Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤੋਪਸ੍ਮਾਰਨਿਦਾਨਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ||੧|| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹ ਭਗਵਾਨਾਤ੍ਰੇਯਃ||੨||
अथातोऽपस्मारनिदानं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
ਉਨ੍ਮਾਦਾਨਨ੍ਤਰਂ ਪ੍ਰਾਗੁਤ੍ਪਤ੍ਤਾਵਪਸ੍ਮਾਰੋਤ੍ਪਾਦਾਦਪਸ੍ਮਾਰਨਿਦਾਨਮੁਚ੍ਯਤੇ||੧-੨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ਇਹ ਖਲੁ ਚਤ੍ਵਾਰੋਪਸ੍ਮਾਰਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫਸਨ੍ਨਿਪਾਤਨਿਮਿਤ੍ਤਾਃ||੩||
इह खलु चत्वारोऽपस्मारा भवन्ति वातपित्तकफसन्निपातनिमित्ताः||३||
🔊 Audio coming soon
ਚਤ੍ਵਾਰ ਇਤਿ ਵਚਨਮਾਗਨ੍ਤੁਸਮ੍ਬਨ੍ਧੇਪ੍ਯਪਸ੍ਮਾਰਾਣਾਂ ਚਤੁਸ੍ਕਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨਾਰ੍ਥਮ੍; ਅਪਸ੍ਮਾਰੋ ਹਿ ਨੋਨ੍ਮਾਦਵਤ੍ ਸ੍ਵਤਨ੍ਤ੍ਰੇਣਾਗਨ੍ਤੁਨਾ ਕ੍ਰਿਯਤੇ||੩||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ਤ ਏਵਂਵਿਧਾਨਾਂ ਪ੍ਰਾਣਭਤਾਂ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਮਭਿਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ; ਤਦ੍ਯਥਾ- ਰਜਸ੍ਤਮੋਭ੍ਯਾਮੁਪਹਤਚੇਤਸਾਮੁਦ੍ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਵਿਸਮਬਹੁਦੋਸਾਣਾਂ ਸਮਲਵਿਕਤੋਪਹਿਤਾਨ੍ਯਸ਼ੁਚੀਨ੍ਯਭ੍ਯਵਹਾਰਜਾਤਾਨਿ ਵੈਸਮ੍ਯਯੁਕ੍ਤੇਨੋਪਯੋਗਵਿਧਿਨੋਪਯੁਞ੍ਜਾਨਾਨਾਂ ਤਨ੍ਤ੍ਰਪ੍ਰਯੋਗਮਪਿ ਚ ਵਿਸਮਮਾਚਰਤਾਮਨ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ਰੀਰਚੇਸ੍ਟਾ ਵਿਸਮਾਃ ਸਮਾਚਰਤਾਮਤ੍ਯੁਪਕ੍ਸਯਾਦ੍ਵਾ ਦੋਸਾਃ ਪ੍ਰਕੁਪਿਤਾ ਰਜਸ੍ਤਮੋਭ੍ਯਾਮੁਪਹਤਚੇਤਸਾਮਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਨਃ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਤਮਮਾਯਤਨਂ ਹਦਯਮੁਪਸਤ੍ਯੋਪਰਿ ਤਿਸ੍ਠਨ੍ਤੇ, ਤਥੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਯਤਨਾਨਿ ਚ| ਤਤ੍ਰ ਚਾਵਸ੍ਥਿਤਾਃ ਸਨ੍ਤੋ ਯਦਾ ਹਦਯਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਯਤਨਾਨਿ ਚੇਰਿਤਾਃ ਕਾਮਕ੍ਰੋਧਭਯਲੋਭਮੋਹਹਰ੍ਸਸ਼ੋਕਚਿਨ੍ਤੋਦ੍ਵੇਗਾਦਿਭਿਃ ਸਹਸਾਭਿਪੂਰਯਨ੍ਤਿ, ਤਦਾ ਜਨ੍ਤੁਰਪਸ੍ਮਰਤਿ||੪||
त एवंविधानां प्राणभृतां क्षिप्रमभिनिर्वर्तन्ते; तद्यथा- रजस्तमोभ्यामुपहतचेतसामुद्भ्रान्तविषमबहुदोषाणां समलविकृतोपहितान्यशुचीन्यभ्यवहारजातानि वैषम्ययुक्तेनोपयोगविधिनोपयुञ्जानानां तन्त्रप्रयोगमपि च विषममाचरतामन्याश्च शरीरचेष्टा विषमाः समाचरतामत्युपक्षयाद्वा दोषाः प्रकुपिता रजस्तमोभ्यामुपहतचेतसामन्तरात्मनः श्रेष्ठतममायतनं हृदयमुपसृत्योपरि तिष्ठन्ते, तथेन्द्रियायतनानि च| तत्र चावस्थिताः सन्तो यदा हृदयमिन्द्रियायतनानि चेरिताः कामक्रोधभयलोभमोहहर्षशोकचिन्तोद्वेगादिभिः सहसाऽभिपूरयन्ति, तदा जन्तुरपस्मरति||४||
🔊 Audio coming soon
ਉਦ੍ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਵਿਸਮਬਹੁਦੋਸਾਣਾਮਿਤਿ ਅਤ੍ਰੋਦ੍ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਤ੍ਵੇਨੋਨ੍ਮਾਰ੍ਗਿਤ੍ਵਂ, ਵਿਸਮਤ੍ਵੇਨ ਕਦਾਚਿਦਪਸ੍ਮਾਰਵੇਗਕਰ੍ਤਤ੍ਵਂ ਦਰ੍ਸ਼੍ਯਤੇ| ਸਮਲੇਤ੍ਯਾਦਿ ਉਨ੍ਮਾਦਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਤੁਲ੍ਯਮ੍| ਅਤ੍ਯੁਪਕ੍ਸਯਾਦ੍ਵੇਤਿ ਅਤ੍ਯੁਪਕ੍ਸੀਣਦੇਹਤ੍ਵਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਉਨ੍ਮਾਦਨਿਦਾਨੇਪਿ ਸਮਲਵਿਕਤੇਤ੍ਯਾਦਿਗ੍ਰਨ੍ਥੇ ‘ਅਤ੍ਯੁਪਕ੍ਸੀਣਦੇਹਾਨਾਂ’ (ਨਿ.ਅ.੭) ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਤਮਾਯਤਨਮਿਤਿ ਅਨੇਨਾਨ੍ਯੋਪਿ ਸ਼ਰੀਰਦੇਸ਼ੋਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਨਃ ਸ੍ਥਾਨਂ, ਹਦਯਂ ਤੁ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਤਮਂ, ਤਤ੍ਰੈਵ ਚੇਤਨਾਵਿਸ਼ੇਸਨਿਬਨ੍ਧਨਾਦਿਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਉਪਸਤ੍ਯੇਤਿ ਵ੍ਯਾਪ੍ਯ| ਉਪਰਿ ਤਿਸ੍ਠਨ੍ਤੇ ਇਤਿ ਹਦਯਸ੍ਯੋਪਰਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਯਤਨਾਨਿ ਚੋਪਸਤ੍ਯ ਤਿਸ੍ਠਨ੍ਤੇ ਇਤਿ ਯੋਜਨਾ| ‘ਪਰ੍ਯਵਤਿਸ੍ਠਨ੍ਤੇ’ ਇਤਿ ਪਾਠੋ ਵ੍ਯਕ੍ਤ ਏਵ| ਤਤ੍ਰਾਵਸ੍ਥਿਤਾ ਇਤਿ ਹਦਯੇ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਯਤਨੇਸੁ ਚ ਲੀਨਤ੍ਵੇਨਾਵਸ੍ਥਿਤਾਃ| ਤੇ ਚ ਲੀਨਾਃ ਸਨ੍ਤਃ ਕਾਮਾਦਿਭਿਰੀਰਿਤਾਃ ਪੁਨਰ੍ਹਦਯਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਯਤਨਾਨਿ ਚ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਪੂਰਯਨ੍ਤਿ ਯਦਾ, ਤਦਾ ਅਪਸ੍ਮਰਤਿ ਅਪਸ੍ਮਾਰਵੇਗਯੁਕ੍ਤੋ ਭਵਤੀਤਿ ਵਾਕ੍ਯਾਰ੍ਥਃ||੪||
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ਅਪਸ੍ਮਾਰਂ ਪੁਨਃ ਸ੍ਮਤਿਬੁਦ੍ਧਿਸਤ੍ਤ੍ਵਸਮ੍ਪ੍ਲਵਾਦ੍ਬੀਭਤ੍ਸਚੇਸ੍ਟਮਾਵਸ੍ਥਿਕਂ ਤਮਃ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਮਾਚਕ੍ਸਤੇ||੫||
अपस्मारं पुनः स्मृतिबुद्धिसत्त्वसम्प्लवाद्बीभत्सचेष्टमावस्थिकं तमः प्रवेशमाचक्षते||५||
🔊 Audio coming soon
ਅਪਸ੍ਮਾਰਪ੍ਰਤ੍ਯਾਤ੍ਮਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਅਪਸ੍ਮਾਰਂ ਪੁਨਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਮ੍ਪ੍ਲਵਾਦਿਤਿ ਵਿਕਤਿਗਮਨਾਤ੍| ਬੀਭਤ੍ਸਾ ਫੇਨਵਮਨਾਙ੍ਗਭਙ੍ਗਾਦਿਰੂਪਾ ਚੇਸ੍ਟਾ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਤਦ੍ਬੀਭਤ੍ਸਚੇਸ੍ਟਮ੍| ਆਵਸ੍ਥਿਕਂ ਤਮਃਪ੍ਰਵੇਸ਼ਮਿਤਿ ਕਾਦਾਚਿਤ੍ਕਂ ਤਮਃਪ੍ਰਵੇਸ਼ਂ; ਤਮਃਪ੍ਰਵੇਸ਼ੋਜ੍ਞਾਨਸਾਧਰ੍ਮ੍ਯਾਤ੍, ਅਪਸ੍ਮਾਰਵੇਗਵਾਨ੍ ਹਿ ਤਮਃਪ੍ਰਵੇਸ਼ੇ ਇਵ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਬੁਧ੍ਯਤੇ||੫||
Adhikarana 5 (6-7) · Śloka 7
ਤਸ੍ਯੇਮਾਨਿ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਾਣਿ ਭਵਨ੍ਤਿ; ਤਦ੍ਯਥਾ- ਭ੍ਰੂਵ੍ਯੁਦਾਸਃ ਸਤਤਮਕ੍ਸ੍ਣੋਰ੍ਵੈਕਤਮਸ਼ਬ੍ਦਸ਼੍ਰਵਣਂ ਲਾਲਾਸਿਙ੍ਘਾਣਪ੍ਰਸ੍ਰਵਣਮਨਨ੍ਨਾਭਿਲਸਣਮਰੋਚਕਾਵਿਪਾਕੌ ਹਦਯਗ੍ਰਹਃ ਕੁਕ੍ਸੇਰਾਟੋਪੋ ਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਮਸ੍ਥਿਭੇਦੋਙ੍ਗਮਰ੍ਦੋ ਮੋਹਸ੍ਤਮਸੋ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਭ੍ਰਮਸ਼੍ਚਾਭੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਚ ਮਦਨਰ੍ਤਨਵ੍ਯਧਨਵ੍ਯਥਨਵੇਪਨਪਤਨਾਦੀਨੀਤਿ||੬|| ਤਤੋਨਨ੍ਤਰਮਪਸ੍ਮਾਰਾਭਿਨਿਰ੍ਵਤ੍ਤਿਰੇਵ||੭||
तस्येमानि पूर्वरूपाणि भवन्ति; तद्यथा- भ्रूव्युदासः सततमक्ष्णोर्वैकृतमशब्दश्रवणं लालासिङ्घाणप्रस्रवणमनन्नाभिलषणमरोचकाविपाकौ हृदयग्रहः कुक्षेराटोपो दौर्बल्यमस्थिभेदोऽङ्गमर्दो मोहस्तमसो दर्शनं मूर्च्छा भ्रमश्चाभीक्ष्णं स्वप्ने च मदनर्तनव्यधनव्यथनवेपनपतनादीनीति||६|| ततोऽनन्तरमपस्माराभिनिर्वृत्तिरेव||७||
🔊 Audio coming soon
ਅਸ਼ਬ੍ਦਸ਼੍ਰਵਣਮਿਤਿ ਅਵਿਦ੍ਯਮਾਨਸ਼ਬ੍ਦਸ਼੍ਰਵਣਸ਼ਬ੍ਦਮ੍| ਆਟੋਪਃ ਗੁਡਗੁਡਾਸ਼ਬ੍ਦਵਿਸ਼ੇਸੋ ਵਾਤਜਨ੍ਯਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੬-੭||
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
ਤਤ੍ਰੇਦਮਪਸ੍ਮਾਰਵਿਸ਼ੇਸਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਭਵਤਿ; ਤਦ੍ਯਥਾ- ਅਭੀਕ੍ਸ੍ਣਮਪਸ੍ਮਰਨ੍ਤਂ, ਕ੍ਸਣੇਨ ਸਞ੍ਜ੍ਞਾਂ ਪ੍ਰਤਿਲਭਮਾਨਮ੍, ਉਤ੍ਪਿਣ੍ਡਿਤਾਕ੍ਸਮ੍, ਅਸਾਮ੍ਨਾ ਵਿਲਪਨ੍ਤਮ੍, ਉਦ੍ਵਮਨ੍ਤਂ ਫੇਨਮ੍, ਅਤੀਵਾਧ੍ਮਾਤਗ੍ਰੀਵਮ੍, ਆਵਿਦ੍ਧਸ਼ਿਰਸ੍ਕਂ, ਵਿਸਮਵਿਨਤਾਙ੍ਗੁਲਿਮ੍, ਅਨਵਸ੍ਥਿਤਪਾਣਿਪਾਦਮ੍, ਅਰੁਣਪਰੁਸਸ਼੍ਯਾਵਨਖਨਯਨਵਦਨਤ੍ਵਚਮ੍, ਅਨਵਸ੍ਥਿਤਚਪਲਪਰੁਸਰੂਕ੍ਸਰੂਪਦਰ੍ਸ਼ਿਨਂ, ਵਾਤਲਾਨੁਪਸ਼ਯਂ, ਵਿਪਰੀਤੋਪਸ਼ਯਂ ਚ ਵਾਤੇਨਾਪਸ੍ਮਰਨ੍ਤਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ (੧)||੮|| ਅਭੀਕ੍ਸ੍ਣਮਪਸ੍ਮਰਨ੍ਤਂ ਕ੍ਸਣੇਨ ਸਞ੍ਜ੍ਞਾਂ ਪ੍ਰਤਿਲਭਮਾਨਮ੍, ਅਵਕੂਜਨ੍ਤਮ੍, ਆਸ੍ਫਾਲਯਨ੍ਤਂ ਭੂਮਿਂ, ਹਰਿਤਹਾਰਿਦ੍ਰਤਾਮ੍ਰਨਖਨਯਨਵਦਨਤ੍ਵਚਂ, ਰੁਧਿਰੋਕ੍ਸਿਤੋਗ੍ਰਭੈਰਵਾਦੀਪ੍ਤਰੁਸਿਤਰੂਪਦਰ੍ਸ਼ਿਨਂ, ਪਿਤ੍ਤਲਾਨੁਪਸ਼ਯਂ,ਵਿਪਰੀਤੋਪਸ਼ਯਂ ਚ ਪਿਤ੍ਤੇਨਾਪਸ੍ਮਰਨ੍ਤਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ (੨)||੮|| ਚਿਰਾਦਪਸ੍ਮਰਨ੍ਤਂ, ਚਿਰਾਚ੍ਚ ਸਞ੍ਜ੍ਞਾਂ ਪ੍ਰਤਿਲਭਮਾਨਂ, ਪਤਨ੍ਤਮ੍, ਅਨਤਿਵਿਕਤਚੇਸ੍ਟਂ, ਲਾਲਾਮੁਦ੍ਵਮਨ੍ਤਂ, ਸ਼ੁਕ੍ਲਨਖਨਯਨਵਦਨਤ੍ਵਚਂ, ਸ਼ੁਕ੍ਲਗੁਰੁਸ੍ਨਿਗ੍ਧਰੂਪਦਰ੍ਸ਼ਿਨਂ, ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਲਾਨੁਪਸ਼ਯਂ, ਵਿਪਰੀਤੋਪਸ਼ਯਂ ਚ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਾਪਸ੍ਮਰਨ੍ਤਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ (੩)||੮|| ਸਮਵੇਤਸਰ੍ਵਲਿਙ੍ਗਮਪਸ੍ਮਾਰਂ ਸਾਨ੍ਨਿਪਾਤਿਕਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍, ਤਮਸਾਧ੍ਯਮਾਚਕ੍ਸਤੇ (੪)||੮|| ਇਤਿ ਚਤ੍ਵਾਰੋਪਸ੍ਮਾਰਾ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਾਃ||੮||
तत्रेदमपस्मारविशेषविज्ञानं भवति; तद्यथा- अभीक्ष्णमपस्मरन्तं, क्षणेन सञ्ज्ञां प्रतिलभमानम्, उत्पिण्डिताक्षम्, असाम्ना विलपन्तम्, उद्वमन्तं फेनम्, अतीवाध्मातग्रीवम्, आविद्धशिरस्कं, विषमविनताङ्गुलिम्, अनवस्थितपाणिपादम्, अरुणपरुषश्यावनखनयनवदनत्वचम्, अनवस्थितचपलपरुषरूक्षरूपदर्शिनं, वातलानुपशयं, विपरीतोपशयं च वातेनापस्मरन्तं विद्यात् (१)||८|| अभीक्ष्णमपस्मरन्तं क्षणेन सञ्ज्ञां प्रतिलभमानम्, अवकूजन्तम्, आस्फालयन्तं भूमिं, हरितहारिद्रताम्रनखनयनवदनत्वचं, रुधिरोक्षितोग्रभैरवादीप्तरुषितरूपदर्शिनं, पित्तलानुपशयं,विपरीतोपशयं च पित्तेनापस्मरन्तं विद्यात् (२)||८|| चिरादपस्मरन्तं, चिराच्च सञ्ज्ञां प्रतिलभमानं, पतन्तम्, अनतिविकृतचेष्टं, लालामुद्वमन्तं, शुक्लनखनयनवदनत्वचं, शुक्लगुरुस्निग्धरूपदर्शिनं, श्लेष्मलानुपशयं, विपरीतोपशयं च श्लेष्मणाऽपस्मरन्तं विद्यात् (३)||८|| समवेतसर्वलिङ्गमपस्मारं सान्निपातिकं विद्यात्, तमसाध्यमाचक्षते (४)||८|| इति चत्वारोऽपस्मारा व्याख्याताः||८||
🔊 Audio coming soon
ਤਤ੍ਰੇਦਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਸ਼ੇਸਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਵਾਤਾਦ੍ਯਪਸ੍ਮਾਰਲਿਙ੍ਗਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕ੍ਸਣੇਨ ਸਞ੍ਜ੍ਞਾਂ ਪ੍ਰਤਿਲਭਮਾਨਮਿਤਿ ਵਾਤਾਪਸ੍ਮਾਰੇ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਪ੍ਰਬੋਧੋ ਭਵਤੀਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਆਧ੍ਮਾਤਗ੍ਰੀਵਮਿਤਿ ਪੂਰਿਤਸ੍ਤਬ੍ਧਗ੍ਰੀਵਮ੍| ਆਵਿਦ੍ਧਸ਼ਿਰਸ੍ਕਮਿਤਿ ਵਕ੍ਰਸ਼ਿਰਸ੍ਕਮ੍| ਅਨਵਸ੍ਥਿਤਚਪਲਰੂਪਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਪਤਨਕਾਲੇ ਜ੍ਞੇਯਂ, ਪਤਿਤਸ੍ਤੁ ਨ ਬੁਧ੍ਯਤ ਏਵ| ਏਵਮਨ੍ਯਤ੍ਰਾਪਿ ਰੂਪਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਮ੍| ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇਪਿ ਪਤਨਕਾਲ ਏਵ ਰੂਪਦਰ੍ਸ਼ਨਮੁਕ੍ਤਂ; ਯਥਾ- “ਯੋ ਬ੍ਰੂਯਾਦ੍ਵਿਕਤਂ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਕਸ੍ਣਂ ਮਾਮਨੁਧਾਵਤਿ| ਤਤੋ ਮੇ ਚਿਤ੍ਤਨਾਸ਼ਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਸੋਪਸ੍ਮਾਰੋਨਿਲਾਤ੍ਮਕਃ” (ਸੁ.ਉ.ਅ.੬੧) ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਿਤ੍ਤਾਪਸ੍ਮਾਰੇ ਯਦ੍ਯਪਿ ਵਿਸ਼ੇਸਲਕ੍ਸਣੇ ਕ੍ਸਣੇਨ ਸਞ੍ਜ੍ਞਾਂ ਪ੍ਰਤਿਲਭਮਾਨਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ, ਤਥਾਪਿ ਵਾਤਿਕਾਪੇਕ੍ਸਯਾ ਕਾਲਪ੍ਰਕਰ੍ਸੋਤ੍ਰ ਜ੍ਞੇਯਃ; ਪਿਤ੍ਤਾਦਪਿ ਹਿ ਵਾਯੁਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰਕਾਰੀ ਭਵਤਿ| ਉਗ੍ਰਂ ਹਿਂਸਕਮਿਵ, ਭੈਰਵਂ ਤੁ ਅਹਿਂਸਕਮਪਿ ਭਯਜਨਕਂ ਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨਾਦਿ, ਆਦੀਪ੍ਤਂ ਜ੍ਵਲਿਤਮ੍| ਚਿਰਾਦਪਸ੍ਮਰਨ੍ਤਮਿਤਿ ਭੂਯਸਾ ਕਾਲੇਨਾਪਸ੍ਮਾਰਵੇਗਵਨ੍ਤਮ੍||੮||
Adhikarana 7 (9) · Śloka 9
ਤੇਸਾਮਾਗਨ੍ਤੁਰਨੁਬਨ੍ਧੋ ਭਵਤ੍ਯੇਵ ਕਦਾਚਿਤ੍, ਤਮੁਤ੍ਤਰਕਾਲਮੁਪਦੇਕ੍ਸ੍ਯਾਮਃ| ਤਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇਸਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਯਥੋਕ੍ਤਲਿਙ੍ਗੈਰ੍ਲਿਙ੍ਗਾਧਿਕ੍ਯਮਦੋਸਲਿਙ੍ਗਾਨੁਰੂਪਂ ਚ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍||੯||
तेषामागन्तुरनुबन्धो भवत्येव कदाचित्, तमुत्तरकालमुपदेक्ष्यामः| तस्य विशेषविज्ञानं यथोक्तलिङ्गैर्लिङ्गाधिक्यमदोषलिङ्गानुरूपं च किञ्चित्||९||
🔊 Audio coming soon
ਭਵਤ੍ਯੇਵੇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਏਵਕਾਰੋਤ੍ਯਨ੍ਤਾਯੋਗਵ੍ਯਵਚ੍ਛੇਦੇ; ਯਥਾ- ਨੀਲਂ ਸਰੋਜਂ ਭਵਤ੍ਯੇਵ, ਨ ਚ ਨ ਭਵਤਿ| ਕਦਾਚਿਦਿਤਿ ਪਦਂ ਤ੍ਵਤ੍ਯਨ੍ਤਾਯੋਗਵ੍ਯਵਚ੍ਛੇਦਾਰ੍ਥਤਾਮੇਵ ਦ੍ਯੋਤਯਤਿ| ਏਤੇਨ, ਸਰ੍ਵਾਪਸ੍ਮਾਰੇ ਭੂਤਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਭਵਤਿ, ਨ ਚ ਸ੍ਵਤਨ੍ਤ੍ਰੋਪਸ੍ਮਾਰੋ ਭੌਤਿਕੋ ਭਵਤੀਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਉਤ੍ਤਰਕਾਲਮਿਤਿ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੇ, ਯਦ੍ਯਪਿ ਚਾਪਸ੍ਮਾਰਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੇਪਿ ਪ੍ਰਪਞ੍ਚੋ ਨ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਃ, ਤਥਾਪਿ ਤਤ੍ਰੋਨ੍ਮਾਦਵਿਧ੍ਯਤਿਦੇਸ਼ਾਦੁਨ੍ਮਾਦੋਕ੍ਤਵਿਸ੍ਤਾਰ ਏਵੇਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਇਹੋਕ੍ਤਂ- ‘ਤਮੁਤ੍ਤਰਕਾਲਮੁਪਦੇਕ੍ਸ੍ਯਾਮਃ’ ਇਤਿ; ਉਕ੍ਤਂ ਹਿ- “ਯਸ੍ਯਾਨੁਬਨ੍ਧਂ ਤ੍ਵਾਗਨ੍ਤੁਂ ਦੋਸਲਿਙ੍ਗਾਧਿਕਾਕਤਿਮ੍| ਪਸ਼੍ਯੇਤ੍ਤਸ੍ਯ ਭਿਸਕ੍ਕੁਰ੍ਯਾਦਾਗਨ੍ਤੂਨ੍ਮਾਦਭੇਸਜਮ੍” (ਚਿ.ਅ.੧੦) ਇਤਿ| ਯਥੋਕ੍ਤਲਿਙ੍ਗੈਰਿਤਿ ਪਞ੍ਚਮੀਸ੍ਥਾਨੇ ਤਤੀਯਾ, ਤੇਨ ਯਥੋਕ੍ਤਾਪਸ੍ਮਾਰਲਿਙ੍ਗੇਭ੍ਯੋ ਲਿਙ੍ਗਾਧਿਕ੍ਯਂ ਲਿਙ੍ਗਾਤਿਰਿਕ੍ਤਤ੍ਵਂ; ਤਚ੍ਚਾਦੋਸਲਿਙ੍ਗਾਨੁਰੂਪਂ ਦੋਸਲਿਙ੍ਗਾਸਦਸ਼ਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕਿਞ੍ਚਿਦਿਤਿ ਨ ਸਰ੍ਵਂ, ਕਿਨ੍ਤੁ ਸ੍ਤੋਕਂ ਦੋਸਲਿਙ੍ਗਵਿਲਕ੍ਸਣਂ ਲਿਙ੍ਗਮਾਗਨ੍ਤ੍ਵਨੁਬਨ੍ਧੇ ਭਵਤਿ| ਏਤੇਨ ਚ ਸ੍ਵਾਤਨ੍ਤ੍ਰ੍ਯੇਣਾਗਨ੍ਤ੍ਵਪਸ੍ਮਾਰਸਮ੍ਭਵੋ ਨ ਭਵਤੀਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ; ਯਦਿ ਹਿ ਸ੍ਵਤਨ੍ਤ੍ਰ ਏਵਾਗਨ੍ਤੁਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਦਾ ਨ ਸ੍ਤੋਕਮਾਗਨ੍ਤੁਲਿਙ੍ਗਂ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਕਿਨ੍ਤੁ ਸਰ੍ਵਮੇਵ||੯||
Adhikarana 8 (10) · Śloka 10
ਹਿਤਾਨ੍ਯਪਸ੍ਮਾਰਿਭ੍ਯਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਨਿ ਸਂਸ਼ੋਧਨਾਨ੍ਯੁਪਸ਼ਮਨਾਨਿ ਚ ਯਥਾਸ੍ਵਂ, ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਦੀਨਿ ਚਾਗਨ੍ਤੁਸਂਯੋਗੇ||੧੦||
हितान्यपस्मारिभ्यस्तीक्ष्णानि संशोधनान्युपशमनानि च यथास्वं, मन्त्रादीनि चागन्तुसंयोगे||१०||
🔊 Audio coming soon
ਹਿਤਾਨੀਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸੂਤ੍ਰਮਾਹ| ਉਪਸ਼ਮਨਾਨਿ ਚ ਹਿਤਾਨੀਤਿ ਯੋਜਨਾ||੧੦||
Adhikarana 9 (11-14) · Śloka 14
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਹਿ ਦਕ੍ਸਾਧ੍ਵਰਧ੍ਵਂਸੇ ਦੇਹਿਨਾਂ ਨਾਨਾਦਿਕ੍ਸੁ ਵਿਦ੍ਰਵਤਾਮਭਿਦ੍ਰਵਣਤਰਣਧਾਵਨਪ੍ਲਵਨਲਙ੍ਘਨਾਦ੍ਯੈਰ੍ਦੇਹਵਿਕ੍ਸੋਭਣੈਃ ਪੁਰਾ ਗੁਲ੍ਮੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰਭੂਤ੍, ਹਵਿਸ੍ਪ੍ਰਾਸ਼ਾਤ੍ ਪ੍ਰਮੇਹਕੁਸ੍ਠਾਨਾਂ, ਭਯਤ੍ਰਾਸਸ਼ੋਕੈਰੁਨ੍ਮਾਦਾਨਾਂ, ਵਿਵਿਧਭੂਤਾਸ਼ੁਚਿਸਂਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਦਪਸ੍ਮਾਰਾਣਾਂ, ਜ੍ਵਰਸ੍ਤੁ ਖਲੁ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਲਲਾਟਪ੍ਰਭਵਃ , ਤਤ੍ਸਨ੍ਤਾਪਾਦ੍ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਮ੍, ਅਤਿਵ੍ਯਵਾਯਾਤ੍ ਪੁਨਰ੍ਨਕ੍ਸਤ੍ਰਰਾਜਸ੍ਯ ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮੇਤਿ||੧੧|| ਭਵਨ੍ਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਅਪਸ੍ਮਾਰੋ ਹਿ ਵਾਤੇਨ ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਚ ਕਫੇਨ ਚ| ਚਤੁਰ੍ਥਃ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇਨ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਖ੍ਯੇਯਸ੍ਤਥਾਵਿਧਃ||੧੨|| ਸਾਧ੍ਯਾਂਸ੍ਤੁ ਭਿਸਜਃ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਾਃ ਸਾਧਯਨ੍ਤਿ ਸਮਾਹਿਤਾਃ| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੈਃ ਸਂਸ਼ੋਧਨੈਸ਼੍ਚੈਵ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਸ਼ਮਨੈਰਪਿ||੧੩|| ਯਦਾ ਦੋਸਨਿਮਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਭਵਤ੍ਯਾਗਨ੍ਤੁਰਨ੍ਵਯਃ| ਤਦਾ ਸਾਧਾਰਣਂ ਕਰ੍ਮ ਪ੍ਰਵਦਨ੍ਤਿ ਭਿਸਗ੍ਵਿਦਃ||੧੪||
तस्मिन् हि दक्षाध्वरध्वंसे देहिनां नानादिक्षु विद्रवतामभिद्रवणतरणधावनप्लवनलङ्घनाद्यैर्देहविक्षोभणैः पुरा गुल्मोत्पत्तिरभूत्, हविष्प्राशात् प्रमेहकुष्ठानां, भयत्रासशोकैरुन्मादानां, विविधभूताशुचिसंस्पर्शादपस्माराणां, ज्वरस्तु खलु महेश्वरललाटप्रभवः , तत्सन्तापाद्रक्तपित्तम्, अतिव्यवायात् पुनर्नक्षत्रराजस्य राजयक्ष्मेति||११|| भवन्ति चात्र- अपस्मारो हि वातेन पित्तेन च कफेन च| चतुर्थः सन्निपातेन प्रत्याख्येयस्तथाविधः||१२|| साध्यांस्तु भिषजः प्राज्ञाः साधयन्ति समाहिताः| तीक्ष्णैः संशोधनैश्चैव यथास्वं शमनैरपि||१३|| यदा दोषनिमित्तस्य भवत्यागन्तुरन्वयः| तदा साधारणं कर्म प्रवदन्ति भिषग्विदः||१४||
🔊 Audio coming soon
ਸਮ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਕ੍ਤਾਨਾਂ ਗਦਾਨਾਮੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਮਾਹ- ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਦ੍ਯਪਿ ਚ ਜ੍ਵਰ ਏਵ ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਥਮ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਤਥਾਪ੍ਯਸੌ ਪਥਗੇਵ ਰੁਦ੍ਰਕ੍ਰੋਧਰੂਪ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨ ਇਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਪਸ਼੍ਚਾਦੁਚ੍ਯਤੇ, ਗੁਲ੍ਮਾਦਯਸ੍ਤੁ ਯਜ੍ਞਧ੍ਵਂਸਾਨਨ੍ਤਰਕਾਲਭੂਤਾ ਏਕਸਾਮਗ੍ਰੀਜਾਤਤ੍ਵੇਨ ਪ੍ਰਥਮਮੁਚ੍ਯਨ੍ਤੇ; ਜ੍ਵਰਸ੍ਯ ਤੁ ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਥਮੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰ੍ਜ੍ਵਰਨਿਦਾਨ ਏਵੋਕ੍ਤੇਤਿ ਭਾਵਃ| ਪੁਰਾ ਇਤਿ ਆਦ੍ਯੁਤ੍ਪਤ੍ਤੌ| ਲਲਾਟਪ੍ਰਭਵ ਇਤਿ ਲਲਾਟਭਵਕ੍ਰੋਧਾਗ੍ਨਿਪ੍ਰਭਵ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਨ੍ਵਯਃ ਅਨੁਬਨ੍ਧਃ| ਸਾਧਾਰਣਮਿਤਿ ਦੋਸਪ੍ਰਤ੍ਯਨੀਕਂ ਵਮਨਾਦਿ, ਦੇਵਾਦਿਪ੍ਰਤ੍ਯਨੀਕਂ ਚ ਬਲਿਮਙ੍ਗਲਾਦਿ||੧੧-੧੪||
Adhikarana 10 (15) · Śloka 15
ਸਰ੍ਵਰੋਗਵਿਸ਼ੇਸਜ੍ਞਃ ਸਰ੍ਵੌਸਧਵਿਸ਼ਾਰਦਃ| ਭਿਸਕ੍ ਸਰ੍ਵਾਮਯਾਨ੍ ਹਨ੍ਤਿ ਨ ਚ ਮੋਹਂ ਨਿਗਚ੍ਛਤਿ ||੧੫||
सर्वरोगविशेषज्ञः सर्वौषधविशारदः| भिषक् सर्वामयान् हन्ति न च मोहं निगच्छति ||१५||
🔊 Audio coming soon
ਨਿਦਾਨਸ੍ਥਾਨੋਕ੍ਤਸਰ੍ਵਰੋਗਜ੍ਞਾਨਫਲਮਾਹ- ਸਰ੍ਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਨ ਚ ਮੋਹਂ ਨਿਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਨਿਦਾਨਸ੍ਥਾਨਾਦ੍ਯਨੁਕ੍ਤੇਪਿ ਪ੍ਰਮੇਯੇ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮੇਪਿ ਬਹੁਦਸ੍ਟਤ੍ਵੇਨ ਨ ਮੋਹਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਕਿਨ੍ਨ੍ਤੁ ਤਦਪ੍ਯੂਹ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੧੫||
Adhikarana 11 (16) · Śloka 16
ਇਤ੍ਯੇਤਦਖਿਲੇਨੋਕ੍ਤਂ ਨਿਦਾਨਸ੍ਥਾਨਮੁਤ੍ਤਮਮ੍|੧੬|
इत्येतदखिलेनोक्तं निदानस्थानमुत्तमम्|१६|
🔊 Audio coming soon
ਅਖਿਲੇਨੇਤਿ ਯਾਵਨ੍ਨਿਦਾਨਸ੍ਥਾਨਤਯਾ ਵ੍ਯਾਧ੍ਯਸ੍ਟਕਂ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਤਂ ਤਾਵਦਖਿਲੇਨੋਕ੍ਤਮ੍| ਤੇਨ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸ੍ਥਾਨਵਕ੍ਤਵ੍ਯਨਿਦਾਨਾਭਿਧਾਨਾਨ੍ਨ ਨ੍ਯੂਨਤ੍ਵਂ; ਯਚ੍ਚ ਜ੍ਵਰਾਦਿਨਿਦਾਨਮਪਿ ਪੁਨਰ੍ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਤਦਸ੍ਯੈਵ ਪ੍ਰਪਞ੍ਚ ਇਤਿ ਭਾਵਃ|੧੬|-
Adhikarana 12 (16-19) · Śloka 19
ਨਿਦਾਨਾਰ੍ਥਕਰੋ ਰੋਗੋ ਰੋਗਸ੍ਯਾਪ੍ਯੁਪਲਭ੍ਯਤੇ||੧੬|| ਤਦ੍ਯਥਾ- ਜ੍ਵਰਸਨ੍ਤਾਪਾਦ੍ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਮੁਦੀਰ੍ਯਤੇ| ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਾਜ੍ਜ੍ਵਰਸ੍ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਸ਼ੋਸਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯੁਪਜਾਯਤੇ ||੧੭|| ਪ੍ਲੀਹਾਭਿਵਦ੍ਧ੍ਯਾ ਜਠਰਂ ਜਠਰਾਚ੍ਛੋਥ ਏਵ ਚ| ਅਰ੍ਸ਼ੋਭ੍ਯੋ ਜਠਰਂ ਦੁਃਖਂ ਗੁਲ੍ਮਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯੁਪਜਾਯਤੇ||੧੮|| ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਾਦ੍ਭਵੇਤ੍ ਕਾਸਃ ਕਾਸਾਤ੍ ਸਞ੍ਜਾਯਤੇ ਕ੍ਸਯਃ| ਕ੍ਸਯੋ ਰੋਗਸ੍ਯ ਹੇਤੁਤ੍ਵੇ ਸ਼ੋਸਸ੍ਯਾਪ੍ਯੁਪਲਭ੍ਯਤੇ||੧੯||
निदानार्थकरो रोगो रोगस्याप्युपलभ्यते||१६|| तद्यथा- ज्वरसन्तापाद्रक्तपित्तमुदीर्यते| रक्तपित्ताज्ज्वरस्ताभ्यां शोषश्चाप्युपजायते ||१७|| प्लीहाभिवृद्ध्या जठरं जठराच्छोथ एव च| अर्शोभ्यो जठरं दुःखं गुल्मश्चाप्युपजायते||१८|| प्रतिश्यायाद्भवेत् कासः कासात् सञ्जायते क्षयः| क्षयो रोगस्य हेतुत्वे शोषस्याप्युपलभ्यते||१९||
🔊 Audio coming soon
ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਨਿਦਾਨਪ੍ਰਕਰਣਾਦ੍ਰੋਗਾਣਾਮਪਿ ਕੇਸਾਞ੍ਚਿਦ੍ਵ੍ਯਾਧਿਂ ਪ੍ਰਤਿ ਕਾਰਣਤ੍ਵਂ ਯਤ੍ ਸਮ੍ਭਵਤਿ, ਤਦ੍ਵਕ੍ਤੁਮਾਹ- ਨਿਦਾਨਾਰ੍ਥੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਿਦਾਨਸ੍ਯਾਰ੍ਥਃ ਪ੍ਰਯੋਜਨਂ ਵ੍ਯਾਧਿਜਨਨਂ, ਤਤ੍ ਕਰੋਤੀਤਿ ਨਿਦਾਨਾਰ੍ਥਕਰਃ; ਵ੍ਯਾਧਿਜਨਕ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਨਿਦਾਨਰੂਪ ਇਤਿ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯੇ ਯਨ੍ਨਿਦਾਨਾਰ੍ਥਕਰ ਇਤਿ ਬ੍ਰੂਤੇ, ਤੇਨ ਵ੍ਯਾਧਿਨਾ ਵ੍ਯਾਧ੍ਯਨ੍ਤੇ ਕ੍ਰਿਯਮਾਣੇਪਿ ਮੂਲਭੂਤਵ੍ਯਾਧਿਜਨਕ ਏਵ ਹੇਤੁਰ੍ਵ੍ਯਾਧਿਜਨ੍ਯੇਪਿ ਵ੍ਯਾਧੌ ਮੂਲਵ੍ਯਾਧਿਜਨਨਾਵਾਨ੍ਤਰਵ੍ਯਾਪਾਰੋ ਨਿਦਾਨਮਿਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਤੇਨ, ਰੋਗਜਨ੍ਯੇਪਿ ਰੋਗੇ ਮੂਲਭੂਤਾਸਾਤ੍ਮ੍ਯੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥਾਦਿ ਕਾਰਣਤ੍ਰਯਮੇਵ ਕਾਰਣਂ ਭਵਤੀਤਿ ਨ ਚਤੁਰ੍ਥਕਾਰਣਾਨ੍ਤਰਾਪਤ੍ਤਿਰਿਤ੍ਯਤਿਪ੍ਰਸਙ੍ਗੋ ਵਾਚ੍ਯਃ; ਜ੍ਵਰਕਾਰਣਾਨ੍ਯੇਵ ਹਿ ਉਸ੍ਣਾਦੀਨ੍ਯਤਿਮਾਤ੍ਰਾਣਿ ਜ੍ਵਰਮਭਿਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤ੍ਯ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਮਪਿ ਕਾਰਣਾਨ੍ਤਰਵਰ੍ਧਿਤਸ਼ਕ੍ਤੀਨਿ ਜਨਯਨ੍ਤੀਤ੍ਯਾਦ੍ਯਨੁਸਰਣੀਯਮ੍| ਗੁਲ੍ਮਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯੁਪਜਾਯਤੇ ਇਤਿ ਅਰ੍ਸ਼ੋਭ੍ਯ ਏਵ| ਕਾਸਾਤ੍ ਸਞ੍ਜਾਯਤੇ ਕ੍ਸਯ ਇਤਿ ਕਾਸਾਦ੍ਧਾਤੁਕ੍ਸਯੋ ਜਾਯਤੇ, ਸ ਚ ਧਾਤੁਕ੍ਸਯੋ ਰੋਗਸ੍ਯ ਸ਼ੋਸਾਭਿਧਾਨਸ੍ਯ ਹੇਤੁਰੁਪਲਭ੍ਯਤ ਇਤਿ ਯੋਜਨਾ||੧੬-੧੯||
Adhikarana 13 (20) · Śloka 20
ਤੇ ਪੂਰ੍ਵਂ ਕੇਵਲਾ ਰੋਗਾਃ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਧੇਤ੍ਵਰ੍ਥਕਾਰਿਣਃ| ਉਭਯਾਰ੍ਥਕਰਾ ਦਸ੍ਟਾਸ੍ਤਥੈਵੈਕਾਰ੍ਥਕਾਰਿਣਃ ||੨੦||
ते पूर्वं केवला रोगाः पश्चाद्धेत्वर्थकारिणः| उभयार्थकरा दृष्टास्तथैवैकार्थकारिणः ||२०||
🔊 Audio coming soon
ਨਨੁ ਯਤ੍ਰ ਰੋਗਸ੍ਯ ਕਾਰਣਂ ਰੋਗੋ ਭਵਤਿ, ਤਤ੍ਰ ਕਿਂ ਕਾਰਣਭੂਤਰੋਗੋਪ੍ਰਧਾਨਮੇਵੇਤ੍ਯਾਸ਼ਙ੍ਕ੍ਯਾਹ- ਤੇ ਪੂਰ੍ਵਮਿਤ੍ਯਾਦਿ|- ਤੇ ਜ੍ਵਰਾਦਯੋ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਾਦ੍ਯੁਤ੍ਪਾਦਾਤ੍ ਪੂਰ੍ਵਂ ਕੇਵਲਾਃ ਸਨ੍ਤੋ ਰੋਗਾ ਏਵ ਰੁਜਾਕਰ੍ਤਤ੍ਵੇਨ ਸ੍ਵਯਮੇਵ ਪ੍ਰਧਾਨਾ ਇਤਿ; ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਧੇਤ੍ਵਰ੍ਥਕਾਰਿਣ ਇਤਿ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਾਦ੍ਯੁਤ੍ਪਾਦਕਾ ਭਵਨ੍ਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਥੈਵਮਪਿ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਾਦਿਕਂ ਜਨਯਿਤ੍ਵਾ ਜ੍ਵਰਾਦਯੋ ਹੇਤੁਵਦਰੋਗਰੂਪਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਨ ਵੇਤ੍ਯਾਹ- ਉਭਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਭਯਾਰ੍ਥਕਰਾ ਇਤਿ ਹੇਤ੍ਵਰ੍ਥਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਾਦਿਜਨਨਰੂਪਂ, ਰੋਗਾਰ੍ਥਂ ਚ ਪੀਡਾਲਕ੍ਸਣਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ; ਨ ਵ੍ਯਾਧ੍ਯਨ੍ਤਰਜਨਨਮਾਤ੍ਰਂ ਕਤ੍ਵਾ ਨਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪ੍ਰਕਾਰਾਨ੍ਤਰਮਾਹ- ਤਥੈਵੈਕਾਰ੍ਥਕਾਰਿਣ ਇਤਿ| ਏਕਸ੍ਯੈਵ ਹੇਤੋਰਰ੍ਥਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤੀਤਿ ਏਕਾਰ੍ਥਕਾਰਿਣਃ||੨੦||
Adhikarana 14 (21) · Śloka 21
ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ਧਿ ਰੋਗੋ ਰੋਗਸ੍ਯ ਹੇਤੁਰ੍ਭੂਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ| ਨ ਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ ਚਾਪ੍ਯਨ੍ਯੋ ਹੇਤ੍ਵਰ੍ਥਂ ਕੁਰੁਤੇਪਿ ਚ||੨੧||
कश्चिद्धि रोगो रोगस्य हेतुर्भूत्वा प्रशाम्यति| न प्रशाम्यति चाप्यन्यो हेत्वर्थं कुरुतेऽपि च||२१||
🔊 Audio coming soon
ਏਤਦੇਵ ਪਕ੍ਸਦ੍ਵਯਂ ਪ੍ਰਾਤਿਲੋਮ੍ਯੇਨ ਵਿਵਣੋਤਿ- ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ਧੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਤ੍ਰ ਯੋ ਹੇਤ੍ਵਰ੍ਥਂ ਵ੍ਯਾਧਿਜਨਨਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ, ਸ ਏਕਾਰ੍ਥਕਾਰੀ; ਯਸ੍ਤੁ ਹੇਤ੍ਵਰ੍ਥਂ ਵ੍ਯਾਧ੍ਯਨ੍ਤਰਜਨਨਂ ਕਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵਯਮਪ੍ਯਨੁਵਰ੍ਤਤੇ, ਸ ਉਭਯਾਰ੍ਥਕਾਰੀ; ਯਦਾ ਕਾਸਂ ਸਮਾਰਭ੍ਯਾਪਿ ਸ੍ਵਯਮਨੁਵਰ੍ਤਤੇ, ਤਦਾ ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਃ ਸ੍ਵਯਂ ਚ ਰੁਜਾਕਰ੍ਤਤ੍ਵੇਨ ਰੋਗਾਰ੍ਥਕਰਃ, ਕਾਸਜਨਕਤ੍ਵੇਨ ਹੇਤ੍ਵਰ੍ਥਕਰਸ਼੍ਚ ਭਵਤਿ; ਯਦਾ ਤੁ ਕਾਸਂ ਜਨਯਿਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵਯਂ ਨਿਵਰ੍ਤਤੇ, ਤਦਾ ਕਾਸਕਾਲੇ ਨਿਵਤ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਹੇਤ੍ਵਰ੍ਥਮਾਤ੍ਰਂ ਕਰੋਤੀਤ੍ਯੁਦਾਹਾਰ੍ਯਮ੍||੨੧||
Adhikarana 15 (22) · Śloka 22
ਏਵਂ ਕਚ੍ਛ੍ਰਤਮਾ ਨਣਾਂ ਦਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਵ੍ਯਾਧਿਸਙ੍ਕਰਾਃ| ਪ੍ਰਯੋਗਾਪਰਿਸ਼ੁਦ੍ਧਤ੍ਵਾਤ੍ਤਥਾ ਚਾਨ੍ਯੋਨ੍ਯਸਮ੍ਭਵਾਤ੍||੨੨||
एवं कृच्छ्रतमा नॄणां दृश्यन्ते व्याधिसङ्कराः| प्रयोगापरिशुद्धत्वात्तथा चान्योन्यसम्भवात्||२२||
🔊 Audio coming soon
ਵ੍ਯਾਧਿਸਙ੍ਕਰਾ ਵ੍ਯਾਧਿਮੇਲਕਾਃ| ਕੁਤਃ ਪੁਨਰੇਵਂ ਭਵਤੀਤ੍ਯਾਹ- ਪ੍ਰਯੋਗੇਤ੍ਯਾਦਿ|- ਪ੍ਰਯੋਗਾਪਰਿਸ਼ੁਦ੍ਧਤ੍ਵਂ ਯਥਾ- ਆਮਾਤੀਸਾਰੇ ਸ੍ਤਮ੍ਭਨਂ ਕਤਂ ਦੋਸਂ ਸਂਸ੍ਤਭ੍ਯ ਸ਼ੂਲਾਨਾਹਾਧ੍ਮਾਨਾਦਿ ਜਨਯਤਿ| ਹੇਤ੍ਵਨ੍ਤਰਮਾਹ- ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਸਮ੍ਭਵਾਦਿਤਿ; ਪਰਸ੍ਪਰਕਾਰਣਰੂਪਤ੍ਵਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯੋ ਹਿ ਸ੍ਵਰੂਪੇਣੈਵ ਕਾਸਸ੍ਯ ਕਾਰਣਂ, ਸ ਚ ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮਣ ਇਤ੍ਯਾਦਿ||੨੨||
Adhikarana 16 (23) · Śloka 23
ਪ੍ਰਯੋਗਃ ਸ਼ਮਯੇਦ੍ਵ੍ਯਾਧਿਂ ਯੋਨ੍ਯਮਨ੍ਯਮੁਦੀਰਯੇਤ੍| ਨਾਸੌ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਃ, ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਤੁ ਸ਼ਮਯੇਦ੍ਯੋ ਨ ਕੋਪਯੇਤ੍||੨੩||
प्रयोगः शमयेद्व्याधिं योऽन्यमन्यमुदीरयेत्| नासौ विशुद्धः, शुद्धस्तु शमयेद्यो न कोपयेत्||२३||
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਰਯੋਗਾਪਰਿਸ਼ੁਦ੍ਧਿਂ ਵਿਵਣੋਤਿ- ਪ੍ਰਯੋਗ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਨ ਕੋਪਯੇਦਿਤਿ ਵ੍ਯਾਧ੍ਯਨ੍ਤਰਂ ਨ ਕੁਰ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਸਮ੍ਭਵਸ਼੍ਚ ਜ੍ਵਰਸਨ੍ਤਾਪਾਦ੍ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਮੁਦੀਰ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨੈਵੋਕ੍ਤ ਇਤਿ ਨ ਪੁਨਰ੍ਵਿਵ੍ਰਿਯਤੇ||੨੩||
Adhikarana 17 (24-26) · Śloka 26
ਏਕੋ ਹੇਤੁਰਨੇਕਸ੍ਯ ਤਥੈਕਸ੍ਯੈਕ ਏਵ ਹਿ| ਵ੍ਯਾਧੇਰੇਕਸ੍ਯ ਚਾਨੇਕੋ ਬਹੂਨਾਂ ਬਹਵੋਪਿ ਚ||੨੪|| ਜ੍ਵਰਭ੍ਰਮਪ੍ਰਲਾਪਾਦ੍ਯਾ ਦਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਰੂਕ੍ਸਹੇਤੁਜਾਃ| ਰੂਕ੍ਸੇਣੈਕੇਨ ਚਾਪ੍ਯੇਕੋ ਜ੍ਵਰ ਏਵੋਪਜਾਯਤੇ||੨੫|| ਹੇਤੁਭਿਰ੍ਬਹੁਭਿਸ਼੍ਚੈਕੋ ਜ੍ਵਰੋ ਰੂਕ੍ਸਾਦਿਭਿਰ੍ਭਵੇਤ੍| ਰੂਕ੍ਸਾਦਿਭਿਰ੍ਜ੍ਵਰਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਵ੍ਯਾਧਯਃ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਹਿ||੨੬||
एको हेतुरनेकस्य तथैकस्यैक एव हि| व्याधेरेकस्य चानेको बहूनां बहवोऽपि च||२४|| ज्वरभ्रमप्रलापाद्या दृश्यन्ते रूक्षहेतुजाः| रूक्षेणैकेन चाप्येको ज्वर एवोपजायते||२५|| हेतुभिर्बहुभिश्चैको ज्वरो रूक्षादिभिर्भवेत्| रूक्षादिभिर्ज्वराद्याश्च व्याधयः सम्भवन्ति हि||२६||
🔊 Audio coming soon
ਹੇਤੁਪ੍ਰਕਰਣਾਦ੍ਧੇਤੁਧਰ੍ਮਾਨ੍ਤਰਮਾਹ- ਏਕੋ ਹੇਤੁਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਤਤ੍ਪਕ੍ਸਚਤੁਸ੍ਟਯੋਦਾਹਰਣਾਨ੍ਯਾਹ- ਜ੍ਵਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਦ੍ਯਪਿ ਰੂਕ੍ਸਂ ਬਹੂਨਾਂ ਕਾਰਣਂ, ਤਥਾਪਿ ਦੇਸ਼ਕਾਲਾਦਿਵਸ਼ਾਤ੍ ਕਦਾਚਿਦੇਕਸ੍ਯੈਵ ਜ੍ਵਰਸ੍ਯ ਕਾਰਣਂ ਭਵਤੀਤਿ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਰੂਕ੍ਸਾਦਿਭਿਰਿਤਿ ਰੂਕ੍ਸੋਸ੍ਣਲਵਣਾਦਿਭਿਃ | ਜ੍ਵਰਾਦ੍ਯਾ ਇਤਿ ਜ੍ਵਰਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਗੁਲ੍ਮਾਦ੍ਯਾਃ||੨੪-੨੬||
Adhikarana 18 (27-29) · Śloka 29
ਲਿਙ੍ਗਂ ਚੈਕਮਨੇਕਸ੍ਯ ਤਥੈਵੈਕਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸ੍ਯਤੇ| ਬਹੂਨ੍ਯੇਕਸ੍ਯ ਚ ਵ੍ਯਾਧੇਰ੍ਬਹੂਨਾਂ ਸ੍ਯੁਰ੍ਬਹੂਨਿ ਚ||੨੭|| ਵਿਸਮਾਰਮ੍ਭਮੂਲਾਨਾਂ ਲਿਙ੍ਗਮੇਕਂ ਜ੍ਵਰੋ ਮਤਃ| ਜ੍ਵਰਸ੍ਯੈਕਸ੍ਯ ਚਾਪ੍ਯੇਕਃ ਸਨ੍ਤਾਪੋ ਲਿਙ੍ਗਮੁਚ੍ਯਤੇ||੨੮|| ਵਿਸਮਾਰਮ੍ਭਮੂਲੈਸ਼੍ਚ ਜ੍ਵਰ ਏਕੋ ਨਿਰੁਚ੍ਯਤੇ| ਲਿਙ੍ਗੈਰੇਤੈਰ੍ਜ੍ਵਰਸ਼੍ਵਾਸਹਿਕ੍ਕਾਦ੍ਯਾਃ ਸਨ੍ਤਿ ਚਾਮਯਾਃ||੨੯||
लिङ्गं चैकमनेकस्य तथैवैकस्य लक्ष्यते| बहून्येकस्य च व्याधेर्बहूनां स्युर्बहूनि च||२७|| विषमारम्भमूलानां लिङ्गमेकं ज्वरो मतः| ज्वरस्यैकस्य चाप्येकः सन्तापो लिङ्गमुच्यते||२८|| विषमारम्भमूलैश्च ज्वर एको निरुच्यते| लिङ्गैरेतैर्ज्वरश्वासहिक्काद्याः सन्ति चामयाः||२९||
🔊 Audio coming soon
ਲਿਙ੍ਗਸ੍ਯਾਪਿ ਹੇਤੋਰਿਵ ਚਾਤੁਰ੍ਵਿਧ੍ਯਮਾਹ- ਲਿਙ੍ਗਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਥੈਵੈਕਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸ੍ਯਤ ਇਤਿ ਏਕਂ ਲਿਙ੍ਗਮਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਵਿਸਮਾਰਮ੍ਭਮੂਲਾਨਾਮਿਤਿ ਵਿਸਮਾਰਮ੍ਭਪ੍ਰਥਮਾਨਾਂ; ਵਿਸਮਾਰਮ੍ਭਵਿਸਰ੍ਗਿਤ੍ਵਮੂਸ੍ਮਣੋ ਵੈਸਮ੍ਯਮਿਤ੍ਯਾਦ੍ਯੁਕ੍ਤਜ੍ਵਰਲਿਙ੍ਗਾਨਾਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਜ੍ਵਰਂ ਹ੍ਯੇਕਂ (ਸਨ੍ਤਾਪਾਤ੍ਮਕਂ ) ਦਸ੍ਟ੍ਵਾ ਵਿਸਮਾਰਮ੍ਭਵਿਸਰ੍ਗਿਤ੍ਵਾਦਯੋਸ੍ਯ ਭੂਤਾ ਭਵਿਸ੍ਯਨ੍ਤਿ ਵਰ੍ਤਨ੍ਤ ਇਤਿ ਵਾ ਲਿਙ੍ਗ੍ਯਤੇ| ਜ੍ਵਰ ਏਕੋ ਨਿਰੁਚ੍ਯਤ ਇਤਿ ਜ੍ਞਾਯਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਲਿਙ੍ਗੈਰੇਤੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਤੈਰ੍ਵਿਸਮਾਰਮ੍ਭਵਿਸਰ੍ਗਿਤ੍ਵਾਦ੍ਯੈਰ੍ਜ੍ਵਰਾਦਯਃ ਸਨ੍ਤਿ ‘ਯੁਕ੍ਤਾ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਵਿਸਮਾਰਮ੍ਭਾਦਯੋ ਹਿ ਵਾਤਜ੍ਵਰੇ ਤਥਾ ਵਾਤਸ਼੍ਵਾਸੇ ਵਾਤਹਿਕ੍ਕਾਯਾਂ ਵਾ ਯਥਾਸਮ੍ਭਵਂ ਦਸ਼੍ਯਨ੍ਤ ਏਵ||੨੭-੨੯||
Adhikarana 19 (30-32) · Śloka 32
ਏਕਾ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਰਨੇਕਸ੍ਯ ਤਥੈਵੈਕਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸ੍ਯਤੇ| ਵ੍ਯਾਧੇਰੇਕਸ੍ਯ ਚਾਨੇਕਾ ਬਹੂਨਾਂ ਬਹ੍ਵ੍ਯ ਏਵ ਚ||੩੦|| ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਰਾਮਾਸ਼ਯੋਤ੍ਥਾਨਾਂ ਵ੍ਯਾਧੀਨਾਂ ਲਙ੍ਘਨਕ੍ਰਿਯਾ| ਜ੍ਵਰਸ੍ਯੈਕਸ੍ਯ ਚਾਪ੍ਯੇਕਾ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਰ੍ਲਙ੍ਘਨਮੁਚ੍ਯਤੇ||੩੧|| ਤਥਾ ਲਘ੍ਵਸ਼ਨਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਜ੍ਵਰਸ੍ਯੈਕਸ੍ਯ ਸ਼ਾਨ੍ਤਯਃ| ਏਤਾਸ਼੍ਚੈਵ ਜ੍ਵਰਸ਼੍ਵਾਸਹਿਕ੍ਕਾਦੀਨਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਯਃ||੩੨||
एका शान्तिरनेकस्य तथैवैकस्य लक्ष्यते| व्याधेरेकस्य चानेका बहूनां बह्व्य एव च||३०|| शान्तिरामाशयोत्थानां व्याधीनां लङ्घनक्रिया| ज्वरस्यैकस्य चाप्येका शान्तिर्लङ्घनमुच्यते||३१|| तथा लघ्वशनाद्याश्च ज्वरस्यैकस्य शान्तयः| एताश्चैव ज्वरश्वासहिक्कादीनां प्रशान्तयः||३२||
🔊 Audio coming soon
ਏਤਚ੍ਚਾਤੁਰ੍ਵਿਧ੍ਯਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਯਾਮਪਿ ਬ੍ਰੂਤੇ- ਏਕੇਤ੍ਯਾਦਿ||੩੦-੩੨||
Adhikarana 20 (33-35) · Śloka 35
ਸੁਖਸਾਧ੍ਯਃ ਸੁਖੋਪਾਯਃ ਕਾਲੇਨਾਲ੍ਪੇਨ ਸਾਧ੍ਯਤੇ| ਸਾਧ੍ਯਤੇ ਕਚ੍ਛ੍ਰਸਾਧ੍ਯਸ੍ਤੁ ਯਤ੍ਨੇਨ ਮਹਤਾ ਚਿਰਾਤ੍||੩੩|| ਯਾਤਿ ਨਾਸ਼ੇਸਤਾਂ ਵ੍ਯਾਧਿਰਸਾਧ੍ਯੋ ਯਾਪ੍ਯਸਞ੍ਜ੍ਞਿਤਃ| ਪਰੋਸਾਧ੍ਯਃ ਕ੍ਰਿਯਾਃ ਸਰ੍ਵਾਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਖ੍ਯੇਯੋਤਿਵਰ੍ਤਤੇ||੩੪|| ਨਾਸਾਧ੍ਯਃ ਸਾਧ੍ਯਤਾਂ ਯਾਤਿ ਸਾਧ੍ਯੋ ਯਾਤਿ ਤ੍ਵਸਾਧ੍ਯਤਾਮ੍| ਪਾਦਾਪਚਾਰਾਦ੍ਦੈਵਾਦ੍ਵਾ ਯਾਨ੍ਤਿ ਭਾਵਾਨ੍ਤਰਂ ਗਦਾਃ||੩੫||
सुखसाध्यः सुखोपायः कालेनाल्पेन साध्यते| साध्यते कृच्छ्रसाध्यस्तु यत्नेन महता चिरात्||३३|| याति नाशेषतां व्याधिरसाध्यो याप्यसञ्ज्ञितः| परोऽसाध्यः क्रियाः सर्वाः प्रत्याख्येयोऽतिवर्तते||३४|| नासाध्यः साध्यतां याति साध्यो याति त्वसाध्यताम्| पादापचाराद्दैवाद्वा यान्ति भावान्तरं गदाः||३५||
🔊 Audio coming soon
ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਭਿਧਾਨਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਵਿਸਯਂ ਸਾਧ੍ਯਭੇਦਂ ਤਥਾ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਨਿਵਤ੍ਤਿਵਿਸਯਂ ਚਾਸਾਧ੍ਯਭੇਦਮਾਹ- ਸੁਖੇਤ੍ਯਾਦਿ|- ਸੁਖੋਪਾਯ ਇਤਿ ਸੁਖਲਭ੍ਯਵੈਦ੍ਯਾਦ੍ਯੁਪਾਯਃ ; ਕਿਂਵਾ, ਸੁਖੋਪਾਯਃ ਸਨ੍ ਸਾਧ੍ਯਤੇ ਅਲ੍ਪੇਨੈਵ ਯਤ੍ਨੇਨ ਸਾਧ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਯਾਤਿ ਨਾਸ਼ੇਸਤਾਮਿਤਿ ਨ ਸਰ੍ਵਥਾ ਨਿਵਰ੍ਤਤੇ| ਪਰੋਸਾਧ੍ਯ ਇਤਿ ਯਾਪ੍ਯਾਪੇਕ੍ਸਯਾ ਉਤ੍ਕਸ੍ਟੋਸਾਧ੍ਯਃ| ਅਸ੍ਯੈਵ ਵਿਵਰਣਂ- ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਖ੍ਯੇਯ ਇਤਿ| ਕ੍ਰਿਯਾਃ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਃ| ਭਾਵਾਨ੍ਤਰਮਿਤਿ ਸੁਖਸਾਧ੍ਯਃ ਕਚ੍ਛ੍ਰਸਾਧ੍ਯੋ ਭਵਤਿ, ਕਚ੍ਛ੍ਰਸ਼੍ਚ ਯਾਪ੍ਯਃ, ਯਾਪ੍ਯਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਖ੍ਯੇਯ ਇਤਿ||੩੩-੩੫||
Adhikarana 21 (36-37) · Śloka 37
ਵਦ੍ਧਿਸ੍ਥਾਨਕ੍ਸਯਾਵਸ੍ਥਾਂ ਰੋਗਾਣਾਮੁਪਲਕ੍ਸਯੇਤ੍ | ਸੁਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਮਪਿ ਚ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞੋ ਦੇਹਾਗ੍ਨਿਬਲਚੇਤਸਾਮ੍||੩੬|| ਵ੍ਯਾਧ੍ਯਵਸ੍ਥਾਵਿਸ਼ੇਸਾਨ੍ ਹਿ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਵਿਚਕ੍ਸਣਃ| ਤਸ੍ਯਾਂ ਤਸ੍ਯਾਮਵਸ੍ਥਾਯਾਂ ਚਤੁਃਸ਼੍ਰੇਯਃ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯਤੇ||੩੭||
वृद्धिस्थानक्षयावस्थां रोगाणामुपलक्षयेत् | सुसूक्ष्मामपि च प्राज्ञो देहाग्निबलचेतसाम्||३६|| व्याध्यवस्थाविशेषान् हि ज्ञात्वा ज्ञात्वा विचक्षणः| तस्यां तस्यामवस्थायां चतुःश्रेयः प्रपद्यते||३७||
🔊 Audio coming soon
ਵ੍ਯਾਧੇਃ ਸੁਖਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਾਭਿਧਾਨਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨ ਵਦ੍ਧ੍ਯਾਦ੍ਯਵਸ੍ਥਾਨ੍ਤਰਮਾਹ- ਵਦ੍ਧੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਨ ਕੇਵਲਂ ਰੋਗਾਣਾਂ ਕਿਨ੍ਤੁ ਦੇਹਾਗ੍ਨਿਬਲਚੇਤਸਾਮਪਿਵਦ੍ਧਿਸ੍ਥਾਨਕ੍ਸਯਾਵਸ੍ਥਾਮੁਪਲਕ੍ਸਯੇਦਿਤਿ ਯੋਜਨਾ| ਏਤਦ੍ਵ੍ਯਾਧ੍ਯਵਸ੍ਥਾਜ੍ਞਾਨਪ੍ਰਯੋਜਨਮਾਹ- ਵ੍ਯਾਧ੍ਯਵਸ੍ਥੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਚਤੁਃਸ਼੍ਰੇਯ ਇਤਿ ਚਤੁਸ਼੍ਰੇਯਃਕਾਰਕਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ, ਪ੍ਰਪਦ੍ਯਤੇ ਬੁਧ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੩੬-੩੭||
Adhikarana 22 (38-39) · Śloka 39
ਪ੍ਰਾਯਸ੍ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਗਤਾ ਦੋਸਾਃ ਕ੍ਲੇਸ਼ਯਨ੍ਤ੍ਯਾਤੁਰਾਂਸ਼੍ਚਿਰਮ੍| ਤੇਸੁ ਨ ਤ੍ਵਰਯਾ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਦੇਹਾਗ੍ਨਿਬਲਵਿਤ੍ ਕ੍ਰਿਯਾਮ੍||੩੮|| ਪ੍ਰਯੋਗੈਃ ਕ੍ਸਪਯੇਦ੍ਵਾ ਤਾਨ੍ ਸੁਖਂ ਵਾ ਕੋਸ੍ਠਮਾਨਯੇਤ੍| ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਕੋਸ੍ਠਪ੍ਰਪਨ੍ਨਾਂਸ੍ਤਾਨ੍ ਯਥਾਸਨ੍ਨਂ ਹਰੇਦ੍ਬੁਧਃ||੩੯||
प्रायस्तिर्यग्गता दोषाः क्लेशयन्त्यातुरांश्चिरम्| तेषु न त्वरया कुर्याद्देहाग्निबलवित् क्रियाम्||३८|| प्रयोगैः क्षपयेद्वा तान् सुखं वा कोष्ठमानयेत्| ज्ञात्वा कोष्ठप्रपन्नांस्तान् यथासन्नं हरेद्बुधः||३९||
🔊 Audio coming soon
ਵ੍ਯਾਧਿਪ੍ਰਕਾਰਾਨਭਿਧਾਯ ਚਿਕਿਤ੍ਸੋਪਯੁਕ੍ਤਾਨ੍ ਦੋਸਪ੍ਰਕਾਰਾਨਾਹ- ਪ੍ਰਾਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਗਤਾਸ਼੍ਚ ਦੋਸਾ ਉਨ੍ਮਾਰ੍ਗਗਤਤ੍ਵੇਨ ਨ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਵਾ ਭੇਸਜੇਨ ਯੋਜਯਿਤੁਂ ਪਾਰ੍ਯਨ੍ਤੇ, ਤੇਨ ਚਿਰਂ ਕ੍ਲੇਸ਼ਯਨ੍ਤੀਤਿ ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਦੇਹਾਗ੍ਨਿਬਲਵਿਦਿਤ੍ਯਨੇਨ ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਗਤਦੋਸੇ ਤ੍ਵਰਯਾ ਭੂਰਿ ਭੇਸਜਪ੍ਰਯੋਗੇਣ ਕ੍ਰਿਯਮਾਣਾ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਦੇਹਮਗ੍ਨਿਬਲਂ ਚ ਹਨ੍ਤੀਤਿ ਸੂਚਯਤਿ| ਪ੍ਰਯੋਗੈਰਿਤਿ ਅਲ੍ਪਮਾਤ੍ਰਦੀਰ੍ਘਕਾਲਪ੍ਰਯੋਗੈਃ| ਸੁਖਂ ਵੇਤਿ ਸੁਖਂ ਯਥਾ ਭਵਤਿ ਤਥਾ ਆਸਨ੍ਨਂ ਹਰੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਯਚ੍ਛੋਧਨਂ ਵਮਨਾਦਿ ਯਤ੍ਰਾਮਾਸ਼ਯਾਦਿਗਤੇ ਦੋਸੇ ਆਸਨ੍ਨਂ ਹਰਣਯੋਗ੍ਯਤਯਾ ਭਵਤਿ, ਤੇਨ ਹਰੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੩੮-੩੯||
Adhikarana 23 (40) · Śloka 40
ਜ੍ਞਾਨਾਰ੍ਥਂ ਯਾਨਿ ਚੋਕ੍ਤਾਨਿ ਵ੍ਯਾਧਿਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ| ਵ੍ਯਾਧਯਸ੍ਤੇ ਤਦਾਤ੍ਵੇ ਤੁ ਲਿਙ੍ਗਾਨੀਸ੍ਟਾਨਿ ਨਾਮਯਾਃ||੪੦||
ज्ञानार्थं यानि चोक्तानि व्याधिलिङ्गानि सङ्ग्रहे| व्याधयस्ते तदात्वे तु लिङ्गानीष्टानि नामयाः||४०||
🔊 Audio coming soon
ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਨਿਦਾਨੇ ਲਿਙ੍ਗਤ੍ਵੇਨੋਕ੍ਤਾਨਾਂ ਵ੍ਯਾਧੀਨਾਂ ਪਥਗ੍ਵ੍ਯਾਧਿਤ੍ਵਮਪਿ ਭਵਤੀਤ੍ਯਾਹ- ਜ੍ਞਾਨਾਰ੍ਥਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹ ਇਤਿ ਵ੍ਯਾਧਿਨਿਦਾਨਾਦਿਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ| ਯੇ ਨਿਦਾਨਸ੍ਥਾਨੇ ਜ੍ਞਾਨਾਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਧਾਨਭੂਤਜ੍ਵਰਾਦਿਜ੍ਞਾਨਾਰ੍ਥਂ ਵ੍ਯਾਧਯਃ ਸਨ੍ਤਿ, ਤੇਵਿਪਾਕਾਰੁਚ੍ਯਾਦਯਃ ਸ੍ਵਾਤਨ੍ਤ੍ਰ੍ਯੇਣੋਤ੍ਪਦ੍ਯਮਾਨਾ ਵ੍ਯਾਧਯ ਏਵ ਵ੍ਯਾਧਿਤ੍ਵੇਨੈਵ ਵ੍ਯਪਦੇਸ੍ਟਵ੍ਯਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਦਾਤ੍ਵੇ ਤੁ ਲਿਙ੍ਗਾਨੀਤਿ ਯਦਾ ਜ੍ਵਰਾਦਿਪਰਤਨ੍ਤ੍ਰਾ ਜਾਯਨ੍ਤੇਰੁਚ੍ਯਾਦਯਃ, ਤਦਾ ਪਾਰਤਨ੍ਤ੍ਰ੍ਯਾਲ੍ਲਿਙ੍ਗਾਨ੍ਯੇਵ ਤੇ, ਨਾਮਯਾਃ; ਆਮਯੋ ਹਿ ਸ੍ਵਤਨ੍ਤ੍ਰਃ ਸ੍ਵਚਿਕਿਤ੍ਸਾਪ੍ਰਸ਼ਮਨੀਯੋ ਭਵਤੀਤ੍ਯਾਯੁਰ੍ਵੇਦਸ੍ਥਿਤਿਃ, ਜ੍ਵਰਲਿਙ੍ਗਰੂਪਾਸ੍ਤ੍ਵਰੁਚ੍ਯਾਦਯੋ ਜ੍ਵਰਚਿਕਿਤ੍ਸਾਪ੍ਰਸ਼ਮਨੀਯਾ ਏਵੇਤਿ ਭਾਵਃ||੪੦||
Adhikarana 24 (41) · Śloka 41
ਵਿਕਾਰਃ ਪ੍ਰਕਤਿਸ਼੍ਚੈਵ ਦ੍ਵਯਂ ਸਰ੍ਵਂ ਸਮਾਸਤਃ| ਤਦ੍ਧੇਤੁਵਸ਼ਗਂ ਹੇਤੋਰਭਾਵਾਨ੍ਨਾਨੁਵਰ੍ਤਤੇ||੪੧||
विकारः प्रकृतिश्चैव द्वयं सर्वं समासतः| तद्धेतुवशगं हेतोरभावान्नानुवर्तते||४१||
🔊 Audio coming soon
ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਨਿਦਾਨਾਧਿਕਤਸ੍ਯ ਹੇਤੋਰ੍ਵਿਭਵਮਾਹ- ਵਿਕਾਰ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਕਾਰਃ ਵੈਸਮ੍ਯਮ੍| ਪ੍ਰਕਤਿਃ ਸਾਮ੍ਯਮ੍| ਸਰ੍ਵਮਿਤਿ ਅਨੇਨ ਸ਼ਾਰੀਰਂ ਤਥਾਧ੍ਯਾਤ੍ਮਿਕਂ ਚੋਪਸਙ੍ਗਹ੍ਣਾਤਿ| ਹੇਤੁਵਸ਼ਗਮਿਤਿ ਹੇਤ੍ਵਧੀਨੋਤ੍ਪਾਦਮ੍| ਏਤੇਨ, ਆਰੋਗ੍ਯਰੂਪਪ੍ਰਕਤ੍ਯਰ੍ਥਿਨਾ ਸਾਮ੍ਯਹੇਤੁਃ ਸੇਵਨੀਯਃ, ਤਥਾ ਵਿਕਾਰਰੂਪਰੋਗਪਰਿਹਾਰਾਰ੍ਥਿਨਾ ਚ ਵਿਕਾਰਹੇਤੁਰ੍ਵਰ੍ਜਨੀਯਃ| ਨ ਚ ਵਾਚ੍ਯਂ- ਯਦ੍- ਦਧ੍ਯਾਦਿਸ਼ੋਥਜਨਨਹੇਤੋਰੁਪਰਮੇਪਿ ਤਜ੍ਜਨਿਤਸ਼ੋਥਾਨੁਵਤ੍ਤਿਦਰ੍ਸ਼ਨਾਨ੍ਮਸੈਤਦ੍ਵਚਨਂ- ‘ਹੇਤੋਰਭਾਵਾਨ੍ਨਾਨੁਵਰ੍ਤਤੇ’ ਇਤਿ, ਯਤ ਉਪਰਤੇਪਿ ਦਧ੍ਯਾਦੌ ਦਧ੍ਯਾਦਿਜਨਿਤੋ ਦੋਸਸਨ੍ਤਾਨਃ ਸ਼ੋਥਾਦਿਜਨਕਸ੍ਤਤ੍ਰਾਨੁਵਰ੍ਤਤ ਏਵ||੪੧||
Adhikarana 25 (42-44) · Śloka 44
ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਲੋਕਾਃ- ਹੇਤਵਃ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਾਣਿ ਰੂਪਾਣ੍ਯੁਪਸ਼ਯਸ੍ਤਥਾ| ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਃ ਪੂਰ੍ਵਮੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਃ ਸੂਤ੍ਰਮਾਤ੍ਰਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਾਤ੍||੪੨|| ਜ੍ਵਰਾਦੀਨਾਂ ਵਿਕਾਰਾਣਾਮਸ੍ਟਾਨਾਂ ਸਾਧ੍ਯਤਾ ਨ ਚ| ਪਥਗੇਕੈਕਸ਼ਸ਼੍ਚੋਕ੍ਤਾ ਹੇਤੁਲਿਙ੍ਗੋਪਸ਼ਾਨ੍ਤਯਃ||੪੩|| ਹੇਤੁਪਰ੍ਯਾਯਨਾਮਾਨਿ ਵ੍ਯਾਧੀਨਾਂ ਲਕ੍ਸਣਸ੍ਯ ਚ| ਨਿਦਾਨਸ੍ਥਾਨਮੇਤਾਵਤ੍ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇਣੋਪਦਿਸ਼੍ਯਤੇ||੪੪||
तत्र श्लोकाः- हेतवः पूर्वरूपाणि रूपाण्युपशयस्तथा| सम्प्राप्तिः पूर्वमुत्पत्तिः सूत्रमात्रं चिकित्सितात्||४२|| ज्वरादीनां विकाराणामष्टानां साध्यता न च| पृथगेकैकशश्चोक्ता हेतुलिङ्गोपशान्तयः||४३|| हेतुपर्यायनामानि व्याधीनां लक्षणस्य च| निदानस्थानमेतावत् सङ्ग्रहेणोपदिश्यते||४४||
🔊 Audio coming soon
ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ‘ਸੂਤ੍ਰਮਾਤ੍ਰਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਾਤ੍’ ਇਤ੍ਯਨ੍ਤੇਨਾਪਸ੍ਮਾਰਾਧ੍ਯਾਯਾਰ੍ਥਸਙ੍ਗ੍ਰਹ ਉਕ੍ਤ ਇਤਿ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਮ੍| ‘ਜ੍ਵਰਾਦੀਨਾਂ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਗ੍ਰਨ੍ਥੇਨ ਤੁ ਨਿਦਾਨਸ੍ਥਾਨੋਕ੍ਤਾਰ੍ਥਸਙ੍ਗ੍ਰਹਂ ਕਰੋਤਿ| ਯਦ੍ਯਪਿ ਜ੍ਵਰਸ੍ਯ ਜ੍ਵਰਨਿਦਾਨੇਸਾਧ੍ਯਤਾ ਨੋਕ੍ਤਾ, ਤਥਾਪਿ ‘ਅਸ੍ਟਾਨਾਂ’ ਇਤਿਪਦਂ ‘ਛਤ੍ਰਿਣੋ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ’ ਇਤਿ ਨ੍ਯਾਯੇਨ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਮ੍| ਕਿਂਵਾ, ਅਸ੍ਟਾਨਾਂ ਹੇਤੁਲਿਙ੍ਗੋਪਸ਼ਾਨ੍ਤਯ ਇਤਿ ਯੋਜਨੀਯਮ੍; ਅਸਾਧ੍ਯਤਾ ਯਥਾਯੋਗ੍ਯਤਯੈਵ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਾ| ਪਥਕ੍ਤ੍ਵੇਨ ਚੈਕੈਕਸ਼ਸ਼੍ਚੇਤਿ ਪਥਗੇਕੈਕਸ਼ਃ| ਤੇਨ, ਪਥਕ੍ਤ੍ਵੇਨ ਸਰ੍ਵਸਾਧਾਰਣਹੇਤ੍ਵਾਦਯੋ ਨਿਦਾਨਸ੍ਥਾਨਾਦਾਵੁਕ੍ਤਾਃ, ਤਥੈਕੈਕਸ਼ਸ਼੍ਚ ਜ੍ਵਰਾਦੀਨਾਂ ਹੇਤੁਲਿਙ੍ਗੋਪਸ਼ਾਨ੍ਤਯਃ ਸ੍ਵੇ ਸ੍ਵੇ ਅਧ੍ਯਾਯੇ ਉਕ੍ਤਾਃ| ਅਤ੍ਰ ਚ ਲਿਙ੍ਗਗ੍ਰਹਣੇਨ ਪੂਰ੍ਵਲਿਙ੍ਗਗ੍ਰਹਣਮ੍, ਉਪਸ਼ਾਨ੍ਤਿਗ੍ਰਹਣੇਨ ਚੋਪਸ਼ਯਗ੍ਰਹਣਂ, ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਤਿਰੋਗਮਭਿਧਾਨਾਦਗ੍ਰਹਣਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯੇਯਮ੍| ਹੇਤੁਪਰ੍ਯਾਯਨਾਮਾਨੀਤਿ ‘ਹੇਤੁਰ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ’ (ਨਿ.ਅ.੧) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ, ਵ੍ਯਾਧਿਪਰ੍ਯਾਯਨਾਮਾਨੀਤਿ ਤਥਾ ਲਕ੍ਸਣਪਰ੍ਯਾਯਨਾਮਾਨੀਤਿ ਚਾਦ੍ਯਾਧ੍ਯਾਯੋਕ੍ਤਾਨ੍ਯੇਵ ਜ੍ਞੇਯਾਨਿ; ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇਸ੍ਤੁ ‘ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਰ੍ਜਾਤਿਰਾਗਤਿਃ’ (ਨਿ.ਅ.੧) ਇਤਿ ਨਾਮਕਥਨਂ ਲਕ੍ਸਣਪ੍ਰਯੋਜਕਮੇਵ ਪ੍ਰਾਯਃ, ਤੇਨੇਹ ਨ ਸਙ੍ਗਹੀਤਮ੍| ਕਿਂਵਾ ਹੇਤਵ ਇਤ੍ਯਾਦਿਸ੍ਥਾਨਸਙ੍ਗ੍ਰਹ ਏਵ, ਅਪਸ੍ਮਾਰਾਧ੍ਯਾਯਾਰ੍ਥਸਙ੍ਗ੍ਰਹਸ੍ਤੁ ਸ੍ਥਾਨਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇਣੈਵਾਵ੍ਯਵਹਿਤੇਨ ਕਤਤ੍ਵਾਨ੍ਨ ਪੁਨਃ ਪਥਕ੍ਕਤਃ| ਤਤ੍ਰ ਹੇਤਵ ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਸਰ੍ਵਰੋਗਹੇਤ੍ਵਾਦਿਸਙ੍ਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਪਕ੍ਸੇ ਪਥਕ੍ਤ੍ਵੇਨੇਤਿ ਜ੍ਵਰਾਦੀਨਾਮਿਤ੍ਯਨੇਨ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ, ਏਕੈਕਸ਼ਸ਼੍ਚੇਤਿ ਹੇਤੁਲਿਙ੍ਗੋਪਸ਼ਯਸ਼ਾਨ੍ਤਿਭਿਃ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇਣੇਤਿ ਵਚਨਾਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਪ੍ਰਪਞ੍ਚਨੀਯਂ ਨਿਦਾਨਂ ਸੂਚਯਤਿ| ਕੇਚਿਦਤ੍ਰ ਨਿਦੀਯਤੇ ਨਿਬਧ੍ਯਤੇ ਹੇਤ੍ਵਾਦਿਪਞ੍ਚਕਮਨੇਨੇਤਿ ਨਿਦਾਨਮਿਤਿ ਨਿਦਾਨਸ਼ਬ੍ਦਵ੍ਯੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ, ਨਿਦਾਨਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਚ ਗਵਾਂ ਦੋਹਨਕਾਲਨਿਬਨ੍ਧਨਰਜ੍ਜੁਰੁਚ੍ਯਤੇ ਇਤਿ ਬ੍ਰੁਵਤੇ| ਜ੍ਵਰਨਿਦਾਨੇ ਚ ਨਿਦਾਨਸ਼ਬ੍ਦੋ ਵ੍ਯਾਕਤ ਏਵ||੪੨-੪੪||
Adhikarana puShpikA · Śloka 8
ਇਤ੍ਯਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਕਤੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਚਰਕਪ੍ਰਤਿਸਂਸ੍ਕਤੇ ਨਿਦਾਨਸ੍ਥਾਨੇ ਅਪਸ੍ਮਾਰਨਿਦਾਨਂ ਨਾਮਾਸ੍ਟਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੮|| ਇਤਿ ਚਰਕਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਨਿਦਾਨਸ੍ਥਾਨਂ ਸਮਾਪ੍ਤਮ੍|
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते निदानस्थाने अपस्मारनिदानं नामाष्टमोऽध्यायः||८|| इति चरकसंहितायां द्वितीयं निदानस्थानं समाप्तम्|
🔊 Audio coming soon
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਚਕ੍ਰਪਾਣਿਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਚਰਕਤਾਤ੍ਪਰ੍ਯਟੀਕਾਯਾਮਾਯੁਰ੍ਵੇਦਦੀਪਿਕਾਯਾਂ ਨਿਦਾਨਸ੍ਥਾਨੇਪਸ੍ਮਾਰਨਿਦਾਨਂ ਨਾਮਾਸ੍ਟਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੮||