Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤਃ ਖੁਡ੍ਡਿਕਾਂ ਗਰ੍ਭਾਵਕ੍ਰਾਨ੍ਤਿਂ ਸ਼ਾਰੀਰਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ||੧|| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹ ਭਗਵਾਨਾਤ੍ਰੇਯਃ||੨||
अथातः खुड्डिकां गर्भावक्रान्तिं शारीरं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
ਪੂਰ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ਼ੋਣਿਤੇ ਗਰ੍ਭਕਾਰਣਤ੍ਵੇਨੋਕ੍ਤੇ, ਨਤੁ ਕਤ੍ਸ੍ਨਂ ਗਰ੍ਭਕਾਰਣਮੁਕ੍ਤਮ੍, ਅਤਃ ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਗਰ੍ਭਕਾਰਣਾਭਿਧਾਨਾਰ੍ਥਂ ਖੁਡ੍ਡਿਕਾਗਰ੍ਭਾਵਕ੍ਰਾਨ੍ਤਿਰੁਚ੍ਯਤੇ| ਖੁਡ੍ਡਿਕਾਮਿਤਿ ਅਲ੍ਪਾਮ੍| ਗਰ੍ਭਸ੍ਯਾਵਕ੍ਰਾਨ੍ਤਿਃ ਮੇਲਕਃ, ਉਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰਿਤਿ ਯਾਵਤ੍||੧-੨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ਪੁਰੁਸਸ੍ਯਾਨੁਪਹਤਰੇਤਸਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾਸ਼੍ਚਾਪ੍ਰਦੁਸ੍ਟਯੋਨਿਸ਼ੋਣਿਤਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯਾਯਾ ਯਦਾ ਭਵਤਿ ਸਂਸਰ੍ਗਃ ਤੁਕਾਲੇ, ਯਦਾ ਚਾਨਯੋਸ੍ਤਥਾਯੁਕ੍ਤੇ ਸਂਸਰ੍ਗੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ਼ੋਣਿਤਸਂਸਰ੍ਗਮਨ੍ਤਰ੍ਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯਗਤਂ ਜੀਵੋਵਕ੍ਰਾਮਤਿ ਸਤ੍ਤ੍ਵਸਮ੍ਪ੍ਰਯੋਗਾਤ੍ਤਦਾ ਗਰ੍ਭੋਭਿਨਿਰ੍ਵਤੇਤੇ, ਸ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਰਸੋਪਯੋਗਾਦਰੋਗੋਭਿਵਰ੍ਧਤੇ ਸਮ੍ਯਗੁਪਚਾਰੈਸ਼੍ਚੋਪਚਰ੍ਯਮਾਣਃ, ਤਤਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਕਾਲਃ ਸਰ੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੋਪਪਨ੍ਨਃ ਪਰਿਪੂਰ੍ਣਸ਼ਰੀਰੋ ਬਲਵਰ੍ਣਸਤ੍ਤ੍ਵਸਂਹਨਨਸਮ੍ਪਦੁਪੇਤਃ ਸੁਖੇਨ ਜਾਯਤੇ ਸਮੁਦਯਾਦੇਸਾਂ ਭਾਵਾਨਾਂ- ਮਾਤਜਸ਼੍ਚਾਯਂ ਗਰ੍ਭਃ ਪਿਤਜਸ਼੍ਚਾਤ੍ਮਜਸ਼੍ਚ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਜਸ਼੍ਚ ਰਸਜਸ਼੍ਚ, ਅਸ੍ਤਿ ਚ ਖਲੁ ਸਤ੍ਤ੍ਵਮੌਪਪਾਦੁਕਮਿਤਿ ਹੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨਾਤ੍ਰੇਯਃ||੩||
पुरुषस्यानुपहतरेतसः स्त्रियाश्चाप्रदुष्टयोनिशोणितगर्भाशयाया यदा भवति संसर्गः ऋतुकाले, यदा चानयोस्तथायुक्ते संसर्गे शुक्रशोणितसंसर्गमन्तर्गर्भाशयगतं जीवोऽवक्रामति सत्त्वसम्प्रयोगात्तदा गर्भोऽभिनिर्वतेते, स सात्म्यरसोपयोगादरोगोऽभिवर्धते सम्यगुपचारैश्चोपचर्यमाणः, ततः प्राप्तकालः सर्वेन्द्रियोपपन्नः परिपूर्णशरीरो बलवर्णसत्त्वसंहननसम्पदुपेतः सुखेन जायते समुदयादेषां भावानां- मातृजश्चायं गर्भः पितृजश्चात्मजश्च सात्म्यजश्च रसजश्च, अस्ति च खलु सत्त्वमौपपादुकमिति होवाच भगवानात्रेयः||३||
🔊 Audio coming soon
ਪੁਰੁਸਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਨੁਪਹਤਰੇਤਸ ਇਤਿ ਪਦੇਨੈਵ ਪੁਰੁਸਸ੍ਯੇਤਿ ਲਭ੍ਯਤੇ, ਯਤਃ ਪੁਰੁਸਸ੍ਯੈਵ ਰੇਤਸੋ ਗਰ੍ਭਜਨਕਤ੍ਵਮੁਕ੍ਤਂ; ਤੇਨ ਪੁਰੁਸਸ੍ਯੇਤਿ ਪਦੇਨ ਯ ਏਵ ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਧਾਤੁਃ ਪੁਰੁਸਸ਼ਬ੍ਦਵਾਚ੍ਯੋ ਬਾਲਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤਸ੍ਤਂ ਗ੍ਰਾਹਯਤਿ| ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾਸ਼੍ਚੇਤਿ ਪਦਮਰ੍ਥਲਬ੍ਧਂ ਸਦ੍ ਯੌਵਨਵਤੀਂ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਂ ਲਮ੍ਭਯਤਿ| ਸਂਸਰ੍ਗਃ ਮੈਥੁਨਮ੍| ਤੌ ਪੁਸ੍ਪਦਰ੍ਸ਼ਨੇ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਃ ਕਾਲਃ ਤੁਕਾਲਃ; ਤੇਨ ਤੁਕਾਲਸ੍ਯਾਦਿਤ੍ਰ੍ਯਹਂ ਨਿਸੇਧਯਤਿ| ਯਤਃ “ਰਜਸ੍ਵਲਾਭਿਗਮਨਮਲਕ੍ਸ੍ਮੀਮੁਖਾਨਾਂ” (ਸੂ. ੨੫) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਤੌ ਤ੍ਰ੍ਯਹਂ ਨਿਸਿਦ੍ਧਮ੍| ਆਰ੍ਤਵਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਚ ਸ਼ਰਦਾਦ੍ਯਤੁਸਾਧਰ੍ਮ੍ਯਾਦ੍ ਤੁਸ਼ਬ੍ਦੇਨੋਚ੍ਯਤੇ| ਯਥਾ ਤਾਵੁਪ੍ਤਾਨਿ ਬੀਜਾਨਿ ਪ੍ਰਰੋਹਨ੍ਤਿ, ਤਥਾ ਆਰ੍ਤਵਦਰ੍ਸ਼ਨਾਖ੍ਯੇਪਿ ਤੌ ਸ਼ੁਕ੍ਰਰੂਪਂ ਬੀਜਮੁਪ੍ਤਮਿਤਿ ਤੁਸਾਧਰ੍ਮ੍ਯਮ੍| ਨ ਕੇਵਲਮੇਵਮ੍ਭੂਤਃ ਸਂਸਰ੍ਗ ਏਵ ਗਰ੍ਭਕਾਰਣਂ, ਕਿਂ ਤੁ ਜੀਵਾਧਿਸ੍ਠਾਨੇ ਸਤੀਤ੍ਯਾਹ- ਯਦੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਥਾਯੁਕ੍ਤ ਇਤਿ ਅਦੁਸ੍ਟਰੇਤਸਃ ਪੁਰੁਸਸ੍ਯ ਅਦੁਸ੍ਟਯੋਨ੍ਯਾਦੇਸ਼੍ਚ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾਃ ਸਂਸਰ੍ਗੇ| ਅਯਂ ਚਾਰ੍ਥਃ ਪੁਰੁਸਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿਨੈਵ ਲਬ੍ਧੋਪਿ ਪੁਨਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ਼ੋਣਿਤਸਂਸਰ੍ਗਮਿਤ੍ਯਾਦਿਗ੍ਰਨ੍ਥਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਾਧਿਕਧਰ੍ਮਵਿਧ੍ਯਰ੍ਥਮਨੂਦ੍ਯਤੇ, ਤੇਨ ਨ ਪੌਨਰੁਕ੍ਤ੍ਯਮ੍| ਕਿਂਵਾ, ਪੁਰੁਸਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਪੂਰ੍ਵਂ ਮੈਥੁਨਾਤ੍ ਪ੍ਰਾਗਨੁਪਹਤਰੇਤਸ੍ਤ੍ਵਾਦ੍ਯੁਕ੍ਤਂ, ਤਥਾਯੁਕ੍ਤੇ ਚੇਤ੍ਯਨੇਨ ਤੁ ਮੈਥੁਨਸਮਯੇਪਿ ਸ਼ੁਕ੍ਰਯੋਨ੍ਯਾਦੀਨਾਮਦੁਸ੍ਟਿਰੁਚ੍ਯਤੇ| ਮੈਥੁਨਕਾਲੇ ਹਿ ਈਰ੍ਸ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸ਼ੁਕ੍ਰਦੁਸ੍ਟਿਃ ਸਮ੍ਭਾਵ੍ਯਤੇ| ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ਼ੋਣਿਤਸਂਸਰ੍ਗਮਿਤਿ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ਼ੋਣਿਤਮੇਲਕਮ੍| ਅਨ੍ਤਰਿਤ੍ਯਨੇਨ ਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯਬਾਹ੍ਯਗਤਂ ਸਂਸਰ੍ਗਮਕਾਰਣਂ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਨਿਸੇਧਯਤਿ| ਜੀਵਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਚੇਤਨਾਧਾਤੁਰਾਤ੍ਮਾ| ਨਨ੍ਵਾਤ੍ਮਾ ਵ੍ਯਾਪਕਃ, ਤਤ੍ ਕਥਮਯਮਵਕ੍ਰਾਮਤੀਤ੍ਯਾਹ- ਸਤ੍ਤ੍ਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਤ੍ਤ੍ਵਸਮ੍ਪ੍ਰਯੋਗਾਦਿਤਿ ਮਨੋਗਮਨਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਦ੍ ਯਥੋਕ੍ਤਂ- “ਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਮਨਸਾ ਤਸ੍ਯ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਵਿਭੋਃ ਕ੍ਰਿਯਾਃ” (ਸ਼ਾ.ਅ.੧) ਇਤਿ| ਯਦ੍ਯਪ੍ਯਾਤ੍ਮਾ ਵਿਭੁਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਗਤਤ੍ਵੇਨ ਨ ਕ੍ਵਚਿਦਪਿ ਯਾਤਿ, ਤਥਾਪਿ ਯਤ੍ਰਾਸ੍ਯ ਕਰ੍ਮਵਸ਼ਾਨ੍ਮਨੋ ਯਾਤਿ, ਤਤ੍ਰੈਵ ਚੈਤਨ੍ਯੋਪਲਬ੍ਧੇਰਾਤ੍ਮਾਪਿ ਗਤ ਇਤਿ ਵ੍ਯਪਦਿਸ਼੍ਯਤ ਇਤਿ ਭਾਵਃ| ਅਥੈਵਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨੋ ਗਰ੍ਭਃ ਕਥਮਭਿਵਰ੍ਧਤੇ, ਕਥਂ ਵਾ ਜਾਯਤ ਇਤ੍ਯਾਹ- ਸਮ੍ਯਗੁਪਚਾਰੈਰਿਤਿ; ਗਰ੍ਭਹਿਤਕਰੈਰਾਹਾਰਵਿਹਾਰੈਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਕਾਲ ਇਤਿ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਪ੍ਰਸਵਕਾਲਃ, ਪ੍ਰਸਵਕਾਲੋ ਨਵਮਦਸ਼ਮਮਾਸੌ| ਪਰਿਪੂਰ੍ਣਸ਼ਰੀਰ ਇਤਿ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗੋਪਚਿਤਦੇਹਃ| ਸਮ੍ਪਚ੍ਛਬ੍ਦੋ ਬਲਾਦਿਭਿਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਮਭਿਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਸਮੁਦਯਾਦਿਤਿ ਸਮ੍ਯਙ੍ਮੇਲਕਾਤ੍| ਏਸਾਮਿਤ੍ਯਨੇਨ ਪੁਰੁਸਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿਗ੍ਰਨ੍ਥੋਕ੍ਤਾਨ੍ ਰੇਤ-ਆਰ੍ਤਵ-ਜੀਵ-ਸਤ੍ਤ੍ਵ-ਸਾਤ੍ਮ੍ਯ-ਰਸ-ਸਮ੍ਯਗੁਪਚਾਰਾਨ੍ ਪ੍ਰਤ੍ਯਵਮਸ਼ਤਿ| ਏਤਦੇਵ ਸਮੁਦਾਯਪ੍ਰਭਵਤ੍ਵਂ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਮਾਤ੍ਰਾਦਿਗਰ੍ਭਕਾਰਣਵ੍ਯੁਤ੍ਪਾਦਨੇਨ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਮਾਤਜਸ਼੍ਚੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਜਸ਼੍ਚੇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਰਸਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤਰੂਪਾਦਿ, ਤਥਾ ਆਚਾਰਸ਼੍ਚ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯੋ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਃ| ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਰਸਸ੍ਤੁ ‘ਰਸਜ’ ਇਤ੍ਯਨੇਨੈਵ ਗਹੀਤਃ| ਔਪਪਾਦੁਕਮਿਤਿ ਆਤ੍ਮਨਃ ਸ਼ਰੀਰਾਨ੍ਤਰਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋਪਪਾਦਕਮ੍| ਏਤਚ੍ਚ ਵ੍ਯਾਕਤਮੇਵ ਪੂਰ੍ਵਮ੍| ਅਤ੍ਰ ਯਦ੍ਯਪਿ ਪੁਰੁਸਸ੍ਯਾਨੁਪਹਤਰੇਤਸ ਇਤ੍ਯਨੇਨ ਪਿਤੈਵ ਪ੍ਰਥਮਮੁਕ੍ਤਃ, ਤਥਾਪਿ ਮਾਤਪ੍ਰਧਾਨਤਾਂ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਦਰ੍ਸ਼ਯਿਤੁਂ ਮਾਤਜਸ਼੍ਚਾਯਮਿਤਿ ਪ੍ਰਥਮਂ ਕਤਂ; ਮਾਤਾ ਚ ਗਰ੍ਭੇ ਪ੍ਰਧਾਨਂ ਕਾਰਣਂ, ਯੇਨ ਆਸੇਕਾਤ੍ ਪ੍ਰਭਤਿ ਪ੍ਰਸਵਪਰ੍ਯਨ੍ਤਂ ਮਾਤੁਰੇਵ ਗੁਣਦੋਸਾਵਨੁਵਿਦਧਾਤਿ ਗਰ੍ਭਃ; ਪ੍ਰਥਮਂ ਤੁ ਪੁਰੁਸਸ੍ਯ ਮੈਥੁਨੇ ਸ੍ਵਾਤਨ੍ਤ੍ਰ੍ਯਾਤ੍ ਤਥਾ ਸ਼ਰੀਰਧਾਰਕਪ੍ਰਧਾਨਾਸ੍ਥਿਕਾਰਣਤ੍ਵਾਚ੍ਚਾਗ੍ਰੇਭਿਧਾਨਂ ਕਤਮ੍||੩||
Adhikarana 3 (4 (1)) · Śloka 4
ਨੇਤਿ ਭਰਦ੍ਵਾਜਃ, ਕਿਂ ਕਾਰਣਂ- ਨ ਹਿ ਮਾਤਾ ਨ ਪਿਤਾ ਨਾਤ੍ਮਾ ਨ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਨ ਪਾਨਾਸ਼ਨਭਕ੍ਸ੍ਯਲੇਹ੍ਯੋਪਯੋਗਾ ਗਰ੍ਭਂ ਜਨਯਨ੍ਤਿ, ਨ ਚ ਪਰਲੋਕਾਦੇਤ੍ਯ ਗਰ੍ਭਂ ਸਤ੍ਤ੍ਵਮਵਕ੍ਰਾਮਤਿ (੧)|੪|
नेति भरद्वाजः, किं कारणं- न हि माता न पिता नात्मा न सात्म्यं न पानाशनभक्ष्यलेह्योपयोगा गर्भं जनयन्ति, न च परलोकादेत्य गर्भं सत्त्वमवक्रामति (१)|४|
🔊 Audio coming soon
ਪੂਰ੍ਵਪਕ੍ਸੋਦ੍ਧਾਰੇਣ ਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ਤਂ ਗ੍ਰਾਹਯਿਤੁਂ ਮਾਤ੍ਰਾਦਿਗਰ੍ਭਕਾਰਣਾਨਿ ਭਰਦ੍ਵਾਜਮੁਖੇਨਾਕ੍ਸਿਪਤਿ- ਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਨੇਤੀਤ੍ਯਨੇਨ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨਾਤ੍ਰੇਯਵਚਨਸ੍ਯੋਕ੍ਤਸ੍ਯਾਕ੍ਸੇਪਃ| ਕਿਂ ਕਾਰਣਮਿਤ੍ਯਨੇਨ ਕਸ੍ਮਾਦਾਤ੍ਰੇਯਵਚਨਮੇਤਦ੍ਵਿਰੁਦ੍ਧਮਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਕਾਰਣਂ ਪਚ੍ਛਤੋ ਨਹਿ ਮਾਤੇਤ੍ਯਾਦਿਨੋਕ੍ਤਮਾਤ੍ਰਾਦਿਕਾਰਣਾਨਾਮਕਾਰਣਤ੍ਵਂ ਭਰਦ੍ਵਾਜਃ ਪ੍ਰਤਿਜਾਨੀਤੇ||੪ (੧)||
Adhikarana 4 (4 (2)) · Śloka 4
ਯਦਿ ਹਿ ਮਾਤਾਪਿਤਰੌ ਗਰ੍ਭਂ ਜਨਯੇਤਾਂ, ਭੂਯਸ੍ਯਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ ਪੁਮਾਂਸਸ਼੍ਚ ਭੂਯਾਂਸਃ ਪੁਤ੍ਰਕਾਮਾਃ, ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਪੁਤ੍ਰਜਨ੍ਮਾਭਿਸਨ੍ਧਾਯ ਮੈਥੁਨਧਰ੍ਮਮਾਪਦ੍ਯਮਾਨਾਃ ਪੁਤ੍ਰਾਨੇਵ ਜਨਯੇਯੁਰ੍ਦੁਹਿਤਰ੍ਵਾ ਦੁਹਿਤਕਾਮਾਃ, ਨ ਤੁ ਕਾਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ ਕੇਚਿਦ੍ਵਾ ਪੁਰੁਸਾ ਨਿਰਪਤ੍ਯਾਃ ਸ੍ਯੁਰਪਤ੍ਯਕਾਮਾ ਵਾ ਪਰਿਦੇਵੇਰਨ੍ (੨)|੪|
यदि हि मातापितरौ गर्भं जनयेतां, भूयस्यः स्त्रियः पुमांसश्च भूयांसः पुत्रकामाः, ते सर्वे पुत्रजन्माभिसन्धाय मैथुनधर्ममापद्यमानाः पुत्रानेव जनयेयुर्दुहितॄर्वा दुहितृकामाः, न तु काश्चित् स्त्रियः केचिद्वा पुरुषा निरपत्याः स्युरपत्यकामा वा परिदेवेरन् (२)|४|
🔊 Audio coming soon
ਯਦਿ ਹੀਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਮਾਤ੍ਰਾਦੀਨਾਮਕਾਰਣਤ੍ਵੇ ਹੇਤੁਂ ਬ੍ਰੂਤੇ| ਕਿਂਵਾ, ਮਾਤ੍ਰਾਦੀਨਾਮਕਾਰਣਤ੍ਵਂ ਭਰਦ੍ਵਾਜੇਨ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਤਂ ਤਤ੍ਰ ‘ਕਿਂ ਕਾਰਣਮਿਤਿ’ ਹੇਤੁਪ੍ਰਸ਼੍ਨਃ, ਤਤਃ ‘ਨਹਿ ਮਾਤਾ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਹੇਤੁਕਥਨਮ੍| ਅਸ੍ਯ ਚਾਯਮਰ੍ਥਃ- ਯਤ੍- ਨ ਮਾਤ੍ਰਾਦਯੋ ਗਰ੍ਭਕਾਰਣਤ੍ਵੇਨ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸੇਣ ਦਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ, ਤਤੋ ਨ ਮਾਤ੍ਰਾਦਯੋ ਗਰ੍ਭਕਾਰਣਮ੍| ਯਦਿ ਹੀਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਤੂਪਪਤ੍ਤਿਵਿਰੋਧੋਪਿ ਮਾਤ੍ਰਾਦਿਕਾਰਣਤ੍ਵੇਸ੍ਤੀਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ; ਤੇਨ ਨ ਪੌਨਰੁਕ੍ਤ੍ਯਮ੍| ਮੈਥੁਨਧਰ੍ਮਃ ਵ੍ਯਵਾਯਃ| ਪੁਤ੍ਰਕਾਮਾਃ ਪੁਤ੍ਰਾਨੇਵ ਜਨਯੇਯੁਃ, ਦੁਹਿਤਕਾਮਾ ਦੁਹਿਤਰ੍ਵਾ ਜਨਯੇਯੁਰਿਤਿ ਯੋਜਨਾ| ਨਤੁ ਕਾਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਮੈਥੁਨਮਾਪਦ੍ਯਮਾਨਾ ਏਵ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ ਪੁਰੁਸਾਸ਼੍ਚ ਪਰਿਦੇਵੇਰਨ੍ ਨ ਚੇਤਿ ਯੋਜਨਾ | ਮਾਤਾਪਿਤ੍ਰਧੀਨਤ੍ਵੇਨ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਯਦੈਵੇਚ੍ਛਨ੍ਤ੍ਯਪਤ੍ਯਂ, ਤਦੈਵ ਮੈਥੁਨਮਾਪਦ੍ਯਮਾਨਾਃ ਸਾਪਤ੍ਯਾਃ ਸ੍ਯੁਃ; ਤਤਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਾਪਤ੍ਯਤ੍ਵੇਨ ਨ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਰਿਦੇਵੇਰਨ੍ਨਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੪ (੨)||
Adhikarana 5 (4 (3)) · Śloka 4
ਨ ਚਾਤ੍ਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਜਨਯਤਿ| ਯਦਿ ਹ੍ਯਾਤ੍ਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਜਨਯੇਜ੍ਜਾਤੋ ਵਾ ਜਨਯੇਦਾਤ੍ਮਾਨਮਜਾਤੋ ਵਾ, ਤਚ੍ਚੋਭਯਥਾਪ੍ਯਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਨ ਹਿ ਜਾਤੋ ਜਨਯਤਿ ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਤ੍, ਨ ਚਾਜਾਤੋ ਜਨਯਤ੍ਯਸਤ੍ਤ੍ਵਾਤ੍, ਤਸ੍ਮਾਦੁਭਯਥਾਪ੍ਯਨੁਪਪਤ੍ਤਿਃ| ਤਿਸ੍ਠਤੁ ਤਾਵਦੇਤਤ੍| ਯਦ੍ਯਯਮਾਤ੍ਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਸ਼ਕ੍ਤੋ ਜਨਯਿਤੁਂ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਨ ਤ੍ਵੇਨਮਿਸ੍ਟਾਸ੍ਵੇਵ ਕਥਂ ਯੋਨਿਸੁ ਜਨਯੇਦ੍ਵਸ਼ਿਨਮਪ੍ਰਤਿਹਤਗਤਿਂ ਕਾਮਰੂਪਿਣਂ ਤੇਜੋਬਲਜਵਵਰ੍ਣਸਤ੍ਤ੍ਵਸਂਹਨਨਸਮੁਦਿਤਮਜਰਮਰੁਜਮਮਰਮ੍; ਏਵਂਵਿਧਂ ਹ੍ਯਾਤ੍ਮਾਤ੍ਮਾਨਮਿਚ੍ਛਤ੍ਯਤੋ ਵਾ ਭੂਯਃ (੩)|੪|
न चात्माऽऽत्मानं जनयति| यदि ह्यात्माऽऽत्मानं जनयेज्जातो वा जनयेदात्मानमजातो वा, तच्चोभयथाऽप्ययुक्तम्| न हि जातो जनयति सत्त्वात्, न चाजातो जनयत्यसत्त्वात्, तस्मादुभयथाऽप्यनुपपत्तिः| तिष्ठतु तावदेतत्| यद्ययमात्माऽऽत्मानं शक्तो जनयितुं स्यात्, न त्वेनमिष्टास्वेव कथं योनिषु जनयेद्वशिनमप्रतिहतगतिं कामरूपिणं तेजोबलजववर्णसत्त्वसंहननसमुदितमजरमरुजममरम्; एवंविधं ह्यात्माऽऽत्मानमिच्छत्यतो वा भूयः (३)|४|
🔊 Audio coming soon
ਆਤ੍ਮਜਤ੍ਵਂ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਨਿਸੇਧਯਤਿ- ਨ ਚਾਤ੍ਮੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਨੁਸ੍ਯਕਰਿਤੁਰਗਾਦਿਰੂਪੇਣ ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਜਨਯਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਦਿਤਿ ਜਨ੍ਯਸ੍ਯਾਤ੍ਮਨੋ ਵਿਦ੍ਯਮਾਨਤ੍ਵਾਤ੍, ਨ ਚ ਵਿਦ੍ਯਮਾਨੋ ਜਨ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਸਤ੍ਤ੍ਵਾਦਿਤਿ ਕਾਰਣਭੂਤਸ੍ਯਾਤ੍ਮਨੋਜਾਤਪਕ੍ਸੇਸਤ੍ਤ੍ਵਾਨ੍ਨ ਕਾਰਣਤ੍ਵਮੁਪਪਨ੍ਨਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਤ੍ਰੈਵ ਦੂਸਾਣਾਨ੍ਤਰਮਾਹ- ਤਿਸ੍ਠਤ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਯੋਨਿਸ੍ਵਿਵਿ ਜਾਤਿਸੁ| ਅਤੋ ਵਾ ਭੂਯ ਇਤਿ ਯਥੋਕ੍ਤਗੁਣਯੁਕ੍ਤਾਦਪ੍ਯਧਿਕਂ ਸ਼ਕ੍ਰਾਦਿਪਰਮਰ੍ਧਿਤੁਲ੍ਯਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੪ (੩)||
Adhikarana 6 (4 (4)) · Śloka 4
ਅਸਾਤ੍ਮ੍ਯਜਸ਼੍ਚਾਯਂ ਗਰ੍ਭਃ| ਯਦਿ ਹਿ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਜਃਸ੍ਯਾਤ੍, ਤਰ੍ਹਿ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਸੇਵਿਨਾਮੇਵੈਕਾਨ੍ਤੇਨ ਪ੍ਰਜਾ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਅਸਾਤ੍ਮ੍ਯਸੇਵਿਨਸ਼੍ਚ ਨਿਖਿਲੇਨਾਨਪਤ੍ਯਾਃ ਸ੍ਯੁਃ, ਤਚ੍ਚੋਭਯਮੁਭਯਤ੍ਰੈਵ ਦਸ਼੍ਯਤੇ (੪)|੪|
असात्म्यजश्चायं गर्भः| यदि हि सात्म्यजःस्यात्, तर्हि सात्म्यसेविनामेवैकान्तेन प्रजा स्यात्, असात्म्यसेविनश्च निखिलेनानपत्याः स्युः, तच्चोभयमुभयत्रैव दृश्यते (४)|४|
🔊 Audio coming soon
ਤਚ੍ਚੋਭਯਮਿਤਿ ਸਪ੍ਰਜਤ੍ਵਮਨਪਤ੍ਯਤ੍ਵਂ ਚ| ਉਭਯਤ੍ਰੇਤਿ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਸੇਵਿਨ੍ਯਸਾਤ੍ਮ੍ਯਸੇਵਿਨ੍ਯਪਿ||੪ (੪)||
Adhikarana 7 (4 (5)) · Śloka 4
ਅਰਸਜਸ਼੍ਚਾਯਂ ਗਰ੍ਭਃ| ਯਦਿ ਹਿ ਰਸਜਃ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਨ ਕੇਚਿਤ੍ ਸ੍ਤ੍ਰੀਪੁਰੁਸੇਸ੍ਵਨਪਤ੍ਯਾਃ ਸ੍ਯੁਃ, ਨ ਹਿ ਕਸ਼੍ਚਿਦਸ੍ਤ੍ਯੇਸਾਂ ਯੋ ਰਸਾਨ੍ਨੋਪਯੁਙ੍ਕ੍ਤੇ; ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਰਸੋਪਯੋਗਿਨਾਂ ਚੇਦ੍ਗਰ੍ਭਾ ਜਾਯਨ੍ਤ ਇਤ੍ਯਭਿਪ੍ਰੇਤਮਿਤਿ, ਏਵਂ ਸਤ੍ਯਾਜੌਰਭ੍ਰਮਾਰ੍ਗਮਾਯੂਰਗੋਕ੍ਸੀਰਦਧਿਘਤਮਧੁਤੈਲਸੈਨ੍ਧਵੇਕ੍ਸੁਰਸਮੁਦ੍ਗਸ਼ਾਲਿਭਤਾਨਾਮੇਵੈਕਾਨ੍ਤੇਨ ਪ੍ਰਜਾ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਸ਼੍ਯਾਮਾਕਵਰਕੋਦ੍ਦਾਲਕਕੋਰਦੂਸਕਕਨ੍ਦਮੂਲਭਕ੍ਸਾਸ਼੍ਚ ਨਿਖਿਲੇਨਾਨਪਤ੍ਯਾਃ ਸ੍ਯੁਃ, ਤਚ੍ਚੋਭਯਮੁਭਯਤ੍ਰ ਦਸ਼੍ਯਤੇ (੫)|੪|
अरसजश्चायं गर्भः| यदि हि रसजः स्यात्, न केचित् स्त्रीपुरुषेष्वनपत्याः स्युः, न हि कश्चिदस्त्येषां यो रसान्नोपयुङ्क्ते; श्रेष्ठरसोपयोगिनां चेद्गर्भा जायन्त इत्यभिप्रेतमिति, एवं सत्याजौरभ्रमार्गमायूरगोक्षीरदधिघृतमधुतैलसैन्धवेक्षुरसमुद्गशालिभृतानामेवैकान्तेन प्रजा स्यात्, श्यामाकवरकोद्दालककोरदूषककन्दमूलभक्षाश्च निखिलेनानपत्याः स्युः, तच्चोभयमुभयत्र दृश्यते (५)|४|
🔊 Audio coming soon
ਯੋ ਰਸਾਨ੍ਨੋਪਯੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਇਤਿ ਰਸਸ਼੍ਚੇਦ੍ਗਰ੍ਭਕਾਰਣਂ ਤਂ ਚ ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਸ੍ਤ੍ਰੀਪੁਰੁਸਾਃ ਸੇਵਨ੍ਤੇ, ਤੇਨ ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਸਾਪਤ੍ਯਾਃ ਸ੍ਯੁਰਿਤਿ ਭਾਵਃ| ਅਥ ਰਸਜੋ ਗਰ੍ਭ ਇਤ੍ਯਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਰਸ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥੋ ਵਰ੍ਣ੍ਯਤੇ, ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਦੂਸਣਮਾਹ- ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠੇਤ੍ਯਾਦਿ||੪ (੫)||
Adhikarana 8 (4) · Śloka 4
ਨ ਖਲ੍ਵਪਿ ਪਰਲੋਕਾਦੇਤ੍ਯ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਗਰ੍ਭਮਵਕ੍ਰਾਮਤਿ; ਯਦਿ ਹ੍ਯੇਨਮਵਕ੍ਰਾਮੇਤ੍, ਨਾਸ੍ਯ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਪੌਰ੍ਵਦੇਹਿਕਂ ਸ੍ਯਾਦਵਿਦਿਤਮਸ਼੍ਰੁਤਮਦਸ੍ਟਂ ਵਾ, ਸ ਚ ਤਚ੍ਚ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਦਪਿ ਸ੍ਮਰਤਿ (੬)||੪|| ਤਸ੍ਮਾਦੇਤਦ੍ਬ੍ਰੂਮਹੇ- ਅਮਾਤਜਸ਼੍ਚਾਯਂ ਗਰ੍ਭੋਪਿਤਜਸ਼੍ਚਾਨਾਤ੍ਮਜਸ਼੍ਚਾਸਾਤ੍ਮ੍ਯਜਸ਼੍ਚਾਰਸਜਸ਼੍ਚ, ਨ ਚਾਸ੍ਤਿ ਸਤ੍ਤ੍ਵਮੌਪਪਾਦੁਕਮਿਤਿ (ਹੋਵਾਚ ਭਰਦ੍ਵਾਜਃ )||੪||
न खल्वपि परलोकादेत्य सत्त्वं गर्भमवक्रामति; यदि ह्येनमवक्रामेत्, नास्य किञ्चित् पौर्वदेहिकं स्यादविदितमश्रुतमदृष्टं वा, स च तच्च न किञ्चिदपि स्मरति (६)||४|| तस्मादेतद्ब्रूमहे- अमातृजश्चायं गर्भोऽपितृजश्चानात्मजश्चासात्म्यजश्चारसजश्च, न चास्ति सत्त्वमौपपादुकमिति (होवाच भरद्वाजः )||४||
🔊 Audio coming soon
‘ਅਸ੍ਤਿ ਚ ਸਤ੍ਤ੍ਵਮੌਪਪਾਦੁਕਮ੍’ ਇਤਿ ਯਦੁਕ੍ਤਂ, ਤਦ੍ਦੂਸਯਤਿ- ਨ ਖਲ੍ਵਪੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਪੌਰ੍ਵਦੇਹਿਕਮਿਤਿ ਪੂਰ੍ਵਦੇਹਾਨੁਭੂਤਮ੍| ਅਵਿਦਿਤਮਦਸ੍ਟਂ ਵੇਤਿ ਇਹ ਜਨ੍ਮਨ੍ਯਪਿ ਪੂਰ੍ਵਦੇਹਾਨੁਭੂਤਂ ਨਾਵਿਦਿਤਮਦਸ੍ਟਂ ਵਾ ਸ੍ਯਾਤ੍; ਵਿਦਿਤਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤਪ੍ਰਮਾਣੋਪਲਬ੍ਧਂ, ਦਸ੍ਟਂ ਤੁ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸੋਪਲਬ੍ਧਮ੍, ਏਤਦ੍ਵਿਪਰ੍ਯਯਾਦਵਿਦਿਤਮਦਸ੍ਟਂ ਚ ਵਿਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਨ ਚ ਕਿਞ੍ਚਿਦਪਿ ਸ੍ਮਰਤੀਤਿ ਨਚ ਪੂਰ੍ਵਜਨ੍ਮਾਨੁਭੂਤਂ ਸ੍ਮਰਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਏਵਂ ਮਨ੍ਯਤੇ- ਯਨ੍ਮਨਃ ਪੌਰ੍ਵਦੇਹਿਕਮਨੁਭਵਤਿ ਤਚ੍ਚੇਹ ਜਨ੍ਮਨ੍ਯਪ੍ਯਨੁਵਰ੍ਤਤੇ, ਤਥਾ ਯਤ੍ ਤੇਨ ਜਨ੍ਮਾਨ੍ਤਰੇਨੁਭੂਤਂ ਤਦਿਹ ਜਨ੍ਮਨ੍ਯਪਿ ਤਥੈਵ ਸ੍ਮਰਤੁ; ਯਥਾ- ਦੇਵਦਤ੍ਤੋ ਬਾਲ੍ਯਾਨੁਭੂਤਂ ਯੌਵਨੇ ਸ੍ਮਰਤਿ, ਨ ਚਾਯਂ ਤਥਾ ਸ੍ਮਰਤਿ; ਤੇਨ ਨ ਪੂਰ੍ਵਾਪਰਜਨ੍ਮਨ੍ਯੇਕਂ ਸਤ੍ਤ੍ਵਮਿਤਿ| ਤਸ੍ਮਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਦੂਸਣਦੂਸਿਤਮਰ੍ਥਂ ਪੁਨਰ੍ਨਿਗਮਨੇਨ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ||੪||
Adhikarana 9 (5) · Śloka 5
ਨੇਤਿ ਭਗਵਾਨਾਤ੍ਰੇਯਃ, ਸਰ੍ਵੇਭ੍ਯ ਏਭ੍ਯੋ ਭਾਵੇਭ੍ਯਃ ਸਮੁਦਿਤੇਭ੍ਯੋ ਗਰ੍ਭੋਭਿਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤਤੇ||੫||
नेति भगवानात्रेयः, सर्वेभ्य एभ्यो भावेभ्यः समुदितेभ्यो गर्भोऽभिनिर्वर्तते||५||
🔊 Audio coming soon
ਭਰਦ੍ਵਾਜਮਤਮਾਤ੍ਰੇਯਵਚਸਾ ਦੂਸਯਤਿ- ਨੇਤੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਮੁਦਿਤੇਭ੍ਯ ਇਤਿ ਵਚਨਾਤ੍ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਮਾਤ੍ਰਾਦੀਨਾਮਿਤਰਕਾਰਣਨਿਰਪੇਕ੍ਸਾਣਾਂ ਗਰ੍ਭਕਾਰਣਤ੍ਵਂ ਨਿਸੇਧਯਤਿ| ਤੇਨ, ਮਾਤ੍ਰਾਦਿਗਰ੍ਭਕਾਰਣਸਾਨ੍ਨਿਧ੍ਯੇਪਿ ਗਰ੍ਭਕਾਰਣਾਨ੍ਤਰਜੀਵਾਵਕ੍ਰਮਾਦ੍ਯਭਾਵਾਦ੍ ਗਰ੍ਭਾਨੁਤ੍ਪਾਦੋ ਯੁਕ੍ਤ ਏਵ| ਨ ਚ ਸਾਮਗ੍ਰੀਜਨ੍ਯੇ ਕਾਰ੍ਯੇ ਏਕਦੇਸ਼ਸ੍ਯਾਜਨਕਤ੍ਵੇਨਾਕਾਰਣਤ੍ਵਮ੍| ਏਵਂ ਸਤਿ ਤਨ੍ਤੂਨਾਮਪਿ ਪਟਕਾਰਣਾਨਾਂ ਕਾਰਣਾਨ੍ਤਰਾਸਾਨ੍ਨਿਧ੍ਯੇ ਪਟਾਜਨਕਤ੍ਵੇਨਾਕਾਰਣਤ੍ਵਂ ਸ੍ਯਾਦਿਤਿ ਭਾਵਃ| ਇਦਮੇਵ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਮਾਤ੍ਰਾਦਿਜਨ੍ਯਤ੍ਵਂ ਯਤ੍- ਮਾਤ੍ਰਾਦਿਵ੍ਯਤਿਰੇਕੇਣਾਨੁਤ੍ਪਦ੍ਯਮਾਨਤ੍ਵਮ੍||੫||
Adhikarana 10 (6) · Śloka 6
ਮਾਤਜਸ਼੍ਚਾਯਂ ਗਰ੍ਭਃ| ਨ ਹਿ ਮਾਤੁਰ੍ਵਿਨਾ ਗਰ੍ਭੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਃ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਨ ਚ ਜਨ੍ਮ ਜਰਾਯੁਜਾਨਾਮ੍| ਯਾਨਿ ਖਲ੍ਵਸ੍ਯ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਮਾਤਜਾਨਿ, ਯਾਨਿ ਚਾਸ੍ਯ ਮਾਤਤਃ ਸਮ੍ਭਵਤਃ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ, ਤਾਨ੍ਯਨੁਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ; ਤਦ੍ਯਥਾ- ਤ੍ਵਕ੍ਚ ਲੋਹਿਤਂ ਚ ਮਾਂਸਂ ਚ ਮੇਦਸ਼੍ਚ ਨਾਭਿਸ਼੍ਚ ਹਦਯਂ ਚ ਕ੍ਲੋਮ ਚ ਯਕਚ੍ਚ ਪ੍ਲੀਹਾ ਚ ਵਕ੍ਕੌ ਚ ਬਸ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਪੁਰੀਸਾਧਾਨਂ ਚਾਮਾਸ਼ਯਸ਼੍ਚ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਸ਼੍ਚੋਤ੍ਤਰਗੁਦਂ ਚਾਧਰਗੁਦਂ ਚ ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਾਨ੍ਤ੍ਰਂ ਚ ਸ੍ਥੂਲਾਨ੍ਤ੍ਰਂ ਚ ਵਾਪਾ ਚ ਵਪਾਵਹਨਂ ਚੇਤਿ (ਮਾਤਜਾਨਿ)||੬||
मातृजश्चायं गर्भः| न हि मातुर्विना गर्भोत्पत्तिः स्यात्, न च जन्म जरायुजानाम्| यानि खल्वस्य गर्भस्य मातृजानि, यानि चास्य मातृतः सम्भवतः सम्भवन्ति, तान्यनुव्याख्यास्यामः; तद्यथा- त्वक्च लोहितं च मांसं च मेदश्च नाभिश्च हृदयं च क्लोम च यकृच्च प्लीहा च वृक्कौ च बस्तिश्च पुरीषाधानं चामाशयश्च पक्वाशयश्चोत्तरगुदं चाधरगुदं च क्षुद्रान्त्रं च स्थूलान्त्रं च वापा च वपावहनं चेति (मातृजानि)||६||
🔊 Audio coming soon
ਏਵਂਵਿਧਮੇਵ ਮਾਤੁਸ੍ਤਾਵਤ੍ ਕਾਰਣਤ੍ਵਮਾਹ- ਮਾਤਜਸ਼੍ਚਾਯਂ ਗਰ੍ਭ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ| ਗਰ੍ਭੋਤ੍ਪਤ੍ਤੌ ਮਾਤੁਃ ਕਾਰਣਤ੍ਵਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਿਤ੍ਵਾ ਜਰਾਯੁਜਜਨ੍ਮਨਿ ਕਾਰਣਤ੍ਵਮਾਹ- ਨ ਚ ਜਨ੍ਮੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਜਰਾਯੁਃ ਅਮਰਾ, ਯੇਨ ਵੇਸ੍ਟਿਤਾ ਮਨੁਸ੍ਯਾਦਯਃ ਪ੍ਰਜਾਯਨ੍ਤੇ; ਜਰਾਯੁਣਾ ਵੇਸ੍ਟਿਤਾ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਇਤਿ ਜਰਾਯੁਜਾਮਨੁਸ੍ਯਾਦਯਃ ਸਂਸ੍ਵੇਦਜਾਨਾਂ ਮਸ਼ਕਾਦੀਨਾਮੁਦ੍ਭਿਜ੍ਜਾਦੀਨਾਂ ਭੇਕਾਦੀਨਾਂ ਚ ਮਾਤਰਂ ਵਿਨਾਪਿ ਜਨ੍ਮ ਭਵਤਿ| ਅਣ੍ਡਜਾਨਾਮਪਿ ਯਦ੍ਯਪਿ ਮਾਤਾ ਕਾਰਣਂ ਭਵਤ੍ਯੇਵ ਜਨ੍ਮਨਿ, ਤਥਾਪਿ ਜਰਾਯੁਜਸ੍ਯ ਮਾਨੁਸਸ੍ਯੇਹ ਪ੍ਰਕਰਣੇਭਿਪ੍ਰੇਤਤ੍ਵੇਨਾਣ੍ਡਜਾਨ੍ ਵਿਹਾਯ ਜਰਾਯੁਜਾਨਾਮਿਤਿ ਕਤਮ੍| ਕਿਂਵਾ, ਜਰਾਯੁਜਸ੍ਯਾਭਿਵ੍ਯਕ੍ਤਿਰੂਪੇ ਜਨ੍ਮਨਿ ਯਾਵਦਭਿਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਯਥਾ ਮਾਤਾ ਕਾਰਣਂ ਭਵਤਿ, ਨ ਤਥਾਣ੍ਡਜੇ; ਤਤ੍ਰ ਕੂਰ੍ਮਾਦਾਵਣ੍ਡੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਮਾਤ੍ਰ ਏਵ ਮਾਤਾ ਕਾਰਣਂ, ਨ ਜਨ੍ਮਨ੍ਯਭਿਵ੍ਯਕ੍ਤਿਰੂਪੇ| ਯਤ੍ਤੁ ‘ਪਿਤੁਰ੍ਵਿਨਾ ਨ ਜਰਾਯੁਜਾਨਾਂ ਜਨ੍ਮ’ ਇਤਿ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ, ਤਜ੍ਜਰਾਯੁਜੋਤ੍ਪਾਦੇ ਪਿਤੁਰਵਸ਼੍ਯਾਪੇਕ੍ਸਣੀਯਤ੍ਵੋਪਦਰ੍ਸ਼ਨਾਰ੍ਥਮ੍; ਅਣ੍ਡਜਾਸ੍ਤੁ ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਦਯਃ ਪਿਤਰਂ ਵਿਨਾਪਿ ਤੁਵਿਸ਼ੇਸਪ੍ਰਾਪ੍ਤ੍ਯੈਵ ਭਵਨ੍ਤੀਤਿ ਭਾਵਃ| ਮਾਤਜਾਨੀਤ੍ਯਸ੍ਯ ਵਿਵਰਣਂ- ਯਾਨ੍ਯਸ੍ਯ ਮਾਤਤਃ ਸਮ੍ਭਵਤਃ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤੀਤਿ ਸਮ੍ਭਵਤੋ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਯਾਨਿ ਮਾਤਤ ਇਤਿ ਮਾਤੁਰਾਗਤਾਚ੍ਛੋਣਿਤਾਤ੍ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤ੍ਯੁਤ੍ਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ, ਤਾਨਿ ਮਾਤਜਾਨਿ ਤ੍ਵਗਾਦੀਨ੍ਯਨੁਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮ ਇਤਿ ਯੋਜਨਾ| ਏਵਮਨ੍ਯਤ੍ਰਾਪਿ ਯਾਨਿ ਤ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿਗ੍ਰਨ੍ਥੋ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯੇਯਃ| ਮਾਤਜਤ੍ਵਂ ਚ ਤ੍ਵਗਾਦੀਨਾਮਾਗਮਗਮ੍ਯਗੇਵ| ਪੁਰੀਸਾਧਾਨਂ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਃ| ਉਤ੍ਤਰਗੁਦਾਧਰਗੁਦੌ ਗੁਦੋਤ੍ਤਰਾਧਰਭਾਗੌ| ਵਪਾਵਹਨਂ ‘ਤੈਲਵਰ੍ਤਿਕਾ’ ਇਤਿ ਕਥ੍ਯਤੇ ||੬||
Adhikarana 11 (7) · Śloka 7
ਪਿਤਜਸ਼੍ਚਾਯਂ ਗਰ੍ਭਃ| ਨਹਿ ਪਿਤੁਰਤੇ ਗਰ੍ਭੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਃ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਨ ਚ ਜਨ੍ਮ ਜਰਾਯੁਜਾਨਾਮ੍| ਯਾਨਿ ਖਲ੍ਵਸ੍ਯ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਪਿਤਜਾਨਿ, ਯਾਨਿ ਚਾਸ੍ਯ ਪਿਤਤਃ ਸਮ੍ਭਵਤਃ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ, ਤਾਨ੍ਯਨੁਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ; ਤਦ੍ਯਥਾ- ਕੇਸ਼ਸ਼੍ਮਸ਼੍ਰੁਨਖਲੋਮਦਨ੍ਤਾਸ੍ਥਿਸਿਰਾਸ੍ਨਾਯੁਧਮਨ੍ਯਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਚੇਤਿ (ਪਿਤਜਾਨਿ)||੭||
पितृजश्चायं गर्भः| नहि पितुरृते गर्भोत्पत्तिः स्यात्, न च जन्म जरायुजानाम्| यानि खल्वस्य गर्भस्य पितृजानि, यानि चास्य पितृतः सम्भवतः सम्भवन्ति, तान्यनुव्याख्यास्यामः; तद्यथा- केशश्मश्रुनखलोमदन्तास्थिसिरास्नायुधमन्यः शुक्रं चेति (पितृजानि)||७||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ੁਕ੍ਰਮਿਤਿ ਵਿਚ੍ਛਿਦ੍ਯਪਾਠੇਨ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਧਾਤੁਸਾਰਸ੍ਯੋਪਾਦੇਯਤਾਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ||੭||
Adhikarana 12 (8) · Śloka 8
ਆਤ੍ਮਜਸ਼੍ਚਾਯਂ ਗਰ੍ਭਃ| ਗਰ੍ਭਾਤ੍ਮਾ ਹ੍ਯਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਾ ਯਃ, ਤਂ ‘ਜੀਵ’ ਇਤ੍ਯਾਚਕ੍ਸਤੇ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਮਰੁਜਮਜਰਮਮਰਮਕ੍ਸਯਮਭੇਦ੍ਯਮਚ੍ਛੇਦ੍ਯਮਲੋਡ੍ਯਂ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪਂ ਵਿਸ਼੍ਵਕਰ੍ਮਾਣਮਵ੍ਯਕ੍ਤਮਨਾਦਿਮਨਿਧਨਮਕ੍ਸਰਮਪਿ| ਸ ਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯਮਨੁਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ਼ੋਣਿਤਾਭ੍ਯਾਂ ਸਂਯੋਗਮੇਤ੍ਯ ਗਰ੍ਭਤ੍ਵੇਨ ਜਨਯਤ੍ਯਾਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਾਨਮ੍, ਆਤ੍ਮਸਞ੍ਜ੍ਞਾ ਹਿ ਗਰ੍ਭੇ| ਤਸ੍ਯ ਪੁਨਰਾਤ੍ਮਨੋ ਜਨ੍ਮਾਨਾਦਿਤ੍ਵਾਨ੍ਨੋਪਪਦ੍ਯਤੇ, ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨ ਜਾਤ ਏਵਾਯਮਜਾਤਂ ਗਰ੍ਭਂ ਜਨਯਤਿ, ਅਜਾਤੋ ਹ੍ਯਯਮਜਾਤਂ ਗਰ੍ਭਂ ਜਨਯਤਿ; ਸ ਚੈਵ ਗਰ੍ਭਃ ਕਾਲਾਨ੍ਤਰੇਣ ਬਾਲਯੁਵਸ੍ਥਵਿਰਭਾਵਾਨ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ, ਸ ਯਸ੍ਯਾਂ ਯਸ੍ਯਾਮਵਸ੍ਥਾਯਾਂ ਵਰ੍ਤਤੇ ਤਸ੍ਯਾਂ ਤਸ੍ਯਾਂ ਜਾਤੋ ਭਵਤਿ, ਯਾ ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਪੁਰਸ੍ਕਤਾਤਸ੍ਯਾਂ ਜਨਿਸ੍ਯਮਾਣਸ਼੍ਚ, ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸ ਏਵ ਜਾਤਸ਼੍ਚਾਜਾਤਸ਼੍ਚ ਯੁਗਪਦ੍ਭਵਤਿ; ਯਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚੈਤਦੁਭਯਂ ਸਮ੍ਭਵਤਿ ਜਾਤਤ੍ਵਂ ਜਨਿਸ੍ਯਮਾਣਤ੍ਵਂ ਚ ਸ ਜਾਤੋ ਜਨ੍ਯਤੇ, ਸ ਚੈਵਾਨਾਗਤੇਸ੍ਵਵਸ੍ਥਾਨ੍ਤਰੇਸ੍ਵਜਾਤੋ ਜਨ੍ਯਯਤ੍ਯਾਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਾਨਮ੍| ਸਤੋ ਹ੍ਯਵਸ੍ਥਾਨ੍ਤਰਗਮਨਮਾਤ੍ਰਮੇਵ ਹਿ ਜਨ੍ਮ ਚੋਚ੍ਯਤੇ ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ਵਯਸਿ ਤਸ੍ਯਾਂ ਤਸ੍ਯਾਮਵਸ੍ਥਾਯਾਂ; ਯਥਾ- ਸਤਾਮੇਵ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ਼ੋਣਿਤਜੀਵਾਨਾਂ ਪ੍ਰਾਕ੍ ਸਂਯੋਗਾਦ੍ਗਰ੍ਭਤ੍ਵਂ ਨ ਭਵਤਿ, ਤਚ੍ਚ ਸਂਯੋਗਾਦ੍ਭਵਤਿ; ਯਥਾ- ਸਤਸ੍ਤਸ੍ਯੈਵ ਪੁਰੁਸਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਗਪਤ੍ਯਾਤ੍ ਪਿਤਤ੍ਵਂ ਨ ਭਵਤਿ, ਤਚ੍ਚਾਪਤ੍ਯਾਦ੍ਭਵਤਿ; ਤਥਾ ਸਤਸ੍ਤਸ੍ਯੈਵ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯਾਂ ਤਸ੍ਯਾਮਵਸ੍ਥਾਯਾਂ ਜਾਤਤ੍ਵਮਜਾਤਤ੍ਵਂ ਚੋਚ੍ਯਤੇ||੮||
आत्मजश्चायं गर्भः| गर्भात्मा ह्यन्तरात्मा यः, तं ‘जीव’ इत्याचक्षते शाश्वतमरुजमजरममरमक्षयमभेद्यमच्छेद्यमलोड्यं विश्वरूपं विश्वकर्माणमव्यक्तमनादिमनिधनमक्षरमपि| स गर्भाशयमनुप्रविश्य शुक्रशोणिताभ्यां संयोगमेत्य गर्भत्वेन जनयत्यात्मनाऽऽत्मानम्, आत्मसञ्ज्ञा हि गर्भे| तस्य पुनरात्मनो जन्मानादित्वान्नोपपद्यते, तस्मान्न जात एवायमजातं गर्भं जनयति, अजातो ह्ययमजातं गर्भं जनयति; स चैव गर्भः कालान्तरेण बालयुवस्थविरभावान् प्राप्नोति, स यस्यां यस्यामवस्थायां वर्तते तस्यां तस्यां जातो भवति, या त्वस्य पुरस्कृतातस्यां जनिष्यमाणश्च, तस्मात् स एव जातश्चाजातश्च युगपद्भवति; यस्मिंश्चैतदुभयं सम्भवति जातत्वं जनिष्यमाणत्वं च स जातो जन्यते, स चैवानागतेष्ववस्थान्तरेष्वजातो जन्ययत्यात्मनाऽऽत्मानम्| सतो ह्यवस्थान्तरगमनमात्रमेव हि जन्म चोच्यते तत्र तत्र वयसि तस्यां तस्यामवस्थायां; यथा- सतामेव शुक्रशोणितजीवानां प्राक् संयोगाद्गर्भत्वं न भवति, तच्च संयोगाद्भवति; यथा- सतस्तस्यैव पुरुषस्य प्रागपत्यात् पितृत्वं न भवति, तच्चापत्याद्भवति; तथा सतस्तस्यैव गर्भस्य तस्यां तस्यामवस्थायां जातत्वमजातत्वं चोच्यते||८||
🔊 Audio coming soon
ਆਤ੍ਮਜ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਆਤ੍ਮਜਤ੍ਵਂ ਵ੍ਯੁਤ੍ਪਾਦਯਤਿ| ਅਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮੋਚ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਨੇਨ ਗਰ੍ਭਕਾਰਣਭੂਤਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਸਡ੍ਧਾਤੁਸਮੁਦਾਯਵਰ੍ਤ੍ਯਾਤ੍ਮਸ਼ਬ੍ਦਾਭਿਧੇਯਾਦ੍ ਵ੍ਯਾਵਰ੍ਤਯਤਿ| ਆਚਕ੍ਸਤ ਇਤਿ ਆਗਮੇਸੁ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਾਦਿਸ਼ਬ੍ਦੈਰ੍ਬ੍ਰੁਵਤੇ ਵਦ੍ਧਾਃ| ਅਲੋਡ੍ਯਮਿਤਿ ਅਕ੍ਸੋਭ੍ਯਮ੍| ਗਰ੍ਭਤ੍ਵੇਨ ਜਨਯਤ੍ਯਾਤ੍ਮਾਨਮਿਤਿ ਗਰ੍ਭਸ੍ਵਰੂਪੋ ਯਃ ਸਡ੍ਧਾਤੁਕ ਆਤ੍ਮਾ ਤਂ ਜਨਯਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਗਰ੍ਭਸ੍ਯਾਤ੍ਮਸ਼ਬ੍ਦਾਭਿਧੇਯਤਾਮਾਹ- ਆਤ੍ਮਸਞ੍ਜ੍ਞਾ ਹਿ ਗਰ੍ਭੇ ਇਤਿ| ਤਸ੍ਯੇਤ੍ਯਨੇਨ ਪਰਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਵਮਸ਼ਤਿ| ਯਸ੍ਮਾਦਸ੍ਯਾਨਾਦਿਤ੍ਵਾਜ੍ਜਨ੍ਮ ਨੋਪਪਦ੍ਯਤੇ ਤਸ੍ਮਾਜ੍ਜਾਤ ਏਵਾਯਮਜਾਤਂ ਗਰ੍ਭਂ ਜਨਯਤੀਤਿ ਪਕ੍ਸੋਨ, ਇਤਿ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਅਥ ਜਾਤਃ ਸ ਨ ਚੇਜ੍ਜਨਯਤਿ ਕਥਂ ਤਰ੍ਹਿ ਜਨਯਤੀਤ੍ਯਹ- ਅਜਾਤੋ ਹ੍ਯਯਮਿਤਿ; ਨਿਤ੍ਯੋ ਹ੍ਯਯਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤੇਨ ਨਿਤ੍ਯਤ੍ਵੇਨਾਕਾਸ਼ਵਨ੍ਨ ਜਾਤਃ ਸਨ੍ਨਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਾ ਗਰ੍ਭਸ੍ਵਰੂਪਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਜਨਯਤਿ| ਅਤਸ਼੍ਚਾਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਰੂਪਤਯਾ ਨਿਤ੍ਯਵਿਦ੍ਯਮਾਨਤ੍ਵੇਨਾਜਾਤਃ ਸਨ੍ ਗਰ੍ਭਰੂਪਾਵਸ੍ਥਾਯਾਂ ਜਾਤ ਉਚ੍ਯਤੇ| ਏਵਮਜਾਤਤ੍ਵਂ ਜਾਤਤ੍ਵਂ ਚਾਤ੍ਮਨਿ ਦ੍ਵਯਮਪਿ ਵ੍ਯਪਦਿਸ਼੍ਯਤੇ| ਏਤਦੇਵਾਤ੍ਮਨਿ ਜਾਤਤ੍ਵਮਜਾਤਤ੍ਵਂ ਚ ਦਰ੍ਸ਼ਯਿਤੁਂ ਦਸ੍ਟਾਨ੍ਤਾਰ੍ਥਂ ਗਰ੍ਭ ਏਵ ਜਾਤਤ੍ਵਮਜਾਤਤ੍ਵਂ ਚ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ- ਸ ਚੈਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪੁਰਸ੍ਕਤੇਤਿ ਅਗ੍ਰੇ ਭਵਿਸ੍ਯਨ੍ਤੀ| ਯਥਾ- ਬਾਲਸ੍ਯ ਵਦ੍ਧਤ੍ਵਾਵਸ੍ਥਾਜਾਤਾ ਜਨ੍ਯਤ ਇਤਿ ਚ, ਤਥਾ ਅਜਾਤੋ ਜਨਯਤ੍ਯਾਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਨਮਿਤਿ ਚ ਸ਼ਬ੍ਦਪ੍ਰਯੋਗਸਮਰ੍ਥਨਮਾਤ੍ਰਮੇਤਦ੍ ਵਿਵਕ੍ਸਾਭੇਦਾਦ੍ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਮ੍| ਅਨੇਨ ਚਾਤ੍ਮਨ੍ਯਵਸ੍ਥਾਭੇਦਕਤਜਾਤਤ੍ਵਸਮਰ੍ਥਨੇਨ ‘ਜਾਤੋ ਵਾਜਨਯੇਤ੍, ਅਜਾਤੋ ਵਾ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਗ੍ਰਨ੍ਥਕਤਪੂਰ੍ਵਪਕ੍ਸਃ ਸ਼ਬ੍ਦਪ੍ਰਯੋਗਸਮਰ੍ਥਨਤਯਾ ਪਰਿਹਤਃ| ਪਰਮਾਰ੍ਥਤਸ੍ਤੁ ਨਿਤ੍ਯਤ੍ਵੇਨਾਜਾਤ ਏਵਾਤ੍ਮਾ ਆਤ੍ਮਨੋਜਾਤਾਵਸ੍ਥਾਂ ਗਰ੍ਭਾਦਿਰੂਪਾਂ ਜਨਯਤਿ| ਤੇਨ, ਨਾਸਤਃ ਕਾਰਣਤ੍ਵਂ ਸਤੋ ਵਾ ਜਨ੍ਯਤ੍ਵਮਿਤਿ ਪਕ੍ਸਃ ਸ੍ਥਿਤ ਏਵ| ਸਤੋ ਹੀਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸਤ੍ਕਾਰ੍ਯਪਕ੍ਸਂ ਸਾਙ੍ਖ੍ਯਮਤਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਕਿਂਵਾ ਵਯੋਭੇਦੇਨ ਯਦੇਵਾਵਸ੍ਥਾਨ੍ਤਰਗਮਨਂ ਤਦੇਵ ਜਨ੍ਮੇਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਤਸ੍ਯਾਂ ਤਸ੍ਯਾਮਵਸ੍ਥਾਯਾਮਿਤਿ ਚ੍ਛੇਦਃ| ਪਿਤਤ੍ਵਮਿਤਿ ਪਿਤਤ੍ਵੇਨ ਵ੍ਯਪਦੇਸ਼ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੮||
Adhikarana 13 (9) · Śloka 9
ਨ ਖਲੁ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਨ ਚ ਮਾਤੁਰ੍ਨ ਪਿਤੁਰ੍ਨ ਚਾਤ੍ਮਨਃ ਸਰ੍ਵਭਾਵੇਸੁ ਯਥੇਸ੍ਟਕਾਰਿਤ੍ਵਮਸ੍ਤਿ; ਤੇ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਸ੍ਵਵਸ਼ਾਤ੍ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ, ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਕਰ੍ਮਵਸ਼ਾਤ੍, ਕ੍ਵਚਿਚ੍ਚੈਸਾਂ ਕਰਣਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ਭਵਤਿ, ਕ੍ਵਚਿਨ੍ਨ ਭਵਤਿ| ਯਤ੍ਰ ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਦਿਕਰਣਸਮ੍ਪਤ੍ਤਤ੍ਰ ਯਥਾਬਲਮੇਵ ਯਥੇਸ੍ਟਕਾਰਿਤ੍ਵਮ੍, ਅਤੋਨ੍ਯਥਾ ਵਿਪਰ੍ਯਯਃ| ਨ ਚ ਕਰਣਦੋਸਾਦਕਰਣਮਾਤ੍ਮਾਸਮ੍ਭਵਤਿ ਗਰ੍ਭਜਨਨੇ, ਦਸ੍ਟਂ ਚੇਸ੍ਟਾ ਯੋਨਿਰੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਂ ਮੋਕ੍ਸਸ਼੍ਚਾਤ੍ਮਵਿਦ੍ਭਿਰਾਤ੍ਮਾਯਤ੍ਤਮ੍| ਨਹ੍ਯਨ੍ਯਃ ਸੁਖਦੁਃਖਯੋਃ ਕਰ੍ਤਾ| ਨ ਚਾਨ੍ਯਤੋ ਗਰ੍ਭੋ ਜਾਯਤੇ ਜਾਯਮਾਨਃ, ਨਾਙ੍ਕੁਰੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰਬੀਜਾਤ੍||੯||
न खलु गर्भस्य न च मातुर्न पितुर्न चात्मनः सर्वभावेषु यथेष्टकारित्वमस्ति; ते किञ्चित् स्ववशात् कुर्वन्ति, किञ्चित् कर्मवशात्, क्वचिच्चैषां करणशक्तिर्भवति, क्वचिन्न भवति| यत्र सत्त्वादिकरणसम्पत्तत्र यथाबलमेव यथेष्टकारित्वम्, अतोऽन्यथा विपर्ययः| न च करणदोषादकरणमात्मासम्भवति गर्भजनने, दृष्टं चेष्टा योनिरैश्वर्यं मोक्षश्चात्मविद्भिरात्मायत्तम्| नह्यन्यः सुखदुःखयोः कर्ता| न चान्यतो गर्भो जायते जायमानः, नाङ्कुरोत्पत्तिरबीजात्||९||
🔊 Audio coming soon
ਯਦੁਕ੍ਤਂ- ਯਦ੍ਯਾਤ੍ਮਾ ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਜਨਯਤਿ ਤਦਾ ਵਸ਼ਿਤ੍ਵਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਂ ਜਨਯੇਦਿਤਿ, ਤਤ੍ਰੋਤ੍ਤਰਮਾਹ- ਨ ਖਲ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਭਾਵੇਸੁ ਨ ਮਾਤ੍ਰਾਦੀਨਾਂ ਯਥੇਸ੍ਟਕਾਰਿਤ੍ਵਮਿਤਿ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਅਤ੍ਰ ਚ ਯਦ੍ਯਪ੍ਯਾਤ੍ਮੈਵ ਪ੍ਰਕਤਃ, ਤਥਾਪਿ ਤੁਲ੍ਯਸਮਾਧਾਨਤ੍ਵੇਨ ਮਾਤਾਪਿਤਰਾਵਪ੍ਯੁਪਾਤ੍ਤੌ| ਯਥਾ ਆਤ੍ਮਨਃ ਸਰ੍ਵਭਾਵੇਸੁ ਯਥੇਸ੍ਟਕਾਰਿਤ੍ਵੇਨੇਸ੍ਟਯੋਨਿਗਮਨਾਦਿਪ੍ਰਸਕ੍ਤਿਃ ਸਮਾਧੀਯਤੇ, ਤਥਾ ਮਾਤਾਪਿਤ੍ਰੋਰਪਿ ਯਥੇਸ੍ਟਕਾਰਿਤ੍ਵੇਨ ਪੁਤ੍ਰਾਨੇਵ ਜਨਯੇਯੁਰਿਤ੍ਯਾਦਿਪੂਰ੍ਵਪਕ੍ਸਃ ਪਰਿਹਤੋ ਭਵਤਿ| ਅਥ ਕੁਤ ਏਵਾਤ੍ਮਾਦੀਨਾਂ ਯਥੇਸ੍ਟਕਾਰਿਤ੍ਵਂ ਕ੍ਵਚਿਨ੍ਨ ਭਵਤੀਤ੍ਯਾਹ- ਕਿਞ੍ਚਿਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਿਞ੍ਚਿਦਿਤਿ ਨ ਸਰ੍ਵਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਮਾਤਾਪਿਤਰੌ ਸ੍ਵਵਸ਼ੌ ਮੈਥੁਨਂ ਗਰ੍ਭਕਾਰਣਂ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਰਸਸੇਵਾਦਿਕਂ ਚਾਚਰਤਃ, ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਜੀਵਾਧਿਸ੍ਠਾਨਾਦੌ ਤੁ ਕਰ੍ਮਾਧੀਨੇ ਪਰਵਸ਼ੌ; ਤਥਾ, ਆਤ੍ਮਾਪਿ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਚੈਤਨ੍ਯੇ ਤਥਾ ਧਰ੍ਮਾਧਰ੍ਮਹੇਤੁਕ੍ਰਿਯਾਨੁਸ੍ਠਾਨੇ ਸ੍ਵਵਸ਼ਃ, ਕਰ੍ਮਜਨ੍ਯੇ ਇਸ੍ਟਾਨਿਸ੍ਟਯੋਨ੍ਯਾਦਿਗਮਨੇ ਤੁ ਧਰ੍ਮਾਧਰ੍ਮਪਰਾਧੀਨ ਏਵ; ਤੇਨ ਕਰ੍ਮਾਧੀਨੇ ਵਿਸਯੇ ਨ ਮਾਤ੍ਰਾਦੀਨਾਂ ਯਥੇਸ੍ਟਕਾਰਿਤ੍ਵਮ੍| ਯਥੇਸ੍ਟਕਾਰਿਤ੍ਵਮਪਿ ਮਾਤ੍ਰਾਦੀਨਾਂ ਕ੍ਵਚਿਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਕ੍ਵਚਿਚ੍ਚੈਸਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਰਣਮੁਪਕਰਣਂ ਸਾਧਨੋਪਾਯ ਇਤਿ ਯਾਵਤ੍| ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਮਨਃ, ਆਦਿ ਪ੍ਰਧਾਨਂ ਯੇਸਾਂ ਤਾਨਿ ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਦੀਨਿ ਮਨ-ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ਼ੁਕ੍ਰਸ਼ੋਣਿਤਾਦੀਨਿ| ਯਥਾਬਲਮਿਤਿ ਯਥਾਕਰ੍ਮ; ਬਲਸ਼ਬ੍ਦੇਨੇਹਾਦਸ੍ਟਮੁਚ੍ਯਤੇ | ਏਤੇਨ, ਯਤ੍ਰ ਮਾਤ੍ਰਾਦੀਨਾਂ ਪੁਤ੍ਰੇਚ੍ਛਾਯਾਮਿਸ੍ਟਯੋਨਿਗਮਨਾਦਿਕਰਣਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ਭਵਤਿ , ਕਰ੍ਮ ਚਾਨੁਗੁਣਂ ਭਵਤਿ, ਤਤ੍ਰੇਪ੍ਸਿਤਪੁਤ੍ਰਾਦਿਸ੍ਵਿਸ੍ਟਯੋਨਿਗਮਨਾਦਿ ਕਾਰ੍ਯਂ ਭਵਤਿ; ਯਥਾ- ਯਦਿ ਤਤ੍ਰ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਭੂਰਿਸ਼ੁਕ੍ਰਃ ਪੁਰੁਸੋ ਭਵਤਿ, ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਚ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਯੋਨ੍ਯਾਸ਼੍ਰਯਤ੍ਵਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਾ, ਪੁਤ੍ਰਜਨਕਂ ਚ ਕਰ੍ਮਂ ਤਯੋਰ੍ਬਲਵਤ੍, ਤਦਾ ਪੁਤ੍ਰਜਨ੍ਮਾਭਿਸਨ੍ਧਾਯ ਮੈਥੁਨਮਾਪਦ੍ਯਮਾਨੌ ਈਪ੍ਸਿਤਂ ਪੁਤ੍ਰਂ ਜਨਯਤਃ; ਤਥਾ ਆਤ੍ਮਾਪਿ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਸਤ੍ਤ੍ਵਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਃ ਸ਼ੁਭਕਰ੍ਮਵਾਨ੍ ਤਤ੍ਕਾਲੇ ਇਸ੍ਟਾਂ ਯੋਨਿਮਨੁਧ੍ਯਾਯਤਿ, ਤਦਾਭੀਸ੍ਟਯੋਨਿਗਮਨਂ ਸਮ੍ਪਾਦਯਤ੍ਯਾਤ੍ਮਨ ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਯਥੇਸ੍ਟਕਾਰਿਤ੍ਵੋਦਾਹਰਣਂ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਅਤੋਨ੍ਯਥਾ ਇਤਿ ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਦਿਕਰਣਾਸ਼ਕ੍ਤੌ ਵਿਗੁਣੇ ਚ ਦੈਵੇ| ਵਿਪਰ੍ਯਯ ਇਤਿ ਨ ਯਥੇਸ੍ਟਕਾਰਿਤ੍ਵਮ੍| ਕਿਂਵਾ, ਕ੍ਵਚਿਚ੍ਚ ਮੈਥੁਨਾਦਾਵੇਸਾਂ ਪਿਤ੍ਰਾਦੀਨਾਂ ਸ੍ਵਵਸ਼ਤ੍ਵਂ, ਤਤ੍ ਕਿਮਿਤਿ ਜੀਵੋਪਕ੍ਰਮਾਦਾਵਪਿ ਨ ਸ੍ਵਵਸ਼ਤ੍ਵਮੇਸਾਂ ਭਵਤੀਤ੍ਯਾਹ- ਕ੍ਵਚਿਚ੍ਚੈਸਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕ੍ਵਚਿਦੇਵ ਕਾਰ੍ਯੇ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਕਰਣਂ ਮਾਤ੍ਰਾਦੀਨਾਂ ਸ਼ਕ੍ਤਂ ਨ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ, ਤੇਨ ਸਰ੍ਵੇਸ੍ਵੇਵ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਭਾਵੇਸੁ ਨ ਸ੍ਵਵਸ਼ਤ੍ਵਮਿਤਿ ਭਾਵਃ| ਯਤ੍ਰਾਪਿ ਚੈਤੇ ਮਾਤ੍ਰਾਦਯਃ ਸ੍ਵਵਸ਼ਾਃ ਸਨ੍ਤਃ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਸ੍ਵੀਯਸ੍ਵੀਯਕਰਣਯੁਕ੍ਤਾ ਏਵ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤੀਤ੍ਯਾਹ- ਯਤ੍ਰ ਸਤ੍ਤ੍ਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਥਾਬਲਮਿਤਿ ਯਥਾਸ਼ਕ੍ਤਿ| ਅਨੇਨ ਚ ਮਾਤ੍ਰਾਦਯੋ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਯੇਸੁ ਵਿਸ਼ੇਸੇਸੁ ਸ਼ਕ੍ਤਾਃ, ਤੇਸੁ ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਦਿਕਰਣਸਮ੍ਪਤ੍ਤੌ ਯਥੇਸ੍ਟਕਾਰਿਣੋ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਨ ਤ੍ਵਸ਼ਕ੍ਯੇ ਵਿਸਯੇ ਉਪਹਤਕਰਣਾ ਵਾ ਯਥੇਸ੍ਟਕਾਰਿਣੋ ਭਵਨ੍ਤੀਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਅਤੋਨ੍ਯਥਾ ਵਿਪਰ੍ਯਯ ਇਤ੍ਯਸ੍ਯ ਚਾਰ੍ਥੋਗ੍ਰੇ ਵ੍ਯਾਕਤਃ| ਨਨੁ ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਦਿਕਰਣਦੋਸਾਚ੍ਚੇਦਯਮਾਤ੍ਮਾ ਗਰ੍ਭਂ ਨ ਜਨਯਤਿ ਤਥਾਵਿਧਂ, ਹਨ੍ਤ ਤਰ੍ਹ੍ਯਕਾਰਣਮੇਵਾਯਮਾਤ੍ਮਾ, ਕਾਰਣਂ ਹਿ ਯਦ੍ਭਵਤਿ ਤਤ੍ ਕਰੋਤ੍ਯੇਵ ਕਾਰ੍ਯਮਿਤ੍ਯਾਹ- ਨ ਚੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਰਣਦੋਸਾਦਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਗਰ੍ਭਂ ਕਦਾਚਿਦਾਤ੍ਮਾਨ ਗਰ੍ਭਜਨਨੇ ਕਾਰਣਂ ਭਵਤੀਤਿ ਨ, ਅਪਿਤੁ ਭਵਤ੍ਯੇਵ ਕਾਰਣਮ੍; ਏਵਂ ਮਨ੍ਯਤੇ- ਮਦਾਦ੍ਯਭਾਵਾਤ੍ ਘਟਮਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨਪਿ ਕੁਮ੍ਭਕਾਰਃ ਕਾਰਣਮੇਵ ਘਟਸ੍ਯ ਭਵਤਿ, ਘਟਜਨਨਸ਼ਕ੍ਤਿਯੁਕ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍; ਤਥਾ ਆਤ੍ਮਾਪਿ ਕਰਣਦੋਸਾਦਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨਪਿ ਤਥਾਵਿਧਂ ਗਰ੍ਭਂ, ਤਜ੍ਜਨਨਸ਼ਕ੍ਤਤ੍ਵੇਨ ਭੂਯੋਦਸ੍ਟਤ੍ਵਾਤ੍ ਕਾਰਣਮੇਵ ਭਵਤਿ| ਤਥੇਸ੍ਟਯੋਨਿਗਮਨੇ ਪ੍ਰਸਕ੍ਤਿਰਪਿ ਪ੍ਰੋਦ੍ਭਾਵਿਤਾ ਆਤ੍ਮਨਃ ਕਾਰਣਤ੍ਵੇਨ ਸਾ ਕ੍ਵਚਿਦ੍ਭਵਤੀਤ੍ਯਪਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਦਸ੍ਟਂ ਚੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਤ੍ਮਾਧੀਨਾ ਯੋਨਿਃ ਪੁਰੁਸਂ ਪ੍ਰਤਿ ਇਸ੍ਟਾ ਯੋਨਿਃ; ਤਥਾ ਐਸ਼੍ਵਰ੍ਯਾਦਯਸ਼੍ਚਾਤ੍ਮਾਧੀਨਾ ਦਸ੍ਟਾਃ, ਯਥੋਕ੍ਤਂ ਕਤਿਧਾਪੁਰੁਸੀਯੇ- “ਆਵੇਸ਼ਸ਼੍ਚੇਤਸੋ ਜ੍ਞਾਨਂ” (ਸ਼ਾ. ੧) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ| ਆਤ੍ਮਨਃ ਕਾਰਣਤ੍ਵੇ ਹੇਤ੍ਵਨ੍ਤਰਮਾਹ- ਨ ਹ੍ਯਨ੍ਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿ|- ਹਿ ਯਸ੍ਮਾਦਾਤ੍ਮਨੋਨ੍ਯਃ ਸੁਖਦੁਃਖਯੋਃ ਕਰ੍ਤਾ ਨਾਸ੍ਤਿ, ਕਿਂ ਤ੍ਵਾਤ੍ਮੈਵ ਸੁਖਦੁਃਖਸਾਧਨੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਕਰ੍ਮਸ਼ਰੀਰਾਦਿਕਰ੍ਤਾ; ਤੇਨ ਆਤ੍ਮਾ ਕਾਰਣਂ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਸੁਖਦੁਃਖਾਦ੍ਯਾਧਾਰਸ੍ਯੇਤਿ ਭਾਵਃ| ਅਥ ਭੂਤਾਨ੍ਯੇਵ ਕਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਂਯੋਗਵਸ਼ਾਚ੍ਚੇਤਨਾਮਾਸਾਦ੍ਯ ਸੁਖਾਦਿਕਾਰਣਾਨਿ ਨ ਭਵਨ੍ਤੀਤ੍ਯਾਹ- ਨ ਚਾਨ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਨ੍ਯਤ ਇਤਿ ਵਿਜਾਤੀਯਾਤ੍| ਜਾਯਮਾਨ ਇਤਿ ਉਤ੍ਪਦ੍ਯ ਮਾਨਃ| ਸਦਸ਼ਮੇਵ ਕਾਰਣਾਤ੍ ਕਾਰ੍ਯਮੁਤ੍ਪਦ੍ਯਤੇ; ਯੇਨ ਨ ਸ਼ਣਸ੍ਯਾਙ੍ਕੁਰੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰ੍ਨਾਰਿਕੇਲਬੀਜਾਦ੍ਭਵਤਿ; ਅਬੀਜਾਦਿਤਿ ਕਾਰ੍ਯਤ੍ਵੇਨਾਭਿਮਤਾਙ੍ਕੁਰਸ੍ਯਾਬੀਜਾਤ੍| ਏਤੇਨ, ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਯਚ੍ਚੈਤਨ੍ਯਂ ਤਦਚੇਤਨੇਭ੍ਯੋ ਭੂਤੇਭ੍ਯੋ ਨ ਭਵਤਿ, ਕਿਨ੍ਤੁ ਚੇਤਨਾਧਾਤੋਰਾਤ੍ਮਨ ਏਵੇਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ||੯||
Adhikarana 14 (10) · Śloka 10
ਯਾਨਿ ਤੁ ਖਲ੍ਵਸ੍ਯ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯਾਤ੍ਮਜਾਨਿ, ਯਾਨਿ ਚਾਸ੍ਯਾਤ੍ਮਤਃ ਸਮ੍ਭਵਤਃ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ, ਤਾਨ੍ਯਨੁਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ਤਦ੍ਯਥਾ- ਤਾਸੁ ਤਾਸੁ ਯੋਨਿਸੂਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰਾਯੁਰਾਤ੍ਮਜ੍ਞਾਨਂ ਮਨ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਪ੍ਰਾਣਾਪਾਨੌ ਪ੍ਰੇਰਣਂ ਧਾਰਣਮਾਕਤਿਸ੍ਵਰਵਰ੍ਣਵਿਸ਼ੇਸਾਃ ਸੁਖਦੁਃਖੇ ਇਚ੍ਛਾਦ੍ਵੇਸੌ ਚੇਤਨਾ ਧਤਿਰ੍ਬੁਦ੍ਧਿਃ ਸ੍ਮਤਿਰਹਙ੍ਕਾਰਃ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਸ਼੍ਚੇਤਿ (ਆਤ੍ਮਜਾਨਿ)||੧੦||
यानि तु खल्वस्य गर्भस्यात्मजानि, यानि चास्यात्मतः सम्भवतः सम्भवन्ति, तान्यनुव्याख्यास्यामः तद्यथा- तासु तासु योनिषूत्पत्तिरायुरात्मज्ञानं मन इन्द्रियाणि प्राणापानौ प्रेरणं धारणमाकृतिस्वरवर्णविशेषाः सुखदुःखे इच्छाद्वेषौ चेतना धृतिर्बुद्धिः स्मृतिरहङ्कारः प्रयत्नश्चेति (आत्मजानि)||१०||
🔊 Audio coming soon
ਏਵਮਾਤ੍ਮਜਤ੍ਵਂ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਵ੍ਯੁਤ੍ਪਾਦ੍ਯਾਤ੍ਮਜਾਨ੍ ਵਿਸ਼ੇਸਾਨਾਹ- ਯਾਨੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰੇਰਣਂ ਧਾਰਣਂ ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਮੇਵ| ਅਤ੍ਰ ਚ ਤਤ੍ਤਦ੍ਦੇਵਾਦਿਪਸ਼੍ਵਾਦਿਯੋਨਿਗਮਨਾਦੌ ਧਰ੍ਮਾਧਰ੍ਮਜਨ੍ਯੇ ਧਰ੍ਮਾਧਰ੍ਮਸ੍ਯਾਪਿ ਜਨਕਤ੍ਵੇਨਾਤ੍ਮੈਵ ਮੂਲਕਾਰਣਮੁਚ੍ਯਤੇ; ਆਤ੍ਮਜ੍ਞਾਨਪ੍ਰਾਣਾਪਾਨਪ੍ਰੇਰਣਾਦੌ ਤੁ ਮਨਃਕਰਣ ਆਤ੍ਮੈਵਾਵ੍ਯਵਧਾਨੇਨ ਕਾਰਣਮ੍||੧੦||
Adhikarana 15 (11) · Śloka 11
ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਜਸ਼੍ਚਾਯਂ ਗਰ੍ਭਃ| ਨਹ੍ਯਸਾਤ੍ਮ੍ਯਸੇਵਿਤ੍ਵਮਨ੍ਤਰੇਣ ਸ੍ਤ੍ਰੀਪੁਰੁਸਯੋਰ੍ਵਨ੍ਧ੍ਯਤ੍ਵਮਸ੍ਤਿ, ਗਰ੍ਭੇਸੁ ਵਾਪ੍ਯਨਿਸ੍ਟੋ ਭਾਵਃ| ਯਾਵਤ੍ ਖਲ੍ਵਸਾਤ੍ਮ੍ਯਸੇਵਿਨਾਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀਪੁਰੁਸਾਣਾਂ ਤ੍ਰਯੋ ਦੋਸਾਃ ਪ੍ਰਕੁਪਿਤਾਃ ਸ਼ਰੀਰਮੁਪਸਰ੍ਪਨ੍ਤੋ ਨ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ਼ੋਣਿਤਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯੋਪਘਾਤਾਯੋਪਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ, ਤਾਵਤ੍ ਸਮਰ੍ਥਾ ਗਰ੍ਭਜਨਨਾਯ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਸੇਵਿਨਾਂ ਪੁਨਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਪੁਰੁਸਾਣਾਮਨੁਪਹਤਸ਼ੁਕ੍ਰਸ਼ੋਣਿਤਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯਾਨਾਮਤਕਾਲੇ ਸਨ੍ਨਿਪਤਿਤਾਨਾਂ ਜੀਵਸ੍ਯਾਨਵਕ੍ਰਮਣਾਦ੍ਗਰ੍ਭਾ ਨ ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਵਨ੍ਤਿ| ਨਹਿ ਕੇਵਲਂ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਜ ਏਵਾਯਂ ਗਰ੍ਭਃ, ਸਮੁਦਯੋਤ੍ਰ ਕਾਰਣਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਯਾਨਿ ਖਲ੍ਵਸ੍ਯ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਜਾਨਿ, ਯਾਨਿ ਚਾਸ੍ਯ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਤਃ ਸਮ੍ਭਵਤਃ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ, ਤਾਨ੍ਯਨੁਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ; ਤਦ੍ਯਥਾ- ਆਰੋਗ੍ਯਮਨਾਲਸ੍ਯਮਲੋਲੁਪਤ੍ਵਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪ੍ਰਸਾਦਃ ਸ੍ਵਰਵਰ੍ਣਬੀਜਸਮ੍ਪਤ੍ ਪ੍ਰਹਰ੍ਸਭੂਯਸ੍ਤ੍ਵਂ ਚੇਤਿ (ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਜਾਨਿ)||੧੧||
सात्म्यजश्चायं गर्भः| नह्यसात्म्यसेवित्वमन्तरेण स्त्रीपुरुषयोर्वन्ध्यत्वमस्ति, गर्भेषु वाऽप्यनिष्टो भावः| यावत् खल्वसात्म्यसेविनां स्त्रीपुरुषाणां त्रयो दोषाः प्रकुपिताः शरीरमुपसर्पन्तो न शुक्रशोणितगर्भाशयोपघातायोपपद्यन्ते, तावत् समर्था गर्भजननाय भवन्ति| सात्म्यसेविनां पुनः स्त्रीपुरुषाणामनुपहतशुक्रशोणितगर्भाशयानामृतकाले सन्निपतितानां जीवस्यानवक्रमणाद्गर्भा न प्रादुर्भवन्ति| नहि केवलं सात्म्यज एवायं गर्भः, समुदयोऽत्र कारणमुच्यते| यानि खल्वस्य गर्भस्य सात्म्यजानि, यानि चास्य सात्म्यतः सम्भवतः सम्भवन्ति, तान्यनुव्याख्यास्यामः; तद्यथा- आरोग्यमनालस्यमलोलुपत्वमिन्द्रियप्रसादः स्वरवर्णबीजसम्पत् प्रहर्षभूयस्त्वं चेति (सात्म्यजानि)||११||
🔊 Audio coming soon
ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਜਸ਼੍ਚੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਜਤ੍ਵਂ ਵ੍ਯੁਤ੍ਪਾਦਯਤਿ, ਅਸਾਤ੍ਮ੍ਯਸੇਵਾਂ ਚ ਗਰ੍ਭੋਪਘਾਤਿਨੀਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਸੇਵਾਯਾ ਗਰ੍ਭਂ ਪ੍ਰਤਿ ਕਾਰਣਤ੍ਵਂ ਦ੍ਰਢਯਤਿ| ਅਸਾਤ੍ਮ੍ਯਸੇਵਿਨਾਮਪਿ ਪ੍ਰਜਾਭਵਨੋਪਪਤ੍ਤਿਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ ‘ਅਸਾਤ੍ਮ੍ਯਸੇਵਿਨਸ਼੍ਚ ਨਿਖਿਲੇਨਾਪਤ੍ਯਾਃ ਸ੍ਯੁਃ’ ਇਤਿ ਪੂਰ੍ਵਪਕ੍ਸਂ ਪਰਿਹਰਤਿ| ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਸੇਵਿਨਾਂ ਪੁਨਰਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਤੁ ਗ੍ਰਨ੍ਥੇਨ ‘ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਸੇਵਿਨਾਮੇਕਾਨ੍ਤੇਨ ਪ੍ਰਜਾ ਸ੍ਯਾਤ੍’ ਇਤਿ ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਤਤ੍ ਪਰਿਹਰਤਿ| ਸਨ੍ਨਿਪਤਿਤਾਨਾਮਿਤਿ ਵ੍ਯਵਾਯਮਾਪਨ੍ਨਾਨਾਮ੍| ਅਤ੍ਰ ਸ੍ਵਰਵਰ੍ਣੌ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਜਤ੍ਵੇਨ ਤਥਾ ਆਤ੍ਮਜਤ੍ਵੇਨ ਚੋਕ੍ਤੌ, ਤੇਨ ਦ੍ਵਾਵਪ੍ਯਤ੍ਰ ਕਾਰਣਮਿਤਿ ਜ੍ਞੇਯਮ੍||੧੧||
Adhikarana 16 (12) · Śloka 12
ਰਸਜਸ਼੍ਚਾਯਂ ਗਰ੍ਭਃ| ਨ ਹਿ ਰਸਾਦਤੇ ਮਾਤੁਃ ਪ੍ਰਾਣਯਾਤ੍ਰਾਪਿ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਕਿਂ ਪੁਨਰ੍ਗਰ੍ਭਜਨ੍ਮ| ਨ ਚੈਵਾਸਮ੍ਯਗੁਪਯੁਜ੍ਯਮਾਨਾ ਰਸਾ ਗਰ੍ਭਮਭਿਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤਯਨ੍ਤਿ, ਨ ਚ ਕੇਵਲਂ ਸਮ੍ਯਗੁਪਯੋਗਾਦੇਵ ਰਸਾਨਾਂ ਗਰ੍ਭਾਭਿਨਿਰ੍ਵਤ੍ਤਿਰ੍ਭਵਤਿ, ਸਮੁਦਾਯੋਪ੍ਯਤ੍ਰ ਕਾਰਣਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਯਾਨਿ ਤੁ ਖਲ੍ਵਸ੍ਯ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਰਸਜਾਨਿ, ਯਾਨਿ ਚਾਸ੍ਯ ਰਸਤਃ ਸਮ੍ਭਵਤਃ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ, ਤਾਨ੍ਯਨੁਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ; ਤਦ੍ਯਥਾ- ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯਾਭਿਨਿਰ੍ਵਤ੍ਤਿਰਭਿਵਦ੍ਧਿਃ ਪ੍ਰਾਣਾਨੁਬਨ੍ਧਸ੍ਤਪ੍ਤਿਃ ਪੁਸ੍ਟਿਰੁਤ੍ਸਾਹਸ਼੍ਚੇਤਿ (ਰਸਜਾਨਿ)||੧੨||
रसजश्चायं गर्भः| न हि रसादृते मातुः प्राणयात्राऽपि स्यात्, किं पुनर्गर्भजन्म| न चैवासम्यगुपयुज्यमाना रसा गर्भमभिनिर्वर्तयन्ति, न च केवलं सम्यगुपयोगादेव रसानां गर्भाभिनिर्वृत्तिर्भवति, समुदायोऽप्यत्र कारणमुच्यते| यानि तु खल्वस्य गर्भस्य रसजानि, यानि चास्य रसतः सम्भवतः सम्भवन्ति, तान्यनुव्याख्यास्यामः; तद्यथा- शरीरस्याभिनिर्वृत्तिरभिवृद्धिः प्राणानुबन्धस्तृप्तिः पुष्टिरुत्साहश्चेति (रसजानि)||१२||
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਰਾਣਯਾਤ੍ਰਾਪਿ ਸ੍ਯਾਦਿਤਿ ਗਰ੍ਭਧਾਰਣਕਾਰਣਭੂਤਾਯਾ ਮਾਤੁਰਪਿ ਪ੍ਰਾਣਸ੍ਥਿਤਿਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਨ ਚੈਵਾਸਮ੍ਯਗੁਪਯੁਜ੍ਯਮਾਨਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਅਸਾਤ੍ਮ੍ਯਰਸੋਪਯੋਗਸ੍ਯ ਗਰ੍ਭੋਪਘਾਤਿਤ੍ਵਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਅਸਾਤ੍ਮ੍ਯਰਸੋਪਯੋਗਿਨਾਂ ਪ੍ਰਜਾਭਵਨਂ ਯਤ੍, ਤਦਸਾਤ੍ਮ੍ਯਸੇਵਿਪ੍ਰਜਾਭਵਨਨ੍ਯਾਯਤੁਲ੍ਯਮਿਤਿ ਨੇਹ ਪੁਨਰ੍ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਮ੍| ਸਮੁਦਾਯੋਪ੍ਯਤ੍ਰ ਕਾਰਣਮਿਤ੍ਯਨੇਨ ਤੁ ਅਸਮ੍ਯਗ੍ਰਸਸੇਵਿਨਾਂ ਚਾਪਤ੍ਯਭਵਨੇ ਕਾਰਣਂ ਧਰ੍ਮਾਦਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਅਭਿਨਿਰ੍ਵਤ੍ਤਿਃ ਅਙ੍ਗਪ੍ਰਤ੍ਯਙ੍ਗਵ੍ਯਕ੍ਤਤਾ| ਪ੍ਰਾਣਾਨੁਬਨ੍ਧ ਇਤਿ ਬਲਾਨੁਬਨ੍ਧਃ ਪੁਸ੍ਟਿਃ ਉਪਚਯਃ| ਵਦ੍ਧਿਸ੍ਤੁ ਦੈਰ੍ਘ੍ਯੇਣ ਵਦ੍ਧਿਃ| ਉਤ੍ਸਾਹਃ ਬਲਮ੍| ਇਤਿ ਸ਼ਬ੍ਦਃ ਪ੍ਰਕਾਰੇ; ਤੇਨੈਵਮ੍ਪ੍ਰਕਾਰਾਣ੍ਯਨ੍ਯਾਨ੍ਯਪਿ ਵਰ੍ਣਾਦੀਨਿ ਰਸਜਾਨੀਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਏਵਂ ਪੂਰ੍ਵਤ੍ਰਾਪਿ ਇਤਿਸ਼ਬ੍ਦੋ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯੇਯਃ| ਯਦਾ ਤ੍ਵਿਤਿਸ਼ਬ੍ਦਃ ਪਰਿਸਮਾਪ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਸ੍ਤਦਾਪ੍ਯਾਵਿਸ੍ਕਤਾਨਾਂ ਰਸਜਾਨਾਂ ਪਰਿਸਮਾਪ੍ਤਿਰ੍ਜ੍ਞੇਯਾ; ਤੇਨ ਅਨਾਵਿਸ੍ਕਤਾ ਵਰ੍ਣਾਦਯੋਪਿ ਰਜਸਾ ਲਭ੍ਯਨ੍ਤੇ||੧੨||
Adhikarana 17 (13) · Śloka 13
ਅਸ੍ਤਿ ਖਲੁ ਸਤ੍ਤ੍ਵਮੌਪਪਾਦੁਕਂ; ਯਜ੍ਜੀਵਂ ਸ੍ਪਕ੍ਸ਼ਰੀਰੇਣਾਭਿਸਮ੍ਬਧ੍ਨਾਤਿ, ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨਪਗਮਨਪੁਰਸ੍ਕਤੇ ਸ਼ੀਲਮਸ੍ਯ ਵ੍ਯਾਵਰ੍ਤਤੇ, ਭਕ੍ਤਿਰ੍ਵਿਪਰ੍ਯਸ੍ਯਤੇ, ਸਰ੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣ੍ਯੁਪਤਪ੍ਯਨ੍ਤੇ, ਬਲਂ ਹੀਯਤੇ, ਵ੍ਯਾਧਯ ਆਪ੍ਯਾਯ੍ਯਨ੍ਤੇ, ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਧੀਨਃ ਪ੍ਰਾਣਾਞ੍ਜਹਾਤਿ, ਯਦਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਮਭਿਗ੍ਰਾਹਕਂ ਚ ‘ਮਨ’ ਇਤ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ; ਤਤ੍ਤ੍ਰਿਵਿਧਮਾਖ੍ਯਾਯਤੇ- ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ, ਰਾਜਸਂ, ਤਾਮਸਮਿਤਿ| ਯੇਨਾਸ੍ਯ ਖਲੁ ਮਨੋ ਭੂਯਿਸ੍ਠਂ, ਤੇਨ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਯਾਮਾਜਾਤੌ ਸਮ੍ਪ੍ਰਯੋਗੋ ਭਵਤਿ; ਯਦਾ ਤੁ ਤੇਨੈਵ ਸ਼ੁਦ੍ਧੇਨ ਸਂਯੁਜ੍ਯਤੇ, ਤਦਾ ਜਾਤੇਰਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾਯਾ ਅਪਿ ਸ੍ਮਰਤਿ| ਸ੍ਮਾਰ੍ਤਂ ਹਿ ਜ੍ਞਾਨਮਾਤ੍ਮਨਸ੍ਤਸ੍ਯੈਵ ਮਨਸੋਨੁਬਨ੍ਧਾਦਨੁਵਰ੍ਤਤੇ, ਯਸ੍ਯਾਨੁਵਤ੍ਤਿਂ ਪੁਰਸ੍ਕਤ੍ਯ ਪੁਰੁਸੋ ‘ਜਾਤਿਸ੍ਮਰ’ ਇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ| ਯਾਨਿ ਖਲ੍ਵਸ੍ਯ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਸਤ੍ਤ੍ਵਜਾਨਿ, ਯਾਨ੍ਯਸ੍ਯ ਸਤ੍ਤ੍ਵਤਃ ਸਮ੍ਭਵਤਃ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ, ਤਾਨ੍ਯਨੁਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ; ਤਦ੍ਯਥਾ- ਭਕ੍ਤਿਃ ਸ਼ੀਲਂ ਸ਼ੌਚਂ ਦ੍ਵੇਸਃ ਸ੍ਮਤਿਰ੍ਮੋਹਸ੍ਤ੍ਯਾਗੋ ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਯਂ ਸ਼ੌਰ੍ਯਂ ਭਯਂ ਕ੍ਰੋਧਸ੍ਤਨ੍ਦ੍ਰੋਤ੍ਸਾਹਸ੍ਤੈਕ੍ਸ੍ਣ੍ਯਂ ਮਾਰ੍ਦਵਂ ਗਾਮ੍ਭੀਰ੍ਯਮਨਵਸ੍ਥਿਤਤ੍ਵਮਿਤ੍ਯੇਵਮਾਦਯਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯੇ, ਤੇ ਸਤ੍ਤ੍ਵਵਿਕਾਰਾ ਯਾਨੁਤ੍ਤਰਕਾਲਂ ਸਤ੍ਤ੍ਵਭੇਦਮਧਿਕਤ੍ਯੋਪਦੇਕ੍ਸ੍ਯਾਮਃ| ਨਾਨਾਵਿਧਾਨਿ ਖਲੁ ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਨਿ, ਤਾਨਿ ਸਰ੍ਵਾਣ੍ਯੇਕਪੁਰੁਸੇ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਨ ਚ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯੇਕਕਾਲਮ੍, ਏਕਂ ਤੁ ਪ੍ਰਾਯੋਵਤ੍ਤ੍ਯਾਹ ||੧੩||
अस्ति खलु सत्त्वमौपपादुकं; यज्जीवं स्पृक्शरीरेणाभिसम्बध्नाति, यस्मिन्नपगमनपुरस्कृते शीलमस्य व्यावर्तते, भक्तिर्विपर्यस्यते, सर्वेन्द्रियाण्युपतप्यन्ते, बलं हीयते, व्याधय आप्याय्यन्ते, यस्माद्धीनः प्राणाञ्जहाति, यदिन्द्रियाणामभिग्राहकं च ‘मन’ इत्यभिधीयते; तत्त्रिविधमाख्यायते- शुद्धं, राजसं, तामसमिति| येनास्य खलु मनो भूयिष्ठं, तेन द्वितीयायामाजातौ सम्प्रयोगो भवति; यदा तु तेनैव शुद्धेन संयुज्यते, तदा जातेरतिक्रान्ताया अपि स्मरति| स्मार्तं हि ज्ञानमात्मनस्तस्यैव मनसोऽनुबन्धादनुवर्तते, यस्यानुवृत्तिं पुरस्कृत्य पुरुषो ‘जातिस्मर’ इत्युच्यते| यानि खल्वस्य गर्भस्य सत्त्वजानि, यान्यस्य सत्त्वतः सम्भवतः सम्भवन्ति, तान्यनुव्याख्यास्यामः; तद्यथा- भक्तिः शीलं शौचं द्वेषः स्मृतिर्मोहस्त्यागो मात्सर्यं शौर्यं भयं क्रोधस्तन्द्रोत्साहस्तैक्ष्ण्यं मार्दवं गाम्भीर्यमनवस्थितत्वमित्येवमादयश्चान्ये, ते सत्त्वविकारा यानुत्तरकालं सत्त्वभेदमधिकृत्योपदेक्ष्यामः| नानाविधानि खलु सत्त्वानि, तानि सर्वाण्येकपुरुषे भवन्ति, न च भवन्त्येककालम्, एकं तु प्रायोवृत्त्याऽऽह ||१३||
🔊 Audio coming soon
ਅਸ੍ਤੀਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਮਨਸ ਔਪਪਾਦੁਕਤ੍ਵਮਾਕ੍ਸਿਪ੍ਤਂ ਸਮਾਦਧਾਤਿ| ਅਪਿਸ਼ਬ੍ਦੋਵਧਾਰਣੇ| ਅਤ੍ਰ ਚ ‘ਯਜ੍ਜੀਵਂ ਸ੍ਪਕ੍ਸ਼ਰੀਰੇਣਾਭਿਸਮ੍ਬਧ੍ਨਾਤਿ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਮਨਸੋਸਾਧਾਰਣਧਰ੍ਮਕਥਨਮੇਵੌਪਪਾਦੁਕਸਾਧਨਂ ਭਵਤਿ, ਮਨੋਵ੍ਯਤਿਰੇਕੇਣੈਤਦੁਚ੍ਯਮਾਨਧਰ੍ਮਾਣਾਮਸਿਦ੍ਧੇਃ| ਨਿਤ੍ਯਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਸ੍ਪਸ਼ਤੀਤਿ ਸ੍ਪਕ੍, ਸ਼ਰੀਰਮਾਤਿਵਾਹਿਕਸ਼ਰੀਰਂ; ਤੇਨ ਸ੍ਪਕ੍ਸ਼ਰੀਰੇਣ ਕਾਰਣਭੂਤੇਨ ਜੀਵਮਾਤ੍ਮਰੂਪਮਭਿਸਮ੍ਬਧ੍ਨਾਤਿ ਭੋਗਾਯਤਨਸ਼ਰੀਰੇਣੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਆਤਿਵਾਹਿਕਸ਼ਰੀਰਸਦ੍ਭਾਵਸ਼੍ਚ “ਭੂਤੈਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਭਿਃ ਸਹਿਤਃ ਸੁਸੂਕ੍ਸ੍ਮੈਰ੍ਮਨੋਜਵੋ ਦੇਹਮੁਪੈਤਿ ਦੇਹਾਤ੍” (ਸ਼ਾ. ੨) ਇਤ੍ਯਨੇਨ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਿਤਃ|ਕਿਂਵਾ, ਜੀਵਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਂ, ਸ੍ਪਕ੍ਸ਼ਰੀਰੇਣੇਤਿ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਵਤਾ ਸ਼ਰੀਰੇਣ, ਯਨ੍ਮਨੋਭਿਸਮ੍ਬਧ੍ਨਾਤਿ ਤਦੁਪਪਾਦੁਕਮਸ੍ਤੀਤਿ ਯੋਜਨਾ| ਏਵਂ ਮਨ੍ਯਤੇ- ਯਦਿ ਮਨੋਤ੍ਰਾਤ੍ਮਨਃ ਸ਼ਰੀਰਸਮ੍ਬਨ੍ਧੇਨ ਸ੍ਵੀਕ੍ਰਿਯਤੇ ਤਦਾ ਵ੍ਯਾਪਕਤ੍ਵਾਦਾਤ੍ਮਨਃ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰੈਵੋਪਲਬ੍ਧ੍ਯਾ ਭਵਿਤਵ੍ਯਂ, ਨ ਚ ਭਵਤਿ; ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਯਤ੍ਰੈਵ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਵਤਿ ਸ਼ਰੀਰੇ ਮਨਃ ਪ੍ਰਤਿਬਦ੍ਧਂ ਭਵਤਿ ਤਤ੍ਰੈਵਾਯਂ ਸੁਖਾਦ੍ਯੁਪਲਭਤੇ| ਸ੍ਪਗਿਤਿਵਿਸ਼ੇਸਣੇਨ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਮੂਤ੍ਰਨਖਕੇਸ਼ਾਦੌ ਮਨੋਗਮਨਾਭਾਵਾਦਾਤ੍ਮਨੋਨੁਪਲਬ੍ਧਿਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਅਪਗਮਨਪੁਰਸ੍ਕਤੇ ਇਤਿ ਦੇਹਾਨ੍ਤਰਗਮਨਾਭਿਮੁਖੇ| ਭਕ੍ਤਿਃ ਇਚ੍ਛਾ| ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਧੀਨ ਇਤਿ ਮਨਸਾ ਤ੍ਯਕ੍ਤਃ| ਯੇਨੇਤਿ ਯਥਾਭੂਤੇਨ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕੇਨ ਰਾਜਸੇਨ ਤਾਮਸੇਨ ਵਾ ਮਨਸਾ ਭੂਯਿਸ੍ਠਮਿਤ੍ਯਭਿਪ੍ਰਾਯਃ| ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਯਾਮਾਜਾਤਾਵਿਤਿ ਦ੍ਵਿਤੀਯਜਨ੍ਮਨਿ; ਪੂਰ੍ਵਜਨ੍ਮਨਿ ਯਾਦਸ਼ਂ ਮਨਸ੍ਤਾਦਸ਼ਮੇਵ ਜਨ੍ਮਾਨ੍ਤਰੇ ਪ੍ਰਾਯੋ ਭਵਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕੇਚਿਤ੍ਤੁ, ‘ਤੇਨ ਨ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਯਾਂ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਪਠਨ੍ਤਿ| ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਪ੍ਰਾਯੋ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਜਨ੍ਮਨਿ ਤੁਲ੍ਯੇਨ ਮਨਸਾ ਯੋਗੋ ਨ ਭਵਤਿ, ਕਦਾਚਿਤ੍ਤੁ ਭਵਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਯਦੁਕ੍ਤਂ ‘ਨਾਸ੍ਯ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਪੌਰ੍ਵਦੇਹਿਕਮਵਿਦਿਤਂ ਸ੍ਯਾਤ੍’ ਇਤਿ, ਤਤ੍ ਪੌਰ੍ਵਦੇਹਿਕਂ ਜ੍ਞਾਨਂ ਕ੍ਵਚਿਦ੍ਭਵਤੀਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਯਦਾ ਤ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ੁਦ੍ਧੇਨੇਤਿ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਸਤ੍ਤ੍ਵਗੁਣੇਨ| ਤਸ੍ਯੈਵੇਤਿ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣੇਨ ਯਸ੍ਯੇਤ੍ਯਨੇਨ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਯੋਨਿਯਨ੍ਤ੍ਰਪੀਡਾਯਾਂ ਹਿ ਉਦ੍ਭੂਤੇਨ ਤਮਸਾ ਵਿਪ੍ਲੁਤਂ ਮਨੋ ਨਾਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਜਨ੍ਮਗਤਂ ਸ੍ਮਰਤਿ; ਯਸ੍ਤੂਦ੍ਭੂਤਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਤਮਸਾ ਨਾਭਿਭੂਯਤੇ, ਸ ਸ੍ਮਰਤ੍ਯੇਵਾਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਜਨ੍ਮਾਨੁਭੂਤਮਿਤਿ ਭਾਵਃ| ਪੁਰਸ੍ਕਤ੍ਯੇਤਿ ਕਾਰਣਤ੍ਵੇਨਾਵਧਾਰ੍ਯ| ਅਯਂ ਚ ਮਨੋਧਰ੍ਮਸਮੂਹ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੋਪਕ੍ਰਮਣੀਯੋਕ੍ਤੋਪਿ ਪੁਨਰਿਹ ਪ੍ਰਕਰਣਵਸ਼ਾਦੁਚ੍ਯਮਾਨੋ ਨ ਪੁਨਰੁਕ੍ਤਦੋਸਮਾਵਹਤਿ| ਯਦ੍ਯਪਿ ਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਗਰ੍ਭਜਨਕਤ੍ਵਂ ਸਾਕ੍ਸਾਨ੍ਨੋਕ੍ਤਂ, ਤਥਾਪਿ ਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਯਦੁਪਪਾਦੁਕਤ੍ਵਂ ਗਰ੍ਭਂ ਪ੍ਰਤਿ ਤੇਨੈਵ ਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਗਰ੍ਭਜਨਕਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਤਂ ਮਨ੍ਤਵ੍ਯਮ੍| ਤੇਨ ‘ਯਾਨਿ ਖਲ੍ਵਸ੍ਯ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਸਤ੍ਤ੍ਵਜਾਨਿ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਗਰ੍ਭੇ ਸਤ੍ਤ੍ਵਜਭਾਵਕਥਨਮੁਪਪਨ੍ਨਮੇਵ| ਗਰ੍ਭਕਾਰਣਸ੍ਯਾਪਿ ਚ ਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯੋਪਪਾਦੁਕਭਾਸਯਾ ਕਾਰਣਤ੍ਵਂ ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਤਦ੍ਦੇਹਾਦ੍ਦੇਹਾਨ੍ਤਰਗਮਨਰੂਪਮਨੋਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਗਰ੍ਭਕਾਰਣਤ੍ਵਾਤਿਰਿਕ੍ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਨਾਨਾਵਿਧਾਨੀਤਿ ਨਾਨਾਵਿਧਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਰਾਜਸਤਾਮਂਸਵਤ੍ਤਿਭਿਨ੍ਨਾਨਿ| ਤਾਨ੍ਯੇਕਪੁਰੁਸੇ ਭਵਨ੍ਤੀਤ੍ਯਨੇਨੈਕ ਏਵ ਪੁਰੁਸਃ ਕਦਾਚਿਦ੍ਧਰ੍ਮਕ੍ਰਿਯਾਯਾਂ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕੋ ਭਵਤਿ, ਕਦਾਚਿਤ੍ ਕਾਮਚਿਨ੍ਤਾਯਾਂ ਰਾਜਸਃ, ਕਦਾਚਿਨ੍ਮੋਹੇ ਤਮੋਮਯ ਇਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਨ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯੇਕਕਾਲਮਿਤਿ ਏਕਦੈਵ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਾਦਯੋ ਧਰ੍ਮਾ ਨ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਕਿਨ੍ਤੁ ਪਰ੍ਯਾਯੇਣ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਨਨੁ ਯਦ੍ਯੇਕਪੁਰੁਸ ਏਵ ਸਰ੍ਵੇ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਾਦਯੋ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ ਕਥਮ੍ ‘ਅਯਂ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਃ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਵ੍ਯਪਦੇਸ਼ੋ ਭਵਤੀਤ੍ਯਾਹ- ਏਕਂ ਤ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਾਯੋਵਤ੍ਤ੍ਯੇਤਿ ਭੂਯਿਸ੍ਠਾ ਯਸ੍ਯ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਵਤ੍ਤਯੋ ਭਵਨ੍ਤਿ ਸ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਃ, ਯਸ੍ਯ ਭੂਯਿਸ੍ਠਂ ਰਾਜਸ੍ਯੋ ਵਤ੍ਤਯੋ ਭਵਨ੍ਤਿ ਸ ਰਾਜਸ ਉਚ੍ਯਤੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਤਦੇਵ ਪੂਰ੍ਵਮੁਕ੍ਤਂ- “ਯਦ੍ਗੁਣਂ ਚਾਭੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਪੁਰੁਸਮਨੁਵਰ੍ਤਤੇ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ, ਤਤ੍ਸਤ੍ਤ੍ਵਮੇਵੋਪਦਿਸ਼ਨ੍ਤਿ ਬਾਹੁਲ੍ਯਾਨੁਸ਼ਯਾਤ੍” (ਸੂ. ੮) ਇਤਿ||੧੩||
Adhikarana 18 (14) · Śloka 14
ਏਵਮਯਂ ਨਾਨਾਵਿਧਾਨਾਮੇਸਾਂ ਗਰ੍ਭਕਰਾਣਾਂ ਭਾਵਾਨਾਂ ਸਮੁਦਾਯਾਦਭਿਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤਤੇ ਗਰ੍ਭਃ; ਯਥਾ- ਕੂਟਾਗਾਰਂ ਨਾਨਾਦ੍ਰਵ੍ਯਸਮੁਦਾਯਾਤ੍, ਯਥਾ ਵਾ- ਰਥੋ ਨਾਨਾਰਥਾਙ੍ਗਸਮੁਦਾਯਾਤ੍; ਤਸ੍ਮਾਦੇਤਦਵੋਚਾਮ- ਮਾਤਜਸ਼੍ਚਾਯਂ ਗਰ੍ਭਃ, ਪਿਤਜਸ਼੍ਚ, ਆਤ੍ਮਜਸ਼੍ਚ, ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਜਸ਼੍ਚ, ਰਸਜਸ਼੍ਚ, ਅਸ੍ਤਿ ਚ ਸਤ੍ਤ੍ਵਮੌਪਪਾਦੁਕਮਿਤਿ (ਹੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨਾਤ੍ਰੇਯਃ)||੧੪||
एवमयं नानाविधानामेषां गर्भकराणां भावानां समुदायादभिनिर्वर्तते गर्भः; यथा- कूटागारं नानाद्रव्यसमुदायात्, यथा वा- रथो नानारथाङ्गसमुदायात्; तस्मादेतदवोचाम- मातृजश्चायं गर्भः, पितृजश्च, आत्मजश्च, सात्म्यजश्च, रसजश्च, अस्ति च सत्त्वमौपपादुकमिति (होवाच भगवानात्रेयः)||१४||
🔊 Audio coming soon
ਏਵਂ ਮਾਤ੍ਰਾਦਿਕਾਰਣਵ੍ਯੁਤ੍ਪਾਦਨੇਨ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਸਮੁਦਾਯਪ੍ਰਭਵਤਾਂ ਵ੍ਯੁਤ੍ਪਾਦਿਤਾਂ ਦਸ੍ਟਾਨ੍ਤੇਨ ਦ੍ਰਢਯਨ੍ਨਾਹ- ਏਵਮਯਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕੂਟਾਗਾਰਂ ਵਰ੍ਤੁਲਾਕਾਰਂ ਗਹਂ ਜੇਨ੍ਤਾਕਸ੍ਵੇਦਪ੍ਰਤਿਪਾਦਿਤਮ੍; ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਦਿਕਤਂ ਸਞ੍ਚਾਰਿਗਹਂ ਕੂਟਾਗਾਰਮਾਹੁਃ| ਅਤ੍ਰ ਚ ਪ੍ਰਕਰਣੇ ਯਦ੍ਯਪਿ ਮਾਤ੍ਰਾਦੀਨਾਂ ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ ਸਮੁਦਿਤਾਨਾਮੇਵ ਗਰ੍ਭਂ ਪ੍ਰਤਿ ਕਾਰਣਤ੍ਵਂ, ਤਥਾਪਿ ਮਾਤਾਪਿਤ੍ਰਾਤ੍ਮਸਤ੍ਤ੍ਵਾਨਿ ਵਿਹਾਯ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਰਸਯੋਰੇਵ ਕਾਰਣਤ੍ਵਵ੍ਯੁਤ੍ਪਾਦਨੇ ਯਤ੍ ‘ਸਮੁਦਾਯੋਪ੍ਯਤ੍ਰ ਕਾਰਣਮ੍’ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਤਤ੍ਰੈਵਂ ਮਨ੍ਯਤੇ- ਅਤ੍ਰ ਯਥਾ ਮਾਤ੍ਰਾਦਯਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰੋਵਸ਼੍ਯਂ ਗਰ੍ਭਂ ਪ੍ਰਤਿ ਕਾਰਣਭੂਤਾ ਨ ਤਥਾ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਰਸੋ ਵਾ; ਯੇਨ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ਼ੋਣਿਤਸਤ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ਮਸਂਸਰ੍ਗਾਦੇਵ ਗਰ੍ਭੋ ਭਵਤਿ, ਨਾਵਸ਼੍ਯਂ ਗਰ੍ਭਮੇਲਕੇ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਰਸਯੋਰਪੇਕ੍ਸਾ; ਗਰ੍ਭਮੇਲਕੋਤ੍ਤਰਕਾਲਂ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਰਸਾਭ੍ਯਾਂ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਹਿ ਪੁਸ੍ਟ੍ਯਾਦਯੋ ਜਨ੍ਯਨ੍ਤੇ, ਤੇਨ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯੇ ਰਸੇ ਚਾਵਸ਼੍ਯਂ ਸਮੁਦਾਯਾਪੇਕ੍ਸਾਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਾ ਤਤ੍ਰੈਵ ‘ਸਮੁਦਾਯੋਪ੍ਯਤ੍ਰ ਕਾਰਣਮ੍’ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ, ਮਾਤ੍ਰਾਦਯਸ੍ਤੁ ਪਰਸ੍ਪਰਸਮੁਦਾਯਮਪੇਕ੍ਸਮਾਣਾ ਅਪਿ ਨਾਵਸ਼੍ਯਂ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਰਸਸਮੁਦਾਯਮਾਦਿਗਰ੍ਭਮੇਲਕੇਪੇਕ੍ਸਨ੍ਤ ਇਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਪੁਨਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸਮੁਦਾਯਾਪੇਕ੍ਸਿਤ੍ਵਂ ਨੋਕ੍ਤਮ੍| ਸਮੁਦਾਯਾਦੇਸਾਂ ਭਾਵਾਨਾਮਿਤ੍ਯਨੇਨ ਗ੍ਰਨ੍ਥੇਨ ਯਤ੍ ਪਰਸ੍ਪਰਸਮੁਦਾਯਾਪੇਕ੍ਸਿਤ੍ਵਂ ਮਾਤ੍ਰਾਦੀਨਾਂ ਚਤੁਰ੍ਣਾਂ, ਤਦੁਕ੍ਤਮੇਵ| ਯਦਪਿ ਗਰ੍ਭਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਰਸਯੋਰਪਿ ਕਾਰਣਤ੍ਵਂ, ‘ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਜਸ਼੍ਚਾਯਂ, ਰਸਜਸ਼੍ਚਾਯਂ’ ਇਤ੍ਯਨੇਨੋਕ੍ਤਂ, ਤਦ੍ਗਰ੍ਭਮੇਲਕੋਤ੍ਤਰਕਾਲਂ ਕਾਰਣਤ੍ਵੇਨ, ਤਥਾ ਮਾਤਾਪਿਤ੍ਰੋਰਪਿ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਸ਼ੁਕ੍ਰਸ਼ੋਣਿਤੋਤ੍ਪਾਦਹੇਤੁਤਯਾ ਪਾਰਮ੍ਪਰ੍ਯੇਣ ਕਾਰਣਤ੍ਵਾਦਿਤਿ ਜ੍ਞੇਯਮ੍||੧੪||
Adhikarana 19 (15) · Śloka 15
ਭਰਦ੍ਵਾਜ ਉਵਾਚ- ਯਦ੍ਯਯਮੇਸਾਂ ਨਾਨਾਵਿਧਾਨਾਂ ਗਰ੍ਭਕਰਾਣਾਂ ਭਾਵਾਨਾਂ ਸਮੁਦਾਯਾਦਭਿਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤਤੇ ਗਰ੍ਭਃ ਕਥਮਯਂ ਸਨ੍ਧੀਯਤੇ, ਯਦਿ ਚਾਪਿ ਸਨ੍ਧੀਯਤੇ ਕਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਮੁਦਾਯਪ੍ਰਭਵਃ ਸਨ੍ ਗਰ੍ਭੋ ਮਨੁਸ੍ਯਵਿਗ੍ਰਹੇਣ ਜਾਯਤੇ, ਮਨੁਸ੍ਯਸ਼੍ਚ ਮਨੁਸ੍ਯਪ੍ਰਭਵ ਉਚ੍ਯਤੇ; ਤਤ੍ਰ ਚੇਦਿਸ੍ਟਮੇਤਦ੍ਯਸ੍ਮਾਨ੍ਮਨੁਸ੍ਯੋ ਮਨੁਸ੍ਯਪ੍ਰਭਵਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦੇਵ ਮਨੁਸ੍ਯਵਿਗ੍ਰਹੇਣ ਜਾਯਤੇ, ਯਥਾ- ਗੌਰ੍ਗੋਪ੍ਰਭਵਃ, ਯਥਾ- ਚਾਸ਼੍ਵੋਸ਼੍ਵਪ੍ਰਭਵ ਇਤਿ; ਏਵਂ ਸਤਿ ਯਦੁਕ੍ਤਮਗ੍ਰੇ ਸਮੁਦਯਾਤ੍ਮਕ ਇਤਿ ਤਦਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਯਦਿ ਚ ਮਨੁਸ੍ਯੋ ਮਨੁਸ੍ਯਪ੍ਰਭਵਃ, ਕਸ੍ਮਾਜ੍ਜਡਾਨ੍ਧਕੁਬ੍ਜਮੂਕਵਾਮਨਮਿਮ੍ਮਿਨਵ੍ਯਙ੍ਗੋਨ੍ਮਤ੍ਤਕੁਸ੍ਠਿਕਿਲਾਸਿਭ੍ਯੋ ਜਾਤਾਃ ਪਿਤਸਦਸ਼ਰੂਪਾ ਨ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਅਥਾਤ੍ਰਾਪਿ ਬੁਦ੍ਧਿਰੇਵਂ ਸ੍ਯਾਤ੍- ਸ੍ਵੇਨੈਵਾਯਮਾਤ੍ਮਾ ਚਕ੍ਸੁਸਾ ਰੂਪਾਣਿ ਵੇਤ੍ਤਿ, ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰੇਣ ਸ਼ਬ੍ਦਾਨ੍, ਘ੍ਰਾਣੇਨ ਗਨ੍ਧਾਨ੍, ਰਸਨੇਨ ਰਸਾਨ੍, ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨੇਨ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਨ੍, ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਮਿਤ੍ਯਨੇਨ ਹੇਤੁਨਾ ਨ ਜਡਾਦਿਭ੍ਯੋ ਜਾਤਾਃ ਪਿਤਸਦਸ਼ਾ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਅਤ੍ਰਾਪਿ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਹਾਨਿਦੋਸਃ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਏਵਮੁਕ੍ਤੇ ਹ੍ਯਾਤ੍ਮਾ ਸਤ੍ਸ੍ਵਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਸੁ ਜ੍ਞਃ ਸ੍ਯਾਦਸਤ੍ਸ੍ਵਜ੍ਞਃ; ਯਤ੍ਰ ਚੈਤਦੁਭਯਂ ਸਮ੍ਭਵਤਿ ਜ੍ਞਤ੍ਵਮਜ੍ਞਤ੍ਵਂ ਚ, ਸਵਿਕਾਰਸ਼੍ਚਾਤ੍ਮਾ | ਯਦਿ ਚ ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦਿਭਿਰਾਤ੍ਮਾ ਵਿਸਯਾਨ੍ ਵੇਤ੍ਤਿ, ਨਿਰਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੋ ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦਿਵਿਰਹਾਦਜ੍ਞਃ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਅਜ੍ਞਤ੍ਵਾਦਕਾਰਣਮ੍, ਅਕਾਰਣਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਨਾਤ੍ਮੇਤਿ ਵਾਗ੍ਵਸ੍ਤੁਮਾਤ੍ਰਮੇਤਦ੍ਵਚਨਮਨਰ੍ਥਂ ਸ੍ਯਾਦਿਤਿ (ਹੋਵਾਚ ਭਰਦ੍ਵਾਜਃ)||੧੫||
भरद्वाज उवाच- यद्ययमेषां नानाविधानां गर्भकराणां भावानां समुदायादभिनिर्वर्तते गर्भः कथमयं सन्धीयते, यदि चापि सन्धीयते कस्मात् समुदायप्रभवः सन् गर्भो मनुष्यविग्रहेण जायते, मनुष्यश्च मनुष्यप्रभव उच्यते; तत्र चेदिष्टमेतद्यस्मान्मनुष्यो मनुष्यप्रभवस्तस्मादेव मनुष्यविग्रहेण जायते, यथा- गौर्गोप्रभवः, यथा- चाश्वोऽश्वप्रभव इति; एवं सति यदुक्तमग्रे समुदयात्मक इति तदयुक्तम्| यदि च मनुष्यो मनुष्यप्रभवः, कस्माज्जडान्धकुब्जमूकवामनमिम्मिनव्यङ्गोन्मत्तकुष्ठिकिलासिभ्यो जाताः पितृसदृशरूपा न भवन्ति| अथात्रापि बुद्धिरेवं स्यात्- स्वेनैवायमात्मा चक्षुषा रूपाणि वेत्ति, श्रोत्रेण शब्दान्, घ्राणेन गन्धान्, रसनेन रसान्, स्पर्शनेन स्पर्शान्, बुद्ध्या बोद्धव्यमित्यनेन हेतुना न जडादिभ्यो जाताः पितृसदृशा भवन्ति| अत्रापि प्रतिज्ञाहानिदोषः स्यात्, एवमुक्ते ह्यात्मा सत्स्विन्द्रियेषु ज्ञः स्यादसत्स्वज्ञः; यत्र चैतदुभयं सम्भवति ज्ञत्वमज्ञत्वं च, सविकारश्चात्मा | यदि च दर्शनादिभिरात्मा विषयान् वेत्ति, निरिन्द्रियो दर्शनादिविरहादज्ञः स्यात्, अज्ञत्वादकारणम्, अकारणत्वाच्च नात्मेति वाग्वस्तुमात्रमेतद्वचनमनर्थं स्यादिति (होवाच भरद्वाजः)||१५||
🔊 Audio coming soon
ਪੁਨਰ੍ਭਰਦ੍ਵਾਜਃ ਪਚ੍ਛਤਿ- ਯਦ੍ਯਯਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਥਂ ਸਨ੍ਧੀਯਤ ਇਤਿ ਕਯਾ ਪਰਿਪਾਠ੍ਯਾ ਮਿਲਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਮਨੁਸ੍ਯਵਿਗ੍ਰਹੇਣ ਜਾਯਤ ਇਤਿ ਮਨੁਸ੍ਯਜਾਤੌ ਕਸ੍ਮਾਨ੍ਮਨੁਸ੍ਯਵਿਗ੍ਰਹੇਣੈਵ ਜਾਯਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸਮੁਦਾਯਾਤ੍ਮਕ ਇਤਿ ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਤਦਯੁਕ੍ਤਮਿਤਿ ਅਤ੍ਰ ਮਾਤ੍ਰਾਦ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤਜਾਤੇਃ ਕਾਰਣਤ੍ਵਕਥਨੇਨ ਤਥਾ ਜਾਤੇਰੇਵ ਮਨੁਸ੍ਯਾਦਿਰੂਪਾਯਾ ਬਲਵਤ੍ਕਾਰਣਤ੍ਵੇਨ ਯਥੋਕ੍ਤਮਾਤ੍ਰਾਦਿਸਮੁਦਾਯਪ੍ਰਭਵਤ੍ਵਂ ਨ ਯੁਕ੍ਤਮਿਤਿ ਭਾਵਃ| ਦੂਸਣਾਨ੍ਤਰਮਾਹ- ਯਦਿ ਚੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਜਡੋ ਜਡਬੁਦ੍ਧਿਃ, ਮਿਨ੍ਮਿਨਃ ਸਾਨੁਨਾਸਿਕਾਵ੍ਯਕ੍ਤਸ੍ਵਰਃ| ਪਿਤਸਦਸ਼ਰੂਪਾ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਪਿਤਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਮਾਤਾਪਿਤਰੌ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯੌ| ਕਾਰਣਸਦਸ਼ਰੂਪਤ੍ਵੇਨ ਚੇਨ੍ਮਨੁਸ੍ਯਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਤਦਾ ਜਡਾਦਿਰੂਪਕਾਰਣਜਾਤਾ ਅਪਿ ਕਾਰਣਸਦਸ਼ਤ੍ਵੇਨ ਜਡਾਦਿਰੂਪਾਃ ਸ੍ਯੁਰਿਤਿ ਭਾਵਃ| ਅਤ੍ਰ ਜਡਾਦਿਬਹੂਦਾਹਰਣਕਰਣਂ ਪਕ੍ਸਸ੍ਯ ਬਹੂਦਾਹਰਣਸਿਦ੍ਧਤ੍ਵੇਨ ਦਢਤ੍ਵਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਕਤਪੂਰ੍ਵਪਕ੍ਸੇ ਸਮਾਧਾਨਮਾਸ਼ਙ੍ਕਤੇ- ਅਥਾਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਵੇਨੈਵੇਤਿ ਆਤ੍ਮਕਰ੍ਮੋਪਾਰ੍ਜਿਤੇਨੈਵ| ਤੇਨ, ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਯਸ੍ਮਾਦਾਤ੍ਮਜਾਨ੍ਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ਨ ਤੁ ਮਾਤਾਪਿਤਰੂਪਮਨੁਸ੍ਯਜਨ੍ਯਾਨਿ, ਤਤਸ਼੍ਚ ਪਿਤ੍ਰੋਰਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕਾਰਣਤ੍ਵੇਨ ਨ ਤਦਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਦਸ਼ਾਨੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣ੍ਯਸ੍ਯ ਭਵਨ੍ਤੀਤਿ ਭਾਵਃ| ਸ੍ਵੇਨੈਵੇਤਿ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਾਦਿਭਿਰਭਿਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਜਡਾਦਿਭਿਰ੍ਜਾਤਾ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦਃ ਪ੍ਰਕਾਰਵਾਚੀ, ਤੇਨ ਕੁਬ੍ਜਕੁਸ੍ਟ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਕੁਬ੍ਜਤ੍ਵਕੁਸ੍ਠਾਦ੍ਯਾਧਾਰਭੂਤਂ ਹਿ ਸ਼ਰੀਰਂ ਨਾਤ੍ਮਜਂ, ਕਿਨ੍ਤੁ ਮਾਤਾਪਿਤਜਮੇਵ; ਤਤਸ਼੍ਚ ਕੁਬ੍ਜਾਦਿਜਾਤਸ੍ਯ ਕੁਬ੍ਜਤ੍ਵਾਦਿਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨੈਵਾਪਕਤਤ੍ਵਂ ਤਦਵਸ੍ਥਮੇਵ| ਆਸ਼ਙ੍ਕਿਤਂ ਸਮਾਧਾਨਂ ਦੂਸਯਤਿ- ਅਤ੍ਰਾਪੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਦੋਸਃ ਸ੍ਯਾਦਿਤਿ “ਅਤ੍ਮਾ ਜ੍ਞਃ” (ਸ਼ਾ. ੧) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਆਤ੍ਮਨੋ ਜ੍ਞਤ੍ਵਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਯਾਃ, ਤਥਾ “ਨਿਰ੍ਵਿਕਾਰਃ ਪਰਸ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ਮਾ” (ਸੂ. ੧) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਕਤਾਯਾ ਨਿਰ੍ਵਿਕਾਰਤ੍ਵਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਯਾ ਦੋਸਃ ਸ੍ਯਾਦਿਤਿ ਭਾਵਃ| ਅਸਤ੍ਸ੍ਵਜ੍ਞ ਇਤ੍ਯਨੇਨ ਕਦਾਚਿਦਜ੍ਞਤ੍ਵਾਤ੍ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਤਂ ਜ੍ਞਤ੍ਵਂ ਵ੍ਯਾਹਤਮ੍, ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਧੀਨਤ੍ਵੇਨ ਜ੍ਞਤ੍ਵਮਾਤ੍ਮਨਃ ਪਰਾਧੀਨਂ ਸਨ੍ਨ ਵਾਸ੍ਤਵਂ ਸ੍ਯਾਦਿਤਿ ਭਾਵਃ| ਯਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸਵਿਕਾਰਤ੍ਵਂ ਸਾਧਯਤਿ| ਜ੍ਞਤ੍ਵਪਰਿਤ੍ਯਾਗੇਨਾਜ੍ਞਤ੍ਵੇ ਪ੍ਰਕਤੇਰਨ੍ਯਥਾਭੂਤਤ੍ਵੇਨ ਵਿਕਾਰੋ ਭਵਤੀਤਿ ਭਾਵਃ| ਸਵਿਕਾਰ ਇਤਿ ‘ਵਿਕਾਰਵਾਨ੍’ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥੋ ਮਤੁਬ੍ਲੋਪਾਜ੍ਜ੍ਞੇਯਃ| ਆਤ੍ਮਨ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਧੀਨਤ੍ਵੇਨ ਜ੍ਞਤ੍ਵੇ ਦੂਸਣਾਨ੍ਤਰਮਾਹ- ਯਦਿ ਚੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਜ੍ਞਤ੍ਵਾਦਕਾਰਣਮਿਤਿ ਅਜ੍ਞਤ੍ਵਾਤ੍ ਜ੍ਞਾਨਪੂਰ੍ਵਕਸ਼ਰੀਰਪ੍ਰੇਰਣਾਦੌ ਨ ਕਾਰਣਂ ਸ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਕਾਰਣਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਨਾਤ੍ਮੇਤਿ ਸ਼ਰੀਰਪ੍ਰੇਰਣਾਦੌ ਬੁਦ੍ਧਿਨਿਸ੍ਪਾਦ੍ਯੇਕਾਰਣਤ੍ਵਾਦਚੇਤਨਪਞ੍ਚਭੂਤਾਤਿਰਿਕ੍ਤਸ਼੍ਚੇਤਨਾਭਿਧ ਆਤ੍ਮਸ਼ਬ੍ਦਵਾਚ੍ਯ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਵਾਗ੍ਵਸ੍ਤੁਮਾਤ੍ਰਮਿਤਿ ਅਰ੍ਥਰਹਿਤਸ਼ਬ੍ਦਮਾਤ੍ਰਮੇਤਦ੍- ਯਦੁਚ੍ਯਤੇ- ਆਤ੍ਮਾ ਸ੍ਵੇਨ ਚਕ੍ਸੁਸਾ ਰੂਪਂ ਪਸ਼੍ਯਤੀਤ੍ਯਾਦਿ||੧੫||
Adhikarana 20 (16) · Śloka 16
ਆਤ੍ਰੇਯ ਉਵਾਚ- ਪੁਰਸ੍ਤਾਦੇਤਤ੍ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਤਂ- ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਜੀਵਂ ਸ੍ਪਕ੍ਸ਼ਰੀਰੇਣਾਭਿਸਮ੍ਬਧ੍ਨਾਤੀਤਿ| ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤੁ ਸਮੁਦਾਯਪ੍ਰਭਵਃ ਸਨ੍ ਸ ਗਰ੍ਭੋ ਮਨੁਸ੍ਯਵਿਗ੍ਰਹੇਣ ਜਾਯਤੇ, ਮਨੁਸ੍ਯੋ ਮਨੁਸ੍ਯਪ੍ਰਭਵ ਇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ, ਤਦ੍ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਃ- ਭੂਤਾਨਾਂ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਾ ਯੋਨਿਰ੍ਭਵਤਿ- ਜਰਾਯ੍ਵਣ੍ਡਸ੍ਵੇਦੋਦ੍ਭਿਦਃ| ਤਾਸਾਂ ਖਲੁ ਚਤਸਣਾਮਪਿ ਯੋਨੀਨਾਮੇਕੈਕਾ ਯੋਨਿਰਪਰਿਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯਭੇਦਾ ਭਵਤਿ, ਭੂਤਾਨਾਮਾਕਤਿਵਿਸ਼ੇਸਾਪਰਿਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯਤ੍ਵਾਤ੍| ਤਤ੍ਰ ਜਰਾਯੁਜਾਨਾਮਣ੍ਡਜਾਨਾਂ ਚ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਮੇਤੇ ਗਰ੍ਭਕਰਾ ਭਾਵਾ ਯਾਂ ਯਾਂ ਯੋਨਿਮਾਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ, ਤਸ੍ਯਾਂ ਤਸ੍ਯਾਂ ਯੋਨੌ ਤਥਾਤਥਾਰੂਪਾ ਭਵਨ੍ਤਿ; ਯਥਾ- ਕਨਕਰਜਤਤਾਮ੍ਰਤ੍ਰਪੁਸੀਸਕਾਨ੍ਯਾਸਿਚ੍ਯਮਾਨਾਨਿ ਤੇਸੁ ਤੇਸੁ ਮਧੂਚ੍ਛਿਸ੍ਟਵਿਗ੍ਰਹੇਸੁ, ਤਾਨਿ ਯਦਾ ਮਨੁਸ੍ਯਬਿਮ੍ਬਮਾਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤਦਾ ਮਨੁਸ੍ਯਵਿਗ੍ਰਹੇਣ ਜਾਯਨ੍ਤੇ, ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਮੁਦਾਯਪ੍ਰਭਾਵਃ ਸਨ੍ ਗਰ੍ਭੋ ਮਨੁਸ੍ਯਵਿਗ੍ਰਹੇਣ ਜਾਯਤੇ; ਮਨੁਸ੍ਯਸ਼੍ਚ ਮਨੁਸ੍ਯਪ੍ਰਭਵ ਉਚ੍ਯਤੇ, ਤਦ੍ਯੋਨਿਤ੍ਵਾਤ੍||੧੬||
आत्रेय उवाच- पुरस्तादेतत् प्रतिज्ञातं- सत्त्वं जीवं स्पृक्शरीरेणाभिसम्बध्नातीति| यस्मात्तु समुदायप्रभवः सन् स गर्भो मनुष्यविग्रहेण जायते, मनुष्यो मनुष्यप्रभव इत्युच्यते, तद्वक्ष्यामः- भूतानां चतुर्विधा योनिर्भवति- जराय्वण्डस्वेदोद्भिदः| तासां खलु चतसृणामपि योनीनामेकैका योनिरपरिसङ्ख्येयभेदा भवति, भूतानामाकृतिविशेषापरिसङ्ख्येयत्वात्| तत्र जरायुजानामण्डजानां च प्राणिनामेते गर्भकरा भावा यां यां योनिमापद्यन्ते, तस्यां तस्यां योनौ तथातथारूपा भवन्ति; यथा- कनकरजतताम्रत्रपुसीसकान्यासिच्यमानानि तेषु तेषु मधूच्छिष्टविग्रहेषु, तानि यदा मनुष्यबिम्बमापद्यन्ते तदा मनुष्यविग्रहेण जायन्ते, तस्मात् समुदायप्रभावः सन् गर्भो मनुष्यविग्रहेण जायते; मनुष्यश्च मनुष्यप्रभव उच्यते, तद्योनित्वात्||१६||
🔊 Audio coming soon
ਆਤ੍ਰੇਯਃ ਸਮਾਦਧਾਤਿ- ਪੁਰਸ੍ਤਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ|- ਏਤਚ੍ਚ ‘ਕਥਮਯਂ ਸਨ੍ਧੀਯਤੇ’ ਇਤ੍ਯਸ੍ਯੋਤ੍ਤਰਮ੍| ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਰ੍ਤਵਸਨ੍ਧਾਨਕਾਰਣਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਭੂਤਾਨਾਮਿਤਿ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਮ੍| ਯੋਨਿਃ ਜਾਤਿਃ, ਯਦਾਪਿ ਯੋਨਿਸ਼ਬ੍ਦਃ ਕਾਰਣਵਚਨਸ੍ਤਦਾਪਿ ਜਰਾਯੁਜਾਦਿਰੂਪਯੋਨਿਜਾਤਾ ਅਪਿ ਜਰਾਯੁਜਾਦਯ ਏਵੋਚ੍ਯਨ੍ਤੇ, ਕਾਰ੍ਯੇ ਕਾਰਣੋਪਚਾਰਾਤ੍| ਆਕਤਿਃ ਸਂਸ੍ਥਾਨਂ, ਤਸ੍ਯਾ ਵਿਸ਼ੇਸਾਃ ਪਰਸ੍ਪਰਵਿਸਦਸ਼ਾਕਤਯ ਏਵ ਨਰ-ਕਰਿ-ਤੁਰਗਾਦਿ-ਰੂਪਾਃ| ਸਮ੍ਭਵੇ ਯੋਨਿਭੇਦਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਿਤ੍ਵਾ ਯਥਾ ਯੋਨ੍ਯਨੁਕਾਰੋ ਭਵਤਿ ਤਦਾਹ- ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਗਰ੍ਭਕਾਰਾ ਭਾਵਾਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਦਯਃ| ਮਧੂਚ੍ਛਿਸ੍ਟਵਿਗ੍ਰਹੇਸ੍ਵਿਤਿ ਸਿਕ੍ਥਕੇਨ ਮਤ੍ਤਿਕਾਯਾਂ ਨਿਰ੍ਮਿਤਸਞ੍ਚਕਰੂਪਵਿਗ੍ਰਹੇਸੁ| ਮਨੁਸ੍ਯਬਿਮ੍ਬਮਿਤਿ ਮਨੁਸ੍ਯਾਕਾਰਂ ਸਿਕ੍ਥਕਕਤਂ ਸਞ੍ਚਕਮ੍| ਕਨਕਾਦਿਬਹੁਦ੍ਰਵ੍ਯੋਦਾਹਰਣਂ ਯਥਾ ਕਨਕਾਦੀਨਾਂ ਬਹੂਨਾਮਪਿ ਮਨੁਸ੍ਯਸਞ੍ਚਕਸਿਕ੍ਥਕਸ੍ਥਾਨਾਂ ਮਨੁਸ੍ਯਾਕਤਿਜਨਕਤ੍ਵਂ, ਤਥਾ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਦੀਨਾਮਪਿ ਬਹੂਨਾਂ ਮਨੁਸ੍ਯਯੋਨਿਪਤਿਤਾਨਾਂ ਮਨੁਸ੍ਯਵਿਗ੍ਰਹਕਰ੍ਤਤ੍ਵਮਿਤਿ ਸਾਧਰ੍ਮ੍ਯੋਦਾਹਰਣਾਰ੍ਥਮ੍| ਸਮੁਦਾਯਾਤ੍ਮਕਃ ਸਨ੍ਨਿਤਿ ਯਦ੍ਯਪਿ ਸਮੁਦਾਯਜਨ੍ਯਸ੍ਤਥਾਪਿ ਯੋਨਿਰੂਪਕਾਰਣਮਹਿਮ੍ਨਾ ਸ੍ਵਯੋਨਿਸਦਸ਼ ਏਵ ਭਵਤਿ ਨਾਨ੍ਯਯੋਨਿਸਦਸ਼ਃ; ਨ ਚ ਕਾਰਣਧਰ੍ਮਃ ਪਰ੍ਯਨੁਯੋਗਮਰ੍ਹਤਿ| ਤੇਨ, ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਦਿਸਮੁਦਾਯੋਪਿ ਕਾਰਣਂ ਭਵਤਿ, ਮਾਤਾਪਿਤਰੌ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਸਜਾਤੀਯਤ੍ਵੇ ਕਾਰਣਂ ਭਵਤ ਇਤਿ ਨ ਕਾਚਿਤ੍ ਕ੍ਸਤਿਃ| ਤਦ੍ਯੋਨਿਤ੍ਵਾਦਿਤਿ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਮਨੁਸ੍ਯਸ੍ਯ ਕਾਰਣਤ੍ਵਾਤ੍||੧੬||
Adhikarana 21 (17) · Śloka 17
ਯਚ੍ਚੋਕ੍ਤਂ- ਯਦਿ ਚ ਮਨੁਸ੍ਯੋ ਮਨੁਸ੍ਯਪ੍ਰਭਵਃ, ਕਸ੍ਮਾਨ੍ਨ ਜਡਾਦਿਭ੍ਯੋ ਜਾਤਾਃ ਪਿਤਸਦਸ਼ਰੂਪਾ ਭਵਨ੍ਤੀਤਿ; ਤਤ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ- ਯਸ੍ਯ ਯਸ੍ਯ ਹ੍ਯਙ੍ਗਾਵਯਵਸ੍ਯ ਬੀਜੇ ਬੀਜ ਭਾਗ ਉਪਤਪ੍ਤੋ ਭਵਤਿ, ਤਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯਾਙ੍ਗਾਵਯਵਸ੍ਯ ਵਿਕਤਿਰੁਪਜਾਯਤੇ, ਨੋਪਜਾਯਤੇ ਚਾਨੁਪਤਾਪਾਤ੍; ਤਸ੍ਮਾਦੁਭਯੋਪਪਤ੍ਤਿਰਪ੍ਯਤ੍ਰ| ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਚਾਤ੍ਮਜਾਨੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ, ਤੇਸਾਂ ਭਾਵਾਭਾਵਹੇਤੁਰ੍ਦੈਵਂ; ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨੈਕਾਨ੍ਤਤੋ ਜਡਾਦਿਭ੍ਯੋ ਜਾਤਾਃ ਪਿਤਸਦਸ਼ਰੂਪਾ ਭਵਨ੍ਤਿ||੧੭||
यच्चोक्तं- यदि च मनुष्यो मनुष्यप्रभवः, कस्मान्न जडादिभ्यो जाताः पितृसदृशरूपा भवन्तीति; तत्रोच्यते- यस्य यस्य ह्यङ्गावयवस्य बीजे बीज भाग उपतप्तो भवति, तस्य तस्याङ्गावयवस्य विकृतिरुपजायते, नोपजायते चानुपतापात्; तस्मादुभयोपपत्तिरप्यत्र| सर्वस्य चात्मजानीन्द्रियाणि, तेषां भावाभावहेतुर्दैवं; तस्मान्नैकान्ततो जडादिभ्यो जाताः पितृसदृशरूपा भवन्ति||१७||
🔊 Audio coming soon
ਬੀਜ ਇਤਿ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ਼ੋਣਿਤੇ| ਬੀਜਸ੍ਯਾਙ੍ਗਪ੍ਰਤ੍ਯਙ੍ਗਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤਕੋ ਭਾਗੋ ਬੀਜਭਾਗਃ| ਉਭਯੋਪਪਤ੍ਤਿਰਪ੍ਯਤ੍ਰੇਤਿ ਪਿਤਸਦਸ਼ਰੂਪਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਨ ਭਵਨ੍ਤਿ ਚੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਆਤ੍ਮਜਾਨੀਤਿ ਆਤ੍ਮਪ੍ਰਤਿਬਦ੍ਧਕਰ੍ਮਜਾਨਿ| ਭਾਵਾਭਾਵਹੇਤੁਰ੍ਦੈਵਮਿਤਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਭਾਵੇ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਜਨਕਂ ਸ਼ੁਭਮ੍, ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਭਾਵੇ ਚਾਸ਼ੁਭਂ ਦੈਵਂ ਹੇਤੁਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਉਪਸਂਹਰਤਿ- ਤਸ੍ਮਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਵਂ ਮਨ੍ਯਤੇ- ਮਨੁਸ੍ਯਬੀਜਂ ਹਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯਙ੍ਗਬੀਜਭਾਗਸਮੁਦਾਯਾਤ੍ਮਕਂ ਸ੍ਵਸਦਸ਼ਪ੍ਰਤ੍ਯਙ੍ਗਸਮੁਦਾਯਰੂਪਪੁਰੁਸਜਨਕਮ੍, ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਚ ਭੋਗਸਾਧਨਾਨਿ ਆਤ੍ਮਪ੍ਰਤਿਬਦ੍ਧਕਰ੍ਮਾਧੀਨਾਨਿ; ਤੇਨ ਪਿਤਾ ਯਦਿ ਕੁਸ੍ਠ੍ਯਪਿ ਭਵਤਿ, ਬੀਜਂ ਚਾਦੁਸ੍ਟਂ ਭਵਤਿ ਕੁਸ੍ਠਾਧਾਰਤ੍ਵਗਾਦਿਜਨਕਂ, ਤਤੋ ਨਿਸ੍ਕੁਸ੍ਠਾਨ੍ਯੇਵ ਤ੍ਵਗਾਦੀਨ੍ਯਨੁਪਤਪ੍ਤਤ੍ਵਗਾਦਿਬੀਜਾਤ੍ ਸਦਸ਼ਾਨਿ ਜਾਯਨ੍ਤੇ; ਯਦਾ ਤ੍ਵਤਿਵਦ੍ਧਕੁਸ੍ਠਤਯਾ ਪਿਤ੍ਰੋਰ੍ਬੀਜਮਪਿ ਕੁਸ੍ਠਜਨਕਦੋਸੇਣ ਦੁਸ੍ਟਂ ਭਵਤਿ, ਤਦਾ ਦੁਸ੍ਟਤ੍ਵਗਾਦਿਬੀਜਭਾਗਾਤ੍ ਕੁਸ੍ਠਦੁਸ੍ਟੈਵ ਤ੍ਵਗ੍ ਜਾਯਤੇ| ਯਦੁਕ੍ਤਂ- “ਦਮ੍ਪਤ੍ਯੋਃ ਕੁਸ੍ਠਬਾਹੁਲ੍ਯਾਦ੍ਦੁਸ੍ਟਸ਼ੋਣਿਤਸ਼ੁਕ੍ਰਯੋਃ| ਯਦਪਤ੍ਯਂ ਤਯੋਰ੍ਜਾਤਂ ਜ੍ਞੇਯਂ ਤਦਪਿ ਕੁਸ੍ਠਿਤਮ੍” (ਸੁ. ਨਿ. ੫) ਇਤਿ| ਏਵਂ ਕੁਸ੍ਠਿਨੋਪਿ ਯਦਿ ਹੇਤੁਬਲਾਦ੍ ਬੀਜੇ ਕੁਸ੍ਠਜਨਕੋ ਦੋਸੋ ਭਵਤਿ, ਤਦਾ ਕੁਸ੍ਠਿਨੋਪਿ ਕੁਸ੍ਠਵਦਪਤ੍ਯਂ ਭਵਤਿ| ਅਨ੍ਧਤ੍ਵਾਦਾਵਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੋਪਘਾਤਰੂਪੇ ਦੁਰ੍ਦੈਵਮੇਵ ਕਾਰਣਂ; ਤਚ੍ਚਾਨ੍ਧਾਪਤ੍ਯੇਪ੍ਯਵਸ਼੍ਯਮਸ੍ਤਿ; ਤੇਨ ਯਦਾਨ੍ਧੇਪਤ੍ਯੇ ਦਸ੍ਟ੍ਯੁਪਘਾਤਕਮਸ਼ੁਭਂ ਭਵਤਿ, ਤਦਾ ਕਾਕਤਾਲੀਯਨ੍ਯਾਯਾਦਨ੍ਧਜਾਤੋਪ੍ਯਨ੍ਧੋ ਦਸ਼੍ਯਤੇ| ਏਵਂ ਕੁਬ੍ਜਾਦੌ ਜਡਾਦੌ ਚ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯੇਯਮ੍||੧੭||
Adhikarana 22 (18) · Śloka 18
ਨ ਚਾਤ੍ਮਾ ਸਤ੍ਸ੍ਵਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਸੁ ਜ੍ਞਃ, ਅਸਤ੍ਸੁ ਵਾ ਭਵਤ੍ਯਜ੍ਞਃ; ਨ ਹ੍ਯਸਤ੍ਤ੍ਵਃ ਕਦਾਚਿਦਾਤ੍ਮਾ, ਸਤ੍ਤ੍ਵਵਿਸ਼ੇਸਾਚ੍ਚੋਪਲਭ੍ਯਤੇ ਜ੍ਞਾਨਵਿਸ਼ੇਸ ਇਤਿ||੧੮||
न चात्मा सत्स्विन्द्रियेषु ज्ञः, असत्सु वा भवत्यज्ञः; न ह्यसत्त्वः कदाचिदात्मा, सत्त्वविशेषाच्चोपलभ्यते ज्ञानविशेष इति||१८||
🔊 Audio coming soon
ਯਾ ਚਾਜ੍ਞਤ੍ਵਪ੍ਰਸਕ੍ਤਿਰਾਤ੍ਮਨ੍ਯੁਕ੍ਤਾ, ਤਤ੍ਰਾਹ- ਨ ਚੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਭਾਵੇ ਤਥੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਭਾਵੇਪਿ ਨਿਤ੍ਯਂ ਜ੍ਞਾਨਵਾਨੇਵਾਤ੍ਮਾ ਇਤਿ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਰ੍ਥਃ | ਨ ਹ੍ਯਸਤ੍ਤ੍ਵਃ ਕਦਾਚਿਦਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਹਿਸ਼ਬ੍ਦੋ ਹੇਤੌ; ਤੇਨ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਦਾ ਸਮਨਸ੍ਕ ਏਵਾਤ੍ਮਾ, ਤੇਨ ਬਾਹ੍ਯੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਭਾਵੇਪ੍ਯਨ੍ਤਃਕਰਣਮਨੋਯੋਗਾਨ੍ਨਿਤ੍ਯਮਾਤ੍ਮਾ ਮਨਃਕਰਣਕੋ ਜ੍ਞਾਨਵਾਨੇਵਾਯਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਯਤ੍ਤ੍ਵੇਤਦ੍ਬਾਹ੍ਯਵਿਸਯਗਤਂ ਜ੍ਞਾਨਂ, ਤਤ੍ ਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਧਿਸ੍ਠਾਨਵਿਸ਼ੇਸਾਦ੍ਭਵਤਿ; ਤੇਨ, ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਭਾਵੇ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਜਨ੍ਯਂ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਂ ਜ੍ਞਾਨਂ ਭਵਤਿ; ਯਤ੍ਤੁ ਕੇਵਲਮਨੋਜਨ੍ਯਮਾਤ੍ਮਜ੍ਞਾਨਂ, ਤਦ੍ ਭਵਤ੍ਯੇਵ ਸਰ੍ਵਦਾ; ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਯਨ੍ਨਿਤ੍ਯਭਾਵਿ ਮਨੋਸਨ੍ਨਿਧਿਮਾਤ੍ਰਜਨ੍ਯਮਾਤ੍ਮਜ੍ਞਾਨਂ, ਤਤ੍ ਸਦੈਵਾਸ੍ਤਿ||੧੮||
Adhikarana 23 (19) · Śloka 20
ਭਵਨ੍ਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਨ ਕਰ੍ਤੁਰਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਭਾਵਾਤ੍ ਕਾਰ੍ਯਜ੍ਞਾਨਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ| ਯਾ ਕ੍ਰਿਯਾ ਵਰ੍ਤਤੇ ਭਾਵੈਃ ਸਾ ਵਿਨਾ ਤੈਰ੍ਨ ਵਰ੍ਤਤੇ||੧੯|| ਜਾਨਨ੍ਨਪਿ ਮਦੋਭਾਵਾਤ੍ ਕੁਮ੍ਭਕਨ੍ਨ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ|੨੦|
भवन्ति चात्र- न कर्तुरिन्द्रियाभावात् कार्यज्ञानं प्रवर्तते| या क्रिया वर्तते भावैः सा विना तैर्न वर्तते||१९|| जानन्नपि मृदोऽभावात् कुम्भकृन्न प्रवर्तते|२०|
🔊 Audio coming soon
ਨ ਚਾਸ੍ਯ ਜ੍ਞਾਨਜਨਨਸ਼ਕ੍ਤਿਃ ਪਰਾਹਤਾ ਭਵਤੀਤ੍ਯਾਸ਼ਯੇਨਾਹ- ਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਤ੍ਵੈਤਦੈਨ੍ਦ੍ਰਿਯਕਂ ਵਿਸਯੋਪਭੋਗਵਤ੍ਤਦ੍ਭਵਤਿ ਕਦਾਚਿਤ੍, ਕਦਾਚਿਚ੍ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਭਾਵਾਨ੍ਨ ਭਵਤੀਤ੍ਯਧ੍ਯਾਤ੍ਮਵਿਦੋ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ; ਕਿਞ੍ਚ ਬਾਹ੍ਯਜ੍ਞਾਨੇਪਿ ਜ੍ਞਾਨਜਨਨਸ਼ਕ੍ਤ ਏਵਾਯਮਾਤ੍ਮਾ, ਪਰਂ ਕਰਣਾਭਾਵਾਤ੍ ਕਦਾਚਿਨ੍ਨ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ| ਕਾਰ੍ਯਜ੍ਞਾਨਮਿਤਿ ਕਾਰ੍ਯਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਜਨਕਬਾਹ੍ਯਵਿਸਯਜ੍ਞਾਨਂ; ਤੇਨ ਨਿਰ੍ਵਿਸਯਂ ਜ੍ਞਾਨਮਾਤ੍ਮਨ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਭਾਵੇ ਭਵਤੀਤਿ ਸੂਚਯਤਿ | ਭਾਵੈਰਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਯੈਃ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਵਰ੍ਤਤੇ ਉਤ੍ਪਦ੍ਯਤੇ| ਅਤ੍ਰੈਵ ਦਸ੍ਟਾਨ੍ਤਮਾਹ- ਜਾਨਨ੍ਨਪੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਜਾਨਨ੍ਨਪੀਤਿ ਘਟਂ ਕਰ੍ਤੁਂ ਜਾਨਨ੍ਨਪੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਮਦੋ ਮਤ੍ਤਿਕਾਯਾ ਅਭਾਵਾਤ੍||੧੯||-
Adhikarana 24 (20-21) · Śloka 22
ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਂ ਚੇਦਮਧ੍ਯਾਤ੍ਮਮਾਤ੍ਮਜ੍ਞਾਨਬਲਂ ਮਹਤ੍||੨੦|| ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਚ ਸਙ੍ਕ੍ਸਿਪ੍ਯ ਮਨਃ ਸਙ੍ਕ੍ਸਿਪ੍ਯ ਚਞ੍ਚਲਮ੍| ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯਾਧ੍ਯਾਤ੍ਮਮਾਤ੍ਮਜ੍ਞਃ ਸ੍ਵੇ ਜ੍ਞਾਨੇ ਪਰ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ||੨੧|| ਸਰ੍ਵਤ੍ਰਾਵਹਿਤਜ੍ਞਾਨਃ ਸਰ੍ਵਭਾਵਾਨ੍ ਪਰੀਕ੍ਸਤੇ|੨੨|
श्रूयतां चेदमध्यात्ममात्मज्ञानबलं महत्||२०|| इन्द्रियाणि च सङ्क्षिप्य मनः सङ्क्षिप्य चञ्चलम्| प्रविश्याध्यात्ममात्मज्ञः स्वे ज्ञाने पर्यवस्थितः||२१|| सर्वत्रावहितज्ञानः सर्वभावान् परीक्षते|२२|
🔊 Audio coming soon
ਆਤ੍ਮਨੋ ਜ੍ਞਤ੍ਵੇ ਸਾਧਨਾਨ੍ਤਰਮਾਹ- ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਤ੍ਮਾਨਮਧਿ ਅਧ੍ਯਾਤ੍ਮਮ੍| ਆਤ੍ਮਨੋ ਜ੍ਞਾਨਸ੍ਯ ਬਲਮਾਤ੍ਮਜ੍ਞਾਨਬਲਮ੍| ਸਙ੍ਕ੍ਸਿਪ੍ਯੇਤਿ ਵਿਸਯੇਭ੍ਯੋ ਵ੍ਯਾਵਰ੍ਤ੍ਯ| ਮਨਃ ਸਙ੍ਕ੍ਸਿਪ੍ਯੇਤਿ ਮਨੋਪ੍ਯਾਤ੍ਮਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤਵਿਸਯਾਨ੍ਨਿਗਹ੍ਯ| ਚਞ੍ਚਲਮਿਤਿ ਸ੍ਵਭਾਵਤਃ| ਸ੍ਵੇ ਜ੍ਞਾਨੇ ਇਤਿ ਆਤ੍ਮਜ੍ਞਾਨੇ| ਸਰ੍ਵਭਾਵਾਨ੍ ਪਰੀਕ੍ਸਤ ਇਤਿ ਵਿਨਾਪੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯੈਃ ਸਮਾਧਿਬਲਾਦੇਵ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞੋ ਭਵਤਿ, ਤਸ੍ਮਾਜ੍ਜ੍ਞਸ੍ਵਭਾਵ ਏਵ ਨਿਰਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੋਪ੍ਯਾਤ੍ਮਾ||੨੦-੨੧||-
Adhikarana 25 (22-24) · Śloka 24
ਗਹ੍ਣੀਸ੍ਵ ਚੇ(ਵੇ)ਦਮਪਰਂ ਭਰਦ੍ਵਾਜ ਵਿਨਿਰ੍ਣਯਮ੍||੨੨|| ਨਿਵਤ੍ਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵਾਕ੍ਚੇਸ੍ਟਃ ਸੁਪ੍ਤਃ ਸ੍ਵਪ੍ਨਗਤੋ ਯਦਾ| ਵਿਸਯਾਨ੍ ਸੁਖਦੁਃਖੇ ਚ ਵੇਤ੍ਤਿ ਨਾਜ੍ਞੋਪ੍ਯਤਃ ਸ੍ਮਤਃ||੨੩|| ਨਾਤ੍ਮਜ੍ਞਾਨਾਦਤੇ ਚੈਕਂ ਜ੍ਞਾਨਂ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ| ਨ ਹ੍ਯੇਕੋ ਵਰ੍ਤਤੇ ਭਾਵੋ ਵਰ੍ਤਤੇ ਨਾਪ੍ਯਹੇਤੁਕਃ||੨੪||
गृह्णीष्व चे(वे)दमपरं भरद्वाज विनिर्णयम्||२२|| निवृत्तेन्द्रियवाक्चेष्टः सुप्तः स्वप्नगतो यदा| विषयान् सुखदुःखे च वेत्ति नाज्ञोऽप्यतः स्मृतः||२३|| नात्मज्ञानादृते चैकं ज्ञानं किञ्चित् प्रवर्तते| न ह्येको वर्तते भावो वर्तते नाप्यहेतुकः||२४||
🔊 Audio coming soon
ਅਪਰਮਪਿ ਲੌਕਿਕਂ ਨਿਰਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਯ ਜ੍ਞਾਨਸਦ੍ਭਾਵੋਦਾਹਰਣਮਾਹ- ਗਹ੍ਣੀਸ੍ਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਵਪ੍ਨਗਤ ਇਤਿ ਸ੍ਵਪ੍ਨਦਰ੍ਸ਼ਨਾਵਸ੍ਥਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਃ| ਆਤ੍ਮਜ੍ਞਾਨਵਿਸਯਜ੍ਞਾਨਯੋਰ੍ਵਿਸ਼ੇਸਮਾਹ- ਨਾਤ੍ਮੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਤ੍ਮਜ੍ਞਾਨਾਨ੍ਨਿਤ੍ਯਾਦ੍ਵਿਨਾ, ਕਿਞ੍ਚਿਜ੍ਜ੍ਞਾਨਂ ਵਿਸਯਜਮ੍, ਏਕਮ੍ ਸਹਾਯਂ, ਨ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਦਿਕਰਣਰੂਪਸਹਾਯਂ ਵਿਨਾ ਨੋਤ੍ਪਦ੍ਯਤੇ| ਆਤ੍ਮਜ੍ਞਾਨਂ ਚ ਨਿਤ੍ਯਮੇਵ ਸਾਙ੍ਖ੍ਯੇਪ੍ਯੁਕ੍ਤਂ - “ਚਿਚ੍ਛਕ੍ਤਿਰਪਰਿਣਾਮਿਨੀ” ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ “ਆਤ੍ਮਨਃ” ਇਤ੍ਯਨ੍ਤੇਨ| ਅਤ੍ਰੋਪਪਤ੍ਤਿਮਾਹ- ਨ ਹ੍ਯੇਕੋ ਵਰ੍ਤਤੇ ਭਾਵ ਇਤਿ| ਭਾਵਃ ਉਤ੍ਪਤ੍ਤਿਧਰ੍ਮਾ, ਏਕਃ ਸਨ੍ ਕਾਰਣਰਹਿਤਃ ਸਨ੍, ਨ ਵਰ੍ਤਤੇ ਨੋਤ੍ਪਦ੍ਯਤੇ| ਤਥਾ ਭਾਵਃ ਕਾਰਣਜਨ੍ਯਤ੍ਵੇ ਸਤ੍ਯਪਿ ਅਹੇਤੁਕ ਇਤਿ ਅਕਰ੍ਤਕੋ ਨ ਵਰ੍ਤਤੇ ਨੋਤ੍ਪਦ੍ਯਤੇ, ਕਿਨ੍ਤੁ ਕਰ੍ਤਕੁਮ੍ਭਕਾਰਾਧਿਸ੍ਠਿਤਾਨ੍ਯੇਵ ਮਚ੍ਚਕ੍ਰਾਦੀਨਿ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ; ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵਿਸਯਜ੍ਞਾਨਾਨ੍ਯਪਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮਨੋਰ੍ਥੈਸ੍ਤਥਾ ਕਰ੍ਤ੍ਰਾ ਚਾਤ੍ਮਨਾ ਜਨ੍ਯਨ੍ਤ ਇਤਿ ਭਾਵਃ||੨੨-੨੪||
Adhikarana 26 (25) · Śloka 25
ਤਸ੍ਮਾਜ੍ਜ੍ਞਃ ਪ੍ਰਕਤਿਸ਼੍ਚਾਤ੍ਮਾ ਦ੍ਰਸ੍ਟਾ ਕਾਰਣਮੇਵ ਚ| ਸਰ੍ਵਮੇਤਦ੍ਭਰਦ੍ਵਾਜ ਨਿਰ੍ਣੀਤਂ ਜਹਿ ਸਂਸ਼ਯਮ੍||੨੫||
तस्माज्ज्ञः प्रकृतिश्चात्मा द्रष्टा कारणमेव च| सर्वमेतद्भरद्वाज निर्णीतं जहि संशयम्||२५||
🔊 Audio coming soon
ਉਪਸਂਹਰਤਿ- ਤਸ੍ਮਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਤ੍ਰ ਚਾਤ੍ਮਨੋ ਜ੍ਞਤ੍ਵਾਜ੍ਞਤ੍ਵਪ੍ਰਸਕ੍ਤ੍ਯਾਪਾਦਿਤਂ ਸਵਿਕਾਰਤ੍ਵਮਾਤ੍ਮਨੋ ਨਿਤ੍ਯਜ੍ਞਾਨਸਾਧਨੇਨੈਵ ਪਰਿਹਤਮਿਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਨ ਪਥਕ੍ ਪਰਿਹਤਮ੍| ਭਰਦ੍ਵਾਜਸ਼ਬ੍ਦੇਨੇਹ ਨਾਤ੍ਰੇਯਗੁਰੁਰੁਚ੍ਯਤੇ, ਕਿਨ੍ਤੁ ਅਨ੍ਯ ਏਵ ਭਰਦ੍ਵਾਜਗੋਤ੍ਰਃ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍; ਤੇਨ, ਤਸ੍ਯ ਸਂਸ਼ਯਚ੍ਛੇਦਨਮਾਤ੍ਰੇਯੇਣੋਪਪਨ੍ਨਮੇਵ||੨੫||
Adhikarana 27 (26-27) · Śloka 27
ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਲੋਕੌ- ਹੇਤੁਰ੍ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਨਿਰ੍ਵਤ੍ਤੌ ਵਦ੍ਧੌ ਜਨ੍ਮਨਿ ਚੈਵ ਯਃ| ਪੁਨਰ੍ਵਸੁਮਤਿਰ੍ਯਾ ਚ ਭਰਦ੍ਵਾਜਮਤਿਸ਼੍ਚ ਯਾ||੨੬|| ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਪ੍ਰਤਿਸੇਧਸ਼੍ਚ ਵਿਸ਼ਦਸ਼੍ਚਾਤ੍ਮਨਿਰ੍ਣਯਃ| ਗਰ੍ਭਾਵਕ੍ਰਾਨ੍ਤਿਮੁਦ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਖੁਡ੍ਡੀਕਾਂ ਤਤ੍ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤਮ੍||੨੭||
तत्र श्लोकौ- हेतुर्गर्भस्य निर्वृत्तौ वृद्धौ जन्मनि चैव यः| पुनर्वसुमतिर्या च भरद्वाजमतिश्च या||२६|| प्रतिज्ञाप्रतिषेधश्च विशदश्चात्मनिर्णयः| गर्भावक्रान्तिमुद्दिश्य खुड्डीकां तत्प्रकाशितम्||२७||
🔊 Audio coming soon
ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਹੇਤੁਸ਼ਬ੍ਦੋ ਗਰ੍ਭਾਦਿਸੁ ਜਨ੍ਮਾਨ੍ਤੇਸੁ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਪ੍ਰਤਿਸੇਧੋ ਭਰਦ੍ਵਾਜਕਤੋ ਜ੍ਞੇਯਃ| ਤਤ੍ਸਾਧਨਂ ਚ ਯਦਾਤ੍ਰੇਯਸ੍ਯ ਤਤ੍ ‘ਵਿਸ਼ਦਸ਼੍ਚਾਤ੍ਮਨਿਰ੍ਣਯਃ’ ਇਤ੍ਯਨੇਨੋਕ੍ਤਮ੍| ਤਦਿਤਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨ ਮਾਤ੍ਰਾਦਿਪ੍ਰਤ੍ਯਵਮਰ੍ਸ਼ਾਨ੍ਨਪੁਂਸਕਮ੍||੨੬-੨੭||
Adhikarana puShpikA · Śloka 3
ਇਤ੍ਯਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਕਤੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਚਰਕਪ੍ਰਤਿਸਂਸ੍ਕਤੇ ਸ਼ਾਰੀਰਸ੍ਥਾਨੇ ਖੁਡ੍ਡੀਕਾਗਰ੍ਭਾਵਕ੍ਰਾਨ੍ਤਿਸ਼ਾਰੀਰਂ ਨਾਮ ਤਤੀਯੋਧ੍ਯਾਯਃ||੩||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते शारीरस्थाने खुड्डीकागर्भावक्रान्तिशारीरं नाम तृतीयोऽध्यायः||३||
🔊 Audio coming soon
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਚਕ੍ਰਪਾਣਿਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਚਰਕਤਾਤ੍ਪਰ੍ਯਟੀਕਾਯਾਮਾਯੁਰ੍ਵੇਦਦੀਪਿਕਾਯਾਂ ਸ਼ਾਰੀਰਸ੍ਥਾਨੇ ਖੁਡ੍ਡੀਕਾਗਰ੍ਭਾਵਕ੍ਰਾਨ੍ਤਿਸ਼ਾਰੀਰਂ ਨਾਮ ਤਤੀਯੋਧ੍ਯਾਯਃ||੩||