Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാതോऽതുല്യഗോത്രീയം ശാരീരം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ||൧|| ഇതി ഹ സ്മാഹ ഭഗവാനാത്രേയഃ||൨||
अथातोऽतुल्यगोत्रीयं शारीरं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
പൂര്വാധ്യായേ ശരീരസ്യാദിസര്ഗ ആധ്യാത്മികോ നൈഷ്ഠികമോക്ഷരൂപചികിത്സോപയുക്ത ഉക്തഃ, സമ്പ്രതി ഗര്ഭാദിരൂപം സര്ഗമഭിധാതുമതുല്യഗോത്രീയോऽഭിധീയതേ ||൧-൨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
അതുല്യഗോത്രസ്യ രജഃക്ഷയാന്തേ രഹോവിസൃഷ്ടം മിഥുനീകൃതസ്യ| കിം സ്യാച്ചതുഷ്പാത്പ്രഭവം ച ഷഡ്ഭ്യോ യത് സ്ത്രീഷു ഗര്ഭത്വമുപൈതി പുംസഃ||൩||
अतुल्यगोत्रस्य रजःक्षयान्ते रहोविसृष्टं मिथुनीकृतस्य| किं स्याच्चतुष्पात्प्रभवं च षड्भ्यो यत् स्त्रीषु गर्भत्वमुपैति पुंसः||३||
🔊 Audio coming soon
അതുല്യഗോത്രസ്യേതി അതുല്യഗോത്രസ്യ പുംസഃ| തുല്യഗോത്രാണാം ഹി മൈഥുനേऽധര്മോ ഭവതി, ധര്മശാസ്ത്രേഷു നിഷിദ്ധത്വാത്| രജഃക്ഷയാന്തേ ഇതി രജഃപ്രവൃത്ത്യന്തേ; ‘അന്തേ’ ഇതിപദേന രജഃപ്രവൃത്തിത്ര്യഹം നിഷേധയതി| രഹോവിസൃഷ്ടമിതി വിജനേ വിസൃഷ്ടമ്| ശുക്രവിസര്ഗശ്ച വിജന ഏവ പ്രതിബന്ധകലജ്ജാഭാവാത് സമ്യഗ്ഭവതീതി രഹ ഇത്യനേന ദര്ശയതി| മിഥുനീകൃതസ്യേത്യനേന സമ്യങ്മൈഥുനപ്രയോഗം ദര്ശയതി, വിപരീതസുരതാദീംശ്ച നിഷേധതി| ചതുഷ്പാദത്വഷട്പ്രഭവത്വേ ഉത്തരഗ്രന്ഥേ ഏവ വ്യക്തേ| അയം ച ശിഷ്യപ്രശ്നതയാ നിവേശിതോ ഗ്രന്ഥഃ അ(പ്രാ)ജ്ഞാശിഷ്യസ്യ ആചാര്യസന്മതിമാത്രാര്ഥോ ജ്ഞേയഃ; തേന യഃ ശിഷ്യശ്ചതുഷ്പദാദിവിശേഷം സൂക്ഷ്മം ബീജസ്യ ജാനാതി, സ കഥം ശുക്രശബ്ദാഭിധേയം ന വേത്തീതി ന വാച്യമ്||൩||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ശുക്രം തദസ്യ പ്രവദന്തി ധീരാ യദ്ധീയതേ ഗര്ഭസമുദ്ഭവായ| വായ്വഗ്നിഭൂമ്യബ്ഗുണപാദവത്തത് ഷഡ്ഭ്യോ രസേഭ്യഃ പ്രഭവശ്ച തസ്യ||൪||
शुक्रं तदस्य प्रवदन्ति धीरा यद्धीयते गर्भसमुद्भवाय| वाय्वग्निभूम्यब्गुणपादवत्तत् षड्भ्यो रसेभ्यः प्रभवश्च तस्य||४||
🔊 Audio coming soon
പശ്നസ്യോത്തരം- ശുക്രമിത്യാദി| ധീയത ആരോപ്യത ഇത്യര്ഥഃ| വായ്വാദിപാദവദിതി വക്തവ്യേ യദ് ഗുണപദമധികം കരോതി, തേന പ്രശസ്തഗുണവതാമേവ വായ്വാദീനാം വിശുദ്ധശുക്രാരമ്ഭകത്വമിതി ദര്ശയതി| വായ്വാദിഷു ശുക്രാരമ്ഭകേഷു പാദവ്യപദേശേന സര്വേഷാം തുല്യശുക്രാരമ്ഭകത്വം ദര്ശയതി| ആകാശം തു യദ്യപി ശുക്രേ പാഞ്ചഭൌതികേऽസ്തി, തഥാऽപി ന പുരുഷശരീരാന്നിര്ഗത്യ ഗര്ഭാശയം ഗച്ഛതി, കിന്തു ഭൂതചതുഷ്ടയമേവ ക്രിയാവദ് യാതി, ആകാശം തു വ്യാപകമേവ തത്രഗതേന ശുക്രേണ സമ്ബദ്ധം ഭവതി, തേനാകാശസ്യ ഗമനാഭാവാദിഹ ഗര്ഭാശയഗമനാഭിധാനപ്രസ്താവേ ശുക്രഗതത്വേനാനഭിധാനമ്| അന്യത്രാപി ച ഭൂതാനാം ഗമനപ്രസ്താവേ ആകാശം പരിത്യക്തമേവ| യഥാ- “ഭൂതൈശ്ചതുര്ഭിഃ സഹിതഃ സുസൂക്ഷ്മൈര്മനോജവോ ദേഹമുപൈതി ദേഹാത്” ഇതി| ശുക്രം ച ഷഡ്രസാഹാരോത്പന്നമേവ വിശുദ്ധം ഭവതീതി കൃത്വോക്തം- ഷഡ്ഭ്യോ രസേഭ്യ ഇത്യാദി| യത്തു മധുരസ്യ ശുക്രജനകത്വമമ്ലാദീനാം ച ശുക്രവിഘാതകത്വമുച്യതേ, തദത്യര്ഥോപയോഗാദിതി ജ്ഞേയമ്||൪||
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
സമ്പൂര്ണദേഹഃ സമയേ സുഖം ച ഗര്ഭഃ കഥം കേന ച ജായതേ സ്ത്രീ| ഗര്ഭം ചിരാദ്വിന്ദതി സപ്രജാऽപി ഭൂത്വാऽഥവാ നശ്യതി കേന ഗര്ഭഃ||൫||
सम्पूर्णदेहः समये सुखं च गर्भः कथं केन च जायते स्त्री| गर्भं चिराद्विन्दति सप्रजाऽपि भूत्वाऽथवा नश्यति केन गर्भः||५||
🔊 Audio coming soon
‘സമ്പൂര്ണദേഹഃ കഥം ജായതേ’ ഇത്യേകഃ പ്രശ്നഃ, ‘സമയേ കഥം ജായതേ’ ഇതി ദ്വിതീയഃ, ‘സുഖം കഥം ജായതേ’ ഇതി തൃതീയഃ| സപ്രജാऽപീതി അവന്ധ്യാऽപി സതീ കഥം ചിരേണ ഗര്ഭം വിന്ദതി||൫||
Adhikarana 5 (6-10) · Śloka 10
ശുക്രാസൃഗാത്മാശയകാലസമ്പദ് യസ്യോപചാരശ്ച ഹിതൈസ്തഥാऽന്നൈഃ | ഗര്ഭശ്ച കാലേ ച സുഖീ സുഖം ച സഞ്ജായതേ സമ്പരിപൂര്ണദേഹഃ||൬|| യോനിപ്രദോഷാന്മനസോऽഭിതാപാച്ഛുക്രാസൃഗാഹാരവിഹാരദോഷാത്| അകാലയോഗാദ്ബലസങ്ക്ഷയാച്ച ഗര്ഭം ചിരാദ്വിന്ദതി സപ്രജാऽപി||൭|| അസൃങ്ഗിരുദ്ധം പവനേന നാര്യാ ഗര്ഭം വ്യവസ്യന്ത്യബുധാഃ കദാചിത്| ഗര്ഭസ്യ രൂപം ഹി കരോതി തസ്യാസ്തദസൃഗസ്രവി വിവര്ധമാനമ്||൮|| തദഗ്നിസൂര്യശ്രമശോകരോഗൈരൂഷ്ണാന്നപാനൈരഥവാ പ്രവൃത്തമ്| ദൃഷ്ട്വാऽസൃഗേകം ന ച ഗര്ഭസഞ്ജ്ഞം കേചിന്നരാ ഭൂതഹൃതം വദന്തി||൯|| ഓജോശനാനാം രജനീചരാണാമാഹാരഹേതോര്ന ശരീരമിഷ്ടമ്| ഗര്ഭം ഹരേയുര്യദി തേ ന മാതുര്ലബ്ധാവകാശാ ന ഹരേയുരോജഃ||൧൦||
शुक्रासृगात्माशयकालसम्पद् यस्योपचारश्च हितैस्तथाऽन्नैः | गर्भश्च काले च सुखी सुखं च सञ्जायते सम्परिपूर्णदेहः||६|| योनिप्रदोषान्मनसोऽभितापाच्छुक्रासृगाहारविहारदोषात्| अकालयोगाद्बलसङ्क्षयाच्च गर्भं चिराद्विन्दति सप्रजाऽपि||७|| असृङ्गिरुद्धं पवनेन नार्या गर्भं व्यवस्यन्त्यबुधाः कदाचित्| गर्भस्य रूपं हि करोति तस्यास्तदसृगस्रवि विवर्धमानम्||८|| तदग्निसूर्यश्रमशोकरोगैरूष्णान्नपानैरथवा प्रवृत्तम्| दृष्ट्वाऽसृगेकं न च गर्भसञ्ज्ञं केचिन्नरा भूतहृतं वदन्ति||९|| ओजोशनानां रजनीचराणामाहारहेतोर्न शरीरमिष्टम्| गर्भं हरेयुर्यदि ते न मातुर्लब्धावकाशा न हरेयुरोजः||१०||
🔊 Audio coming soon
പഞ്ചാനാം പ്രശ്നാനാമുത്തരം- ശുക്രേത്യാദി| സമ്പച്ഛബ്ദഃ ശുക്രാദിഭിഃ പ്രത്യേകമഭിസമ്ബധ്യതേ| ശുക്രാസൃഗാശയാനാമദുഷ്ടത്വം സമ്പദ്, ആത്മനസ്തു ശുക്രശോണിതസംയോഗാധിഷ്ടാതുഃ ശുഭജീവകര്മയുക്തത്വം സമ്പത്, കാലസ്യ ത്വനതിതീക്ഷ്ണത്വാദി സമ്പത്| ഉപചാരോ ഗര്ഭിണ്യുപചാരഃ| കാല ഇതി നവമേ ദശമേ വാ മാസേ| യദുക്തം- “കാലഃ പുനര്നവമം മാസമുപാദായാദശമാത്” (ശാ. അ. ൪) ഇതി| സുഖീതി വ്യാധിനാ കേനചിന്ന ഗ്രസ്തഃ| സുഖമിതി അക്ലേശേന| അകാലയോഗാദിതി ഋതുകാലാതിക്രമേണ പുരുഷേണ സംയോഗാത്, ഋതുകാലശ്ച ഷോഡശരാത്രം യാവത്| യദുക്തം ഹാരീതേ- “ഷോഡശ ദിവസാ ഋതുകാലഃ” ഇതി| സുശ്രുതേ തു ദ്വാദശരാത്രമൃതുകാല ഉക്തഃ| ‘ഭൂത്വാऽഥവാ നശ്യതി കേന ഗര്ഭഃ’ ഇത്യസ്യോത്തരമ്- അസൃഗിത്യാദി| പവനേനേതി ദുഷ്ടവാതേന| കൃതേ അസൃങ്നിരോധേ ഗര്ഭഭ്രമോ ഭവതീത്യാഹ- ഗര്ഭസ്യ രൂപമിത്യാദി| ഗര്ഭാശയേ ഹി വിവര്ധമാനം രുധിരം പ്രഭാവാദ്ഗര്ഭലിങ്ഗാനി കാനിചിദ്ദര്ശയതീത്യര്ഥഃ| അസൃഗേകമിതി അസൃഗേവ പരമ്| ന ച ഗര്ഭസഞ്ജ്ഞമിതി ന ഗര്ഭം ഗ്രന്ഥാദ്യാകാരകമ്| ഭൂതൈര്ഗര്ഭാനാഹരണേ ഹേതുമാഹ- ഓജോശനാനാമിത്യാദി| ഓജഃ അഷ്ടബിന്ദുകമശ്നന്തീതി ഓജോശനാഃ| യദി ത്വനാഹാരഭൂതമപി ഗര്ഭം ഹരേയുസ്തദാ മാതുര്നിതരാമാഹാരഭൂതമോജോ ലബ്ധാവകാശത്വേന ഹരേയുഃ| ലബ്ധാവകാശാ ഇതി പ്രാപ്തഗര്ഭിണ്യഭിഗമനകാരണാഃ||൬-൧൦||
Adhikarana 6 (11) · Śloka 11
കന്യാം സുതം വാ സഹിതൌ പൃഥഗ്വാ സുതൌ സുതേ വാ തനയാന് ബഹൂന് വാ| കസ്മാത് പ്രസൂതേ സുചിരേണ ഗര്ഭമേകോऽഭിവൃദ്ധിം ച യമേऽഭ്യുപൈതി||൧൧||
कन्यां सुतं वा सहितौ पृथग्वा सुतौ सुते वा तनयान् बहून् वा| कस्मात् प्रसूते सुचिरेण गर्भमेकोऽभिवृद्धिं च यमेऽभ्युपैति||११||
🔊 Audio coming soon
കന്യാമിത്യാദി പ്രശ്നാഷ്ടകമ്| കന്യാം കസ്മാത് പൃഥക് പ്രസൂത ഇതി പ്രഥമഃ, സുതം പൃഥഗ് വേതി ദ്വിതീയഃ, സഹിതൌ കന്യാസുതൌ വേതി തൃതീയഃ, സുതൌ സഹിതാവിതി ചതുര്ഥഃ, സുതേ സഹിതേ ഇതി പഞ്ചമഃ, തനയാന് ബഹൂന് വേതി ഷഷ്ടഃ, സുചിരാത് കഥം സ്ത്രീ പ്രസൂത ഇതി സപ്തമഃ, യമേ യുഗ്മേ കഥമേകോऽഭിവൃദ്ധിമഭ്യുപൈതീത്യഷ്ടമഃ||൧൧||
Adhikarana 7 (12-16) · Śloka 16
രക്തേന കന്യാമധികേന പുത്രം ശുക്രേണ തേന ദ്വിവിധീകൃതേന| ബീജേന കന്യാം ച സുതം ച സൂതേ യഥാസ്വബീജാന്യതരാധികേന||൧൨|| ശുക്രാധികം ദ്വൈധമുപൈതി ബീജം യസ്യാഃ സുതൌ സാ സഹിതൌ പ്രസൂതേ| രക്താധികം വാ യദി ഭേദമേതി ദ്വിധാ സുതേ സാ സഹിതേ പ്രസൂതേ||൧൩|| ഭിനത്തി യാവദ്ബഹുധാ പ്രപന്നഃ ശുക്രാര്തവം വായുരതിപ്രവൃദ്ധഃ| താവന്ത്യപത്യാനി യഥാവിഭാഗം കര്മാത്മകാന്യസ്വവശാത് പ്രസൂതേ||൧൪|| ആഹാരമാപ്നോതി യദാ ന ഗര്ഭഃ ശോഷം സമാപ്നോതി പരിസ്രുതിം വാ| തം സ്ത്രീ പ്രസൂതേ സുചിരേണ ഗര്ഭം പുഷ്ടോ യദാ വര്ഷഗണൈരപി സ്യാത്||൧൫|| കര്മാത്മകത്വാദ്വിഷമാംശഭേദാച്ഛുക്രാസൃജോര്വൃദ്ധിമുപൈതി കുക്ഷൌ| ഏകോऽധികോ ന്യൂനതരോ ദ്വിതീയ ഏവം യമേऽപ്യഭ്യധികോ വിശേഷഃ||൧൬||
रक्तेन कन्यामधिकेन पुत्रं शुक्रेण तेन द्विविधीकृतेन| बीजेन कन्यां च सुतं च सूते यथास्वबीजान्यतराधिकेन||१२|| शुक्राधिकं द्वैधमुपैति बीजं यस्याः सुतौ सा सहितौ प्रसूते| रक्ताधिकं वा यदि भेदमेति द्विधा सुते सा सहिते प्रसूते||१३|| भिनत्ति यावद्बहुधा प्रपन्नः शुक्रार्तवं वायुरतिप्रवृद्धः| तावन्त्यपत्यानि यथाविभागं कर्मात्मकान्यस्ववशात् प्रसूते||१४|| आहारमाप्नोति यदा न गर्भः शोषं समाप्नोति परिस्रुतिं वा| तं स्त्री प्रसूते सुचिरेण गर्भं पुष्टो यदा वर्षगणैरपि स्यात्||१५|| कर्मात्मकत्वाद्विषमांशभेदाच्छुक्रासृजोर्वृद्धिमुपैति कुक्षौ| एकोऽधिको न्यूनतरो द्वितीय एवं यमेऽप्यभ्यधिको विशेषः||१६||
🔊 Audio coming soon
രക്തേനേത്യാദ്യുത്തരമ്| അധികേനേതി പദം രക്തേന ശുക്രേണ ച യോജനീയമ്| ദ്വിവിധീകൃതേന ദ്വിഖണ്ഡീകൃതേന| യഥാസ്വം ബീജേऽന്യതരോ ഭാഗോऽധികോ യത്ര തേന ബീജേന; ഏതേന യദി ദ്വിവിധേ ഭാഗേ ഏകത്ര രക്തമധികമ്, അപരത്ര ശുക്രമ്, ഏഷ വിഭാഗോ ഭവതി, തദാ കന്യാസുതൌ ഭവത ഇത്യുക്തം ഭവതി| യാവദ്ബഹുധാ ഭിനത്തീതി യാവതീം ബഹുസങ്ഖ്യാം കരോതി ചതുഃപഞ്ചാദിരൂപാമ്| പ്രപന്ന ആഗതഃ ശുക്രാര്തവം വായുരിതി സമ്ബന്ധഃ| യഥാവിഭാഗമിതി യഥാ ശുക്രരക്തവിഭാഗോ ഭവതി തഥാ കന്യാഃ സുതാശ്ച സ്വബീജാധിക്യാപേക്ഷയാ ഭവന്തീതി| കര്മാത്മകാനി കര്മകാരണകാനി| അസ്വവശാത് കര്മപരാധീനത്വേന| ആഹാരമിത്യാദൌ ഗര്ഭിണ്യാ ആഹാരപ്രാപ്ത്യാ ഗര്ഭസ്യാഹാരപ്രാപ്തിഃ| ശുക്രാസൃജോര്യഃ സ്ഥൂലസൂക്ഷ്മരൂപോ വിഷമാംശഭേദോ ഭവതി, സ ജായമാനഗര്ഭകര്മവശാദേവ ഭവതീത്യാഹ- കര്മാത്മകത്വാദിതി||൧൨-൧൬||
Adhikarana 8 (17) · Śloka 17
കസ്മാദ്ദ്വിരേതാഃ പവനേന്ദ്രിയോ വാ സംസ്കാരവാഹീ നരനാരിഷണ്ഡൌ| വക്രീ തഥേര്ഷ്യാഭിരതിഃ കഥം വാ സഞ്ജായതേ വാതികഷണ്ഡകോ വാ||൧൭||
कस्माद्द्विरेताः पवनेन्द्रियो वा संस्कारवाही नरनारिषण्डौ| वक्री तथेर्ष्याभिरतिः कथं वा सञ्जायते वातिकषण्डको वा||१७||
🔊 Audio coming soon
കസ്മാദിത്യാദി പ്രശ്നാഷ്ടകമ്| നരഷണ്ഡോ നാരിഷണ്ഡശ്ചേതി നരനാരിഷണ്ഡൌ||൧൭||
Adhikarana 9 (18-21) · Śloka 21
ബീജാത് സമാംശാദുപതപ്തബീജാത് സ്ത്രീപുംസലിങ്ഗീ ഭവതി ദ്വിരേതാഃ| ശുക്രാശയം ഗര്ഭഗതസ്യ ഹത്വാ കരോതി വായുഃ പവനേന്ദ്രിയത്വമ്||൧൮|| ശുക്രാശയദ്വാരവിഘട്ടനേന സംസ്കാരവാഹം കുരുതേऽനിലശ്ച| മന്ദാല്പബീജാവബലാവഹര്ഷൌ ക്ലീബൌ ച ഹേതുര്വികൃതിദ്വയസ്യ||൧൯|| മാതുര്വ്യവായപ്രതിഘേന വക്രീ സ്യാദ്ബീജദൌര്ബല്യതയാ പിതുശ്ച| ഈര്ഷ്യാഭിഭൂതാവപി മന്ദഹര്ഷാവീര്ഷ്യാരതേരേവ വദന്തി ഹേതുമ്||൨൦|| വായ്വഗ്നിദോഷാദ്വൃഷണൌ തു യസ്യ നാശം ഗതൌ വാതികഷണ്ഡകഃ സഃ| ഇത്യേവമഷ്ടൌ വികൃതിപ്രകാരാഃ കര്മാത്മകാനാമുപലക്ഷണീയാഃ||൨൧||
बीजात् समांशादुपतप्तबीजात् स्त्रीपुंसलिङ्गी भवति द्विरेताः| शुक्राशयं गर्भगतस्य हत्वा करोति वायुः पवनेन्द्रियत्वम्||१८|| शुक्राशयद्वारविघट्टनेन संस्कारवाहं कुरुतेऽनिलश्च| मन्दाल्पबीजावबलावहर्षौ क्लीबौ च हेतुर्विकृतिद्वयस्य||१९|| मातुर्व्यवायप्रतिघेन वक्री स्याद्बीजदौर्बल्यतया पितुश्च| ईर्ष्याभिभूतावपि मन्दहर्षावीर्ष्यारतेरेव वदन्ति हेतुम्||२०|| वाय्वग्निदोषाद्वृषणौ तु यस्य नाशं गतौ वातिकषण्डकः सः| इत्येवमष्टौ विकृतिप्रकाराः कर्मात्मकानामुपलक्षणीयाः||२१||
🔊 Audio coming soon
ബീജാദിതി ശുക്രശോണിതാത്| ഉപതപ്തബീജാദിതി ഉപതപ്തബീജജനകബീജഭാഗാത്| സ്ത്രീപുംസലിങ്ഗീതി സ്ത്രീപുരുഷസാധാരണനാസികാചക്ഷുരാദിലിങ്ഗയുക്തഃ, യാനി തു സ്ത്രീപുംസയോരസാധാരണാന്യുപസ്ഥധ്വജസ്തനശ്മശ്രുപ്രഭൃതീനി താനി ചാസ്യ ന സമ്ഭവന്തീതി| അസാധാരണാനി ലിങ്ഗാനി വൃദ്ധേന ശുക്രേണ രക്തേന വാ ജന്യാനി, ഇഹ സമരക്തശുക്രാരബ്ധേന നാസ്ത്യന്യതരവൃദ്ധിരിതി നോപസ്ഥധ്വജാദിവിശേഷലിങ്ഗഭവനമ്| ദ്വിധാ സ്ത്രീത്വപുരുഷത്വോപജനകത്വേന സ്ഥിതം രേതോ ബീജം യസ്യ സ ദ്വിരേതാഃ| കിംവാ, സ്ത്രീപുംസലിങ്ഗീതി സ്ത്രീപുംസയോര്യല്ലിങ്ഗമുപസ്ഥധ്വജരൂപം, തദ്യുക്ത ഏവ സ്ത്രീപുരുഷലിങ്ഗീ; ഉത്തരകാലഭാവീനി ത്വസ്യ സ്തനശ്മശ്രുപ്രഭൃതീനി ന ഭവന്തി| അസ്മിന് പക്ഷേ ബീജോപതാപേനോത്തരകാലഭാവിസ്തനാദിപ്രതിബന്ധഃ ക്രിയതേ, നോപസ്ഥധ്വജോത്പാദപ്രതിബന്ധഃ കര്മവശാദേവേതി ബ്രുവതേ| കിംവാ ഉപസ്ഥധ്വജൌ ബലവന്തൌ, യേന തൌ ഗര്ഭകാല ഏവ ഭവതഃ; സ്തനാദി തൂത്തരകാലഭാവിതയാ ദുര്ബലം, ദുര്ബലേന ബീജോപതാപേന ന ബലവതോരുപസ്ഥധ്വജയോര്ബാധഃ, കിന്തു ദുര്ബലാനാമേവ സ്തനാദീനാമിതി| യത്ര സമാംശേ ശുക്രശോണിതേ ഭവതഃ, തത്ര സംയോഗമഹിമ്നൈവ ബീജാംശതാപോ ഭവതീതി ജ്ഞേയമ്| പവനേന്ദ്രിയം വിവൃണോതി- ശുക്രാശയമിത്യാദി| ശുക്രാശയം ശുക്രസ്ഥാനമ്| പവനേന്ദ്രിയത്വമിതി പവനശുക്രത്വമ്| ശുക്രം ഹീന്ദ്രിയമുച്യതേ, പവനസ്യ ചേദമേവേഹ ശുക്രത്വം- യദ് വ്യവായകാലേ ശുക്രസദൃശരൂപതയാ പ്രവര്തനം; അസ്യ ഹി വായുരേവ പരം വ്യവായകാലേ യാതി| ശുക്രാശയദ്വാരേത്യാദി സംസ്കാരവാഹവിവരണമ്| ദ്വാരവിഘട്ടനേനേതി ദ്വാരദൂഷണേന| സംസ്കാരേണ ബസ്തിവാജീകരണാദിനാ പരം യസ്യ ശുക്രമദുഷ്ടദ്വാരം സത് പ്രവര്തതേ സ സംസ്കാരവാഹഃ| അത്ര ച സംസ്കാരവാഹേന സുശ്രുതോക്താ ആസേക്യസൌഗന്ധികകുമ്ഭീകാ അന്തര്ഭാവനീയാഃ, യത ഏതേऽപി സംസ്കാരവിശേഷേണൈവ ശുക്രം ത്യജന്തി; യദുക്തം തത്ര- “പിത്രോരത്യല്പവീര്യത്വാദാസേക്യഃ പുരുഷോ ഭവത്| സ ശുക്രം പ്രാശ്യ ലഭതേ ധ്വജോച്ഛ്രായമസംശയമ്|| യഃ പൂതിയോന്യാം ജായേത സ സൌഗന്ധികസഞ്ജ്ഞകഃ| സ യോനിശേഫസോര്ഗന്ധമാഘ്നായ ലഭതേ ബലമ്|| സ്വേ ഗുദേऽബ്രഹ്മചര്യാദ്യഃ സ്ത്രീഷു പുംവത് പ്രവര്തതേ| കുമ്ഭീകഃ സ തു വിജ്ഞേയഃ” (സു. ശാ. ൨) ഇതി| നരനാരീഷണ്ഡാവാഹ- മന്ദേത്യാദി| മന്ദവേഗമല്പം ച ബീജം യയോസ്തൌ തഥാ| അബലാവിതി നിസര്ഗബലരഹിതൌ| അഹര്ഷാവിതി അനുത്സാഹൌ| ക്ലീബാവിതി ദുഷ്ടബീജൌ| അത്ര യഥോക്തഗുണാ സ്ത്രീ സ്ത്രീഷണ്ഡസ്യ, യഥോക്തഗുണഃ പുരുഷസ്തു പുരുഷ ഷണ്ഡസ്യ ഹേതുരിതി വിജ്ഞേയമ്| ഏതൌ ത്വബീജാവേവ ജ്ഞേയൌ; യദുക്തം സുശ്രുതേ- “അശുക്രസ്ത്വേവ ഷണ്ഡകഃ” (സു. ശാ. ൨) ഇതി| മാതുര്വ്യവായപ്രതിഘേനേതി വ്യവായകാലേ മാതുര്വ്യവായാനിച്ഛാ വിഷമാങ്ഗന്യാസോ വാ വ്യവായപ്രതിഘഃ, തേന യസ്യ ശുക്രം ഗര്ഭാശയം നിയമാന്നോപൈതി സ വക്രീത്യുച്യതേ | ബീജദൌര്ബല്യതയാ ച പിതുര്വക്രീസ്യാദിതി യോജനാ| അത്ര ദുര്ബലസ്യ കര്മ ദൌര്ബല്യം തസ്യ ഭാവോ ദൌര്ബല്യതാ, തേന പിതുര്ബീജസ്യ ദുര്ബലക്രിയതയേത്യര്ഥഃ| പരവ്യവായം ദൃഷ്ട്വാ പ്രാപ്തധ്വജോച്ഛ്രായോ വ്യവായശക്തോ ഭവതി, സ ഈര്ഷ്യാരതിഃ| യദുക്തം സുശ്രുതേ- “ദൃഷ്ട്വാ വ്യവായമന്യേഷാം വ്യവായേ യഃ പ്രവര്തതേ| ഈര്ഷ്യകഃ സ തു വിജ്ഞേയഃ” (സു. ശാ. ൨) ഇതി| കര്മാത്മകാനാമിതിപദേന ഏതേ ക്ലൈബ്യഭേദാഃ പ്രാക്തനകര്മബലാദേവ പ്രായോ ഭവന്തീതി ദര്ശയതി||൧൮-൨൧||
Adhikarana 10 (22) · Śloka 22
ഗര്ഭസ്യ സദ്യോऽനുഗതസ്യ കുക്ഷൌ സ്ത്രീപുന്നപുംസാമുദരസ്ഥിതാനാമ്| കിം ലക്ഷണം? കാരണമിഷ്യതേ കിം സരൂപതാം യേന ച യാത്യപത്യമ്||൨൨||
गर्भस्य सद्योऽनुगतस्य कुक्षौ स्त्रीपुन्नपुंसामुदरस्थितानाम्| किं लक्षणं? कारणमिष्यते किं सरूपतां येन च यात्यपत्यम्||२२||
🔊 Audio coming soon
ഗര്ഭസ്യേത്യാദിപഞ്ച പ്രശ്നാഃ| സദ്യോऽനുഗതസ്യേതി സദ്യോഗൃഹീതസ്യ| കാരണമിത്യാദി| കാരണം കിം തത്, യേന കാരണേന സരൂപതാം സാദൃശ്യമപത്യം ഗര്ഭോ യാതീത്യര്ഥഃ| അയം ച പഞ്ചമഃ പ്രശ്നഃ||൨൨||
Adhikarana 11 (23-27) · Śloka 27
നിഷ്ഠീവികാ ഗൌരവമങ്ഗസാദസ്തന്ദ്രാപ്രഹര്ഷൌ ഹൃദയേ വ്യഥാ ച| തൃപ്തിശ്ച ബീജഗ്രഹണം ച യോന്യാം ഗര്ഭസ്യ സദ്യോऽനുഗതസ്യ ലിങ്ഗമ്||൨൩|| സവ്യാങ്ഗചേഷ്ടാ പുരുഷാര്ഥിനീ സ്ത്രീ സ്ത്രീസ്വപ്നപാനാശനശീലചേഷ്ടാ| സവ്യാത്തഗര്ഭാ ന ച വൃത്തഗര്ഭാ സവ്യപ്രദുഗ്ധാ സ്ത്രിയമേവ സൂതേ||൨൪|| പുത്രം ത്വതോ ലിങ്ഗവിപര്യയേണ വ്യാമിശ്രലിങ്ഗാ പ്രകൃതിം തൃതീയാമ്| ഗര്ഭോപപത്തൌ തു മനഃ സ്ത്രിയാ യം ജന്തും വ്രജേത്തത്സദൃശം പ്രസൂതേ||൨൫|| ഗര്ഭസ്യ ചത്വാരി ചതുര്വിധാനി ഭൂതാനി മാതാപിതൃസമ്ഭവാനി| ആഹാരജാന്യാത്മകൃതാനി ചൈവ സര്വസ്യ സര്വാണി ഭവന്തി ദേഹേ||൨൬|| തേഷാം വിശേഷാദ്ബലവന്തി യാനി ഭവന്തി മാതാപിതൃകര്മജാനി| താനി വ്യവസ്യേത് സദൃശത്വഹേതും സത്ത്വം യഥാനൂകമപി വ്യവസ്യേത്||൨൭||
निष्ठीविका गौरवमङ्गसादस्तन्द्राप्रहर्षौ हृदये व्यथा च| तृप्तिश्च बीजग्रहणं च योन्यां गर्भस्य सद्योऽनुगतस्य लिङ्गम्||२३|| सव्याङ्गचेष्टा पुरुषार्थिनी स्त्री स्त्रीस्वप्नपानाशनशीलचेष्टा| सव्यात्तगर्भा न च वृत्तगर्भा सव्यप्रदुग्धा स्त्रियमेव सूते||२४|| पुत्रं त्वतो लिङ्गविपर्ययेण व्यामिश्रलिङ्गा प्रकृतिं तृतीयाम्| गर्भोपपत्तौ तु मनः स्त्रिया यं जन्तुं व्रजेत्तत्सदृशं प्रसूते||२५|| गर्भस्य चत्वारि चतुर्विधानि भूतानि मातापितृसम्भवानि| आहारजान्यात्मकृतानि चैव सर्वस्य सर्वाणि भवन्ति देहे||२६|| तेषां विशेषाद्बलवन्ति यानि भवन्ति मातापितृकर्मजानि| तानि व्यवस्येत् सदृशत्वहेतुं सत्त्वं यथानूकमपि व्यवस्येत्||२७||
🔊 Audio coming soon
ബീജഗ്രഹണം ശുക്രസ്യ യോനൌ നിഷിക്തസ്യാനിഃസരണമ്| സവ്യാങ്ഗ്പ്രധാനതയാ ചേഷ്ടതേ യാ സാ സവ്യാങ്ഗചേഷ്ടാ| സ്ത്രിയാ ഇവ സ്വപ്നാദയോ യസ്യാഃ സാ സ്ത്രീസ്വപ്നപാനാശനശീലചേഷ്ടാ| സവ്യേന പാര്ശ്വേന ആത്തോ ഗൃഹീതോ ഗര്ഭോ യയാ സാ സവ്യാത്തഗര്ഭ; കിംവാ ‘സവ്യാങ്ഗഗര്ഭാ’ ഇതി പാഠഃ| ന ച വൃത്തഗര്ഭേതി ദീര്ഘഗര്ഭേത്യര്ഥഃ| സവ്യേ സ്തനേ പ്രകൃഷ്ടം ദുഗ്ധം യസ്യാഃ സാ സവ്യപ്രദുഗ്ധാ| വ്യാമിശ്രലിങ്ഗാ തു സവ്യദക്ഷിണാങ്ഗചേഷ്ടാദിനാ ജ്ഞേയാ| പ്രകൃതിം തൃതീയാമിതി നപുംസകമ്| ഗര്ഭോപപത്താവിത്യാദിനാസാരൂപ്യകാരണമാഹ| ഗര്ഭോപപത്തൌ ബീജഗ്രഹണകാലേ മനോ യം ജന്തും വ്രജേദ് യം പ്രാണിനം മനസാ ധ്യായതി| ഏതച്ച ബീജഗ്രഹണകാലീനം മനസാऽനുധ്യാനം പ്രഭാവാദേവ ചിന്ത്യമാനസദൃശമപത്യം കരോതീതി ജ്ഞേയം; കിംവാ തത്കാലീനചിന്തയൈവ ബീജം ചിന്ത്യമാനജന്തുസദൃശാരമ്ഭശക്തികം ക്രിയതേ, ദൃഷ്ടശ്ച മാനസാനാമപി ഭാവാനാം ഭൂതവിശേഷകരണേ ശക്തിവിശേഷഃ; യഥാ- സങ്കല്പഃ ശുക്രോദീരണം കരോതി, തഥാ ദോഹദാപ്രാപ്തൌ തച്ചിന്തയാ ഗര്ഭവികൃതിഃ, ഈര്ഷ്യാഭയാദീനാം ചൌജഃശുക്രക്ഷയകര്തൃത്വമിത്യാദി| ഏതദേവ ച സാദൃശ്യകാരണം പശ്യതാ പുനര്വക്തവ്യം യഥാ- “യാ യാ യഥാവിധം പുത്രമാശാസീത” ഇത്യുപാദായ “സാ സാ താംസ്താഞ്ജനപദാന് മനസാऽനുക്രമേത്” (ശാ. അ. ൮) ഇതി| ജന്ത്വനുധ്യാനം സാദൃശ്യകാരണമഭിധായ സാദൃശ്യകാരണാന്തരമാഹ- ഗര്ഭസ്യേത്യാദി| ചത്വാരീതി നിര്വിശേഷമാകാശം വര്ജയിത്വാ| ഭൂതാനി ചതുര്വിധാനീതി വിവൃണോതി- മാതേത്യാദി| മാതൃസമ്ഭവാനി രക്തഗതാനി, പിതൃസമ്ഭവാനി ശുക്രഗതാനി, ആഹാരജാനി തു ശുക്രശോണിതസംയോഗോത്തരകാലം മാതുരാഹാസമ്ഭൂതരസജാനി, ആത്മജാനി ത്വാത്മപ്രതിബദ്ധകര്മവശഭൂതാനി ജ്ഞേയാനി| തത്ര ശുഭകര്മണാ സദൃശരൂപജനകാനി, അശുഭകര്മണാ തു വിസദൃശരൂപജനകാനീതി ജ്ഞേയമ്| യാനി ത്വാത്മനി സൂക്ഷ്മാണി ഭൂതാനി ആതിവാഹികശരീരരൂപാണി, താനി സര്വസാധാരണ്ത്വേനാവിശേഷസാദൃശ്യകാരണാനീതി നേഹ ബോദ്ധവ്യാനി| തത്രൈവം ചതുര്വിധാനാം സാദൃശ്യേ കിം ഭവതി കാരണം, കിമ്ഭൂതം ചേത്യാഹ- തേഷാമിത്യാദി| വിശേഷാദിതിപദേന സര്വാണ്യേവ സാദൃശ്യകാരണാനി ഭവന്തി, കിന്തു യാനി ബലവന്തി താനി വിശേഷാദ്ഭൂയിഷ്ടം സാദൃശ്യം ജനയന്തീതി ദര്ശയതി| അത്ര ചാഹാരജഭൂതാനാം പ്രാക്തനകര്മാപേക്ഷയൈവ സാദൃശ്യകാരണത്വം ഭവതീതി കൃത്വാ നാഹാരജാനാം ഗ്രഹണം കൃതം, തേന കര്മജേഷ്വേവാഹാരജാനാമവരോധോ ജ്ഞേയഃ; പൂര്വം തു ‘ആഹാരജാനി’ ഇതി പദേന തേഷാം വിദ്യമാനതാമാത്രമുക്തം ജ്ഞേയമ്| കിംവാ, മാതൃജാദീനി ഹി മാത്രാദിഭിഃ സദൃശം കുര്വന്തി, നത്വാഹാരജാതാന്യാഹാരസദൃശം കുര്വന്തി, തേന തേഷാമിഹാനുപാദാനമ്| തഥാ ഹ്യുത്തരാധ്യായേ “യാനി ഖല്വസ്യ രസജാനി” (ശാ.അ.൩) ഇത്യാദിനാ പ്രാണാനുബന്ധാദീനി വക്തവ്യാനി, ന ച താനി സാദൃശ്യരൂപതയേഹ ഭവിതുമര്ഹന്തി| ദേഹസാദൃശ്യഹേതുമഭിധായ മനഃസാദൃശ്യഹേതുമാഹ- സത്ത്വമിത്യാദി| അനൂകം പ്രാക്തനാऽവ്യവഹിതാ ദേഹജാതിഃ; തേന യഥാനൂകമിതി യോ ദേവശരീരാദവ്യവധാനേനാഗത്യ ഭവതി സ ദേവസത്ത്വോ ഭവതി, യഃ പശുശരീരാദേതി സ പശുസത്ത്വോ ഭവതീത്യാദി| അപിശബ്ദാത് കര്മസമ്ബന്ധം ജാതിസമ്ബന്ധം ച ദര്ശയതി; തേന കര്മവശാദപി സത്ത്വം രാജസം, താമസം, സാത്ത്വികം വാ ഭവതി; തഥാ മാനുഷാദിജാത്യനുരൂപം ച ഭവതി||൨൩-൨൭||
Adhikarana 12 (28) · Śloka 28
കസ്മാത് പ്രജാം സ്ത്രീ വികൃതാം പ്രസൂതേ ഹീനാധികാങ്ഗീം വികലേന്ദ്രിയാം വാ| ദേഹാത് കഥം ദേഹമുപൈതി ചാന്യമാത്മാ സദാ കൈരനുബധ്യതേ ച||൨൮||
कस्मात् प्रजां स्त्री विकृतां प्रसूते हीनाधिकाङ्गीं विकलेन्द्रियां वा| देहात् कथं देहमुपैति चान्यमात्मा सदा कैरनुबध्यते च||२८||
🔊 Audio coming soon
കസ്മാദിത്യാദിനാ വികലേന്ദ്രിയാം വേത്യന്തേനൈകഃ പ്രശ്നഃ; തത്ര വികൃതാമിത്യസ്യ വിവരണം- ഹീനേത്യാദി| ദേഹാദിത്യാദിര്ദ്വിതീയഃ| സദാ കൈരനുബധ്യതേ ഇതി തൃതീയഃ| യേ തു വികൃതാമിതിപദേന കുരൂപാം, ഹീനാധികാങ്ഗീമിതിപദേന ച ഹീനാങ്ഗാദിരൂപാമേവ കുരൂപാതിരിക്താം വദന്തി, തേഷാം മതേ പ്രശ്നഭേദഃ സ്യാത്, തഥാऽധ്യായാന്തേ ച വക്ഷ്യമാണാ പ്രശ്നസങ്ഖ്യാऽതിരിക്താ ഭവതി||൨൮||
Adhikarana 13 (29-30) · Śloka 30
ബീജാത്മകര്മാശയകാലദോഷൈര്മാതുസ്തഥാऽऽഹാരവിഹാരദോഷൈഃ| കുര്വന്തി ദോഷാ വിവിധാനി ദുഷ്ടാഃ സംസ്ഥാനവര്ണേന്ദ്രിയവൈകൃതാനി||൨൯|| വര്ഷാസു കാഷ്ടാശ്മഘനാമ്ബുവേഗാസ്തരോഃ സരിത്സ്രോതസി സംസ്ഥിതസ്യ| യഥൈവ കുര്യുര്വികൃതിം തഥൈവ ഗര്ഭസ്യ കുക്ഷൌ നിയതസ്യ ദോഷാഃ||൩൦||
बीजात्मकर्माशयकालदोषैर्मातुस्तथाऽऽहारविहारदोषैः| कुर्वन्ति दोषा विविधानि दुष्टाः संस्थानवर्णेन्द्रियवैकृतानि||२९|| वर्षासु काष्टाश्मघनाम्बुवेगास्तरोः सरित्स्रोतसि संस्थितस्य| यथैव कुर्युर्विकृतिं तथैव गर्भस्य कुक्षौ नियतस्य दोषाः||३०||
🔊 Audio coming soon
ആത്മീയം കര്മ ആത്മകര്മ, ആശയോ ഗര്ഭാശയഃ, ദോഷോ വൈഗുണ്യമ്| അശ്മഘനാനി പാഷാണഖണ്ഡാഃ; വേഗാഃ കാഷ്ഠാദീനാം ത്രയാണാമ്||൨൯-൩൦||
Adhikarana 14 (31-36) · Śloka 36
ഭൂതൈശ്ചതുര്ഭിഃ സഹിതഃ സുസൂക്ഷ്മൈര്മനോജവോ ദേഹമുപൈതി ദേഹാത്| കര്മാത്മകത്വാന്ന തു തസ്യ ദൃശ്യം ദിവ്യം വിനാ ദര്ശനമസ്തി രൂപമ്||൩൧|| സ സര്വഗഃ സര്വശരീരഭൃച്ച സ വിശ്വകര്മാ സ ച വിശ്വരൂപഃ| സ ചേതനാധാതുരതീന്ദ്രിയശ്ച സ നിത്യയുക് സാനുശയഃ സ ഏവ ||൩൨|| രസാത്മമാതാപിതൃസമ്ഭവാനി ഭൂതാനി വിദ്യാദ്ദശ ഷട് ച ദേഹേ| ചത്വാരി തത്രാത്മനി സംശ്രിതാനി സ്ഥിതസ്തഥാऽऽത്മാ ച ചതുര്ഷു തേഷു||൩൩|| ഭൂതാനി മാതാപിതൃസമ്ഭവാനി രജശ്ച ശുക്രം ച വദന്തി ഗര്ഭേ| ആപ്യായ്യതേ ശുക്രമസൃക് ച ഭൂതൈര്യൈസ്താനി ഭൂതാനി രസോദ്ഭവാനി||൩൪|| ഭൂതാനി ചത്വാരി തു കര്മജാനി യാന്യാത്മലീനാനി വിശന്തി ഗര്ഭമ്| സ ബീജധര്മാ ഹ്യപരാപരാണി ദേഹാന്തരാണ്യാത്മനി യാതി യാതി||൩൫|| രൂപാദ്ധി രൂപപ്രഭവഃ പ്രസിദ്ധഃ കര്മാത്മകാനാം മനസോ മനസ്തഃ| ഭവന്തി യേ ത്വാകൃതിബുദ്ധിഭേദാരജസ്തമസ്തത്ര ച കര്മ ഹേതുഃ||൩൬||
भूतैश्चतुर्भिः सहितः सुसूक्ष्मैर्मनोजवो देहमुपैति देहात्| कर्मात्मकत्वान्न तु तस्य दृश्यं दिव्यं विना दर्शनमस्ति रूपम्||३१|| स सर्वगः सर्वशरीरभृच्च स विश्वकर्मा स च विश्वरूपः| स चेतनाधातुरतीन्द्रियश्च स नित्ययुक् सानुशयः स एव ||३२|| रसात्ममातापितृसम्भवानि भूतानि विद्याद्दश षट् च देहे| चत्वारि तत्रात्मनि संश्रितानि स्थितस्तथाऽऽत्मा च चतुर्षु तेषु||३३|| भूतानि मातापितृसम्भवानि रजश्च शुक्रं च वदन्ति गर्भे| आप्याय्यते शुक्रमसृक् च भूतैर्यैस्तानि भूतानि रसोद्भवानि||३४|| भूतानि चत्वारि तु कर्मजानि यान्यात्मलीनानि विशन्ति गर्भम्| स बीजधर्मा ह्यपरापराणि देहान्तराण्यात्मनि याति याति||३५|| रूपाद्धि रूपप्रभवः प्रसिद्धः कर्मात्मकानां मनसो मनस्तः| भवन्ति ये त्वाकृतिबुद्धिभेदारजस्तमस्तत्र च कर्म हेतुः||३६||
🔊 Audio coming soon
ദ്വിതീയപ്രശ്നസ്യോത്തരം- ഭൂതൈരിത്യാദി| സുസൂക്ഷ്മൈരിത്യനേന ചാതീന്ദ്രിയത്വം ദര്ശയതി| ആകാശമിഹാക്രിയത്വേന ദേഹാന്തരഗമനകര്മണി നോക്തമ്| മനസാ ജവതേ ഗച്ഛതീതി മനോജവഃ| ഏതേന ചാത്മനോ വ്യാപകസ്യ യദ്യപി ദേഹാന്തരഗതിര്നാസ്തി, തഥാऽപ്യസ്യ മനോഗതിരേവ ഭൂതസഹിതാ ഗതിശബ്ദേനോച്യത ഇതി ദര്ശിതം ഭവതി| ദേഹാദിതി മ്രിയമാണദേഹാത്| ദേഹമിതി ഉത്പദ്യമാനദേഹമ്| കര്മാത്മകത്വാദിതി കര്മാധീനത്വാത്| തേന, കര്മ ധര്മാധര്മരൂപം യത്രൈനം ഭോഗാര്ഥം നയതി, തദേവ ദേഹമയം യാതീത്യുക്തം ഭവതി| അഥ ഗച്ഛന് കിമിത്യയം നോപലഭ്യതേ മ്രിയമാണപുരുഷാദിത്യാഹ- ന ത്വിത്യാദി| തസ്യാത്മന ആതിവാഹികശരീരയുക്തസ്യ ദൃശ്യം രൂപം നാസ്തി, അതിസൂക്ഷ്മരൂപത്വാദിതി ഭാവഃ| അഥ കിം സര്വ ഏവൈനം ഗച്ഛന്തം ന പശ്യന്തീത്യാഹ- ദിവ്യം വിനാ ദര്ശനമിതി|- ദിവ്യം ദര്ശനം യോഗിചക്ഷുഃ , തേന യോഗിന ഏവ പശ്യന്ത്യേനമിതി ദര്ശയതി| അസ്യൈവാതിവാഹികശരീരയുക്തസ്യാത്മനോ ധര്മാന്തരാണ്യാഹ- സ സര്വഗ ഇത്യാദി| സര്വശരീരഭൃദിതി സര്വശരീരാണി ഭര്തും യോഗ്യഃ| വിശ്വകര്മകരണക്ഷമോ വിശ്വകര്മാ| വിശ്വരൂപതാം ച നരപശ്വാദിശരീരരൂപതയാ കര്മവശാദ്ഭജത ഇതി വിശ്വരൂപഃ| നിത്യം ബുദ്ധ്യാദിഭിര്യുജ്യത ഇതി നിത്യയുക്| സഹാനുശയേന രാഗാദിനാ വര്തത ഇതി സാനുശയഃ| ആതിവാഹികശരീരരൂപഭൂതചതുഷ്ടയവ്യാകരണാര്ഥം ശരീരേ യാനി സമ്ഭവന്തി ഭൂതാനി താന്യേവാഹ- രസേത്യാദി| ഏതാനി ഭൂതാനി സാരൂപ്യഹേതുപ്രസ്താവോക്താന്യപി പ്രകരണവശാത്തഥാ വക്തവ്യരജഃശുക്രാദ്യനുക്തരൂപപ്രതിപാദനാര്ഥം ച പുനരുച്യന്തേ| ആത്മനി സംശ്രിതാനീതി ആത്മകര്മണാऽऽത്മന്യാതിവാഹികദേഹരൂപതയാ നിബദ്ധാനി| സ്ഥിതസ്തഥാऽऽത്മേതി ആത്മാ തേഷു ഭൂതേഷു ദേഹാന്തരാദിക്രിയാര്ഥം സ്ഥിതഃ| യാ ച ഗതിര്ദേഹാന്തരാദിനാऽऽത്മനഃ, സാ തദ്ഭൂതവ്യവസ്ഥിതസ്യൈവോച്യതേ ന വ്യാപകസ്യ, തസ്യ (സര്വത്ര ) സര്വഗതത്വാദിത്യര്ഥഃ| മാതാപിതൃസമ്ഭവാനി രജശ്ച ശുക്രമിതി യഥാസങ്ഖ്യം മാതാപിതൃസമ്ഭവാനി| ആത്മലീനാനീതി നിത്യമാത്മസമ്ബദ്ധാനി| ആത്മലീനഭൂതാനാം ധര്മാന്തരമാഹ- സ ബീജധര്മേത്യാദി| സ ആത്മലീനഭൂതസന്താനോ ബീജധര്മാ ബീജസ്വരൂപഃ, ബീജം ഹി സ്വസദൃശമങ്കുരം കരോതി; തേന, അയമപ്യാത്മലീനോ ഭൂതസന്താനഃ സദൃശം ദേഹരൂപം ഭൂതാന്തരസങ്ഗം കുര്വന് ബീജധര്മാ ഭവതി| ‘സാ ബീജധര്മിണി’ ഇതി വാ പാഠഃ, തദാ സാ ‘ഭൂതസന്തതിഃ’ ഇത്യധ്യാഹാര്യമ്| ആത്മനീതി മനോയുക്താത്മനി| യാതി ഗച്ഛതി സതി ദേഹാന്തരാണി യാതീതി യോജനാ| ആത്മനശ്ച ഗമനം മനോഗമനമേവ| ‘പരാപരാണി’ ഇതി വാ പാഠഃ; തദാ പരാണി ശ്രേഷ്ഠാനി ദേവാദിശരീരാണി, അപരാണി അശ്രേഷ്ഠാനി ക്രിമ്യാദിശരീരാണീതി യോജനീയമ്| നന്വപരിദൃശ്യമാനാ ഭൂതചതുഷ്ടയീ മനഃപ്രവൃത്തിയുക്താ ബീജധര്മിണീ കിമര്ഥം സ്വീകര്തവ്യാ, യതഃ പരിദൃശ്യമാനമേവേദം ഷാഡ്ഭൌതികം ശരീരം ശുക്രശോണിതകാരണകമസ്ത്വിത്യാഹ- രൂപാദ്ധീത്യാദി| രൂപ്യത ഇതി രൂപം ഭൌതികം ശരീരമ്| തേന, അഭൌതികാച്ഛരീരാദ്ഭൌതികം ശരീരം ഭവതീത്യാഗമപ്രസിദ്ധമ്| തേനാഗമാദേവ സാങ്ഖ്യദര്ശനരൂപാദാതിവാഹികശരീരാദ് വ്യക്തം ശരീരമുത്പദ്യത ഇതി വാക്യാര്ഥഃ| യദ്യപി ശുക്രരജസീ കാരണേ, തഥാऽപി യദൈവാതിവാഹികം സൂക്ഷ്മഭൂതരൂപശരീരം പ്രാപ്നുതഃ, തദൈവ തേ ശരീരം ജനയതഃ, നാന്യദാ, യദി ശുക്രശോണിതമാതിവാഹികശരീരനിരപേക്ഷം ഗര്ഭം ജനയേത്, തദാ അസത്യപി ജീവാധിഷ്ഠാനേ ജനയേത്, ന തു ജനയതി, തസ്മാദാത്മസ്ഥസൂക്ഷ്മഭൂതാദേവ ബീജരൂപാച്ഛുക്രശോണിതയുക്താദ്ഗര്ഭജന്മേതി| ഏതച്ചാത്മസ്ഥഭൂതം മാതാപിതൃജഭൂതേന സമം ശരീരകാരണം കര്മവശാദേവ ഭവതീത്യാഹ- കര്മേത്യാദി| കര്മാത്മകാനാമിതി കര്മകാരണകാനാം; കിംവാ യസ്മാദ് രൂപവത്തന്തുഭ്യോ രൂപവാന് പട ഉത്പദ്യത ഇതി പ്രസിദ്ധം, തേനാതിവാഹികശരീരേണ കര്തവ്യശരീരസദൃശേന ഭവിതവ്യം, കാരണസദൃശം ഹി കാര്യം ഭവതി; തതശ്ചാത്മധര്മിത്വം സൂക്ഷ്മാണാമാത്മസ്ഥിതഭൂതാനാം സിദ്ധമിതി ഭാവഃ| അഥ മനഃ സാത്ത്വികരാജസതാമസഭേദാദ്ഭിന്നം കുതസ്തത്ര തത്ര പുരുഷേ ഭവതീത്യാഹ- മനസോ മനസ്ത ഇതി| പൂര്വജന്മന്യവ്യവഹിതേ യാദൃങ്മനഃ, ഇഹ ജന്മന്യപി താദൃഗേവ മനോ ഭവതി| ഉക്തം ചാന്യത്ര “ജന്മ ജന്മ യദഭ്യസ്തം ദാനമധ്യയനം തപഃ| തേനൈവാഭ്യാസയോഗേന തദേവാഭ്യസ്യതേ പുനഃ” ഇതി| അത്രാപി ച മന-ഉത്പത്തൌ കര്മാത്മകാനാമിതി യോജ്യമ് | തേന കര്മവശാദേവ മനോഭേദോ ഭവതി| നന്വേവം സതി ആത്മസ്ഥസൂക്ഷ്മഭൂതാനാമേകരൂപത്വേനൈകരൂപേണൈവ ശരീരേണ സര്വപ്രാണിനാം ഭവിതവ്യമിത്യാഹ- ഭവന്തീത്യാദി| ആകൃതിഃ സംസ്ഥാനമ്| രജസ്തമസീ അനേകതരതമാദിഭേദഭിന്നേ തഥാ കര്മ ചാനേകധാ ഭിന്നം സത്യപ്യഭിന്നേ സൂക്ഷ്മഭൂതരൂപേ കാരണേ ഭേദകാരണം ഭവതീത്യര്ഥഃ||൩൧-൩൬||
Adhikarana 15 (37-38) · Śloka 38
അതീന്ദ്രിയൈസ്തൈരതിസൂക്ഷ്മരൂപൈരാത്മാ കദാചിന്ന വിയുക്തരൂപഃ| ന കര്മണാ നൈവ മനോമതിഭ്യാം ന ചാപ്യഹങ്കാരവികാരദോഷൈഃ||൩൭|| രജസ്തമോഭ്യാം ഹി മനോऽനുബദ്ധം ജ്ഞാനം വിനാ തത്ര ഹി സര്വദോഷാഃ| ഗതിപ്രവൃത്ത്യോസ്തു നിമിത്തമുക്തം മനഃ സദോഷം ബലവച്ച കര്മ||൩൮||
अतीन्द्रियैस्तैरतिसूक्ष्मरूपैरात्मा कदाचिन्न वियुक्तरूपः| न कर्मणा नैव मनोमतिभ्यां न चाप्यहङ्कारविकारदोषैः||३७|| रजस्तमोभ्यां हि मनोऽनुबद्धं ज्ञानं विना तत्र हि सर्वदोषाः| गतिप्रवृत्त्योस्तु निमित्तमुक्तं मनः सदोषं बलवच्च कर्म||३८||
🔊 Audio coming soon
‘ആത്മാ സദാ കൈരനുബധ്യതേ’ ഇത്യസ്യോത്തരമ്- അതീന്ദ്രിയൈരിത്യാദി| തൈരിതി ബീജധര്മിത്വേനോക്തൈഃ| അഹങ്കാരവികാരാ ഏവ ദോഷാഃ, കിംവാ രജസ്തമസീ ദോഷൌ| അയം ച സൂക്ഷ്മഭൂതാദ്യനുബന്ധോ മനസ ഏവേത്യാഹ- രജ ഇത്യാദി| രജസ്തമോഭ്യാം ഹേതുഭൂതാഭ്യാം മനഃ സര്വൈര്ഭൂതാദിഭിരനുബദ്ധം ഭവതി| അത്രൈവ ഹേതുമാഹ- ജ്ഞാനാദിത്യാദി| ജ്ഞാനാദിതി തത്ത്വജ്ഞാനാത്; തത്ത്വജ്ഞാനം വിനാ മനഃ സര്വൈര്ദോഷൈര്യുക്തം ഭവതി, തത്ത്വജ്ഞാനാത്തു നിര്ദോഷം ഭവതീത്യര്ഥഃ| സദോഷത്വേ മനസഃ കിം ഭവതീത്യാഹ- ഗതീത്യാദി| ഗതിഃ ദേഹാന്തരഗമനം, പ്രവൃത്തിഃ ധര്മാധര്മക്രിയാസു പ്രവൃത്തിഃ; സദോഷത്വേന മനഃ സംസാരഹേതുര്ഭവതീതി വാക്യാര്ഥഃ| ഗതിപ്രവൃത്ത്യോര്ഹേത്വന്തരമാഹ- ബലവച്ച കര്മേത്യാദി| ബലവദിതി നിയതവിപാകം; ‘ഫലവത്’ ഇതി വാ പാഠഃ, തഥാऽപി സ ഏവാര്ഥഃ| നിയതം കര്മഫലം കര്മബലാദേവ ഭവതി| അത്ര ച പ്രശ്നോത്തരേഷു യദധികമുച്യതേ ‘ഗതിപ്രവൃത്ത്യോഃ’ ഇത്യാദിനാ, തത് പ്രകരണവശാദേവ ജ്ഞേയമ്||൩൭-൩൮||
Adhikarana 16 (39) · Śloka 39
രോഗാഃ കുതഃ സംശമനം കിമേഷാം ഹര്ഷസ്യ ശോകസ്യ ച കിം നിമിത്തമ്| ശരീരസത്ത്വപ്രഭവാ വികാരാഃ കഥം ന ശാന്താഃ പുനരാപതേയുഃ||൩൯||
रोगाः कुतः संशमनं किमेषां हर्षस्य शोकस्य च किं निमित्तम्| शरीरसत्त्वप्रभवा विकाराः कथं न शान्ताः पुनरापतेयुः||३९||
🔊 Audio coming soon
‘രോഗാഃ കുതഃ’ ഇത്യേകഃ പ്രശ്നഃ| ‘സംശമനം കിമ്’ ഇതി ദ്വിതീയഃ| ‘ഹര്ഷസ്യ കിം നിമിത്തമ്’ ഇതി തൃതീയഃ| ‘ശോകസ്യ കിം നിമിത്തമ്’ ഇതി ചതുര്ഥഃ| ‘ശരീരസത്ത്വപ്രഭവാ വികാരാഃ കഥം ന ശാന്താഃ പുനരാപതേയുഃ’ ഇതി പഞ്ചമഃ| ഏവം സങ്ഗ്രഹവക്ഷ്യമാണം ഷട്ത്രിംശകം പ്രശ്നാനാം പൂര്യതേ||൩൯||
Adhikarana 17 (40) · Śloka 40
പ്രജ്ഞാപരാധോ വിഷമാസ്തഥാऽര്ഥാ ഹേതുസ്തൃതീയഃ പരിണാമകാലഃ| സര്വാമയാനാം ത്രിവിധാ ച ശാന്തിര്ജ്ഞാനാര്ഥകാലാഃ സമയോഗയുക്താഃ||൪൦||
प्रज्ञापराधो विषमास्तथाऽर्था हेतुस्तृतीयः परिणामकालः| सर्वामयानां त्रिविधा च शान्तिर्ज्ञानार्थकालाः समयोगयुक्ताः||४०||
🔊 Audio coming soon
പ്രജ്ഞാപരാധാദയഃ പ്രകരണവശാത് പുനരുച്യന്തേ| പരിണാമകാല ഇതി കാലപരിണാമ ഇത്യര്ഥം||൪൦||
Adhikarana 18 (41) · Śloka 41
ധര്മ്യാഃ ക്രിയാ ഹര്ഷനിമിത്തമുക്താസ്തതോऽന്യഥാ ശോകവശം നയന്തി| ശരീരസത്ത്വപ്രഭവാസ്തു രോഗാസ്തയോരവൃത്ത്യാ ന ഭവന്തി ഭൂയഃ||൪൧||
धर्म्याः क्रिया हर्षनिमित्तमुक्तास्ततोऽन्यथा शोकवशं नयन्ति| शरीरसत्त्वप्रभवास्तु रोगास्तयोरवृत्त्या न भवन्ति भूयः||४१||
🔊 Audio coming soon
ധര്മ്യാ ധര്മസാധനാഃ, താശ്ച ഹര്ഷകാരണധര്മകര്തൃത്വേന ഹര്ഷകാരണം ഭവന്തി| തതോऽന്യഥേതി അധര്മ്യാഃ ക്രിയാഃ| തയോരവൃത്ത്യേതി ശരീരമനസോഃ സന്താനോച്ഛേദാത്| മോക്ഷേ ഹി ശരീരമനസീ നിവര്തേതേ, തതഃ സര്വഥാ രോഗസന്താനനിവൃത്തിര്ഭവതി||൪൧||
Adhikarana 19 (42) · Śloka 42
രൂപസ്യ സത്ത്വസ്യ ച സന്തതിര്യാ നോക്തസ്തദാദിര്നഹി സോऽസ്തി കശ്ചിത്| തയോരവൃത്തിഃ ക്രിയതേ പരാഭ്യാം ധൃതിസ്മൃതിഭ്യാം പരയാ ധിയാ ച||൪൨||
रूपस्य सत्त्वस्य च सन्ततिर्या नोक्तस्तदादिर्नहि सोऽस्ति कश्चित्| तयोरवृत्तिः क्रियते पराभ्यां धृतिस्मृतिभ्यां परया धिया च||४२||
🔊 Audio coming soon
നനു യസ്യ നിവൃത്തിര്ഭവതി തദാദിമദ്ഭവതി, തത് കിം ശരീരമനഃസന്തതിരാദിമതീ, യേന തസ്യാ നിവൃത്തിര്വാസ്തവികരോഗനിവൃത്തികാരണമുച്യത ഇത്യാഹ- രൂപസ്യേത്യാദി| രൂപസ്യ ശരീരസ്യ, രൂപം ഹി ശരീരം രൂപ്യമാണത്വേന രൂപശബ്ദേനോച്യതേ, യഥാ- “രൂപാദ്ധി രൂപപ്രഭവഃ” ഇത്യത്രോക്തമ്| നോക്ത ഇത്യാഗമേഷു| കുതോ നോക്ത ഇത്യാഹ- ന ഹി സോऽസ്തീതി; അഭാവാദേവ നോക്ത ഇത്യര്ഥഃ| അഥ യദ്യനാദിമതീ ശരീരമനഃസന്തതിഃ, തത് കഥം തസ്യാ നിവൃത്തിരിത്യാഹ- തയോരിത്യാദി| തയോരിതി ശരീരസത്ത്വയോഃ സന്തന്യമാനയോഃ| പരാഭ്യാമിതി ശ്രേഷ്ഠാഭ്യാമ്| ധൃത്യാദയസ്തു യഥാ മോക്ഷകാരണം തഥോക്തം കതിധാപുരുഷീയേ| അനാദിരപി ച ശരീരസന്തതിര്യഥാ വിനശ്യതി, തഥാ ച തത്രൈവോക്തമ്||൪൨||
Adhikarana 20 (43) · Śloka 43
സത്യാശ്രയേ വാ ദ്വിവിധേ യഥോക്തേ പൂര്വം ഗദേഭ്യഃ പ്രതികര്മ നിത്യമ്| ജിതേന്ദ്രിയം നാനുപതന്തി രോഗാസ്തത്കാലയുക്തം യദി നാസ്തി ദൈവമ്||൪൩||
सत्याश्रये वा द्विविधे यथोक्ते पूर्वं गदेभ्यः प्रतिकर्म नित्यम्| जितेन्द्रियं नानुपतन्ति रोगास्तत्कालयुक्तं यदि नास्ति दैवम्||४३||
🔊 Audio coming soon
പ്രകാരാന്തരേണ ശാരീരമാനസരോഗാണാം ചികിത്സാം ശാസ്ത്രേ വ്യവഹ്രിയമാണാമാഹ- സതീത്യാദി| ആശ്രയശബ്ദേന ശരീരമനസീ ഗൃഹ്യേതേ| പൂര്വം ഗദേഭ്യ ഇതി അനുത്പന്നേഷ്വേവ രൂപേഷു | പ്രതികര്മ നിത്യമിതി അനാഗതചികിത്സാ നിത്യമ്| ജിതേന്ദ്രിയമിത്യനേന ച രോഗഹേതുപ്രജ്ഞാപരാധാസാത്മ്യേന്ദ്രിയാര്ഥവര്ജനം ദര്ശയതി, പ്രതികര്മനിത്യതയാ ചാശക്യപരിഹാരകാലകൃതദോഷചികിത്സാം ദര്ശയതി| തത്കാലയുക്തമിതി തത്കാലേऽവശ്യം രോഗകര്തൃതയാ പച്യമാനമ്; ഏതേന, ബലവദ്ദൈവമവശ്യം രോഗം ദദാതീതി ദര്ശയതി||൪൩||
Adhikarana 21 (44) · Śloka 44
ദൈവം പുരാ യത് കൃതമുച്യതേ തത് തത് പൌരുഷം യത്ത്വിഹ കര്മ ദൃഷ്ടമ്| പ്രവൃത്തിഹേതുര്വിഷമഃ സ ദൃഷ്ടോ നിവൃത്തിഹേതുര്ഹി സമഃ സ ഏവ||൪൪||
दैवं पुरा यत् कृतमुच्यते तत् तत् पौरुषं यत्त्विह कर्म दृष्टम्| प्रवृत्तिहेतुर्विषमः स दृष्टो निवृत्तिहेतुर्हि समः स एव||४४||
🔊 Audio coming soon
പ്രകരണാദ്ദൈവാഖ്യം കര്മ തദനുഷങ്ഗത് പുരുഷകാരമപ്യാഹ- ദൈവമിത്യാദി| തേന, പ്രകരണാദുച്യമാനതയാ ജനപദോദ്ധ്വംസനീയോക്തകര്മലക്ഷണേന സമം ന പൌനരുക്ത്യമ്| പുരേതി ജന്മാന്തരേ| ഇഹേതി ഇഹ ജന്മനി| പ്രവൃത്തിഹേതുരിതി രോഗപ്രവൃത്തിഹേതുഃ| വിഷമ ഇതി അധര്മരൂപം ദൈവം, രോഗജനകശ്ച പുരുഷകാരഃ| സമസ്തു ദൈവം ധര്മരൂപം, രോഗപരിപന്ഥീ ച പുരുഷകാരഃ| സ ഇതി പുംലിങ്ഗനിര്ദേശസ്തു കര്മണി (പുല്ലിങ്ഗ )ധര്മാധര്മരൂപതയാ തഥാ പുരുഷകാരസ്യ പ്രത്യവമര്ശാജ്ജ്ഞേയഃ| അന്യേ തു പ്രവൃത്തിഹേതുരിത്യനേന സംസാരപ്രവൃത്തിഹേതുരിതി, തഥാ നിവൃത്തിഹേതുരിത്യനേന മോക്ഷഹേതുരിതി ച വര്ണയന്തി||൪൪||
Adhikarana 22 (45) · Śloka 45
ഹൈമന്തികം ദോഷചയം വസന്തേ പ്രവാഹയന് ഗ്രൈഷ്മികമഭ്രകാലേ| ഘനാത്യയേ വാര്ഷികമാശു സമ്യക് പ്രാപ്നോതി രോഗാനൃതുജാന്ന ജാതു ||൪൫||
हैमन्तिकं दोषचयं वसन्ते प्रवाहयन् ग्रैष्मिकमभ्रकाले| घनात्यये वार्षिकमाशु सम्यक् प्राप्नोति रोगानृतुजान्न जातु ||४५||
🔊 Audio coming soon
അഥ കഥം കാലവൃത്തദോഷനിമിത്തരോഗപരിഹാരഃ പ്രതികര്മണാ കര്തവ്യ ഇത്യാഹ- ഹൈമന്തികമിത്യാദി| വസന്ത ഇതി ചൈത്രേ| അഭ്രകാല ഇതി ശ്രാവണേ| ഘനാത്യയ ഇതി മാര്ഗശീര്ഷേ| യദുക്തം- “മാധവപ്രഥമേ മാസി” (സൂ.അ.൭) ഇത്യാദി| പ്രവാഹയന്നിത്യനേന യഥായോഗ്യതയാ വമനാദിനേതി ജ്ഞേയമ്||൪൫||
Adhikarana 23 (46-48) · Śloka 48
നരോ ഹിതാഹാരവിഹാരസേവീ സമീക്ഷ്യകാരീ വിഷയേഷ്വസക്തഃ| ദാതാ സമഃ സത്യപരഃ ക്ഷമാവാനാപ്തോപസേവീ ച ഭവത്യരോഗഃ||൪൬|| മതിര്വചഃ കര്മ സുഖാനുബന്ധം സത്ത്വം വിധേയം വിശദാ ച ബുദ്ധിഃ| ജ്ഞാനം തപസ്തത്പരതാ ച യോഗേ യസ്യാസ്തി തം നാനുപതന്തി രോഗാഃ||൪൭|| തത്ര ശ്ലോകഃ| ഇഹാഗ്നിവേശസ്യ മഹാര്ഥയുക്തം ഷട്ത്രിംശകം പ്രശ്നഗണം മഹര്ഷിഃ| അതുല്യഗോത്രേ ഭഗവാന് യഥാവന്നിര്ണീതവാന് ജ്ഞാനവിവര്ധനാര്ഥമ്||൪൮||
नरो हिताहारविहारसेवी समीक्ष्यकारी विषयेष्वसक्तः| दाता समः सत्यपरः क्षमावानाप्तोपसेवी च भवत्यरोगः||४६|| मतिर्वचः कर्म सुखानुबन्धं सत्त्वं विधेयं विशदा च बुद्धिः| ज्ञानं तपस्तत्परता च योगे यस्यास्ति तं नानुपतन्ति रोगाः||४७|| तत्र श्लोकः| इहाग्निवेशस्य महार्थयुक्तं षट्त्रिंशकं प्रश्नगणं महर्षिः| अतुल्यगोत्रे भगवान् यथावन्निर्णीतवान् ज्ञानविवर्धनार्थम्||४८||
🔊 Audio coming soon
ഹേത്വന്തരം രോഗാഭാവകാരണമാഹ- നര ഇത്യാദി| സമ ഇതി ഭൂതേഷു സമചിത്തഃ| സുഖാനുബന്ധമിതി ലിങ്ഗവിപരിണാമാന്മത്യാ വചസാ ച യോജ്യമ്| തേന കായവാങ്മനഃകര്മാണ്യുത്തരകാലീനസുഖഫലാനി ശുഭാനി ഗൃഹ്യന്തേ| സത്ത്വം വിധേയം സ്വായത്തം മനഃ| വിശദാ ബുദ്ധിരിതി ന കശ്മലാ ബുദ്ധിഃ| ബുദ്ധിശ്ചേഹ ഊഹാപോഹവതീ വിവക്ഷിതാ| മതിസ്തു സ്മൃതിചിന്താദി| ജ്ഞാനം തത്ത്വജ്ഞാനമ്| ശേഷം സുഗമമ്||൪൬-൪൮||
Adhikarana puShpikA · Śloka 2
ഇത്യഗ്നിവേശകൃതേ തന്ത്രേ ചരകപ്രതിസംസ്കൃതേ ശാരീരസ്ഥാനേऽതുല്യഗോത്രീയം ശാരീരം നാമ ദ്വിതീയോऽധ്യായഃ||൨||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते शारीरस्थानेऽतुल्यगोत्रीयं शारीरं नाम द्वितीयोऽध्यायः||२||
🔊 Audio coming soon
ഇതി ശ്രീചക്രപാണിദത്തവിരചിതായാം ചരകതാത്പര്യടീകായാമായുര്വേദദീപികായാം ശാരീരസ്ഥാനേऽതുല്യഗോത്രീയം ശാരീരം നാമ ദ്വിതീയോऽധ്യായഃ||൨||