3. khuḍḍikāgarbhāvakrāntiśārīram

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

அதாதஃ குட்டிகாஂ கர்பாவக்ராந்திஂ ஶாரீரஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ||௧|| இதி ஹ ஸ்மாஹ பகவாநாத்ரேயஃ||௨||

பூர்வாத்யாயே ஶுக்ரஶோணிதே கர்பகாரணத்வேநோக்தே, நது கத்ஸ்நஂ கர்பகாரணமுக்தம், அதஃ ஸம்பூர்ணகர்பகாரணாபிதாநார்தஂ குட்டிகாகர்பாவக்ராந்திருச்யதே| குட்டிகாமிதி அல்பாம்| கர்பஸ்யாவக்ராந்திஃ மேலகஃ, உத்பத்திரிதி யாவத்||௧-௨||

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

புருஷஸ்யாநுபஹதரேதஸஃ ஸ்த்ரியாஶ்சாப்ரதுஷ்டயோநிஶோணிதகர்பாஶயாயா யதா பவதி ஸஂஸர்கஃ துகாலே, யதா சாநயோஸ்ததாயுக்தே ஸஂஸர்கே ஶுக்ரஶோணிதஸஂஸர்கமந்தர்கர்பாஶயகதஂ ஜீவோऽவக்ராமதி ஸத்த்வஸம்ப்ரயோகாத்ததா கர்போऽபிநிர்வதேதே, ஸ ஸாத்ம்யரஸோபயோகாதரோகோऽபிவர்ததே ஸம்யகுபசாரைஶ்சோபசர்யமாணஃ, ததஃ ப்ராப்தகாலஃ ஸர்வேந்த்ரியோபபந்நஃ பரிபூர்ணஶரீரோ பலவர்ணஸத்த்வஸஂஹநநஸம்பதுபேதஃ ஸுகேந ஜாயதே ஸமுதயாதேஷாஂ பாவாநாஂ- மாதஜஶ்சாயஂ கர்பஃ பிதஜஶ்சாத்மஜஶ்ச ஸாத்ம்யஜஶ்ச ரஸஜஶ்ச, அஸ்தி ச கலு ஸத்த்வமௌபபாதுகமிதி ஹோவாச பகவாநாத்ரேயஃ||௩||

புருஷஸ்யேத்யாதி| அநுபஹதரேதஸ இதி பதேநைவ புருஷஸ்யேதி லப்யதே, யதஃ புருஷஸ்யைவ ரேதஸோ கர்பஜநகத்வமுக்தஂ; தேந புருஷஸ்யேதி பதேந ய ஏவ ஸம்பூர்ணதாதுஃ புருஷஶப்தவாச்யோ பாலவ்யதிரிக்தஸ்தஂ க்ராஹயதி| ஸ்த்ரியாஶ்சேதி பதமர்தலப்தஂ ஸத் யௌவநவதீஂ ஸ்த்ரியஂ லம்பயதி| ஸஂஸர்கஃ மைதுநம்| தௌ புஷ்பதர்ஶநே ப்ரஶஸ்தஃ காலஃ துகாலஃ; தேந துகாலஸ்யாதித்ர்யஹஂ நிஷேதயதி| யதஃ “ரஜஸ்வலாபிகமநமலக்ஷ்மீமுகாநாஂ” (ஸூ. ௨௫) இத்யாதிநா தௌ த்ர்யஹஂ நிஷித்தம்| ஆர்தவதர்ஶநஂ ச ஶரதாத்யதுஸாதர்ம்யாத் துஶப்தேநோச்யதே| யதா தாவுப்தாநி பீஜாநி ப்ரரோஹந்தி, ததா ஆர்தவதர்ஶநாக்யேऽபி தௌ ஶுக்ரரூபஂ பீஜமுப்தமிதி துஸாதர்ம்யம்| ந கேவலமேவம்பூதஃ ஸஂஸர்க ஏவ கர்பகாரணஂ, கிஂ து ஜீவாதிஷ்டாநே ஸதீத்யாஹ- யதேத்யாதி| ததாயுக்த இதி அதுஷ்டரேதஸஃ புருஷஸ்ய அதுஷ்டயோந்யாதேஶ்ச ஸ்த்ரியாஃ ஸஂஸர்கே| அயஂ சார்தஃ புருஷஸ்யேத்யாதிநைவ லப்தோऽபி புநஃ ஶுக்ரஶோணிதஸஂஸர்கமித்யாதிக்ரந்தவக்ஷ்யமாணாதிகதர்மவித்யர்தமநூத்யதே, தேந ந பௌநருக்த்யம்| கிஂவா, புருஷஸ்யேத்யாதிநா பூர்வஂ மைதுநாத் ப்ராகநுபஹதரேதஸ்த்வாத்யுக்தஂ, ததாயுக்தே சேத்யநேந து மைதுநஸமயேऽபி ஶுக்ரயோந்யாதீநாமதுஷ்டிருச்யதே| மைதுநகாலே ஹி ஈர்ஷ்யாதிநா ஶுக்ரதுஷ்டிஃ ஸம்பாவ்யதே| ஶுக்ரஶோணிதஸஂஸர்கமிதி ஶுக்ரஶோணிதமேலகம்| அந்தரித்யநேந கர்பாஶயபாஹ்யகதஂ ஸஂஸர்கமகாரணஂ கர்பஸ்ய நிஷேதயதி| ஜீவஶப்தேந சேதநாதாதுராத்மா| நந்வாத்மா வ்யாபகஃ, தத் கதமயமவக்ராமதீத்யாஹ- ஸத்த்வேத்யாதி| ஸத்த்வஸம்ப்ரயோகாதிதி மநோகமநாதித்யர்தஃ| தத் யதோக்தஂ- “யுக்தஸ்ய மநஸா தஸ்ய நிர்திஶ்யந்தே விபோஃ க்ரியாஃ” (ஶா.அ.௧) இதி| யத்யப்யாத்மா விபுத்வாத் ஸர்வகதத்வேந ந க்வசிதபி யாதி, ததாऽபி யத்ராஸ்ய கர்மவஶாந்மநோ யாதி, தத்ரைவ சைதந்யோபலப்தேராத்மாऽபி கத இதி வ்யபதிஶ்யத இதி பாவஃ| அதைவமுத்பந்நோ கர்பஃ கதமபிவர்ததே, கதஂ வா ஜாயத இத்யாஹ- ஸம்யகுபசாரைரிதி; கர்பஹிதகரைராஹாரவிஹாரைரித்யர்தஃ| ப்ராப்தகால இதி ப்ராப்தப்ரஸவகாலஃ, ப்ரஸவகாலோ நவமதஶமமாஸௌ| பரிபூர்ணஶரீர இதி ஸர்வாங்கோபசிததேஹஃ| ஸம்பச்சப்தோ பலாதிபிஃ ப்ரத்யேகமபிஸம்பத்யதே| ஸமுதயாதிதி ஸம்யங்மேலகாத்| ஏஷாமித்யநேந புருஷஸ்யேத்யாதிக்ரந்தோக்தாந் ரேத-ஆர்தவ-ஜீவ-ஸத்த்வ-ஸாத்ம்ய-ரஸ-ஸம்யகுபசாராந் ப்ரத்யவமஶதி| ஏததேவ ஸமுதாயப்ரபவத்வஂ கர்பஸ்ய ப்ரத்யேகஂ மாத்ராதிகர்பகாரணவ்யுத்பாதநேந தர்ஶயந்நாஹ- மாதஜஶ்சேத்யாதி| ஸாத்ம்யஜஶ்சேத்யத்ர ஸாத்ம்யஶப்தேந ரஸவ்யதிரிக்தரூபாதி, ததா ஆசாரஶ்ச ஸாத்ம்யோ க்ராஹ்யஃ| ஸாத்ம்யரஸஸ்து ‘ரஸஜ’ இத்யநேநைவ கஹீதஃ| ஔபபாதுகமிதி ஆத்மநஃ ஶரீராந்தரஸம்பந்தோபபாதகம்| ஏதச்ச வ்யாகதமேவ பூர்வம்| அத்ர யத்யபி புருஷஸ்யாநுபஹதரேதஸ இத்யநேந பிதைவ ப்ரதமமுக்தஃ, ததாऽபி மாதப்ரதாநதாஂ கர்பஸ்ய தர்ஶயிதுஂ மாதஜஶ்சாயமிதி ப்ரதமஂ கதஂ; மாதா ச கர்பே ப்ரதாநஂ காரணஂ, யேந ஆஸேகாத் ப்ரபதி ப்ரஸவபர்யந்தஂ மாதுரேவ குணதோஷாவநுவிததாதி கர்பஃ; ப்ரதமஂ து புருஷஸ்ய மைதுநே ஸ்வாதந்த்ர்யாத் ததா ஶரீரதாரகப்ரதாநாஸ்திகாரணத்வாச்சாக்ரேऽபிதாநஂ கதம்||௩||

Adhikarana 3 (4 (1)) · Śloka 4

நேதி பரத்வாஜஃ, கிஂ காரணஂ- ந ஹி மாதா ந பிதா நாத்மா ந ஸாத்ம்யஂ ந பாநாஶநபக்ஷ்யலேஹ்யோபயோகா கர்பஂ ஜநயந்தி, ந ச பரலோகாதேத்ய கர்பஂ ஸத்த்வமவக்ராமதி (௧)|௪|

பூர்வபக்ஷோத்தாரேண ஸித்தாந்தஂ க்ராஹயிதுஂ மாத்ராதிகர்பகாரணாநி பரத்வாஜமுகேநாக்ஷிபதி- நேத்யாதி| நேதீத்யநேந ஸாமாந்யேநாத்ரேயவசநஸ்யோக்தஸ்யாக்ஷேபஃ| கிஂ காரணமித்யநேந கஸ்மாதாத்ரேயவசநமேதத்விருத்தமித்யத்ர காரணஂ பச்சதோ நஹி மாதேத்யாதிநோக்தமாத்ராதிகாரணாநாமகாரணத்வஂ பரத்வாஜஃ ப்ரதிஜாநீதே||௪ (௧)||

Adhikarana 4 (4 (2)) · Śloka 4

யதி ஹி மாதாபிதரௌ கர்பஂ ஜநயேதாஂ, பூயஸ்யஃ ஸ்த்ரியஃ புமாஂஸஶ்ச பூயாஂஸஃ புத்ரகாமாஃ, தே ஸர்வே புத்ரஜந்மாபிஸந்தாய மைதுநதர்மமாபத்யமாநாஃ புத்ராநேவ ஜநயேயுர்துஹிதர்வா துஹிதகாமாஃ, ந து காஶ்சித் ஸ்த்ரியஃ கேசித்வா புருஷா நிரபத்யாஃ ஸ்யுரபத்யகாமா வா பரிதேவேரந் (௨)|௪|

யதி ஹீத்யாதிநா மாத்ராதீநாமகாரணத்வே ஹேதுஂ ப்ரூதே| கிஂவா, மாத்ராதீநாமகாரணத்வஂ பரத்வாஜேந ப்ரதிஜ்ஞாதஂ தத்ர ‘கிஂ காரணமிதி’ ஹேதுப்ரஶ்நஃ, ததஃ ‘நஹி மாதா’ இத்யாதிநா ஹேதுகதநம்| அஸ்ய சாயமர்தஃ- யத்- ந மாத்ராதயோ கர்பகாரணத்வேந ப்ரத்யக்ஷேண தஶ்யந்தே, ததோ ந மாத்ராதயோ கர்பகாரணம்| யதி ஹீத்யாதிநா தூபபத்திவிரோதோऽபி மாத்ராதிகாரணத்வேऽஸ்தீதி தர்ஶயதி; தேந ந பௌநருக்த்யம்| மைதுநதர்மஃ வ்யவாயஃ| புத்ரகாமாஃ புத்ராநேவ ஜநயேயுஃ, துஹிதகாமா துஹிதர்வா ஜநயேயுரிதி யோஜநா| நது காஶ்சித் ஸ்த்ரிய இத்யத்ர மைதுநமாபத்யமாநா ஏவ ஸ்த்ரியஃ புருஷாஶ்ச பரிதேவேரந் ந சேதி யோஜநா | மாதாபித்ரதீநத்வேந கர்பஸ்ய யதைவேச்சந்த்யபத்யஂ, ததைவ மைதுநமாபத்யமாநாஃ ஸாபத்யாஃ ஸ்யுஃ; ததஶ்ச ஸர்வாபத்யத்வேந ந கேசித் பரிதேவேரந்நித்யர்தஃ||௪ (௨)||

Adhikarana 5 (4 (3)) · Śloka 4

ந சாத்மாऽऽத்மாநஂ ஜநயதி| யதி ஹ்யாத்மாऽऽத்மாநஂ ஜநயேஜ்ஜாதோ வா ஜநயேதாத்மாநமஜாதோ வா, தச்சோபயதாऽப்யயுக்தம்| ந ஹி ஜாதோ ஜநயதி ஸத்த்வாத், ந சாஜாதோ ஜநயத்யஸத்த்வாத், தஸ்மாதுபயதாऽப்யநுபபத்திஃ| திஷ்டது தாவதேதத்| யத்யயமாத்மாऽऽத்மாநஂ ஶக்தோ ஜநயிதுஂ ஸ்யாத், ந த்வேநமிஷ்டாஸ்வேவ கதஂ யோநிஷு ஜநயேத்வஶிநமப்ரதிஹதகதிஂ காமரூபிணஂ தேஜோபலஜவவர்ணஸத்த்வஸஂஹநநஸமுதிதமஜரமருஜமமரம்; ஏவஂவிதஂ ஹ்யாத்மாऽऽத்மாநமிச்சத்யதோ வா பூயஃ (௩)|௪|

ஆத்மஜத்வஂ கர்பஸ்ய நிஷேதயதி- ந சாத்மேத்யாதி| மநுஷ்யகரிதுரகாதிரூபேண ஆத்மாநஂ ஜநயதீத்யர்தஃ| ஸத்த்வாதிதி ஜந்யஸ்யாத்மநோ வித்யமாநத்வாத், ந ச வித்யமாநோ ஜந்யத இத்யர்தஃ| அஸத்த்வாதிதி காரணபூதஸ்யாத்மநோऽஜாதபக்ஷேऽஸத்த்வாந்ந காரணத்வமுபபந்நமித்யர்தஃ| அத்ரைவ தூஷாணாந்தரமாஹ- திஷ்டத்வித்யாதி| யோநிஷ்விவி ஜாதிஷு| அதோ வா பூய இதி யதோக்தகுணயுக்தாதப்யதிகஂ ஶக்ராதிபரமர்திதுல்யமித்யர்தஃ||௪ (௩)||

Adhikarana 6 (4 (4)) · Śloka 4

அஸாத்ம்யஜஶ்சாயஂ கர்பஃ| யதி ஹி ஸாத்ம்யஜஃஸ்யாத், தர்ஹி ஸாத்ம்யஸேவிநாமேவைகாந்தேந ப்ரஜா ஸ்யாத், அஸாத்ம்யஸேவிநஶ்ச நிகிலேநாநபத்யாஃ ஸ்யுஃ, தச்சோபயமுபயத்ரைவ தஶ்யதே (௪)|௪|

தச்சோபயமிதி ஸப்ரஜத்வமநபத்யத்வஂ ச| உபயத்ரேதி ஸாத்ம்யஸேவிந்யஸாத்ம்யஸேவிந்யபி||௪ (௪)||

Adhikarana 7 (4 (5)) · Śloka 4

அரஸஜஶ்சாயஂ கர்பஃ| யதி ஹி ரஸஜஃ ஸ்யாத், ந கேசித் ஸ்த்ரீபுருஷேஷ்வநபத்யாஃ ஸ்யுஃ, ந ஹி கஶ்சிதஸ்த்யேஷாஂ யோ ரஸாந்நோபயுங்க்தே; ஶ்ரேஷ்டரஸோபயோகிநாஂ சேத்கர்பா ஜாயந்த இத்யபிப்ரேதமிதி, ஏவஂ ஸத்யாஜௌரப்ரமார்கமாயூரகோக்ஷீரததிகதமதுதைலஸைந்தவேக்ஷுரஸமுத்கஶாலிபதாநாமேவைகாந்தேந ப்ரஜா ஸ்யாத், ஶ்யாமாகவரகோத்தாலககோரதூஷககந்தமூலபக்ஷாஶ்ச நிகிலேநாநபத்யாஃ ஸ்யுஃ, தச்சோபயமுபயத்ர தஶ்யதே (௫)|௪|

யோ ரஸாந்நோபயுங்க்தே இதி ரஸஶ்சேத்கர்பகாரணஂ தஂ ச ஸர்வ ஏவ ஸ்த்ரீபுருஷாஃ ஸேவந்தே, தேந ஸர்வ ஏவ ஸாபத்யாஃ ஸ்யுரிதி பாவஃ| அத ரஸஜோ கர்ப இத்யஸ்ய ஶ்ரேஷ்டரஸ இத்யர்தோ வர்ண்யதே, தத்ராபி தூஷணமாஹ- ஶ்ரேஷ்டேத்யாதி||௪ (௫)||

Adhikarana 8 (4) · Śloka 4

ந கல்வபி பரலோகாதேத்ய ஸத்த்வஂ கர்பமவக்ராமதி; யதி ஹ்யேநமவக்ராமேத், நாஸ்ய கிஞ்சித் பௌர்வதேஹிகஂ ஸ்யாதவிதிதமஶ்ருதமதஷ்டஂ வா, ஸ ச தச்ச ந கிஞ்சிதபி ஸ்மரதி (௬)||௪|| தஸ்மாதேதத்ப்ரூமஹே- அமாதஜஶ்சாயஂ கர்போऽபிதஜஶ்சாநாத்மஜஶ்சாஸாத்ம்யஜஶ்சாரஸஜஶ்ச, ந சாஸ்தி ஸத்த்வமௌபபாதுகமிதி (ஹோவாச பரத்வாஜஃ )||௪||

‘அஸ்தி ச ஸத்த்வமௌபபாதுகம்’ இதி யதுக்தஂ, தத்தூஷயதி- ந கல்வபீத்யாதி| பௌர்வதேஹிகமிதி பூர்வதேஹாநுபூதம்| அவிதிதமதஷ்டஂ வேதி இஹ ஜந்மந்யபி பூர்வதேஹாநுபூதஂ நாவிதிதமதஷ்டஂ வா ஸ்யாத்; விதிதஂ ப்ரத்யக்ஷவ்யதிரிக்தப்ரமாணோபலப்தஂ, தஷ்டஂ து ப்ரத்யக்ஷோபலப்தம், ஏதத்விபர்யயாதவிதிதமதஷ்டஂ ச விஜ்ஞேயம்| ந ச கிஞ்சிதபி ஸ்மரதீதி நச பூர்வஜந்மாநுபூதஂ ஸ்மரதீத்யர்தஃ| ஏவஂ மந்யதே- யந்மநஃ பௌர்வதேஹிகமநுபவதி தச்சேஹ ஜந்மந்யப்யநுவர்ததே, ததா யத் தேந ஜந்மாந்தரேऽநுபூதஂ ததிஹ ஜந்மந்யபி ததைவ ஸ்மரது; யதா- தேவதத்தோ பால்யாநுபூதஂ யௌவநே ஸ்மரதி, ந சாயஂ ததா ஸ்மரதி; தேந ந பூர்வாபரஜந்மந்யேகஂ ஸத்த்வமிதி| தஸ்மாதித்யாதிநா தூஷணதூஷிதமர்தஂ புநர்நிகமநேந தர்ஶயதி||௪||

Adhikarana 9 (5) · Śloka 5

நேதி பகவாநாத்ரேயஃ, ஸர்வேப்ய ஏப்யோ பாவேப்யஃ ஸமுதிதேப்யோ கர்போऽபிநிர்வர்ததே||௫||

பரத்வாஜமதமாத்ரேயவசஸா தூஷயதி- நேதீத்யாதி| ஸமுதிதேப்ய இதி வசநாத் ப்ரத்யேகஂ மாத்ராதீநாமிதரகாரணநிரபேக்ஷாணாஂ கர்பகாரணத்வஂ நிஷேதயதி| தேந, மாத்ராதிகர்பகாரணஸாந்நித்யேऽபி கர்பகாரணாந்தரஜீவாவக்ரமாத்யபாவாத் கர்பாநுத்பாதோ யுக்த ஏவ| ந ச ஸாமக்ரீஜந்யே கார்யே ஏகதேஶஸ்யாஜநகத்வேநாகாரணத்வம்| ஏவஂ ஸதி தந்தூநாமபி படகாரணாநாஂ காரணாந்தராஸாந்நித்யே படாஜநகத்வேநாகாரணத்வஂ ஸ்யாதிதி பாவஃ| இதமேவ கர்பஸ்ய மாத்ராதிஜந்யத்வஂ யத்- மாத்ராதிவ்யதிரேகேணாநுத்பத்யமாநத்வம்||௫||

Adhikarana 10 (6) · Śloka 6

மாதஜஶ்சாயஂ கர்பஃ| ந ஹி மாதுர்விநா கர்போத்பத்திஃ ஸ்யாத், ந ச ஜந்ம ஜராயுஜாநாம்| யாநி கல்வஸ்ய கர்பஸ்ய மாதஜாநி, யாநி சாஸ்ய மாததஃ ஸம்பவதஃ ஸம்பவந்தி, தாந்யநுவ்யாக்யாஸ்யாமஃ; தத்யதா- த்வக்ச லோஹிதஂ ச மாஂஸஂ ச மேதஶ்ச நாபிஶ்ச ஹதயஂ ச க்லோம ச யகச்ச ப்லீஹா ச வக்கௌ ச பஸ்திஶ்ச புரீஷாதாநஂ சாமாஶயஶ்ச பக்வாஶயஶ்சோத்தரகுதஂ சாதரகுதஂ ச க்ஷுத்ராந்த்ரஂ ச ஸ்தூலாந்த்ரஂ ச வாபா ச வபாவஹநஂ சேதி (மாதஜாநி)||௬||

ஏவஂவிதமேவ மாதுஸ்தாவத் காரணத்வமாஹ- மாதஜஶ்சாயஂ கர்ப இத்யாதிநா| கர்போத்பத்தௌ மாதுஃ காரணத்வஂ தர்ஶயித்வா ஜராயுஜஜந்மநி காரணத்வமாஹ- ந ச ஜந்மேத்யாதி| ஜராயுஃ அமரா, யேந வேஷ்டிதா மநுஷ்யாதயஃ ப்ரஜாயந்தே; ஜராயுணா வேஷ்டிதா ஜாயந்தே இதி ஜராயுஜாமநுஷ்யாதயஃ ஸஂஸ்வேதஜாநாஂ மஶகாதீநாமுத்பிஜ்ஜாதீநாஂ பேகாதீநாஂ ச மாதரஂ விநாऽபி ஜந்ம பவதி| அண்டஜாநாமபி யத்யபி மாதா காரணஂ பவத்யேவ ஜந்மநி, ததாऽபி ஜராயுஜஸ்ய மாநுஷஸ்யேஹ ப்ரகரணேऽபிப்ரேதத்வேநாண்டஜாந் விஹாய ஜராயுஜாநாமிதி கதம்| கிஂவா, ஜராயுஜஸ்யாபிவ்யக்திரூபே ஜந்மநி யாவதபிவ்யக்தி யதா மாதா காரணஂ பவதி, ந ததாऽண்டஜே; தத்ர கூர்மாதாவண்டோத்பத்திமாத்ர ஏவ மாதா காரணஂ, ந ஜந்மந்யபிவ்யக்திரூபே| யத்து ‘பிதுர்விநா ந ஜராயுஜாநாஂ ஜந்ம’ இதி வக்ஷ்யதி, தஜ்ஜராயுஜோத்பாதே பிதுரவஶ்யாபேக்ஷணீயத்வோபதர்ஶநார்தம்; அண்டஜாஸ்து மத்ஸ்யாதயஃ பிதரஂ விநாऽபி துவிஶேஷப்ராப்த்யைவ பவந்தீதி பாவஃ| மாதஜாநீத்யஸ்ய விவரணஂ- யாந்யஸ்ய மாததஃ ஸம்பவதஃ ஸம்பவந்தீதி ஸம்பவதோ கர்பஸ்ய யாநி மாதத இதி மாதுராகதாச்சோணிதாத் ஸம்பவந்த்யுத்பத்யந்தே, தாநி மாதஜாநி த்வகாதீந்யநுவ்யாக்யாஸ்யாம இதி யோஜநா| ஏவமந்யத்ராபி யாநி த்வித்யாதிக்ரந்தோ வ்யாக்யேயஃ| மாதஜத்வஂ ச த்வகாதீநாமாகமகம்யகேவ| புரீஷாதாநஂ பக்வாஶயஃ| உத்தரகுதாதரகுதௌ குதோத்தராதரபாகௌ| வபாவஹநஂ ‘தைலவர்திகா’ இதி கத்யதே ||௬||

Adhikarana 11 (7) · Śloka 7

பிதஜஶ்சாயஂ கர்பஃ| நஹி பிதுரதே கர்போத்பத்திஃ ஸ்யாத், ந ச ஜந்ம ஜராயுஜாநாம்| யாநி கல்வஸ்ய கர்பஸ்ய பிதஜாநி, யாநி சாஸ்ய பிததஃ ஸம்பவதஃ ஸம்பவந்தி, தாந்யநுவ்யாக்யாஸ்யாமஃ; தத்யதா- கேஶஶ்மஶ்ருநகலோமதந்தாஸ்திஸிராஸ்நாயுதமந்யஃ ஶுக்ரஂ சேதி (பிதஜாநி)||௭||

ஶுக்ரமிதி விச்சித்யபாடேந ஶுக்ரஸ்ய ஸர்வதாதுஸாரஸ்யோபாதேயதாஂ தர்ஶயதி||௭||

Adhikarana 12 (8) · Śloka 8

ஆத்மஜஶ்சாயஂ கர்பஃ| கர்பாத்மா ஹ்யந்தராத்மா யஃ, தஂ ‘ஜீவ’ இத்யாசக்ஷதே ஶாஶ்வதமருஜமஜரமமரமக்ஷயமபேத்யமச்சேத்யமலோட்யஂ விஶ்வரூபஂ விஶ்வகர்மாணமவ்யக்தமநாதிமநிதநமக்ஷரமபி| ஸ கர்பாஶயமநுப்ரவிஶ்ய ஶுக்ரஶோணிதாப்யாஂ ஸஂயோகமேத்ய கர்பத்வேந ஜநயத்யாத்மநாऽऽத்மாநம், ஆத்மஸஞ்ஜ்ஞா ஹி கர்பே| தஸ்ய புநராத்மநோ ஜந்மாநாதித்வாந்நோபபத்யதே, தஸ்மாந்ந ஜாத ஏவாயமஜாதஂ கர்பஂ ஜநயதி, அஜாதோ ஹ்யயமஜாதஂ கர்பஂ ஜநயதி; ஸ சைவ கர்பஃ காலாந்தரேண பாலயுவஸ்தவிரபாவாந் ப்ராப்நோதி, ஸ யஸ்யாஂ யஸ்யாமவஸ்தாயாஂ வர்ததே தஸ்யாஂ தஸ்யாஂ ஜாதோ பவதி, யா த்வஸ்ய புரஸ்கதாதஸ்யாஂ ஜநிஷ்யமாணஶ்ச, தஸ்மாத் ஸ ஏவ ஜாதஶ்சாஜாதஶ்ச யுகபத்பவதி; யஸ்மிஂஶ்சைததுபயஂ ஸம்பவதி ஜாதத்வஂ ஜநிஷ்யமாணத்வஂ ச ஸ ஜாதோ ஜந்யதே, ஸ சைவாநாகதேஷ்வவஸ்தாந்தரேஷ்வஜாதோ ஜந்யயத்யாத்மநாऽऽத்மாநம்| ஸதோ ஹ்யவஸ்தாந்தரகமநமாத்ரமேவ ஹி ஜந்ம சோச்யதே தத்ர தத்ர வயஸி தஸ்யாஂ தஸ்யாமவஸ்தாயாஂ; யதா- ஸதாமேவ ஶுக்ரஶோணிதஜீவாநாஂ ப்ராக் ஸஂயோகாத்கர்பத்வஂ ந பவதி, தச்ச ஸஂயோகாத்பவதி; யதா- ஸதஸ்தஸ்யைவ புருஷஸ்ய ப்ராகபத்யாத் பிதத்வஂ ந பவதி, தச்சாபத்யாத்பவதி; ததா ஸதஸ்தஸ்யைவ கர்பஸ்ய தஸ்யாஂ தஸ்யாமவஸ்தாயாஂ ஜாதத்வமஜாதத்வஂ சோச்யதே||௮||

ஆத்மஜ இத்யாதிநா ஆத்மஜத்வஂ வ்யுத்பாதயதி| அந்தராத்மோச்யத இத்யநேந கர்பகாரணபூதமாத்மாநஂ ஷட்தாதுஸமுதாயவர்த்யாத்மஶப்தாபிதேயாத் வ்யாவர்தயதி| ஆசக்ஷத இதி ஆகமேஷு ஶாஶ்வதாதிஶப்தைர்ப்ருவதே வத்தாஃ| அலோட்யமிதி அக்ஷோப்யம்| கர்பத்வேந ஜநயத்யாத்மாநமிதி கர்பஸ்வரூபோ யஃ ஷட்தாதுக ஆத்மா தஂ ஜநயதீத்யர்தஃ| கர்பஸ்யாத்மஶப்தாபிதேயதாமாஹ- ஆத்மஸஞ்ஜ்ஞா ஹி கர்பே இதி| தஸ்யேத்யநேந பரமாத்மாநஂ ப்ரத்யவமஶதி| யஸ்மாதஸ்யாநாதித்வாஜ்ஜந்ம நோபபத்யதே தஸ்மாஜ்ஜாத ஏவாயமஜாதஂ கர்பஂ ஜநயதீதி பக்ஷோऽந, இதி யோஜ்யம்| அத ஜாதஃ ஸ ந சேஜ்ஜநயதி கதஂ தர்ஹி ஜநயதீத்யஹ- அஜாதோ ஹ்யயமிதி; நித்யோ ஹ்யயமித்யர்தஃ| தேந நித்யத்வேநாகாஶவந்ந ஜாதஃ ஸந்நந்தராத்மா கர்பஸ்வரூபமாத்மாநஂ ஜநயதி| அதஶ்சாந்தராத்மரூபதயா நித்யவித்யமாநத்வேநாஜாதஃ ஸந் கர்பரூபாவஸ்தாயாஂ ஜாத உச்யதே| ஏவமஜாதத்வஂ ஜாதத்வஂ சாத்மநி த்வயமபி வ்யபதிஶ்யதே| ஏததேவாத்மநி ஜாதத்வமஜாதத்வஂ ச தர்ஶயிதுஂ தஷ்டாந்தார்தஂ கர்ப ஏவ ஜாதத்வமஜாதத்வஂ ச தர்ஶயதி- ஸ சைவேத்யாதி| புரஸ்கதேதி அக்ரே பவிஷ்யந்தீ| யதா- பாலஸ்ய வத்தத்வாவஸ்தாऽஜாதா ஜந்யத இதி ச, ததா அஜாதோ ஜநயத்யாத்மநாऽऽத்மநமிதி ச ஶப்தப்ரயோகஸமர்தநமாத்ரமேதத் விவக்ஷாபேதாத்போத்தவ்யம்| அநேந சாத்மந்யவஸ்தாபேதகதஜாதத்வஸமர்தநேந ‘ஜாதோ வாஜநயேத், அஜாதோ வா’ இத்யாதிக்ரந்தகதபூர்வபக்ஷஃ ஶப்தப்ரயோகஸமர்தநதயா பரிஹதஃ| பரமார்ததஸ்து நித்யத்வேநாஜாத ஏவாத்மா ஆத்மநோऽஜாதாவஸ்தாஂ கர்பாதிரூபாஂ ஜநயதி| தேந, நாஸதஃ காரணத்வஂ ஸதோ வா ஜந்யத்வமிதி பக்ஷஃ ஸ்தித ஏவ| ஸதோ ஹீத்யாதிநா ஸத்கார்யபக்ஷஂ ஸாங்க்யமதஂ தர்ஶயதி| கிஂவா வயோபேதேந யதேவாவஸ்தாந்தரகமநஂ ததேவ ஜந்மேதி தர்ஶயதி| தஸ்யாஂ தஸ்யாமவஸ்தாயாமிதி ச்சேதஃ| பிதத்வமிதி பிதத்வேந வ்யபதேஶ இத்யர்தஃ||௮||

Adhikarana 13 (9) · Śloka 9

ந கலு கர்பஸ்ய ந ச மாதுர்ந பிதுர்ந சாத்மநஃ ஸர்வபாவேஷு யதேஷ்டகாரித்வமஸ்தி; தே கிஞ்சித் ஸ்வவஶாத் குர்வந்தி, கிஞ்சித் கர்மவஶாத், க்வசிச்சைஷாஂ கரணஶக்திர்பவதி, க்வசிந்ந பவதி| யத்ர ஸத்த்வாதிகரணஸம்பத்தத்ர யதாபலமேவ யதேஷ்டகாரித்வம், அதோऽந்யதா விபர்யயஃ| ந ச கரணதோஷாதகரணமாத்மாஸம்பவதி கர்பஜநநே, தஷ்டஂ சேஷ்டா யோநிரைஶ்வர்யஂ மோக்ஷஶ்சாத்மவித்பிராத்மாயத்தம்| நஹ்யந்யஃ ஸுகதுஃகயோஃ கர்தா| ந சாந்யதோ கர்போ ஜாயதே ஜாயமாநஃ, நாங்குரோத்பத்திரபீஜாத்||௯||

யதுக்தஂ- யத்யாத்மா ஆத்மாநஂ ஜநயதி ததா வஶித்வாதிகுணயுக்தஂ ஜநயேதிதி, தத்ரோத்தரமாஹ- ந கல்வித்யாதி| கர்பஸ்ய ஸர்வபாவேஷு ந மாத்ராதீநாஂ யதேஷ்டகாரித்வமிதி யோஜ்யம்| அத்ர ச யத்யப்யாத்மைவ ப்ரகதஃ, ததாऽபி துல்யஸமாதாநத்வேந மாதாபிதராவப்யுபாத்தௌ| யதா ஆத்மநஃ ஸர்வபாவேஷு யதேஷ்டகாரித்வேநேஷ்டயோநிகமநாதிப்ரஸக்திஃ ஸமாதீயதே, ததா மாதாபித்ரோரபி யதேஷ்டகாரித்வேந புத்ராநேவ ஜநயேயுரித்யாதிபூர்வபக்ஷஃ பரிஹதோ பவதி| அத குத ஏவாத்மாதீநாஂ யதேஷ்டகாரித்வஂ க்வசிந்ந பவதீத்யாஹ- கிஞ்சிதித்யாதி| கிஞ்சிதிதி ந ஸர்வம்| தத்ர மாதாபிதரௌ ஸ்வவஶௌ மைதுநஂ கர்பகாரணஂ ஸாத்ம்யரஸஸேவாதிகஂ சாசரதஃ, கர்பஸ்ய ஜீவாதிஷ்டாநாதௌ து கர்மாதீநே பரவஶௌ; ததா, ஆத்மாऽபி கர்பஸ்ய சைதந்யே ததா தர்மாதர்மஹேதுக்ரியாநுஷ்டாநே ஸ்வவஶஃ, கர்மஜந்யே இஷ்டாநிஷ்டயோந்யாதிகமநே து தர்மாதர்மபராதீந ஏவ; தேந கர்மாதீநே விஷயே ந மாத்ராதீநாஂ யதேஷ்டகாரித்வம்| யதேஷ்டகாரித்வமபி மாத்ராதீநாஂ க்வசித்தர்ஶயந்நாஹ- க்வசிச்சைஷாமித்யாதி| கரணமுபகரணஂ ஸாதநோபாய இதி யாவத்| ஸத்த்வஂ மநஃ, ஆதி ப்ரதாநஂ யேஷாஂ தாநி ஸத்த்வாதீநி மந-இந்த்ரியஶுக்ரஶோணிதாதீநி| யதாபலமிதி யதாகர்ம; பலஶப்தேநேஹாதஷ்டமுச்யதே | ஏதேந, யத்ர மாத்ராதீநாஂ புத்ரேச்சாயாமிஷ்டயோநிகமநாதிகரணஶக்திர்பவதி , கர்ம சாநுகுணஂ பவதி, தத்ரேப்ஸிதபுத்ராதிஷ்விஷ்டயோநிகமநாதி கார்யஂ பவதி; யதா- யதி தத்ர விஶுத்தபூரிஶுக்ரஃ புருஷோ பவதி, ஸ்த்ரீ ச விஶுத்தயோந்யாஶ்ரயத்வாதிகுணயுக்தா, புத்ரஜநகஂ ச கர்மஂ தயோர்பலவத், ததா புத்ரஜந்மாபிஸந்தாய மைதுநமாபத்யமாநௌ ஈப்ஸிதஂ புத்ரஂ ஜநயதஃ; ததா ஆத்மாऽபி விஶுத்தஸத்த்வாதிகுணயுக்தஃ ஶுபகர்மவாந் தத்காலே இஷ்டாஂ யோநிமநுத்யாயதி, ததாऽபீஷ்டயோநிகமநஂ ஸம்பாதயத்யாத்மந இத்யாதி யதேஷ்டகாரித்வோதாஹரணஂ ஜ்ஞேயம்| அதோऽந்யதா இதி ஸத்த்வாதிகரணாஶக்தௌ விகுணே ச தைவே| விபர்யய இதி ந யதேஷ்டகாரித்வம்| கிஂவா, க்வசிச்ச மைதுநாதாவேஷாஂ பித்ராதீநாஂ ஸ்வவஶத்வஂ, தத் கிமிதி ஜீவோபக்ரமாதாவபி ந ஸ்வவஶத்வமேஷாஂ பவதீத்யாஹ- க்வசிச்சைஷாமித்யாதி| க்வசிதேவ கார்யே யஸ்மாத் கிஞ்சித் கரணஂ மாத்ராதீநாஂ ஶக்தஂ ந ஸர்வத்ர, தேந ஸர்வேஷ்வேவ கர்பஸ்ய பாவேஷு ந ஸ்வவஶத்வமிதி பாவஃ| யத்ராபி சைதே மாத்ராதயஃ ஸ்வவஶாஃ ஸந்தஃ குர்வந்தி, தத்ராபி ஸ்வீயஸ்வீயகரணயுக்தா ஏவ குர்வந்தீத்யாஹ- யத்ர ஸத்த்வேத்யாதி| யதாபலமிதி யதாஶக்தி| அநேந ச மாத்ராதயோ கர்பஸ்ய யேஷு விஶேஷேஷு ஶக்தாஃ, தேஷு ஸத்த்வாதிகரணஸம்பத்தௌ யதேஷ்டகாரிணோ பவந்தி, ந த்வஶக்யே விஷயே உபஹதகரணா வா யதேஷ்டகாரிணோ பவந்தீதி தர்ஶயதி| அதோऽந்யதா விபர்யய இத்யஸ்ய சார்தோऽக்ரே வ்யாகதஃ| நநு ஸத்த்வாதிகரணதோஷாச்சேதயமாத்மா கர்பஂ ந ஜநயதி ததாவிதஂ, ஹந்த தர்ஹ்யகாரணமேவாயமாத்மா, காரணஂ ஹி யத்பவதி தத் கரோத்யேவ கார்யமித்யாஹ- ந சேத்யாதி| கரணதோஷாதகுர்வந் கர்பஂ கதாசிதாத்மாந கர்பஜநநே காரணஂ பவதீதி ந, அபிது பவத்யேவ காரணம்; ஏவஂ மந்யதே- மதாத்யபாவாத் கடமகுர்வந்நபி கும்பகாரஃ காரணமேவ கடஸ்ய பவதி, கடஜநநஶக்தியுக்தத்வாத்; ததா ஆத்மாऽபி கரணதோஷாதகுர்வந்நபி ததாவிதஂ கர்பஂ, தஜ்ஜநநஶக்தத்வேந பூயோதஷ்டத்வாத் காரணமேவ பவதி| ததேஷ்டயோநிகமநே ப்ரஸக்திரபி ப்ரோத்பாவிதா ஆத்மநஃ காரணத்வேந ஸா க்வசித்பவதீத்யபி தர்ஶயந்நாஹ- தஷ்டஂ சேத்யாதி| ஆத்மாதீநா யோநிஃ புருஷஂ ப்ரதி இஷ்டா யோநிஃ; ததா ஐஶ்வர்யாதயஶ்சாத்மாதீநா தஷ்டாஃ, யதோக்தஂ கதிதாபுருஷீயே- “ஆவேஶஶ்சேதஸோ ஜ்ஞாநஂ” (ஶா. ௧) இத்யாதிநா| ஆத்மநஃ காரணத்வே ஹேத்வந்தரமாஹ- ந ஹ்யந்ய இத்யாதி|- ஹி யஸ்மாதாத்மநோऽந்யஃ ஸுகதுஃகயோஃ கர்தா நாஸ்தி, கிஂ த்வாத்மைவ ஸுகதுஃகஸாதநேந்த்ரியகர்மஶரீராதிகர்தா; தேந ஆத்மா காரணஂ கர்பஸ்ய ஸுகதுஃகாத்யாதாரஸ்யேதி பாவஃ| அத பூதாந்யேவ கஸ்மாத் ஸஂயோகவஶாச்சேதநாமாஸாத்ய ஸுகாதிகாரணாநி ந பவந்தீத்யாஹ- ந சாந்யத இத்யாதி| அந்யத இதி விஜாதீயாத்| ஜாயமாந இதி உத்பத்ய மாநஃ| ஸதஶமேவ காரணாத் கார்யமுத்பத்யதே; யேந ந ஶணஸ்யாங்குரோத்பத்திர்நாரிகேலபீஜாத்பவதி; அபீஜாதிதி கார்யத்வேநாபிமதாங்குரஸ்யாபீஜாத்| ஏதேந, கர்பஸ்ய யச்சைதந்யஂ ததசேதநேப்யோ பூதேப்யோ ந பவதி, கிந்து சேதநாதாதோராத்மந ஏவேதி தர்ஶயதி||௯||

Adhikarana 14 (10) · Śloka 10

யாநி து கல்வஸ்ய கர்பஸ்யாத்மஜாநி, யாநி சாஸ்யாத்மதஃ ஸம்பவதஃ ஸம்பவந்தி, தாந்யநுவ்யாக்யாஸ்யாமஃ தத்யதா- தாஸு தாஸு யோநிஷூத்பத்திராயுராத்மஜ்ஞாநஂ மந இந்த்ரியாணி ப்ராணாபாநௌ ப்ரேரணஂ தாரணமாகதிஸ்வரவர்ணவிஶேஷாஃ ஸுகதுஃகே இச்சாத்வேஷௌ சேதநா ததிர்புத்திஃ ஸ்மதிரஹங்காரஃ ப்ரயத்நஶ்சேதி (ஆத்மஜாநி)||௧௦||

ஏவமாத்மஜத்வஂ கர்பஸ்ய வ்யுத்பாத்யாத்மஜாந் விஶேஷாநாஹ- யாநீத்யாதி| ப்ரேரணஂ தாரணஂ சேந்த்ரியாணாமேவ| அத்ர ச தத்தத்தேவாதிபஶ்வாதியோநிகமநாதௌ தர்மாதர்மஜந்யே தர்மாதர்மஸ்யாபி ஜநகத்வேநாத்மைவ மூலகாரணமுச்யதே; ஆத்மஜ்ஞாநப்ராணாபாநப்ரேரணாதௌ து மநஃகரண ஆத்மைவாவ்யவதாநேந காரணம்||௧௦||

Adhikarana 15 (11) · Śloka 11

ஸாத்ம்யஜஶ்சாயஂ கர்பஃ| நஹ்யஸாத்ம்யஸேவித்வமந்தரேண ஸ்த்ரீபுருஷயோர்வந்த்யத்வமஸ்தி, கர்பேஷு வாऽப்யநிஷ்டோ பாவஃ| யாவத் கல்வஸாத்ம்யஸேவிநாஂ ஸ்த்ரீபுருஷாணாஂ த்ரயோ தோஷாஃ ப்ரகுபிதாஃ ஶரீரமுபஸர்பந்தோ ந ஶுக்ரஶோணிதகர்பாஶயோபகாதாயோபபத்யந்தே, தாவத் ஸமர்தா கர்பஜநநாய பவந்தி| ஸாத்ம்யஸேவிநாஂ புநஃ ஸ்த்ரீபுருஷாணாமநுபஹதஶுக்ரஶோணிதகர்பாஶயாநாமதகாலே ஸந்நிபதிதாநாஂ ஜீவஸ்யாநவக்ரமணாத்கர்பா ந ப்ராதுர்பவந்தி| நஹி கேவலஂ ஸாத்ம்யஜ ஏவாயஂ கர்பஃ, ஸமுதயோऽத்ர காரணமுச்யதே| யாநி கல்வஸ்ய கர்பஸ்ய ஸாத்ம்யஜாநி, யாநி சாஸ்ய ஸாத்ம்யதஃ ஸம்பவதஃ ஸம்பவந்தி, தாந்யநுவ்யாக்யாஸ்யாமஃ; தத்யதா- ஆரோக்யமநாலஸ்யமலோலுபத்வமிந்த்ரியப்ரஸாதஃ ஸ்வரவர்ணபீஜஸம்பத் ப்ரஹர்ஷபூயஸ்த்வஂ சேதி (ஸாத்ம்யஜாநி)||௧௧||

ஸாத்ம்யஜஶ்சேத்யாதிநா ஸாத்ம்யஜத்வஂ வ்யுத்பாதயதி, அஸாத்ம்யஸேவாஂ ச கர்போபகாதிநீஂ தர்ஶயந் ஸாத்ம்யஸேவாயா கர்பஂ ப்ரதி காரணத்வஂ த்ரடயதி| அஸாத்ம்யஸேவிநாமபி ப்ரஜாபவநோபபத்திஂ தர்ஶயந் ‘அஸாத்ம்யஸேவிநஶ்ச நிகிலேநாபத்யாஃ ஸ்யுஃ’ இதி பூர்வபக்ஷஂ பரிஹரதி| ஸாத்ம்யஸேவிநாஂ புநரித்யாதிநா து க்ரந்தேந ‘ஸாத்ம்யஸேவிநாமேகாந்தேந ப்ரஜா ஸ்யாத்’ இதி யதுக்தஂ தத் பரிஹரதி| ஸந்நிபதிதாநாமிதி வ்யவாயமாபந்நாநாம்| அத்ர ஸ்வரவர்ணௌ ஸாத்ம்யஜத்வேந ததா ஆத்மஜத்வேந சோக்தௌ, தேந த்வாவப்யத்ர காரணமிதி ஜ்ஞேயம்||௧௧||

Adhikarana 16 (12) · Śloka 12

ரஸஜஶ்சாயஂ கர்பஃ| ந ஹி ரஸாததே மாதுஃ ப்ராணயாத்ராऽபி ஸ்யாத், கிஂ புநர்கர்பஜந்ம| ந சைவாஸம்யகுபயுஜ்யமாநா ரஸா கர்பமபிநிர்வர்தயந்தி, ந ச கேவலஂ ஸம்யகுபயோகாதேவ ரஸாநாஂ கர்பாபிநிர்வத்திர்பவதி, ஸமுதாயோऽப்யத்ர காரணமுச்யதே| யாநி து கல்வஸ்ய கர்பஸ்ய ரஸஜாநி, யாநி சாஸ்ய ரஸதஃ ஸம்பவதஃ ஸம்பவந்தி, தாந்யநுவ்யாக்யாஸ்யாமஃ; தத்யதா- ஶரீரஸ்யாபிநிர்வத்திரபிவத்திஃ ப்ராணாநுபந்தஸ்தப்திஃ புஷ்டிருத்ஸாஹஶ்சேதி (ரஸஜாநி)||௧௨||

ப்ராணயாத்ராऽபி ஸ்யாதிதி கர்பதாரணகாரணபூதாயா மாதுரபி ப்ராணஸ்திதிரித்யர்தஃ| ந சைவாஸம்யகுபயுஜ்யமாநா இத்யாதிநா அஸாத்ம்யரஸோபயோகஸ்ய கர்போபகாதித்வஂ தர்ஶயதி| அஸாத்ம்யரஸோபயோகிநாஂ ப்ரஜாபவநஂ யத், ததஸாத்ம்யஸேவிப்ரஜாபவநந்யாயதுல்யமிதி நேஹ புநர்தர்ஶிதம்| ஸமுதாயோऽப்யத்ர காரணமித்யநேந து அஸம்யக்ரஸஸேவிநாஂ சாபத்யபவநே காரணஂ தர்மாதி தர்ஶயதி| அபிநிர்வத்திஃ அங்கப்ரத்யங்கவ்யக்ததா| ப்ராணாநுபந்த இதி பலாநுபந்தஃ புஷ்டிஃ உபசயஃ| வத்திஸ்து தைர்க்யேண வத்திஃ| உத்ஸாஹஃ பலம்| இதி ஶப்தஃ ப்ரகாரே; தேநைவம்ப்ரகாராண்யந்யாந்யபி வர்ணாதீநி ரஸஜாநீதி தர்ஶயதி| ஏவஂ பூர்வத்ராபி இதிஶப்தோ வ்யாக்யேயஃ| யதா த்விதிஶப்தஃ பரிஸமாப்த்யர்தஸ்ததாऽப்யாவிஷ்கதாநாஂ ரஸஜாநாஂ பரிஸமாப்திர்ஜ்ஞேயா; தேந அநாவிஷ்கதா வர்ணாதயோऽபி ரஜஸா லப்யந்தே||௧௨||

Adhikarana 17 (13) · Śloka 13

அஸ்தி கலு ஸத்த்வமௌபபாதுகஂ; யஜ்ஜீவஂ ஸ்பக்ஶரீரேணாபிஸம்பத்நாதி, யஸ்மிந்நபகமநபுரஸ்கதே ஶீலமஸ்ய வ்யாவர்ததே, பக்திர்விபர்யஸ்யதே, ஸர்வேந்த்ரியாண்யுபதப்யந்தே, பலஂ ஹீயதே, வ்யாதய ஆப்யாய்யந்தே, யஸ்மாத்தீநஃ ப்ராணாஞ்ஜஹாதி, யதிந்த்ரியாணாமபிக்ராஹகஂ ச ‘மந’ இத்யபிதீயதே; தத்த்ரிவிதமாக்யாயதே- ஶுத்தஂ, ராஜஸஂ, தாமஸமிதி| யேநாஸ்ய கலு மநோ பூயிஷ்டஂ, தேந த்விதீயாயாமாஜாதௌ ஸம்ப்ரயோகோ பவதி; யதா து தேநைவ ஶுத்தேந ஸஂயுஜ்யதே, ததா ஜாதேரதிக்ராந்தாயா அபி ஸ்மரதி| ஸ்மார்தஂ ஹி ஜ்ஞாநமாத்மநஸ்தஸ்யைவ மநஸோऽநுபந்தாதநுவர்ததே, யஸ்யாநுவத்திஂ புரஸ்கத்ய புருஷோ ‘ஜாதிஸ்மர’ இத்யுச்யதே| யாநி கல்வஸ்ய கர்பஸ்ய ஸத்த்வஜாநி, யாந்யஸ்ய ஸத்த்வதஃ ஸம்பவதஃ ஸம்பவந்தி, தாந்யநுவ்யாக்யாஸ்யாமஃ; தத்யதா- பக்திஃ ஶீலஂ ஶௌசஂ த்வேஷஃ ஸ்மதிர்மோஹஸ்த்யாகோ மாத்ஸர்யஂ ஶௌர்யஂ பயஂ க்ரோதஸ்தந்த்ரோத்ஸாஹஸ்தைக்ஷ்ண்யஂ மார்தவஂ காம்பீர்யமநவஸ்திதத்வமித்யேவமாதயஶ்சாந்யே, தே ஸத்த்வவிகாரா யாநுத்தரகாலஂ ஸத்த்வபேதமதிகத்யோபதேக்ஷ்யாமஃ| நாநாவிதாநி கலு ஸத்த்வாநி, தாநி ஸர்வாண்யேகபுருஷே பவந்தி, ந ச பவந்த்யேககாலம், ஏகஂ து ப்ராயோவத்த்யாऽऽஹ ||௧௩||

அஸ்தீத்யாதிநா மநஸ ஔபபாதுகத்வமாக்ஷிப்தஂ ஸமாததாதி| அபிஶப்தோऽவதாரணே| அத்ர ச ‘யஜ்ஜீவஂ ஸ்பக்ஶரீரேணாபிஸம்பத்நாதி’ இத்யாதிநா மநஸோऽஸாதாரணதர்மகதநமேவௌபபாதுகஸாதநஂ பவதி, மநோவ்யதிரேகேணைததுச்யமாநதர்மாணாமஸித்தேஃ| நித்யமாத்மாநஂ ஸ்பஶதீதி ஸ்பக், ஶரீரமாதிவாஹிகஶரீரஂ; தேந ஸ்பக்ஶரீரேண காரணபூதேந ஜீவமாத்மரூபமபிஸம்பத்நாதி போகாயதநஶரீரேணேத்யர்தஃ| ஆதிவாஹிகஶரீரஸத்பாவஶ்ச “பூதைஶ்சதுர்பிஃ ஸஹிதஃ ஸுஸூக்ஷ்மைர்மநோஜவோ தேஹமுபைதி தேஹாத்” (ஶா. ௨) இத்யநேந ப்ரதிபாதிதஃ|கிஂவா, ஜீவம் ஆத்மாநஂ, ஸ்பக்ஶரீரேணேதி ஸ்பர்ஶவதா ஶரீரேண, யந்மநோऽபிஸம்பத்நாதி ததுபபாதுகமஸ்தீதி யோஜநா| ஏவஂ மந்யதே- யதி மநோऽத்ராத்மநஃ ஶரீரஸம்பந்தேந ஸ்வீக்ரியதே ததா வ்யாபகத்வாதாத்மநஃ ஸர்வத்ரைவோபலப்த்யா பவிதவ்யஂ, ந ச பவதி; தஸ்மாத்யத்ரைவ ஸ்பர்ஶவதி ஶரீரே மநஃ ப்ரதிபத்தஂ பவதி தத்ரைவாயஂ ஸுகாத்யுபலபதே| ஸ்பகிதிவிஶேஷணேந ஶரீரஸ்ய மூத்ரநககேஶாதௌ மநோகமநாபாவாதாத்மநோऽநுபலப்திஂ தர்ஶயதி| அபகமநபுரஸ்கதே இதி தேஹாந்தரகமநாபிமுகே| பக்திஃ இச்சா| யஸ்மாத்தீந இதி மநஸா த்யக்தஃ| யேநேதி யதாபூதேந ஸாத்த்விகேந ராஜஸேந தாமஸேந வா மநஸா பூயிஷ்டமித்யபிப்ராயஃ| த்விதீயாயாமாஜாதாவிதி த்விதீயஜந்மநி; பூர்வஜந்மநி யாதஶஂ மநஸ்தாதஶமேவ ஜந்மாந்தரே ப்ராயோ பவதீத்யர்தஃ| கேசித்து, ‘தேந ந த்விதீயாயாஂ’ இத்யாதி படந்தி| தத்ராபி ப்ராயோ த்விதீயே ஜந்மநி துல்யேந மநஸா யோகோ ந பவதி, கதாசித்து பவதீத்யர்தஃ| யதுக்தஂ ‘நாஸ்ய கிஞ்சித் பௌர்வதேஹிகமவிதிதஂ ஸ்யாத்’ இதி, தத் பௌர்வதேஹிகஂ ஜ்ஞாநஂ க்வசித்பவதீதி தர்ஶயந்நாஹ- யதா த்வித்யாதி| ஶுத்தேநேதி விஶுத்தஸத்த்வகுணேந| தஸ்யைவேதி வக்ஷ்யமாணேந யஸ்யேத்யநேந ஸம்பத்யதே| யோநியந்த்ரபீடாயாஂ ஹி உத்பூதேந தமஸா விப்லுதஂ மநோ நாதிக்ராந்தஜந்மகதஂ ஸ்மரதி; யஸ்தூத்பூதஸத்த்வஸ்தமஸா நாபிபூயதே, ஸ ஸ்மரத்யேவாதிக்ராந்தஜந்மாநுபூதமிதி பாவஃ| புரஸ்கத்யேதி காரணத்வேநாவதார்ய| அயஂ ச மநோதர்மஸமூஹ இந்த்ரியோபக்ரமணீயோக்தோऽபி புநரிஹ ப்ரகரணவஶாதுச்யமாநோ ந புநருக்ததோஷமாவஹதி| யத்யபி ஸத்த்வஸ்ய கர்பஜநகத்வஂ ஸாக்ஷாந்நோக்தஂ, ததாऽபி ஸத்த்வஸ்ய யதுபபாதுகத்வஂ கர்பஂ ப்ரதி தேநைவ ஸத்த்வஸ்ய கர்பஜநகத்வஂ ப்ரதிஜ்ஞாதஂ மந்தவ்யம்| தேந ‘யாநி கல்வஸ்ய கர்பஸ்ய ஸத்த்வஜாநி’ இத்யாதிநா கர்பே ஸத்த்வஜபாவகதநமுபபந்நமேவ| கர்பகாரணஸ்யாபி ச ஸத்த்வஸ்யோபபாதுகபாஷயா காரணத்வஂ யதுக்தஂ தத்தேஹாத்தேஹாந்தரகமநரூபமநோதர்மஸ்ய கர்பகாரணத்வாதிரிக்தஸ்ய ப்ரதிபாதநார்தம்| நாநாவிதாநீதி நாநாவிதஸாத்த்விகராஜஸதாமஂஸவத்திபிந்நாநி| தாந்யேகபுருஷே பவந்தீத்யநேநைக ஏவ புருஷஃ கதாசித்தர்மக்ரியாயாஂ ஸாத்த்விகோ பவதி, கதாசித் காமசிந்தாயாஂ ராஜஸஃ, கதாசிந்மோஹே தமோமய இதி தர்ஶயதி| ந பவந்த்யேககாலமிதி ஏகதைவ ஸாத்த்விகாதயோ தர்மா ந பவந்தி, கிந்து பர்யாயேண பவந்தி| நநு யத்யேகபுருஷ ஏவ ஸர்வே ஸாத்த்விகாதயோ பவந்தி, தத் கதம் ‘அயஂ ஸாத்த்விகஃ’ இத்யாதிவ்யபதேஶோ பவதீத்யாஹ- ஏகஂ த்வித்யாதி| ப்ராயோவத்த்யேதி பூயிஷ்டா யஸ்ய ஸாத்த்விகவத்தயோ பவந்தி ஸ ஸாத்த்விகஃ, யஸ்ய பூயிஷ்டஂ ராஜஸ்யோ வத்தயோ பவந்தி ஸ ராஜஸ உச்யதே இத்யாதி| ஏததேவ பூர்வமுக்தஂ- “யத்குணஂ சாபீக்ஷ்ணஂ புருஷமநுவர்ததே ஸத்த்வஂ, தத்ஸத்த்வமேவோபதிஶந்தி பாஹுல்யாநுஶயாத்” (ஸூ. ௮) இதி||௧௩||

Adhikarana 18 (14) · Śloka 14

ஏவமயஂ நாநாவிதாநாமேஷாஂ கர்பகராணாஂ பாவாநாஂ ஸமுதாயாதபிநிர்வர்ததே கர்பஃ; யதா- கூடாகாரஂ நாநாத்ரவ்யஸமுதாயாத், யதா வா- ரதோ நாநாரதாங்கஸமுதாயாத்; தஸ்மாதேததவோசாம- மாதஜஶ்சாயஂ கர்பஃ, பிதஜஶ்ச, ஆத்மஜஶ்ச, ஸாத்ம்யஜஶ்ச, ரஸஜஶ்ச, அஸ்தி ச ஸத்த்வமௌபபாதுகமிதி (ஹோவாச பகவாநாத்ரேயஃ)||௧௪||

ஏவஂ மாத்ராதிகாரணவ்யுத்பாதநேந கர்பஸ்ய ஸமுதாயப்ரபவதாஂ வ்யுத்பாதிதாஂ தஷ்டாந்தேந த்ரடயந்நாஹ- ஏவமயமித்யாதி| கூடாகாரஂ வர்துலாகாரஂ கஹஂ ஜேந்தாகஸ்வேதப்ரதிபாதிதம்; அந்யே து வஸ்த்ராதிகதஂ ஸஞ்சாரிகஹஂ கூடாகாரமாஹுஃ| அத்ர ச ப்ரகரணே யத்யபி மாத்ராதீநாஂ ஸர்வேஷாஂ ஸமுதிதாநாமேவ கர்பஂ ப்ரதி காரணத்வஂ, ததாऽபி மாதாபித்ராத்மஸத்த்வாநி விஹாய ஸாத்ம்யரஸயோரேவ காரணத்வவ்யுத்பாதநே யத் ‘ஸமுதாயோऽப்யத்ர காரணம்’ இத்யுக்தஂ தத்ரைவஂ மந்யதே- அத்ர யதா மாத்ராதயஶ்சத்வாரோऽவஶ்யஂ கர்பஂ ப்ரதி காரணபூதா ந ததா ஸாத்ம்யஂ ரஸோ வா; யேந ஶுக்ரஶோணிதஸத்த்வாத்மஸஂஸர்காதேவ கர்போ பவதி, நாவஶ்யஂ கர்பமேலகே ஸாத்ம்யரஸயோரபேக்ஷா; கர்பமேலகோத்தரகாலஂ ஸாத்ம்யரஸாப்யாஂ கர்பஸ்ய ஹி புஷ்ட்யாதயோ ஜந்யந்தே, தேந ஸாத்ம்யே ரஸே சாவஶ்யஂ ஸமுதாயாபேக்ஷாஂ தர்ஶயதா தத்ரைவ ‘ஸமுதாயோऽப்யத்ர காரணம்’ இத்யுக்தஂ, மாத்ராதயஸ்து பரஸ்பரஸமுதாயமபேக்ஷமாணா அபி நாவஶ்யஂ ஸாத்ம்யரஸஸமுதாயமாதிகர்பமேலகேऽபேக்ஷந்த இதி கத்வா புநஸ்தத்ர ஸமுதாயாபேக்ஷித்வஂ நோக்தம்| ஸமுதாயாதேஷாஂ பாவாநாமித்யநேந க்ரந்தேந யத் பரஸ்பரஸமுதாயாபேக்ஷித்வஂ மாத்ராதீநாஂ சதுர்ணாஂ, ததுக்தமேவ| யதபி கர்பஂ ப்ரத்யவிஶேஷேண ஸாத்ம்யரஸயோரபி காரணத்வஂ, ‘ஸாத்ம்யஜஶ்சாயஂ, ரஸஜஶ்சாயஂ’ இத்யநேநோக்தஂ, தத்கர்பமேலகோத்தரகாலஂ காரணத்வேந, ததா மாதாபித்ரோரபி விஶுத்தஶுக்ரஶோணிதோத்பாதஹேதுதயா பாரம்பர்யேண காரணத்வாதிதி ஜ்ஞேயம்||௧௪||

Adhikarana 19 (15) · Śloka 15

பரத்வாஜ உவாச- யத்யயமேஷாஂ நாநாவிதாநாஂ கர்பகராணாஂ பாவாநாஂ ஸமுதாயாதபிநிர்வர்ததே கர்பஃ கதமயஂ ஸந்தீயதே, யதி சாபி ஸந்தீயதே கஸ்மாத் ஸமுதாயப்ரபவஃ ஸந் கர்போ மநுஷ்யவிக்ரஹேண ஜாயதே, மநுஷ்யஶ்ச மநுஷ்யப்ரபவ உச்யதே; தத்ர சேதிஷ்டமேதத்யஸ்மாந்மநுஷ்யோ மநுஷ்யப்ரபவஸ்தஸ்மாதேவ மநுஷ்யவிக்ரஹேண ஜாயதே, யதா- கௌர்கோப்ரபவஃ, யதா- சாஶ்வோऽஶ்வப்ரபவ இதி; ஏவஂ ஸதி யதுக்தமக்ரே ஸமுதயாத்மக இதி ததயுக்தம்| யதி ச மநுஷ்யோ மநுஷ்யப்ரபவஃ, கஸ்மாஜ்ஜடாந்தகுப்ஜமூகவாமநமிம்மிநவ்யங்கோந்மத்தகுஷ்டிகிலாஸிப்யோ ஜாதாஃ பிதஸதஶரூபா ந பவந்தி| அதாத்ராபி புத்திரேவஂ ஸ்யாத்- ஸ்வேநைவாயமாத்மா சக்ஷுஷா ரூபாணி வேத்தி, ஶ்ரோத்ரேண ஶப்தாந், க்ராணேந கந்தாந், ரஸநேந ரஸாந், ஸ்பர்ஶநேந ஸ்பர்ஶாந், புத்த்யா போத்தவ்யமித்யநேந ஹேதுநா ந ஜடாதிப்யோ ஜாதாஃ பிதஸதஶா பவந்தி| அத்ராபி ப்ரதிஜ்ஞாஹாநிதோஷஃ ஸ்யாத், ஏவமுக்தே ஹ்யாத்மா ஸத்ஸ்விந்த்ரியேஷு ஜ்ஞஃ ஸ்யாதஸத்ஸ்வஜ்ஞஃ; யத்ர சைததுபயஂ ஸம்பவதி ஜ்ஞத்வமஜ்ஞத்வஂ ச, ஸவிகாரஶ்சாத்மா | யதி ச தர்ஶநாதிபிராத்மா விஷயாந் வேத்தி, நிரிந்த்ரியோ தர்ஶநாதிவிரஹாதஜ்ஞஃ ஸ்யாத், அஜ்ஞத்வாதகாரணம், அகாரணத்வாச்ச நாத்மேதி வாக்வஸ்துமாத்ரமேதத்வசநமநர்தஂ ஸ்யாதிதி (ஹோவாச பரத்வாஜஃ)||௧௫||

புநர்பரத்வாஜஃ பச்சதி- யத்யயமித்யாதி| கதஂ ஸந்தீயத இதி கயா பரிபாட்யா மிலதீத்யர்தஃ| மநுஷ்யவிக்ரஹேண ஜாயத இதி மநுஷ்யஜாதௌ கஸ்மாந்மநுஷ்யவிக்ரஹேணைவ ஜாயத இத்யர்தஃ| ஸமுதாயாத்மக இதி யதுக்தஂ ததயுக்தமிதி அத்ர மாத்ராத்யதிரிக்தஜாதேஃ காரணத்வகதநேந ததா ஜாதேரேவ மநுஷ்யாதிரூபாயா பலவத்காரணத்வேந யதோக்தமாத்ராதிஸமுதாயப்ரபவத்வஂ ந யுக்தமிதி பாவஃ| தூஷணாந்தரமாஹ- யதி சேத்யாதி| ஜடோ ஜடபுத்திஃ, மிந்மிநஃ ஸாநுநாஸிகாவ்யக்தஸ்வரஃ| பிதஸதஶரூபா இத்யத்ர பிதஶப்தேந மாதாபிதரௌ க்ராஹ்யௌ| காரணஸதஶரூபத்வேந சேந்மநுஷ்யா பவந்தி ததா ஜடாதிரூபகாரணஜாதா அபி காரணஸதஶத்வேந ஜடாதிரூபாஃ ஸ்யுரிதி பாவஃ| அத்ர ஜடாதிபஹூதாஹரணகரணஂ பக்ஷஸ்ய பஹூதாஹரணஸித்தத்வேந தடத்வப்ரதிபாதநார்தம்| கதபூர்வபக்ஷே ஸமாதாநமாஶங்கதே- அதாத்ரேத்யாதி| ஸ்வேநைவேதி ஆத்மகர்மோபார்ஜிதேநைவ| தேந, இந்த்ரியாணி யஸ்மாதாத்மஜாந்யுக்தாநி ந து மாதாபிதரூபமநுஷ்யஜந்யாநி, ததஶ்ச பித்ரோரிந்த்ரியஂ ப்ரத்யகாரணத்வேந ந ததிந்த்ரியஸதஶாநீந்த்ரியாண்யஸ்ய பவந்தீதி பாவஃ| ஸ்வேநைவேதி ஶ்ரோத்ராதிபிரபிஸம்பத்யதே| ஜடாதிபிர்ஜாதா இத்யத்ர ஆதிஶப்தஃ ப்ரகாரவாசீ, தேந குப்ஜகுஷ்ட்யாதீநாஂ க்ரஹணம்| குப்ஜத்வகுஷ்டாத்யாதாரபூதஂ ஹி ஶரீரஂ நாத்மஜஂ, கிந்து மாதாபிதஜமேவ; ததஶ்ச குப்ஜாதிஜாதஸ்ய குப்ஜத்வாதிப்ரஸங்கேநைவாபகதத்வஂ ததவஸ்தமேவ| ஆஶங்கிதஂ ஸமாதாநஂ தூஷயதி- அத்ராபீத்யாதி| ப்ரதிஜ்ஞாதோஷஃ ஸ்யாதிதி “அத்மா ஜ்ஞஃ” (ஶா. ௧) இத்யாதிநா ஆத்மநோ ஜ்ஞத்வப்ரதிஜ்ஞாயாஃ, ததா “நிர்விகாரஃ பரஸ்த்வாத்மா” (ஸூ. ௧) இத்யாதிநா கதாயா நிர்விகாரத்வப்ரதிஜ்ஞாயா தோஷஃ ஸ்யாதிதி பாவஃ| அஸத்ஸ்வஜ்ஞ இத்யநேந கதாசிதஜ்ஞத்வாத் ப்ரதிஜ்ஞாதஂ ஜ்ஞத்வஂ வ்யாஹதம், இந்த்ரியாதீநத்வேந ஜ்ஞத்வமாத்மநஃ பராதீநஂ ஸந்ந வாஸ்தவஂ ஸ்யாதிதி பாவஃ| யத்ரேத்யாதிநா ஸவிகாரத்வஂ ஸாதயதி| ஜ்ஞத்வபரித்யாகேநாஜ்ஞத்வே ப்ரகதேரந்யதாபூதத்வேந விகாரோ பவதீதி பாவஃ| ஸவிகார இதி ‘விகாரவாந்’ இத்யர்தோ மதுப்லோபாஜ்ஜ்ஞேயஃ| ஆத்மந இந்த்ரியாதீநத்வேந ஜ்ஞத்வே தூஷணாந்தரமாஹ- யதி சேத்யாதி| அஜ்ஞத்வாதகாரணமிதி அஜ்ஞத்வாத் ஜ்ஞாநபூர்வகஶரீரப்ரேரணாதௌ ந காரணஂ ஸ்யாதித்யர்தஃ| அகாரணத்வாச்ச நாத்மேதி ஶரீரப்ரேரணாதௌ புத்திநிஷ்பாத்யேऽகாரணத்வாதசேதநபஞ்சபூதாதிரிக்தஶ்சேதநாபித ஆத்மஶப்தவாச்ய இத்யர்தஃ| வாக்வஸ்துமாத்ரமிதி அர்தரஹிதஶப்தமாத்ரமேதத்- யதுச்யதே- ஆத்மா ஸ்வேந சக்ஷுஷா ரூபஂ பஶ்யதீத்யாதி||௧௫||

Adhikarana 20 (16) · Śloka 16

ஆத்ரேய உவாச- புரஸ்தாதேதத் ப்ரதிஜ்ஞாதஂ- ஸத்த்வஂ ஜீவஂ ஸ்பக்ஶரீரேணாபிஸம்பத்நாதீதி| யஸ்மாத்து ஸமுதாயப்ரபவஃ ஸந் ஸ கர்போ மநுஷ்யவிக்ரஹேண ஜாயதே, மநுஷ்யோ மநுஷ்யப்ரபவ இத்யுச்யதே, தத்வக்ஷ்யாமஃ- பூதாநாஂ சதுர்விதா யோநிர்பவதி- ஜராய்வண்டஸ்வேதோத்பிதஃ| தாஸாஂ கலு சதஸணாமபி யோநீநாமேகைகா யோநிரபரிஸங்க்யேயபேதா பவதி, பூதாநாமாகதிவிஶேஷாபரிஸங்க்யேயத்வாத்| தத்ர ஜராயுஜாநாமண்டஜாநாஂ ச ப்ராணிநாமேதே கர்பகரா பாவா யாஂ யாஂ யோநிமாபத்யந்தே, தஸ்யாஂ தஸ்யாஂ யோநௌ ததாததாரூபா பவந்தி; யதா- கநகரஜததாம்ரத்ரபுஸீஸகாந்யாஸிச்யமாநாநி தேஷு தேஷு மதூச்சிஷ்டவிக்ரஹேஷு, தாநி யதா மநுஷ்யபிம்பமாபத்யந்தே ததா மநுஷ்யவிக்ரஹேண ஜாயந்தே, தஸ்மாத் ஸமுதாயப்ரபாவஃ ஸந் கர்போ மநுஷ்யவிக்ரஹேண ஜாயதே; மநுஷ்யஶ்ச மநுஷ்யப்ரபவ உச்யதே, தத்யோநித்வாத்||௧௬||

ஆத்ரேயஃ ஸமாததாதி- புரஸ்தாதித்யாதி|- ஏதச்ச ‘கதமயஂ ஸந்தீயதே’ இத்யஸ்யோத்தரம்| ஸத்த்வஂ ஶுக்ரார்தவஸந்தாநகாரணமித்யர்தஃ| பூதாநாமிதி ப்ராணிநாம்| யோநிஃ ஜாதிஃ, யதாऽபி யோநிஶப்தஃ காரணவசநஸ்ததாऽபி ஜராயுஜாதிரூபயோநிஜாதா அபி ஜராயுஜாதய ஏவோச்யந்தே, கார்யே காரணோபசாராத்| ஆகதிஃ ஸஂஸ்தாநஂ, தஸ்யா விஶேஷாஃ பரஸ்பரவிஸதஶாகதய ஏவ நர-கரி-துரகாதி-ரூபாஃ| ஸம்பவே யோநிபேதஂ தர்ஶயித்வா யதா யோந்யநுகாரோ பவதி ததாஹ- தத்ரேத்யாதி| கர்பகாரா பாவாஃ ஶுக்ராதயஃ| மதூச்சிஷ்டவிக்ரஹேஷ்விதி ஸிக்தகேந மத்திகாயாஂ நிர்மிதஸஞ்சகரூபவிக்ரஹேஷு| மநுஷ்யபிம்பமிதி மநுஷ்யாகாரஂ ஸிக்தககதஂ ஸஞ்சகம்| கநகாதிபஹுத்ரவ்யோதாஹரணஂ யதா கநகாதீநாஂ பஹூநாமபி மநுஷ்யஸஞ்சகஸிக்தகஸ்தாநாஂ மநுஷ்யாகதிஜநகத்வஂ, ததா ஶுக்ராதீநாமபி பஹூநாஂ மநுஷ்யயோநிபதிதாநாஂ மநுஷ்யவிக்ரஹகர்தத்வமிதி ஸாதர்ம்யோதாஹரணார்தம்| ஸமுதாயாத்மகஃ ஸந்நிதி யத்யபி ஸமுதாயஜந்யஸ்ததாऽபி யோநிரூபகாரணமஹிம்நா ஸ்வயோநிஸதஶ ஏவ பவதி நாந்யயோநிஸதஶஃ; ந ச காரணதர்மஃ பர்யநுயோகமர்ஹதி| தேந, ஶுக்ராதிஸமுதாயோऽபி காரணஂ பவதி, மாதாபிதரௌ விஶேஷேண கர்பஸ்ய ஸஜாதீயத்வே காரணஂ பவத இதி ந காசித் க்ஷதிஃ| தத்யோநித்வாதிதி விஶேஷேண மநுஷ்யஸ்ய காரணத்வாத்||௧௬||

Adhikarana 21 (17) · Śloka 17

யச்சோக்தஂ- யதி ச மநுஷ்யோ மநுஷ்யப்ரபவஃ, கஸ்மாந்ந ஜடாதிப்யோ ஜாதாஃ பிதஸதஶரூபா பவந்தீதி; தத்ரோச்யதே- யஸ்ய யஸ்ய ஹ்யங்காவயவஸ்ய பீஜே பீஜ பாக உபதப்தோ பவதி, தஸ்ய தஸ்யாங்காவயவஸ்ய விகதிருபஜாயதே, நோபஜாயதே சாநுபதாபாத்; தஸ்மாதுபயோபபத்திரப்யத்ர| ஸர்வஸ்ய சாத்மஜாநீந்த்ரியாணி, தேஷாஂ பாவாபாவஹேதுர்தைவஂ; தஸ்மாந்நைகாந்ததோ ஜடாதிப்யோ ஜாதாஃ பிதஸதஶரூபா பவந்தி||௧௭||

பீஜ இதி ஶுக்ரஶோணிதே| பீஜஸ்யாங்கப்ரத்யங்கநிர்வர்தகோ பாகோ பீஜபாகஃ| உபயோபபத்திரப்யத்ரேதி பிதஸதஶரூபா பவந்தி ந பவந்தி சேத்யர்தஃ| ஆத்மஜாநீதி ஆத்மப்ரதிபத்தகர்மஜாநி| பாவாபாவஹேதுர்தைவமிதி இந்த்ரியபாவே இந்த்ரியஜநகஂ ஶுபம், இந்த்ரியாபாவே சாஶுபஂ தைவஂ ஹேதுரித்யர்தஃ| உபஸஂஹரதி- தஸ்மாதித்யாதி| ஏவஂ மந்யதே- மநுஷ்யபீஜஂ ஹி ப்ரத்யங்கபீஜபாகஸமுதாயாத்மகஂ ஸ்வஸதஶப்ரத்யங்கஸமுதாயரூபபுருஷஜநகம், இந்த்ரியாணி ச போகஸாதநாநி ஆத்மப்ரதிபத்தகர்மாதீநாநி; தேந பிதா யதி குஷ்ட்யபி பவதி, பீஜஂ சாதுஷ்டஂ பவதி குஷ்டாதாரத்வகாதிஜநகஂ, ததோ நிஷ்குஷ்டாந்யேவ த்வகாதீந்யநுபதப்தத்வகாதிபீஜாத் ஸதஶாநி ஜாயந்தே; யதா த்வதிவத்தகுஷ்டதயா பித்ரோர்பீஜமபி குஷ்டஜநகதோஷேண துஷ்டஂ பவதி, ததா துஷ்டத்வகாதிபீஜபாகாத் குஷ்டதுஷ்டைவ த்வக் ஜாயதே| யதுக்தஂ- “தம்பத்யோஃ குஷ்டபாஹுல்யாத்துஷ்டஶோணிதஶுக்ரயோஃ| யதபத்யஂ தயோர்ஜாதஂ ஜ்ஞேயஂ ததபி குஷ்டிதம்” (ஸு. நி. ௫) இதி| ஏவஂ குஷ்டிநோऽபி யதி ஹேதுபலாத் பீஜே குஷ்டஜநகோ தோஷோ பவதி, ததா குஷ்டிநோऽபி குஷ்டவதபத்யஂ பவதி| அந்தத்வாதாவிந்த்ரியோபகாதரூபே துர்தைவமேவ காரணஂ; தச்சாந்தாபத்யேऽப்யவஶ்யமஸ்தி; தேந யதாऽந்தேऽபத்யே தஷ்ட்யுபகாதகமஶுபஂ பவதி, ததா காகதாலீயந்யாயாதந்தஜாதோऽப்யந்தோ தஶ்யதே| ஏவஂ குப்ஜாதௌ ஜடாதௌ ச வ்யாக்யேயம்||௧௭||

Adhikarana 22 (18) · Śloka 18

ந சாத்மா ஸத்ஸ்விந்த்ரியேஷு ஜ்ஞஃ, அஸத்ஸு வா பவத்யஜ்ஞஃ; ந ஹ்யஸத்த்வஃ கதாசிதாத்மா, ஸத்த்வவிஶேஷாச்சோபலப்யதே ஜ்ஞாநவிஶேஷ இதி||௧௮||

யா சாஜ்ஞத்வப்ரஸக்திராத்மந்யுக்தா, தத்ராஹ- ந சேத்யாதி| இந்த்ரியபாவே ததேந்த்ரியாபாவேऽபி நித்யஂ ஜ்ஞாநவாநேவாத்மா இதி ப்ரதிஜ்ஞார்தஃ | ந ஹ்யஸத்த்வஃ கதாசிதித்யத்ர ஹிஶப்தோ ஹேதௌ; தேந யஸ்மாத் ஸர்வதா ஸமநஸ்க ஏவாத்மா, தேந பாஹ்யேந்த்ரியாபாவேऽப்யந்தஃகரணமநோயோகாந்நித்யமாத்மா மநஃகரணகோ ஜ்ஞாநவாநேவாயமித்யர்தஃ| யத்த்வேதத்பாஹ்யவிஷயகதஂ ஜ்ஞாநஂ, தத் ஸத்த்வஸ்யேந்த்ரியாதிஷ்டாநவிஶேஷாத்பவதி; தேந, இந்த்ரியபாவே இந்த்ரியஜந்யஂ விஶிஷ்டஂ ஜ்ஞாநஂ பவதி; யத்து கேவலமநோஜந்யமாத்மஜ்ஞாநஂ, தத் பவத்யேவ ஸர்வதா; தஸ்மாத்யந்நித்யபாவி மநோஸந்நிதிமாத்ரஜந்யமாத்மஜ்ஞாநஂ, தத் ஸதைவாஸ்தி||௧௮||

Adhikarana 23 (19) · Śloka 20

பவந்தி சாத்ர- ந கர்துரிந்த்ரியாபாவாத் கார்யஜ்ஞாநஂ ப்ரவர்ததே| யா க்ரியா வர்ததே பாவைஃ ஸா விநா தைர்ந வர்ததே||௧௯|| ஜாநந்நபி மதோऽபாவாத் கும்பகந்ந ப்ரவர்ததே|௨௦|

ந சாஸ்ய ஜ்ஞாநஜநநஶக்திஃ பராஹதா பவதீத்யாஶயேநாஹ- நேத்யாதி| யத்வைததைந்த்ரியகஂ விஷயோபபோகவத்தத்பவதி கதாசித், கதாசிச்சேந்த்ரியாபாவாந்ந பவதீத்யத்யாத்மவிதோ மந்யந்தே; கிஞ்ச பாஹ்யஜ்ஞாநேऽபி ஜ்ஞாநஜநநஶக்த ஏவாயமாத்மா, பரஂ கரணாபாவாத் கதாசிந்ந ப்ரவர்ததே| கார்யஜ்ஞாநமிதி கார்யப்ரவத்திஜநகபாஹ்யவிஷயஜ்ஞாநஂ; தேந நிர்விஷயஂ ஜ்ஞாநமாத்மந இந்த்ரியாபாவே பவதீதி ஸூசயதி | பாவைரித்யத்ர ‘யைஃ’ இதி ஶேஷஃ| வர்ததே உத்பத்யதே| அத்ரைவ தஷ்டாந்தமாஹ- ஜாநந்நபீத்யாதி| ஜாநந்நபீதி கடஂ கர்துஂ ஜாநந்நபீத்யர்தஃ| மதோ மத்திகாயா அபாவாத்||௧௯||-

Adhikarana 24 (20-21) · Śloka 22

ஶ்ரூயதாஂ சேதமத்யாத்மமாத்மஜ்ஞாநபலஂ மஹத்||௨௦|| இந்த்ரியாணி ச ஸங்க்ஷிப்ய மநஃ ஸங்க்ஷிப்ய சஞ்சலம்| ப்ரவிஶ்யாத்யாத்மமாத்மஜ்ஞஃ ஸ்வே ஜ்ஞாநே பர்யவஸ்திதஃ||௨௧|| ஸர்வத்ராவஹிதஜ்ஞாநஃ ஸர்வபாவாந் பரீக்ஷதே|௨௨|

ஆத்மநோ ஜ்ஞத்வே ஸாதநாந்தரமாஹ- ஶ்ரூயதாமித்யாதி| ஆத்மாநமதி அத்யாத்மம்| ஆத்மநோ ஜ்ஞாநஸ்ய பலமாத்மஜ்ஞாநபலம்| ஸங்க்ஷிப்யேதி விஷயேப்யோ வ்யாவர்த்ய| மநஃ ஸங்க்ஷிப்யேதி மநோऽப்யாத்மவ்யதிரிக்தவிஷயாந்நிகஹ்ய| சஞ்சலமிதி ஸ்வபாவதஃ| ஸ்வே ஜ்ஞாநே இதி ஆத்மஜ்ஞாநே| ஸர்வபாவாந் பரீக்ஷத இதி விநாऽபீந்த்ரியைஃ ஸமாதிபலாதேவ யஸ்மாத் ஸர்வஜ்ஞோ பவதி, தஸ்மாஜ்ஜ்ஞஸ்வபாவ ஏவ நிரிந்த்ரியோऽப்யாத்மா||௨௦-௨௧||-

Adhikarana 25 (22-24) · Śloka 24

கஹ்ணீஷ்வ சே(வே)தமபரஂ பரத்வாஜ விநிர்ணயம்||௨௨|| நிவத்தேந்த்ரியவாக்சேஷ்டஃ ஸுப்தஃ ஸ்வப்நகதோ யதா| விஷயாந் ஸுகதுஃகே ச வேத்தி நாஜ்ஞோऽப்யதஃ ஸ்மதஃ||௨௩|| நாத்மஜ்ஞாநாததே சைகஂ ஜ்ஞாநஂ கிஞ்சித் ப்ரவர்ததே| ந ஹ்யேகோ வர்ததே பாவோ வர்ததே நாப்யஹேதுகஃ||௨௪||

அபரமபி லௌகிகஂ நிரிந்த்ரியஸ்ய ஜ்ஞாநஸத்பாவோதாஹரணமாஹ- கஹ்ணீஷ்வேத்யாதி| ஸ்வப்நகத இதி ஸ்வப்நதர்ஶநாவஸ்தாஂ ப்ராப்தஃ| ஆத்மஜ்ஞாநவிஷயஜ்ஞாநயோர்விஶேஷமாஹ- நாத்மேத்யாதி| ஆத்மஜ்ஞாநாந்நித்யாத்விநா, கிஞ்சிஜ்ஜ்ஞாநஂ விஷயஜம், ஏகம் ஸஹாயஂ, ந ப்ரவர்ததே இந்த்ரியாதிகரணரூபஸஹாயஂ விநா நோத்பத்யதே| ஆத்மஜ்ஞாநஂ ச நித்யமேவ ஸாங்க்யேऽப்யுக்தஂ - “சிச்சக்திரபரிணாமிநீ” இத்யாதிநா “ஆத்மநஃ” இத்யந்தேந| அத்ரோபபத்திமாஹ- ந ஹ்யேகோ வர்ததே பாவ இதி| பாவஃ உத்பத்திதர்மா, ஏகஃ ஸந் காரணரஹிதஃ ஸந், ந வர்ததே நோத்பத்யதே| ததா பாவஃ காரணஜந்யத்வே ஸத்யபி அஹேதுக இதி அகர்தகோ ந வர்ததே நோத்பத்யதே, கிந்து கர்தகும்பகாராதிஷ்டிதாந்யேவ மச்சக்ராதீநி ப்ரவர்தந்தே; தஸ்மாத்விஷயஜ்ஞாநாந்யபி இந்த்ரியமநோர்தைஸ்ததா கர்த்ரா சாத்மநா ஜந்யந்த இதி பாவஃ||௨௨-௨௪||

Adhikarana 26 (25) · Śloka 25

தஸ்மாஜ்ஜ்ஞஃ ப்ரகதிஶ்சாத்மா த்ரஷ்டா காரணமேவ ச| ஸர்வமேதத்பரத்வாஜ நிர்ணீதஂ ஜஹி ஸஂஶயம்||௨௫||

உபஸஂஹரதி- தஸ்மாதித்யாதி| அத்ர சாத்மநோ ஜ்ஞத்வாஜ்ஞத்வப்ரஸக்த்யாऽऽபாதிதஂ ஸவிகாரத்வமாத்மநோ நித்யஜ்ஞாநஸாதநேநைவ பரிஹதமிதி கத்வா ந பதக் பரிஹதம்| பரத்வாஜஶப்தேநேஹ நாத்ரேயகுருருச்யதே, கிந்து அந்ய ஏவ பரத்வாஜகோத்ரஃ கஶ்சித்; தேந, தஸ்ய ஸஂஶயச்சேதநமாத்ரேயேணோபபந்நமேவ||௨௫||

Adhikarana 27 (26-27) · Śloka 27

தத்ர ஶ்லோகௌ- ஹேதுர்கர்பஸ்ய நிர்வத்தௌ வத்தௌ ஜந்மநி சைவ யஃ| புநர்வஸுமதிர்யா ச பரத்வாஜமதிஶ்ச யா||௨௬|| ப்ரதிஜ்ஞாப்ரதிஷேதஶ்ச விஶதஶ்சாத்மநிர்ணயஃ| கர்பாவக்ராந்திமுத்திஶ்ய குட்டீகாஂ தத்ப்ரகாஶிதம்||௨௭||

ஸங்க்ரஹே ஹேதுஶப்தோ கர்பாதிஷு ஜந்மாந்தேஷு ஸம்பத்யதே| ப்ரதிஜ்ஞாப்ரதிஷேதோ பரத்வாஜகதோ ஜ்ஞேயஃ| தத்ஸாதநஂ ச யதாத்ரேயஸ்ய தத் ‘விஶதஶ்சாத்மநிர்ணயஃ’ இத்யநேநோக்தம்| ததிதி ஸாமாந்யேந மாத்ராதிப்ரத்யவமர்ஶாந்நபுஂஸகம்||௨௬-௨௭||

Adhikarana puShpikA · Śloka 3

இத்யக்நிவேஶகதே தந்த்ரே சரகப்ரதிஸஂஸ்கதே ஶாரீரஸ்தாநே குட்டீகாகர்பாவக்ராந்திஶாரீரஂ நாம ததீயோऽத்யாயஃ||௩||

இதி ஶ்ரீசக்ரபாணிதத்தவிரசிதாயாஂ சரகதாத்பர்யடீகாயாமாயுர்வேததீபிகாயாஂ ஶாரீரஸ்தாநே குட்டீகாகர்பாவக்ராந்திஶாரீரஂ நாம ததீயோऽத்யாயஃ||௩||