિલ્વકચૂર્ણમાવાપઃ||૮-૯||-
Adhikarana 6 (10) · Śloka 11
કમ્પિલ્લકકષાયેણ દશકૃત્વઃ સુભાવિતામ્||૧૦|| માત્રાં કમ્પિલ્લકસ્યૈવ કષાયેણ પુનઃ પિબેત્|૧૧|
कम्पिल्लककषायेण दशकृत्वः सुभाविताम्||१०|| मात्रां कम्पिल्लकस्यैव कषायेण पुनः पिबेत्|११|
🔊 Audio coming soon
કમ્પિલ્લકેત્યાદિના કમ્પિલ્લકયોગમાહ| કમ્પિલ્લકઃ ગુણ્ડારોચનિકા| માત્રામિતિ તિલ્વકચૂર્ણમાત્રામ્||૧૦||-
Adhikarana 7 (11-13) · Śloka 13
ચતુરઙ્ગુલકલ્પેન લેહોઽન્યઃ કાર્ય એવ ચ||૧૧|| ત્રિફલાયાઃ કષાયેણ સસર્પિર્મધુફાણિતઃ| લોધ્રચૂર્ણયુતઃ સિદ્ધો લેહઃ શ્રેષ્ઠો વિરેચને||૧૨|| તિલ્વકસ્ય કષાયેણ કલ્કેન ચ સશર્કરઃ| સઘૃતઃ સાધિતો લેહઃ સ ચ શ્રેષ્ઠો વિરેચને||૧૩||
चतुरङ्गुलकल्पेन लेहोऽन्यः कार्य एव च||११|| त्रिफलायाः कषायेण ससर्पिर्मधुफाणितः| लोध्रचूर्णयुतः सिद्धो लेहः श्रेष्ठो विरेचने||१२|| तिल्वकस्य कषायेण कल्केन च सशर्करः| सघृतः साधितो लेहः स च श्रेष्ठो विरेचने||१३||
🔊 Audio coming soon
ચતુરઙ્ગુલેત્યાદિના પ્રથમો લેહઃ| ચતુરઙ્ગુલકલ્પેનેતિ ‘કષાયેણાથવા તસ્ય’ (ક.અ.૮) ઇત્યાદિનોક્તવિધાનેન| તેનાત્ર તિલ્વકક્વાથેન ગુડાન્વિતત્રિવૃચ્ચૂર્ણં પક્ત્વા લેહઃ કર્તવ્યઃ| ત્રિફલાયા ઇત્યાદિના દ્વિતીયો લેહઃ| તિલ્વકસ્યેત્યાદિના તૃતીયઃ||૧૧-૧૩||
Adhikarana 8 (14-16) · Śloka 16
અષ્ટાષ્ટૌ ત્રિવૃતાદીનાં મુષ્ટીંસ્તુ સનખાન્ પૃથક્| દ્રોણેઽપાં સાધયેત્ પાદશેષે પ્રસ્થં ઘૃતાત્ પચેત્||૧૪|| પિષ્ટૈસ્તૈરેવ બિલ્વાંશૈઃ સમૂત્રલવણૈરથ| તતો માત્રાં પિબેત્ કાલે શ્રેષ્ઠમેતદ્વિરેચનમ્||૧૫|| લોધ્રકલ્કેન મૂત્રામ્લલવણૈશ્ચ પચેદ્ઘૃતમ્| ચતુરઙ્ગુલકલ્પેન સર્પિષી દ્વે ચ સાધયેત્||૧૬||
अष्टाष्टौ त्रिवृतादीनां मुष्टींस्तु सनखान् पृथक्| द्रोणेऽपां साधयेत् पादशेषे प्रस्थं घृतात् पचेत्||१४|| पिष्टैस्तैरेव बिल्वांशैः समूत्रलवणैरथ| ततो मात्रां पिबेत् काले श्रेष्ठमेतद्विरेचनम्||१५|| लोध्रकल्केन मूत्राम्ललवणैश्च पचेद्घृतम्| चतुरङ्गुलकल्पेन सर्पिषी द्वे च साधयेत्||१६||
🔊 Audio coming soon
અષ્ટાષ્ટાવિત્યાદિના પ્રથમં ઘૃતમ્| સનખાનિતિ વિદ્યમાનનખાન્| અત્ર ત્રિવૃદાદિગૃહીતલોધ્રસ્ય પ્રધાનત્વાદ્દ્વિગુણો ભાગો ભવતિ| ઉક્તં હિ જતૂકર્ણે- “ત્રિવૃદાદિદ્વિગુણો લોધ્રક્વાથઃ” ઇતિ| સમભાગત્વે તુ લોધ્રપ્રયોગત્વસ્ય કેન વિશેષઃ સ્યાત્, તસ્માદ્ યથાવ્યાખ્યાતમેવ સાધુ| લવણમપ્યત્ર પલાંશમેવ| લોધ્રેત્યાદિ દ્વિતીયં ઘૃતમ્| ચતુરઙ્ગુલેત્યાદિના ઘૃતદ્વયમતિદિશ્યતે| એવં ઘૃતેન ચત્વારો યોગા ભવન્તિ| ચતુરઙ્ગુલઘૃતે ચ “ચતુરઙ્ગુલસિદ્ધાત્” (ક.અ.૮) ઇત્યાદિના, તથા “તદેવ દશમૂલસ્ય” (ક.અ.૮) ઇત્યાદિના પ્રોક્તે જ્ઞેયે; તથા ચ ચતુરઙ્ગુલકલ્પેન લોધ્રાદિના દ્વે લોધ્રઘૃતે ભવતઃ||૧૪-૧૬||
Adhikarana 9 (17-18) · Śloka 18
તત્ર શ્લોકૌ- પઞ્ચ દધ્યાદિભિસ્ત્વેકા સુરા સૌવીરકેણ ચ| એકોઽરિષ્ટસ્તથા યોગ એકઃ કમ્પિલ્લકેન ચ||૧૭|| લેહાસ્ત્રયો ઘૃતેનાપિ ચત્વારઃ સમ્પ્રકીર્તિતાઃ| યોગાસ્તે લોધ્રમૂલાનાં કલ્પે ષોડશ દર્શિતાઃ||૧૮||
तत्र श्लोकौ- पञ्च दध्यादिभिस्त्वेका सुरा सौवीरकेण च| एकोऽरिष्टस्तथा योग एकः कम्पिल्लकेन च||१७|| लेहास्त्रयो घृतेनापि चत्वारः सम्प्रकीर्तिताः| योगास्ते लोध्रमूलानां कल्पे षोडश दर्शिताः||१८||
🔊 Audio coming soon
પઞ્ચ દધ્યાદિભિરિત્યાદિસઙ્ગ્રહો વ્યક્તઃ||૧૭-૧૮||
Adhikarana puShpikA · Śloka 9
ઇત્યગ્નિવેશકૃતે તન્ત્રે ચરકપ્રતિસંસ્કૃતેઽપ્રાપ્તે દૃઢબલસમ્પૂરિતે કલ્પસ્થાને તિલ્વકકલ્પો નામ નવમોઽધ્યાયઃ||૯||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृतेऽप्राप्ते दृढबलसम्पूरिते कल्पस्थाने तिल्वककल्पो नाम नवमोऽध्यायः||९||
🔊 Audio coming soon
ઇતિ શ્રીચક્રપાણિદત્તવિરચિતાયામાયુર્વેદદીપિકાયાં ચરકતાત્પર્યટીકાયાં કલ્પસ્થાને તિલ્વકકલ્પો નામ નવમોઽધ્યાયઃ||૯||