Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാതോ മഹതീം ഗര്ഭാവക്രാന്തിം ശാരീരം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ||൧|| ഇതി ഹ സ്മാഹ ഭഗവാനാത്രേയഃ||൨||
अथातो महतीं गर्भावक्रान्तिं शारीरं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
ഖുഡ്ഡീകാഗര്ഭാവക്രാന്തിപ്രപഞ്ചത്വാന്മഹത്യാ ഗര്ഭാവക്രാന്തേരനന്തരമഭിധാനമ്||൧-൨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
യതശ്ച ഗര്ഭഃ സമ്ഭവതി, യസ്മിംശ്ച ഗര്ഭസഞ്ജ്ഞാ, യദ്വികാരശ്ച ഗര്ഭഃ, യയാ ചാനുപൂര്വ്യാऽഭിനിര്വര്തതേ കുക്ഷൌ, യശ്ചാസ്യ വൃദ്ധിഹേതുഃ, യതശ്ചാസ്യാജന്മ ഭവതി, യതശ്ച ജായമാനഃ കുക്ഷൌ വിനാശം പ്രാപ്നോതി, യതശ്ച കാര്ത്സ്ന്യേനാവിനശ്യന് വികൃതിമാപദ്യതേ, തദനുവ്യാഖ്യാസ്യാമഃ||൩||
यतश्च गर्भः सम्भवति, यस्मिंश्च गर्भसञ्ज्ञा, यद्विकारश्च गर्भः, यया चानुपूर्व्याऽभिनिर्वर्तते कुक्षौ, यश्चास्य वृद्धिहेतुः, यतश्चास्याजन्म भवति, यतश्च जायमानः कुक्षौ विनाशं प्राप्नोति, यतश्च कार्त्स्न्येनाविनश्यन् विकृतिमापद्यते, तदनुव्याख्यास्यामः||३||
🔊 Audio coming soon
യത ഇതി യതഃ കാരണാത്| യദ്വികാര ഇതി യന്മയ ഇത്യര്ഥഃ| യയാऽऽനുപൂര്വ്യാ യേനാനുക്രമേണേത്യര്ഥഃ| കാര്ത്സ്ന്യേനാവിനശ്യന്നിതി മരണമഗച്ഛന്||൩||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
മാതൃതഃ പിതൃത ആത്മതഃ സാത്മ്യതോ രസതഃ സത്ത്വത ഇത്യേതേഭ്യോ ഭാവേഭ്യഃ സമുദിതേഭ്യോ ഗര്ഭഃ സമ്ഭവതി| തസ്യ യേ യേऽവയവാ യതോ യതഃ സമ്ഭവതഃ സമ്ഭവന്തി താന് വിഭജ്യ മാതൃജാദീനവയവാന് പൃഥക് പൃഥഗുക്തമഗ്രേ||൪||
मातृतः पितृत आत्मतः सात्म्यतो रसतः सत्त्वत इत्येतेभ्यो भावेभ्यः समुदितेभ्यो गर्भः सम्भवति| तस्य ये येऽवयवा यतो यतः सम्भवतः सम्भवन्ति तान् विभज्य मातृजादीनवयवान् पृथक् पृथगुक्तमग्रे||४||
🔊 Audio coming soon
യേ യേ ഭാവാ മാതൃജപിതൃജപ്രഭൃതയസ്ത്വഗ്ലോഹിതാദയഃ, യതോ യതോ മാത്രാദേഃ സമ്ഭവന്തി, താന് മാതൃജാദീനവയവാന് പൃഥഗ്വിഭജ്യ, അഗ്രേ പൂര്വാധ്യായേ; തേനാത്ര മാതൃജാദയോ നോക്താ ഇതി വാക്യാര്ഥഃ ഫലതി| അയം ചാര്ഥോ യദ്യപി പൂര്വാധ്യായ ഏവോക്തോ “മാതൃജശ്ചായം” (ശാ. ൩) ഇത്യാദിനാ, തഥാऽപി പ്രശ്നക്രമവിശുദ്ധ്യനുരോധാത് പുനരിഹ കൃതഃ; യേന പ്രഥമം കാരണം, തദനു കാര്യരൂപോ ഗര്ഭഃ, തദനു ഗര്ഭധര്മോऽഭിധേയ ഇതി ക്രമേണ പ്രശ്നഃ ശോഭതേ||൪||
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ശുക്രശോണിതജീവസംയോഗേ തു ഖലു കുക്ഷിഗതേ ഗര്ഭസഞ്ജ്ഞാ ഭവതി||൫||
शुक्रशोणितजीवसंयोगे तु खलु कुक्षिगते गर्भसञ्ज्ञा भवति||५||
🔊 Audio coming soon
യത്തു “ശുക്രശോണിതസംസര്ഗമന്തര്ഗര്ഭാശയഗതം” ഇത്യാദിനാ, “ഗര്ഭോऽഭിനിര്വര്തതേ” (ശാ.അ.൩) ഇത്യന്തേനോക്തം, തത്രായമസൌ ഗര്ഭശബ്ദാഭിധേയോऽര്ഥ ഇതി നാഭിഹിതമ്, അപേക്ഷതേ ച; തേനേഹ ഗര്ഭസഞ്ജ്ഞാഭിധേയാര്ഥവ്യാകരണമപുനരുക്തമേവ| കുക്ഷിഗതേ ഇതി കുക്ഷ്യേകദേശഗതഗര്ഭാശയഗതേ| സംയോഗേ ഇതി സമ്യഗ്യോഗേ; തേന ജീവസ്യാതിവാഹികശരീരേണ യോഗഃ സങ്ഗൃഹ്യതേ, ന ചാത്മനോ വ്യാപകത്വേന യോ യോഗോ ഗര്ഭജനകഃ| ഏവമ്ഭൂതശ്ച സംയോഗോ യദ്യപി കുക്ഷാവേവ ഭവതി, തഥാऽപി സിദ്ധമേവാര്ഥം ശിഷ്യം പ്രതിപാദയിതും “കുക്ഷിഗതേ” ഇതി പദം കൃതമ്||൫||
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
ഗര്ഭസ്തു ഖല്വന്തരിക്ഷവായ്വഗ്നിതോയഭൂമിവികാരശ്ചേതനാധിഷ്ഠാനഭൂതഃ| ഏവമനയാ യുക്ത്യാ പഞ്ചമഹാഭൂതവികാരസമുദായാത്മകോ ഗര്ഭശ്ചേതനാധിഷ്ഠാനഭൂതഃ; സ ഹ്യസ്യ ഷഷ്ഠോ ധാതുരുക്തഃ||൬||
गर्भस्तु खल्वन्तरिक्षवाय्वग्नितोयभूमिविकारश्चेतनाधिष्ठानभूतः| एवमनया युक्त्या पञ्चमहाभूतविकारसमुदायात्मको गर्भश्चेतनाधिष्ठानभूतः; स ह्यस्य षष्ठो धातुरुक्तः||६||
🔊 Audio coming soon
ഗര്ഭസ്ത്വിത്യാദി| ഗര്ഭാരമ്ഭകാണ്യപി ഭൂമ്യാദീനി പരിത്യജ്യാന്തരിക്ഷമാദൌ കൃതം, വക്ഷ്യമാണഭൂതഗ്രഹണാനുരോധാത്| വക്ഷ്യതി ഹി- ‘അന്തരിക്ഷം പൂര്വമന്യേഭ്യോ ഗുണേഭ്യ ഉപാദത്തേ’ ഇത്യാദി| ചേതനാധിഷ്ഠാനഭൂത ഇതി ആത്മനോ ഭോഗായതനസ്വരൂപ ഇത്യര്ഥഃ, ചേതനാശബ്ദേന ഹ്യാത്മോച്യതേ; കിംവാ, ഭൂതശബ്ദഃ സാദൃശ്യേ; തേനാധിഷ്ഠാനമിവാത്മനഃ ശരീരം, ന തു പരമാര്ഥതോ നിരാശ്രയസ്യാത്മനോ ഭോഗായതനത്വവ്യതിരേകേണ ശരീരമാശ്രയോ ഭവതി| അനയാ യുക്ത്യേതി അനയാ ഭൂതവികാരരൂപയാ യോജനയാ പഞ്ചമഹാഭൂതവികാരസമുദായാത്മകോ ഭവതി, അന്യയാ യുക്ത്യാ കതിധാപുരുഷീയോക്തശ്ചതുര്വിംശതികോ ഭവതി, തഥാ മാതൃജാദിരൂപചിന്തയാ മാത്രാദിസമുദായാത്മകോ ഭവതീത്യര്ഥഃ| ന ചൈതേഷാം പക്ഷാണാം വിരോധോऽസ്തി; യതോ മാതൃജാദിവ്യപദേശേऽപി പഞ്ചമഹാഭൂതവികാരത്വമവിരുദ്ധമേവ, യേന മാതൃജാദയോऽപ്യസ്യ മഹാഭൂതവികാരാ ഏവ; ഉക്തം ഹി- “രസാത്മമാതാപിതൃസമ്ഭവാനി ഭൂതാനി വിദ്യാദ്ദശ ഷട് ച ദേഹേ” (ശാ. ൨) ഇതി; ചതുര്വിംശതികത്വേऽപി ച പഞ്ചമഹാഭൂതാത്മകരൂപതൈവ തത്ര പ്രപഞ്ചിതാ| സ ഹീത്യാദി| അസ്യേതി ഗര്ഭസ്യ||൬||
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
യയാ ചാനുപൂര്വ്യാऽഭിനിര്വര്തതേ കുക്ഷൌ താം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ- ഗതേ പുരാണേ രജസി നവേ ചാവസ്ഥിതേ ശുദ്ധസ്നാതാം സ്ത്രിയമവ്യാപന്നയോനിശോണിതഗര്ഭാശയാമൃതുമതീമാചക്ഷ്മഹേ| തയാ സഹ തഥാഭൂതയാ യദാ പുമാനവ്യാപന്നബീജോ മിശ്രീഭാവം ഗച്ഛതി, തദാ തസ്യ ഹര്ഷോദീരിതഃ പരഃ ശരീരധാത്വാത്മാ ശുക്രഭൂതോऽങ്ഗാദങ്ഗാത് സമ്ഭവതി| സ തഥാ ഹര്ഷഭൂതേനാത്മനോദീരിതശ്ചാധിഷ്ഠിതശ്ച ബീജരൂപോ ധാതുഃ പുരുഷശരീരാദഭിനിഷ്പത്ത്യോചിതേന പഥാ ഗര്ഭാശയമനുപ്രവിശ്യാര്തവേനാഭിസംസര്ഗമേതി||൭||
यया चानुपूर्व्याऽभिनिर्वर्तते कुक्षौ तां व्याख्यास्यामः- गते पुराणे रजसि नवे चावस्थिते शुद्धस्नातां स्त्रियमव्यापन्नयोनिशोणितगर्भाशयामृतुमतीमाचक्ष्महे| तया सह तथाभूतया यदा पुमानव्यापन्नबीजो मिश्रीभावं गच्छति, तदा तस्य हर्षोदीरितः परः शरीरधात्वात्मा शुक्रभूतोऽङ्गादङ्गात् सम्भवति| स तथा हर्षभूतेनात्मनोदीरितश्चाधिष्ठितश्च बीजरूपो धातुः पुरुषशरीरादभिनिष्पत्त्योचितेन पथा गर्भाशयमनुप्रविश्यार्तवेनाभिसंसर्गमेति||७||
🔊 Audio coming soon
ഗത ഇതി നിവൃത്തേ | പുരാണ ഇതി ഋതുകാലാതിക്രമസഞ്ചിതേ| നവേ ചാവസ്ഥിത ഇതിവചനേന നവേऽപ്യനവസ്ഥിതേ ഗര്ഭകാരണത്വം നാസ്തീതി ദര്ശയതി| ശുദ്ധസ്നാതാമിത്യനേന ശുദ്ധസ്നാതൈവ സ്ത്രീ ഗമ്യാ നാസ്നാതാ, അശുദ്ധത്വാദിതി ദര്ശയതി| സ്ത്യായത്യസ്യാം ഗര്ഭ ഇതി സ്ത്രീ; അനേന വന്ധ്യാം നിരസ്യതി| ഋതുമതീമിത്യത്ര പ്രശംസായാം മതുപ്| തയാ സഹേതി തയാ സ്ത്രിയാ| തഥാഭൂതയേതി താദൃഗൃതുയുക്തയാ| ഹര്ഷഃ പ്രീതിവിശേഷഃ, തേനോദീരിതഃ പ്രേരിതഃ| പര ഇതി സാരഃ; കിംവാ പരകാലോത്പന്നഃ പരഃ, ശുക്രം ഹി സര്വധാതുഭ്യഃ പരമുത്പദ്യതേ | ശരീരധാത്വാത്മേതി ശരീരധാതുരൂപഃ| ശുക്രഭൂത ഇതി ശുക്രരൂപ ഏവാങ്ഗാദങ്ഗാത് സമ്ഭവതി വ്യജ്യതേ| തേന നാങ്ഗേഭ്യഃ ശുക്രമുത്പദ്യതേ, കിന്തു ശുക്രരൂപതയൈവ സ്ഥിതം വ്യജ്യതേ| വചനം ഹി- “സര്വത്രാനുഗതം ദേഹേ ശുക്രം” (ചി. അ. ൨പാ. ൪) ഇതി| ഹര്ഷഭൂതേനേതി ഹര്ഷമയതാം ഗതേന; ഉദീരിതശ്ചാധിഷ്ഠിതശ്ചേത്യനേന ഉദീരണകാലേ തഥാ നിഃസരണകാലേ ഹര്ഷമയാത്മാധിഷ്ഠാനം ശുക്രസ്യ ഗര്ഭാശയപ്രാപ്തികാരണം ദര്ശയതി; യദി ശുക്രപ്രവൃത്തികാലേ പുരുഷോ ഹര്ഷരഹിതഃ സ്യാന്ന തദാ സമ്യക് ശുക്രപ്രവൃത്തിഃ, തഥാ വേഗവിഘാതാന്ന ഗര്ഭാശയപ്രാപ്തിര്ഭവതി| ബീജരൂപോ ധാതുഃ ശുക്രമ്| അഭിസംസര്ഗാം സമ്യങ്മൂര്ച്ഛനമ്||൭||
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
തത്ര പൂര്വം ചേതനാധാതുഃ സത്ത്വകരണോ ഗുണഗ്രഹണായ പ്രവര്തതേ; സ ഹി ഹേതുഃ കാരണം നിമിത്തമക്ഷരം കര്താ മന്താ വേദിതാ ബോദ്ധാ ദ്രഷ്ടാ ധാതാ ബ്രഹ്മാ വിശ്വകര്മാ വിശ്വരൂപഃ പുരുഷഃ പ്രഭവോऽവ്യയോ നിത്യോ ഗുണീ ഗ്രഹണം പ്രധാനമവ്യക്തം ജീവോ ജ്ഞഃ പുദ്ഗലശ്ചേതനാവാന് വിഭുര്ഭൂതാത്മാ ചേന്ദ്രിയാത്മാ ചാന്തരാത്മാ ചേതി| സ ഗുണോപാദാനകാലേऽന്തരിക്ഷം പൂര്വതരമന്യേഭ്യോ ഗുണേഭ്യ ഉപാദത്തേ, യഥാ- പ്രലയാത്യയേ സിസൃക്ഷുര്ഭൂതാന്യക്ഷരഭൂത ആത്മാ സത്ത്വോപാദാനഃ പൂര്വതരമാകാശം സൃജതി, തതഃ ക്രമേണ വ്യക്തതരഗുണാന് ധാതൂന് വായ്വാദികാംശ്ചതുരഃ; തഥാ ദേഹഗ്രഹണേऽപി പ്രവര്തമാനഃ പൂര്വതരമാകാശമേവോപാദത്തേ, തതഃ ക്രമേണ വ്യക്തതരഗുണാന് ധാതൂന് വായ്വാദികാംശ്ചതുരഃ| സര്വമപി തു ഖല്വേതദ്ഗുണോപാദാനമണുനാ കാലേന ഭവതി||൮||
तत्र पूर्वं चेतनाधातुः सत्त्वकरणो गुणग्रहणाय प्रवर्तते; स हि हेतुः कारणं निमित्तमक्षरं कर्ता मन्ता वेदिता बोद्धा द्रष्टा धाता ब्रह्मा विश्वकर्मा विश्वरूपः पुरुषः प्रभवोऽव्ययो नित्यो गुणी ग्रहणं प्रधानमव्यक्तं जीवो ज्ञः पुद्गलश्चेतनावान् विभुर्भूतात्मा चेन्द्रियात्मा चान्तरात्मा चेति| स गुणोपादानकालेऽन्तरिक्षं पूर्वतरमन्येभ्यो गुणेभ्य उपादत्ते, यथा- प्रलयात्यये सिसृक्षुर्भूतान्यक्षरभूत आत्मा सत्त्वोपादानः पूर्वतरमाकाशं सृजति, ततः क्रमेण व्यक्ततरगुणान् धातून् वाय्वादिकांश्चतुरः; तथा देहग्रहणेऽपि प्रवर्तमानः पूर्वतरमाकाशमेवोपादत्ते, ततः क्रमेण व्यक्ततरगुणान् धातून् वाय्वादिकांश्चतुरः| सर्वमपि तु खल्वेतद्गुणोपादानमणुना कालेन भवति||८||
🔊 Audio coming soon
സത്ത്വം മനഃ കരണം യസ്യ സ സത്ത്വകരണഃ; ആത്മാ നിഷ്ക്രിയത്വേന ക്രിയാവതാ മനസാ യത് കാര്യം കരോതി, തച്ച കാര്യം മനസാ ക്രിയമാണമപ്യചേതനേന ചേതനാവത ആത്മന ഏവോച്യതേ| വചനം ഹി- “ചേതനാവാന് യതശ്ചാത്മാ തതഃ കര്താ നിരുച്യതേ” (ശാ. ൧) ഇതി| ഗുണഗ്രഹണായേത്യത്ര ഗുണശബ്ദേന ഗുണഗുണിനോരഭേദോപചാരാദ്ഗുണവന്തി ഭൂതാന്യുച്യന്തേ| കിംവാ, ഗുണോऽപ്രധാനം, പ്രധാനം ചാത്മാ, തദ്വ്യതിരിക്താനി ച ഭൂതാനി ഗുണാഃ| കസ്മാദാത്മാ ഭൂതാനി ഗൃഹ്ണാത്യപ്രധാനരൂപാണീത്യാശങ്കായാമാത്മനഃ പ്രാധാന്യഖ്യാപകാന് പര്യായാനാഹ- സ ഹീത്യാദി| ന ക്ഷരതീത്യക്ഷരമ്| ഗുണീ ഭൂതരൂപഗുണവാനിത്യര്ഥഃ| ഗൃഹ്ണാതി ഭൂതാനീതി ഗ്രഹണമ്| ഏതൈഃ പര്യായൈരാത്മനോऽഭിധേയസ്യേതരപദാര്ഥോപകാര്യത്വേനാശ്രയത്വം പ്രസിദ്ധം ദര്ശ്യതേ| പൂര്വതരം പ്രഥമമേവ| അന്യേഭ്യോ ഗുണേഭ്യ ഇതി വായ്വാദിഭ്യഃ| അത്ര ഗര്ഭേ ഭൂതഗ്രഹണക്രമേ ദൃഷ്ടാന്തമാഹ- യഥേത്യാദി| പ്രലയസ്യ മഹാപ്രലയസ്യ, അത്യയേ ഇതി ആദിസര്ഗ ഇത്യര്ഥഃ| സിസൃക്ഷുരിതി സ്രഷ്ടുമിച്ഛുഃ| ഭൂതാനി ആകാശാദീനി| സത്ത്വോപാദാന ഇതി മനഃകരണഃ| മഹാപ്രലയേ ഹി വികാരസ്യ പ്രകൃതൌ ലയാത് പ്രകൃതിപുരുഷാവേവ പരമവ്യക്തരൂപൌ തിഷ്ഠതഃ, തതശ്ച സര്ഗാരമ്ഭേ പ്രകൃതേര്മഹദാദിപ്രപഞ്ച ഉത്പദ്യതേ ക്രമേണ; തത്ര പ്രഥമമാകാശമുത്പദ്യതേ, തതോ വായ്വാദീനി വ്യക്താനീതി സാങ്ഖ്യസിദ്ധാന്തഃ| ആകാശസ്യ ച ജന്യത്വം സാങ്ഖ്യമതേനൈവ ജ്ഞേയമ്| ദേഹഗ്രഹണേऽപീതി ഗര്ഭസ്വരൂപഗ്രഹണേऽപി| ഉപാദത്ത ഇതി ശുക്രശോണിതഗതമാകാശമാകാശമയതയാ സ്വീകരോതി| വ്യക്തതരഗുണാനിതി ആകാശമേകഗുണമപേക്ഷ്യ ശബ്ദസ്പര്ശഗുണോ വായുര്വ്യക്തതരഃ , തമപേക്ഷ്യ ശബ്ദസ്പര്ശരൂപഗുണ തേജോ വ്യക്തതരമിത്യാദി | അയം ച ഭൂതഗ്രഹണക്രമ ആഗമസിദ്ധ ഏവ, നാത്ര യുക്തിസ്തഥാവിധാ ഹൃദയങ്ഗമാऽസ്തി| ഏതച്ച ഭൂതഗ്രഹണം ലഘുനൈവ കാലേന ഭവതീതി ദര്ശയന്നാഹ- സര്വമിത്യാദി||൮||
Adhikarana 8 (9-10) · Śloka 10
സ സര്വഗുണവാന് ഗര്ഭത്വമാപന്നഃ പ്രഥമേ മാസി സമ്മൂര്ച്ഛിതഃ സര്വധാതുകലുഷീകൃതഃ ഖേടഭൂതോ ഭവത്യവ്യക്തവിഗ്രഹഃ സദസദ്ഭൂതാങ്ഗാവയവഃ||൯|| ദ്വിതീയേ മാസി ഘനഃ സമ്പദ്യതേ പിണ്ഡഃ പേശ്യര്ബുദം വാ| തത്ര ഘനഃ പുരുഷഃ, പേശീ സ്ത്രീ, അര്ബുദം നപുംസകമ്||൧൦||
स सर्वगुणवान् गर्भत्वमापन्नः प्रथमे मासि सम्मूर्च्छितः सर्वधातुकलुषीकृतः खेटभूतो भवत्यव्यक्तविग्रहः सदसद्भूताङ्गावयवः||९|| द्वितीये मासि घनः सम्पद्यते पिण्डः पेश्यर्बुदं वा| तत्र घनः पुरुषः, पेशी स्त्री, अर्बुदं नपुंसकम्||१०||
🔊 Audio coming soon
സര്വധാതുകലുഷീകൃത ഇതി അവ്യക്തസര്വധാതുതയാ കലുഷീകൃതഃ| ധാതുശബ്ദേന ച ഭൂതാന്യുച്യന്തേ, കിംവാ രസാദിധാതുബീജാനി| ഖേടഃ ശ്ലേഷ്മാ; തേന ഖേടഭൂത ഇതി ശ്ലേഷ്മസദൃശ ഇത്യര്ഥഃ| അവ്യക്തവിഗ്രഹ ഇത്യസ്യ വിവരണം- സദസദ്ഭൂതാങ്ഗാവയവ ഇതി; വിദ്യമാനാവിദ്യമാനാങ്ഗപ്രത്യങ്ഗ ഇത്യര്ഥഃ; അങ്ഗാനാം ച ബീജരൂപതയാ സ്ഥിതത്വേന സത്ത്വമ്, അവ്യക്തഭാവാച്ചാസത്ത്വമ് | കിംവാ, സദസദ്ഭൂതാങ്ഗാവയവോ ഘനഃ സമ്പദ്യതേ ഇതി യോജനാ| ഘനഃ കഠിനഃ| പിണ്ഡോ ഗ്രന്ഥ്യാകാരഃ| പേശീ ദീര്ഘാ മാംസപേശ്യാകാരാ| അര്ബുദം വര്തുലോന്നതമ്||൯-൧൦||
Adhikarana 9 (11) · Śloka 11
തൃതീയേ മാസി സര്വേന്ദ്രിയാണി സര്വാങ്ഗാവയവാശ്ച യൌഗപദ്യേനാഭിനിര്വര്തന്തേ||൧൧||
तृतीये मासि सर्वेन्द्रियाणि सर्वाङ्गावयवाश्च यौगपद्येनाभिनिर्वर्तन्ते||११||
🔊 Audio coming soon
അങ്ഗാനി ശിരഃപ്രഭൃതീനി, തദവയവാശ്ചേത്യങ്ഗാവയവാഃ| യൌഗപദ്യേനേതി വചനേന “കുമാരസ്യ ശിരഃ പൂര്വമഭിനിര്വര്തതേ” (ശാ. ൬) ഇത്യാദിവക്ഷ്യമാണാന്യേകീയമതാനി നിഷേധയതി| യൌഗപദ്യേന ഹി സര്വാങ്ഗനിര്വൃത്തിരിതി സിദ്ധാന്തഃ||൧൧||
Adhikarana 10 (12) · Śloka 12
തത്രാസ്യ കേചിദങ്ഗാവയവാ മാതൃജാദീനവയവാന് വിഭജ്യ പൂര്വമുക്താ യഥാവത്| മഹാഭൂതവികാരപ്രവിഭാഗേന ത്വിദാനീമസ്യ താംശ്ചൈവാങ്ഗാവയവാന് കാംശ്ചിത് പര്യായാന്തരേണാപരാംശ്ചാനുവ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| മാതൃജാദയോऽപ്യസ്യ മഹാഭൂതവികാരാ ഏവ| തത്രാസ്യാകാശാത്മകം ശബ്ദഃ ശ്രോത്രം ലാഘവം സൌക്ഷ്മ്യം വിവേകശ്ച, വായ്വാത്മകം സ്പര്ശഃ സ്പര്ശനം രൌക്ഷ്യം പ്രേരണം ധാതുവ്യൂഹനം ചേഷ്ടാശ്ച ശാരീര്യഃ, അഗ്ന്യാത്മകം രൂപം ദര്ശനം പ്രകാശഃ പക്തിരൌഷ്ണ്യം ച, അബാത്മകം രസോ രസനം ശൈത്യം മാര്ദവം സ്നേഹഃ ക്ലേദശ്ച, പൃഥിവ്യാത്മകം ഗന്ധോ ഘ്രാണം ഗൌരവം സ്ഥൈര്യം മൂര്തിശ്ചേതി||൧൨||
तत्रास्य केचिदङ्गावयवा मातृजादीनवयवान् विभज्य पूर्वमुक्ता यथावत्| महाभूतविकारप्रविभागेन त्विदानीमस्य तांश्चैवाङ्गावयवान् कांश्चित् पर्यायान्तरेणापरांश्चानुव्याख्यास्यामः| मातृजादयोऽप्यस्य महाभूतविकारा एव| तत्रास्याकाशात्मकं शब्दः श्रोत्रं लाघवं सौक्ष्म्यं विवेकश्च, वाय्वात्मकं स्पर्शः स्पर्शनं रौक्ष्यं प्रेरणं धातुव्यूहनं चेष्टाश्च शारीर्यः, अग्न्यात्मकं रूपं दर्शनं प्रकाशः पक्तिरौष्ण्यं च, अबात्मकं रसो रसनं शैत्यं मार्दवं स्नेहः क्लेदश्च, पृथिव्यात्मकं गन्धो घ्राणं गौरवं स्थैर्यं मूर्तिश्चेति||१२||
🔊 Audio coming soon
കേചിദിതി ന സര്വേ| തത്ര മാതൃജാദ്യങ്ഗകഥനേന ശബ്ദാദയോ യ ഇഹ ഭൂതവികാരത്വേന വക്ഷ്യന്തേ തേ ന സര്വേ പ്രോക്താഃ, കിം തു കേചിദേവ ത്വഗാദയഃ| പര്യായാന്തരേണേതിവചനാദ്യേ മാതൃജാദയഃ ‘ത്വക് ച ലോഹിതം ച’ (ശാ.അ.൩) ഇത്യാദിനോക്താസ്ത ഇഹ ന സാക്ഷാദ്വക്തവ്യാഃ, കിന്തു യേ ത്വഗ്ഗതാ മൂര്തിസ്നേഹമാര്ദവാദയസ്തേ ഭൂതജന്യത്വേനോച്യമാനാസ്ത്വചോऽഭിധായകാ ഭവന്തി| ഏവം ശോണിതാദിഗതഭൂതവികാരകഥനേന ശോണിതാദികഥനം ജ്ഞേയമ്| ത്വഗാദയോ വക്ഷ്യമാണാ ഇതി ഭൂതവികാരസമുദായരൂപാ ഏവ| ത്വഗാദീനാം മാതൃജാദിരൂപേണ യദഭിധാനം, തന്മാത്രാദ്യധീനത്വപ്രതിപത്ത്യര്ഥമ്| പുനശ്ചേഹ ഭൂതജന്യത്വേനാഭിധാനമങ്ഗാനാം ക്ഷയേ വാ വൃദ്ധൌ വാ സത്യാം തത്കാരണഭൂതഭൂതോപയോഗപ്രതിഷേധാഭ്യാം വൃദ്ധിക്ഷയജനനജ്ഞാനാര്ഥമ്| യദങ്ഗം യദ്ഭൂതപ്രഭവം തദങ്ഗം തദ്ഭൂതപ്രധാനേന ദ്രവ്യേണ വര്ധതേ, ക്ഷീയതേ ച തദ്വിപരീതേന| ലാഘവം യദ്യപി വായൌ പഠന്തി- “രൂക്ഷഃ ശീതോ ലഘുശ്ചൈവ” (സൂ.അ.൧) ഇത്യാദിനാ, തഥാऽപി ആകാശേऽതിശയിതം ജ്ഞേയം, തേനേഹാകാശവികാരേ പഠന്തി; ആകാശം ഹി അത്യര്ഥസൂക്ഷ്മത്വാദ്വാതാദപി ലഘു| വിവേകോ വിച്ഛേദഃ| ധാതുവ്യൂഹനം ധാതുരചനാ ധാതുവഹനം ച| ദൃശ്യതേऽനേനേതി ദര്ശനം ചക്ഷുരിന്ദ്രിയമ്| മൂര്തിഃ കാഠിന്യമ്||൧൨||
Adhikarana 11 (13) · Śloka 13
ഏവമയം ലോകസമ്മിതഃ പുരുഷഃ| യാവന്തോ ഹി ലോകേ മൂര്തിമന്തോ ഭാവവിശേഷാസ്താവന്തഃ പുരുഷേ, യാവന്തഃ പുരുഷേ താവന്തോ ലോകേ ഇതി; ബുധാസ്ത്വേവം ദ്രഷ്ടുമിച്ഛന്തി||൧൩||
एवमयं लोकसम्मितः पुरुषः| यावन्तो हि लोके मूर्तिमन्तो भावविशेषास्तावन्तः पुरुषे, यावन्तः पुरुषे तावन्तो लोके इति; बुधास्त्वेवं द्रष्टुमिच्छन्ति||१३||
🔊 Audio coming soon
ഏതദ്ഭൂതവികാരമയത്വം ശരീരസ്യ ലോകസാമ്യേന ജ്ഞാതം സന്മോക്ഷസ്യാപി പരമാഭീഷ്ടസ്യ കാരണം ഭവതീതി ലോകസാമ്യം ദര്ശയന്നാഹ- ഏവമയമിത്യാദി| ഏവമിതി പഞ്ചഭൂതവികാരമയത്വേന| ലോകസമ്മിതി ഇതി ലോകതുല്യഃ| ഇഹ ച ഭൂതവികാരമയത്വം യച്ഛരീരസ്യോക്തം തേന ഭൂതവികാരമയത്വമധികൃത്യ സാദൃശ്യമുക്തം ലോകപുരുഷയോഃ; യത്ത്വാധ്യാത്മികം ലോകപുരുഷയോഃ സാമ്യം പുരുഷവിചയേ വക്തവ്യം, തദപീഹാനുക്തമപി ‘യാവന്തോ ഹി’ ഇത്യാദിവിശേഷാഭിധാനേന സൂചിതം ജ്ഞേയമ്| തേന, യാവന്തോ ഭാവവിശേഷാ ആധ്യാത്മികാ അന്തരാത്മസത്ത്വാഹങ്കാരാദയോ, ഭൌതികാ വാ മൂര്തിക്ലേദാദയഃ, തേ പുരുഷഗതാ ലോകേനാപി സമാനാ ഇതി ജ്ഞേയമ്| ഏതച്ച ലോകപുരുഷയോഃ സാമ്യം പുരുഷവിചയേ വ്യക്തം ഭവിഷ്യതി| ഏതച്ച ലോകപുരുഷയോഃ സാമ്യകഥനം മുമുക്ഷൂണാമേവോപയുക്തമിതി ദര്ശയന്നാഹ- ബുധാസ്ത്വേവമിത്യാദി| ബുധാഃ സമ്യഗ്ജ്ഞാനവന്തഃ, മോക്ഷയുക്താ ഇതി യാവത്| ലോകപുരുഷസാമ്യകഥനം ച മോക്ഷാര്ഥമേവേതി പുരുഷവിചയേ സ്വയമേവ വക്ഷ്യതി||൧൩||
Adhikarana 12 (14) · Śloka 14
ഏവമസ്യേന്ദ്രിയാണ്യങ്ഗാവയവാശ്ച യൌഗപദ്യേനാഭിനിര്വര്തന്തേऽന്യത്ര തേഭ്യോ ഭാവേഭ്യോ യേऽസ്യ ജാതസ്യോത്തരകാലം ജായന്തേ; തദ്യഥാ- ദന്താ വ്യഞ്ജനാനി വ്യക്തീഭാവസ്തഥായുക്താനി ചാപരാണി| ഏഷാ പ്രകൃതിഃ, വികൃതിഃ പുനരതോऽന്യഥാ| സന്തി ഖല്വസ്മിന് ഗര്ഭേ കേചിന്നിത്യാ ഭാവാഃ, സന്തി ചാനിത്യാഃ കേചിത്| തസ്യ യ ഏവാങ്ഗാവയവാഃ സന്തിഷ്ഠന്തേ, ത ഏവ സ്ത്രീലിങ്ഗം പുരുഷലിങ്ഗം നപുംസകലിങ്ഗം വാ ബിഭ്രതി| തത്ര സ്ത്രീപുരുഷയോര്യേ വൈശേഷികാ ഭാവാഃ പ്രധാനസംശ്രയാ ഗുണസംശ്രയാശ്ച, തേഷാം യതോ ഭൂയസ്ത്വം തതോऽന്യതരഭാവഃ| തദ്യഥാ- ക്ലൈബ്യം ഭീരുത്വമവൈശാരദ്യം മോഹോऽനവസ്ഥാനമധോഗുരുത്വമസഹനം ശൈഥില്യം മാര്ദവം ഗര്ഭാശയബീജഭാഗസ്തഥായുക്താനി ചാപരാണി സ്ത്രീകരാണി, അതോ വിപരീതാനി പുരുഷകരാണി, ഉഭയഭാഗാവയവാ നപുംസകകരാണി ഭവന്തി||൧൪||
एवमस्येन्द्रियाण्यङ्गावयवाश्च यौगपद्येनाभिनिर्वर्तन्तेऽन्यत्र तेभ्यो भावेभ्यो येऽस्य जातस्योत्तरकालं जायन्ते; तद्यथा- दन्ता व्यञ्जनानि व्यक्तीभावस्तथायुक्तानि चापराणि| एषा प्रकृतिः, विकृतिः पुनरतोऽन्यथा| सन्ति खल्वस्मिन् गर्भे केचिन्नित्या भावाः, सन्ति चानित्याः केचित्| तस्य य एवाङ्गावयवाः सन्तिष्ठन्ते, त एव स्त्रीलिङ्गं पुरुषलिङ्गं नपुंसकलिङ्गं वा बिभ्रति| तत्र स्त्रीपुरुषयोर्ये वैशेषिका भावाः प्रधानसंश्रया गुणसंश्रयाश्च, तेषां यतो भूयस्त्वं ततोऽन्यतरभावः| तद्यथा- क्लैब्यं भीरुत्वमवैशारद्यं मोहोऽनवस्थानमधोगुरुत्वमसहनं शैथिल्यं मार्दवं गर्भाशयबीजभागस्तथायुक्तानि चापराणि स्त्रीकराणि, अतो विपरीतानि पुरुषकराणि, उभयभागावयवा नपुंसककराणि भवन्ति||१४||
🔊 Audio coming soon
പ്രകൃതാം തൃതീയമാസഭവാമിന്ദ്രിയാദ്യങ്ഗാഭിനിര്വൃത്തിമുപസംഹരതി- ഏവമസ്യേത്യാദി| യുഗപദേവ യൌഗപദ്യം; യൌഗപദ്യമിത്യഭിധാനമിന്ദ്രിയാണാമപി സര്വാങ്ഗാഭിനിര്വൃത്തേഃ സമകാലതോപദര്ശനാര്ഥമ്| കിം ദന്താദയോऽപി തൃതീയമാസേ ഭവന്തീത്യാശങ്ക്യാഹ- അന്യത്രേത്യാദി| വ്യഞ്ജനാനി ശ്മശ്രുസ്തനാദീനി| വ്യക്തീഭാവഃ ശുക്രരജസോരാവിര്ഭാവഃ| തഥായുക്താനീതി ജാതോത്തരകാലജത്വേന ദന്താദിസദൃശാനി ചാങ്ഗാനി ബുദ്ധ്യാദീനി | ഏഷാ പ്രകൃതിരിതി ഇന്ദ്രിയാണ്യങ്ഗാവയവാശ്ച യുഗപദ്ഭവന്തി, ദന്താദയശ്ച ജാതസ്യാപി ചിരേണ ഭവന്തീത്യേവംരൂപോ മനുഷ്യസ്വഭാവ ഇത്യര്ഥഃ| അന്യഥേതി കദാചിത് സദന്ത ഏവ ജായത ഇത്യാദികാ വികൃതിര്മനുഷ്യസ്യ| അഥ കസ്മാദ്ദന്താദയോ ഗര്ഭാദിജായമാനാ വികൃതിത്വേനോച്യന്ത ഇത്യാഹ- സന്തീത്യാദി| ഖലുശബ്ദോ ഹേതൌ| നിത്യാ ഇതി യാവച്ഛരീരഭാവിനഃ കരചരണാദയഃ, അനിത്യാശ്ച ന യാവച്ഛരീരഭാവിനോ ദന്താദയഃ| ഏതേന, അനിത്യസ്വഭാവാനാം ദന്താദീനാം ഗര്ഭാദ്യജായമാനത്വാന്നിത്യത്വം വികൃതിരിതി യുക്തമിത്യര്ഥഃ| അഥ നിത്യാനിത്യേഷു മധ്യേ കേ സ്ത്ര്യാദിലിങ്ഗം ബിഭ്രതീത്യാഹ- തസ്യേത്യാദി| സന്തിഷ്ഠന്ത ഇതി യാവച്ഛരീരം തിഷ്ഠന്തി| ഏതേന, യ ഏവ നിത്യാ ഉപസ്ഥാദയസ്ത ഏവ സ്ത്രീലിങ്ഗതാം പുംലിങ്ഗതാം വാ ബിഭ്രതി| തത്രോപസ്ഥരൂപോ നിത്യോ ഭാവഃ സ്ത്രീലിങ്ഗം, ശേഫശ്ച പുംലിങ്ഗമ്, ഉപസ്ഥലിങ്ഗാകാരവിരഹിതം ച രന്ധ്രമാത്രം നപുംസകലിങ്ഗം ഭവതി| കിംവാ, സ്ത്രിയാ യല്ലിങ്ഗം സ്തനാദി, പുരുഷസ്യ വാ ശ്മശ്രുപ്രഭൃതി, നപുംസകസ്യ വാ സ്ത്രീപുംസമാനാകാരരൂപം ജാതോത്തരകാലഭാവി, തദപി യ ഏവ നിത്യാ ഭാവാ ഉരഃകപോലപ്രഭൃതയസ്ത ഏവ കാലവശാദ്ബിഭ്രതീതി വാക്യാര്ഥഃ| ഉര ഏവ ഹി സ്തനാരമ്ഭകബീജയുക്തം സ്ത്രിയാ ഉത്തരകാലം സ്തനവദ്ഭവതി, ഏവം കപോല ഏവ ശ്മശ്രുബീജയുക്തഃ ശ്മശ്രുവാന് ഭവതി| ന ചാവശ്യം യത് സ്തനശ്മശ്രുപ്രഭൃതീനാം ബീജം ചേദസ്തി ശരീരേ, തത് കിമിതി ഗര്ഭാത് പ്രഭൃതി സ്തനാദി ന ജായത ഇതി; യതോ ബീജമഹിമാऽയം- യത് സ്വകാല ഏവ കാര്യം കരോതി| യഥാ- അവനിപതിതമപി ശാല്യാദിബീജമൃതുപ്രാപ്താവേവാങ്കുരം ജനയതി; ന ച സ്വഭാവ ഉപാലമ്ഭമര്ഹതി| ‘യദൈവാങ്ഗാവയയവാഃ സന്തിഷ്ഠന്തേ, തദൈവ സ്ത്ര്യാദിലിങ്ഗം ബിഭ്രതി’ ഇത്യാദിപാഠപക്ഷേ തു വ്യക്ത ഏവാര്ഥഃ| അഥ കുതഃ സമാനേ ശുക്രാദൌ കാരണേ സ്ത്ര്യാദിവിശേഷോ ഭവതീത്യാഹ- വൈശേഷികാ ഇതി| വൈശേഷികാ വിശിഷ്ടാഃ പരസ്പരവ്യാവൃത്താ ഇതി യാവത്| പ്രധാനസംശ്രയാ ഇതി ആത്മസംശ്രയാഃ| ഗുണസംശ്രയാ ഇതി ശുക്രശോണിതഗതഭൂതസംശ്രയാഃ; ഗുണശബ്ദേനേഹ ഭൂതാന്യുച്യന്തേ| യത ഇതി സപ്തമ്യാം തസിഃ; തേന യസ്മിന് വൈശേഷികേ ഭാവേ ഭൂയസ്ത്വം ദൈവവശാദ്ഭവതി, തതോ ഭാവാദന്യതരസ്യ സ്ത്രീരൂപസ്യ പുംരൂപസ്യ വാ ഗര്ഭസ്യോത്പത്തിര്ഭവതി; യദി സ്ത്രീകരാ ഭാവാ ക്ലൈബ്യാദയോ ഭൂയാംസോ ഭവന്തി തദാ സ്ത്രീ ജായതേ, വിപര്യയേ പുമാനിത്യര്ഥഃ| തത്ര സ്ത്രീകരാന് ഭാവാനാഹ- തദ്യഥേത്യാദി| അവൈശാരദ്യം മോഹഃ| ശൈഥില്യമ് അനിബിഡസംയോഗതാ, യഥാ- ദൃഢശണതന്തുവിരലവാപിതപടസ്യ ശൈഥില്യം; മാര്ദവം തു നിബിഡസംയോഗസ്യാപി സഹജാവയവമാര്ദവം, യഥാ- പട്ടസൂത്രേ നിരന്തരവാപിതപടസ്യ മൃദുത്വമ്| ക്ലൈബ്യാദ്യനവസ്ഥാനപര്യന്തം പ്രധാനസംശ്രയം, ശേഷം ഗുണസംശ്രയമ്| തഥായുക്താനീത്യനേന യോനിബീജഭാഗാദീനി ഗ്രാഹയതി| ഏതേ ചാധോഗുരുത്വാദയോ രജോധിക ഏവ ബീജേ ഭവന്തീതി ജ്ഞേയമ്| തേന, “രക്തേന കന്യാമധികേന” (ശാ. ൨) ഇതി യദുക്തം തദനേന സമം ന വിരുദ്ധം ഭവതി| വിപരീതാനി അക്ലൈബ്യാദീനീത്യര്ഥഃ| ഉഭയഭാഗാവയവാ ഇതി സ്ത്രീപുരുഷകാരകാ അവയവാഃ| നപുംസകകരാണീതി നപുംസകനിര്ദേശോऽവ്യക്തഗുണാഭിപ്രായേണ| തേന പ്രഥമം നപുംസകകരാണീതി അവ്യക്തഗുണസന്ദോഹാഭിപ്രായേണ പ്രയുക്തം, തതഃ കാനി താനീത്യപേക്ഷായാം വിശേഷപരിഗ്രഹാദുഭയഭാഗാവയവാ ഇതി പുംലിങ്ഗേന നിര്ദേശോ ജ്ഞേയഃ|||൧൪||
Adhikarana 13 (15) · Śloka 15
തസ്യ യത്കാലമേവേന്ദ്രിയാണി സന്തിഷ്ഠന്തേ, തത്കാലമേവ ചേതസി വേദനാ നിര്ബന്ധം പ്രാപ്നോതി; തസ്മാത്തദാ പ്രഭൃതി ഗര്ഭഃ സ്പന്ദതേ, പ്രാര്ഥയതേ ച ജന്മാന്തരാനുഭൂതം യത് കിഞ്ചിത്, തദ്ദ്വൈഹൃദയ്യമാചക്ഷതേ വൃദ്ധാഃ| മാതൃജം ചാസ്യ ഹൃദയം മാതൃഹൃദയേനാഭിസമ്ബദ്ധം ഭവതി രസവാഹിനീഭിഃ സംവാഹിനീഭിഃ; തസ്മാത്തയോസ്താഭിര്ഭക്തിഃ സംസ്പന്ദതേ | തച്ചൈവ കാരണമവേക്ഷമാണാ ന ദ്വൈഹൃദയ്യസ്യ വിമാനിതം ഗര്ഭമിച്ഛന്തി കര്തുമ്| വിമാനനേ ഹ്യസ്യ ദൃശ്യതേ വിനാശോ വികൃതിര്വാ| സമാനയോഗക്ഷേമാ ഹി തദാ ഭവതി ഗര്ഭേണ കേഷുചിദര്ഥേഷു മാതാ| തസ്മാത് പ്രിയഹിതാഭ്യാം ഗര്ഭിണീം വിശേഷേണോപചരന്തി കുശലാഃ||൧൫||
तस्य यत्कालमेवेन्द्रियाणि सन्तिष्ठन्ते, तत्कालमेव चेतसि वेदना निर्बन्धं प्राप्नोति; तस्मात्तदा प्रभृति गर्भः स्पन्दते, प्रार्थयते च जन्मान्तरानुभूतं यत् किञ्चित्, तद्द्वैहृदय्यमाचक्षते वृद्धाः| मातृजं चास्य हृदयं मातृहृदयेनाभिसम्बद्धं भवति रसवाहिनीभिः संवाहिनीभिः; तस्मात्तयोस्ताभिर्भक्तिः संस्पन्दते | तच्चैव कारणमवेक्षमाणा न द्वैहृदय्यस्य विमानितं गर्भमिच्छन्ति कर्तुम्| विमानने ह्यस्य दृश्यते विनाशो विकृतिर्वा| समानयोगक्षेमा हि तदा भवति गर्भेण केषुचिदर्थेषु माता| तस्मात् प्रियहिताभ्यां गर्भिणीं विशेषेणोपचरन्ति कुशलाः||१५||
🔊 Audio coming soon
സന്തിഷ്ഠന്ത ഇതി അഭിനിര്വര്തന്തേ| വേദനാ സുഖദുഃഖോപലബ്ധിഃ| നിര്ബന്ധം പ്രാപ്നോതീതി സമ്ബന്ധം പ്രാപ്നോതി, ഇന്ദ്രിയോത്പാദസമകാലമേവ സുഖദുഃഖജ്ഞോ ഭവതീതി വാക്യാര്ഥഃ| തസ്മാദിതി സുഖദുഃഖസമ്ബന്ധാത്; സുഖോത്പാദനാര്ഥം ദുഃഖപരിഹാരാര്ഥം ച സ്പന്ദതേ ചലതി, തഥാ പ്രാര്ഥയതേ ച സുഖഹേതൂന് ജന്മാന്തരാനുഭൂതാനിത്യര്ഥഃ| തദ്ഗര്ഭപ്രാര്ഥനായുക്തം മാതൃഹൃദയം ദ്വൈഹൃദയ്യമിതി വൃദ്ധാ ജ്ഞാനവൃദ്ധാ ആചക്ഷതേ| ദ്വിഹൃദയസ്യ ഭാവദ് ദ്വൈഹൃദയ്യം മാതൃഹൃദയം ഗര്ഭഹൃദയേന സമം ഹൃദയദ്വയം ഭവതി| നനു ഗര്ഭഹൃദയം കഥം മാതൃഹൃദയേന സമ്ബദ്ധം ഭവതീത്യാഹ- മാതൃജമിതി; മാതൃകാരണകാര്തവജമ്| രസവാഹിനീഭിരിതി ഗര്ഭപോഷണാര്ഥാഭിര്മാതൃഹൃദയഗര്ഭനാഭിപ്രതിബദ്ധാഭീ രസവാഹിനീഭിഃ| ഏതേന, യദ് ഗര്ഭഃ പ്രാര്ഥയതേ, തയാ പ്രാര്ഥനയാ രസവാഹിനീഭിര്ഹൃദയമാഗതയാ മാതാऽപി തത്പ്രാര്ഥനാവതീ ഭവതി ഏവം മാതൃപ്രാര്ഥനയാऽപി ഗര്ഭഃ പ്രാര്ഥനാവാന് ഭവതി| തയോരിതി മാതൃഗര്ഭയോഃ| ഭക്തിഃ ഇച്ഛാ| താഭിരിതി രസവാഹിനീഭിഃ| സംസ്പന്ദത ഇതി മാതൃഹൃദയാദ്ഗര്ഭഹൃദയം യാതി, ഗര്ഭഹൃദയാച്ച മാതൃഹൃദയമിത്യര്ഥഃ| ഗര്ഭസ്യ വിനാശോ വികൃതിര്വേതി മഹതാ ഇച്ഛാവിഘാതേന വിനാശഃ, സ്വല്പേന തു വികൃതിഃ; കിംവാ ഗര്ഭേച്ഛാപൂര്വികാ മാതുരിച്ഛാ, തദ്വിഘാതേന വിനാശോ ഗര്ഭസ്യ, സാ ഹീച്ഛാ വിഹതാ സാക്ഷാദ്ഗര്ഭസമ്ബന്ധിതയാ സുകുമാരതരം ഗര്ഭം വാതപ്രകോപാദ്വിനാശയതി; യാ തു മാതുരിച്ഛാ വിഹതാ, സാ മാതരി വാതക്ഷോഭം ജനയതീ സമാനയോഗക്ഷേമേ ഗര്ഭേऽപി മനാഗ്വികൃതിജനനാദ്വികൃതിം ജനയതി| ഏതദേവ ദര്ശയതി- സമാനയോഗക്ഷേമാ ഹീത്യാദി|- യോഗഃ സുഖഹേതുയോഗഃ, ക്ഷേമഃ പ്രത്യവായപരിഹാരഃ, ഏതൌ യോഗക്ഷേമൌ മാതുര്ഗര്ഭേണ സമാനൌ ഭവതഃ| കേഷുചിദര്ഥേഷ്വിതിവചനാദതുല്യയോഗക്ഷേമതാ ച ക്വചിദ്ഭവതീതി ദര്ശയതി| തേന, നാവശ്യം മാതുര്വികാരാഃ ക്ഷുദാദയോ ഗര്ഭേ വികൃതിമാവഹന്തി, ഗര്ഭസ്യ വാ മാതരീതി ദര്ശയതി| ഗര്ഭിണീ വിശേഷേണേതിവചനാദഗര്ഭിണ്യപി സ്ത്രീ ഋതുകാലേ പ്രിയഹിതോപചരണീയാ| യദുക്തം- “സഹചര്യശ്ചൈനാം പ്രിയഹിതാഭ്യാം സതതമുപചരേയുഃ” (ശാ. ൮) ഇത്യാദി||൧൫||
Adhikarana 14 (16) · Śloka 16
തസ്യാ ഗര്ഭാപത്തേര്ദ്വൈഹൃദയ്യസ്യ ച വിജ്ഞാനാര്ഥം ലിങ്ഗാനി സമാസേനോപദേക്ഷ്യാമഃ| ഉപചാരസാധനം ഹ്യസ്യ ജ്ഞാനേ, ജ്ഞാനം ച ലിങ്ഗതഃ, തസ്മാദിഷ്ടോ ലിങ്ഗോപദേശഃ| തദ്യഥാ- ആര്തവാദര്ശനമാസ്യസംസ്രവണമനന്നാഭിലാഷശ്ഛര്ദിരരോചകോऽമ്ലകാമതാ ച വിശേഷേണ ശ്രദ്ധാപ്രണയനമുച്ചാവചേഷു ഭാവേഷു ഗുരുഗാത്രത്വം ചക്ഷുഷോര്ഗ്ലാനിഃ സ്തനയോഃ സ്തന്യമോഷ്ഠയോഃ സ്തനമണ്ഡലയോശ്ച കാര്ഷ്ണ്യമത്യര്ഥം ശ്വയഥുഃ പാദയോരീഷല്ലോമരാജ്യുദ്ഗമോ യോന്യാശ്ചാടാലത്വമിതി ഗര്ഭേ പര്യാഗതേ രൂപാണി ഭവന്തി||൧൬||
तस्या गर्भापत्तेर्द्वैहृदय्यस्य च विज्ञानार्थं लिङ्गानि समासेनोपदेक्ष्यामः| उपचारसाधनं ह्यस्य ज्ञाने, ज्ञानं च लिङ्गतः, तस्मादिष्टो लिङ्गोपदेशः| तद्यथा- आर्तवादर्शनमास्यसंस्रवणमनन्नाभिलाषश्छर्दिररोचकोऽम्लकामता च विशेषेण श्रद्धाप्रणयनमुच्चावचेषु भावेषु गुरुगात्रत्वं चक्षुषोर्ग्लानिः स्तनयोः स्तन्यमोष्ठयोः स्तनमण्डलयोश्च कार्ष्ण्यमत्यर्थं श्वयथुः पादयोरीषल्लोमराज्युद्गमो योन्याश्चाटालत्वमिति गर्भे पर्यागते रूपाणि भवन्ति||१६||
🔊 Audio coming soon
ഉപചാരസാധനം യഥോചിതോപചാരകരണമ്| അസ്യേതി ഗൃഹീതസ്യ ഗര്ഭസ്യ തഥാ ദ്വൈഹൃദയ്യസ്യ ച| തത്ര ഗൃഹീതഗര്ഭോപചാരോ യഥാ- “ശങ്കിതാ ചേദ്ഗര്ഭമാപന്നാ ക്ഷീരമനുപസ്കൃതം കാലേ കാലേ പിബേത്” (ശാ.അ.൮) ഇത്യാദി ദ്വിഹൃദയോപചാരം ചാത്രൈവ വക്ഷ്യതി| ജ്ഞാനമിതി ഗര്ഭസ്യ ദ്വിഹൃദയസ്യ ച ജ്ഞാനമ്| അമ്ലകാമതാ വിശേഷേണേതി ച്ഛേദഃ| ശ്രദ്ധാ ഇച്ഛാ| ഉച്ചാവചേഷ്വിതി ഉച്ചനീചേഷു, ഭക്ഷണീയത്വേന കൃതേഷു ചാകൃതേഷു ചേത്യര്ഥഃ| ഈഷത് പാദയോഃ ശ്വയഥുഃ| ചാടാലത്വം വിവൃതത്വമ്| ഏതാനി ച ലക്ഷണാനി സ്വരൂപേണ ഗര്ഭസ്യ ഭവന്തി, തൃതീയമാസയുക്താനി തു ദ്വൈഹൃദയ്യസ്യ ച ലിങ്ഗാനി ഭവന്തീതി ജ്ഞേയമ്||൧൬||
Adhikarana 15 (17-18) · Śloka 18
സാ യദ്യദിച്ഛേത്തത്തദസ്യൈ ദദ്യാദന്യത്ര ഗര്ഭോപഘാതകരേഭ്യോ ഭാവേഭ്യഃ||൧൭|| ഗര്ഭോപഘാതകരാസ്ത്വിമേ ഭാവാ ഭവന്തിഃ; തദ്യഥാ- സര്വമതിഗുരൂഷ്ണതീക്ഷ്ണം ദാരുണാശ്ച ചേഷ്ടാഃ; ഇമാംശ്ചാന്യാനുപദിശന്തി വൃദ്ധാഃ- ദേവതാരക്ഷോऽനുചരപരിരക്ഷണാര്ഥം ന രക്താനി വാസാംസി ബിഭൃയാന്ന മദകരാണി മദ്യാന്യഭ്യവഹരേന്ന യാനമധിരോഹേന്ന മാംസമശ്നീയാത് സര്വേന്ദ്രിയപ്രതികൂലാംശ്ച ഭാവാന് ദൂരതഃ പരിവര്ജയേത്, യച്ചാന്യദപി കിഞ്ചിത് സ്ത്രിയോ വിദ്യുഃ||൧൮||
सा यद्यदिच्छेत्तत्तदस्यै दद्यादन्यत्र गर्भोपघातकरेभ्यो भावेभ्यः||१७|| गर्भोपघातकरास्त्विमे भावा भवन्तिः; तद्यथा- सर्वमतिगुरूष्णतीक्ष्णं दारुणाश्च चेष्टाः; इमांश्चान्यानुपदिशन्ति वृद्धाः- देवतारक्षोऽनुचरपरिरक्षणार्थं न रक्तानि वासांसि बिभृयान्न मदकराणि मद्यान्यभ्यवहरेन्न यानमधिरोहेन्न मांसमश्नीयात् सर्वेन्द्रियप्रतिकूलांश्च भावान् दूरतः परिवर्जयेत्, यच्चान्यदपि किञ्चित् स्त्रियो विद्युः||१८||
🔊 Audio coming soon
ദാരുണാശ്ചേഷ്ടാ വ്യവായാദികാഃ | ദേവതാരക്ഷോऽനുചരേഭ്യഃ പരിരക്ഷണം ദേവതാരക്ഷോऽനുചരപരിരക്ഷണമ്| യദിത്യാദി| യച്ചാന്യത് സ്ത്രിയോ ഗര്ഭകാലാസേവ്യത്വേന വിദ്യുസ്തദപി വര്ജയേത്| വദന്തി ഹി സ്ത്രിയഃ- “ന ഗര്ഭിണീ കൂപമവലോകയേത്, ന നദീപാരം യായാത്” ഇത്യാദി| വൃദ്ധസ്ത്രീവചനമപ്യാഗമമൂലമേവ, ഇഹ തു ഗ്രന്ഥവിസ്തരഭയാന്ന ദര്ശിതമിതി ഭാവഃ||൧൭-൧൮||
Adhikarana 16 (19) · Śloka 19
തീവ്രായാം തു ഖലു പ്രാര്ഥനായാം കാമമഹിതമപ്യസ്യൈ ഹിതേനോപഹിതം ദദ്യാത് പ്രാര്ഥനാവിനയനാര്ഥമ്| പ്രാര്ഥനാസന്ധാരണാദ്ധി വായുഃ പ്രകുപിതോऽന്തഃശരീരമനുചരന് ഗര്ഭസ്യാപദ്യമാനസ്യ വിനാശം വൈരൂപ്യം വാ കുര്യാത്||൧൯||
तीव्रायां तु खलु प्रार्थनायां काममहितमप्यस्यै हितेनोपहितं दद्यात् प्रार्थनाविनयनार्थम्| प्रार्थनासन्धारणाद्धि वायुः प्रकुपितोऽन्तःशरीरमनुचरन् गर्भस्यापद्यमानस्य विनाशं वैरूप्यं वा कुर्यात्||१९||
🔊 Audio coming soon
പ്രാര്ഥനാ ഈപ്സിതാര്ഥയാഞ്ചാ, തസ്യാസ്തു തീവ്രത്വം ബലവദിച്ഛാജന്യത്വമേവ| ഹിതോപഹിതമിതി ഹിതേന യുക്തം, കിംവാ കല്പനയാ ഹിതമ്| പ്രാര്ഥനായാ വിനയനം വിസ്ഫോടനം, തദര്ഥമ്| പ്രാര്ഥനാ ച പ്രാര്ഥിതലാഭേനൈവാപയാതി| പ്രാര്ഥനാവിമാനനേ ദോഷമാഹ- പ്രാര്ഥനേത്യാദി| പ്രാര്ഥനായാഃ സമ്യഗ്ധാരണം പ്രാര്ഥനാസന്ധാരണമ്| ഏതച്ച സ്തോകക്രമേണാപി പ്രാര്ഥിതാദാനേ സതി ഭവതി, യഥോക്തവിധിനാ വാ ഹിതാദാനേ സതി ഇച്ഛാ മനാക് സമഗ്രാ വാ ഖണ്ഡിതാ ഭവതി| ഇച്ഛാവിഘാതശ്ച മനഃക്ഷോഭകരഭയാദിവദ്വാതപ്രകോപകോ ഭവതി| ആപദ്യമാനസ്യേത്യനേന ഗര്ഭസ്യാതിതരുണത്വേന മനാഗപി വാതക്ഷോഭാസഹത്വം ദര്ശയതി| വൈരൂപ്യവിനാശവികല്പസ്തു വാതപ്രകോപപ്രകര്ഷാപകര്ഷകൃതോ ജ്ഞേയഃ||൧൯||
Adhikarana 17 (20) · Śloka 20
ചതുര്ഥേ മാസി സ്ഥിരത്വമാപദ്യതേ ഗര്ഭഃ, തസ്മാത്തദാ ഗര്ഭിണീ ഗുരുഗാത്രത്വമധികമാപദ്യതേ വിശേഷേണ||൨൦||
चतुर्थे मासि स्थिरत्वमापद्यते गर्भः, तस्मात्तदा गर्भिणी गुरुगात्रत्वमधिकमापद्यते विशेषेण||२०||
🔊 Audio coming soon
തൃതീയമാസാനുപൂര്വീകഥനപ്രസ്താവാഗതം ഗര്ഭസ്യ വിശേഷമഭിധായ ക്രമാഗതാം ചതുര്ഥമാസാനുപൂര്വീമാഹ- ചതുര്ഥ ഇത്യാദി| സ്ഥിരത്വമിതി നിബിഡത്വമ്| അത ഏവ നിബിഡേന ഗുരുതരേണ ഗര്ഭേണാക്രാന്താ ഗര്ഭിണീ ഗുരുഗാത്രാ ഭവതീതി യുക്തമ്||൨൦||
Adhikarana 18 (21) · Śloka 21
പഞ്ചമേ മാസി ഗര്ഭസ്യ മാംസശോണിതോപചയോ ഭവത്യധികമന്യേഭ്യോ മാസേഭ്യഃ, തസ്മാത്തദാ ഗര്ഭിണീ കാര്ശ്യമാപദ്യതേ വിശേഷേണ||൨൧||
पञ्चमे मासि गर्भस्य मांसशोणितोपचयो भवत्यधिकमन्येभ्यो मासेभ्यः, तस्मात्तदा गर्भिणी कार्श्यमापद्यते विशेषेण||२१||
🔊 Audio coming soon
അധികമന്യേഭ്യ ഇത്യനേന മാസാന്തരേഷ്വപി സ്തോകക്രമേണ മാംസാദിവൃദ്ധിം ദര്ശയതി| യേന ശാരീരേണ ഭാവേന ഗര്ഭ ഉപചീയതേ, തേന ഗര്ഭിണീ ഹീയത ഇതി യുക്തമേവ| യതോ ഗര്ഭമാംസാദിപോഷണേനൈവ ക്ഷീണ ആഹാരരസോ ന മാതുര്മാംസാദി സമ്യക് പോഷയതി||൨൧||
Adhikarana 19 (22) · Śloka 22
ഷഷ്ഠേ മാസി ഗര്ഭസ്യ ബലവര്ണോപചയോ ഭവത്യധികമന്യേഭ്യോ മാസേഭ്യഃ, തസ്മാത്തദാ ഗര്ഭിണീ ബലവര്ണഹാനിമാപദ്യതേ വിശേഷേണ||൨൨||
षष्ठे मासि गर्भस्य बलवर्णोपचयो भवत्यधिकमन्येभ्यो मासेभ्यः, तस्मात्तदा गर्भिणी बलवर्णहानिमापद्यते विशेषेण||२२||
🔊 Audio coming soon
ബലവര്ണയോരുപചയോ ബലവര്ണോപചയഃ; കിംവാ, ഉപചയോ ധാതുപുഷ്ടിഃ||൨൨||
Adhikarana 20 (23) · Śloka 23
സപ്തമേ മാസി ഗര്ഭഃ സര്വൈര്ഭാവൈരാപ്യായ്യതേ, തസ്മാത്തദാ ഗര്ഭിണീ സര്വാകാരൈഃ ക്ലാന്തതമാ ഭവതി||൨൩||
सप्तमे मासि गर्भः सर्वैर्भावैराप्याय्यते, तस्मात्तदा गर्भिणी सर्वाकारैः क्लान्ततमा भवति||२३||
🔊 Audio coming soon
സര്വഭാവൈരിതി മാംസശോണിതാദിഭിഃ| യുഗപദേവ സര്വൈഃ സപ്തമേ ഗര്ഭ ആപ്യായ്യതേ, പൂര്വേഷു തു മാസേഷു ന സര്വൈര്യുഗപദിതി വിശേഷഃ| സര്വാകാരൈരിതി സര്വമാംസശോണിതാദിജന്യരൂപൈഃ| ക്ലാന്തതമേതി ഹീനതമാ||൨൩||
Adhikarana 21 (24) · Śloka 24
അഷ്ടമേ മാസി ഗര്ഭശ്ച മാതൃതോ ഗര്ഭതശ്ച മാതാ രസഹാരിണീഭിഃ സംവാഹിനീഭിര്മുഹുര്മുഹുരോജഃ പരസ്പരത ആദദാതേ ഗര്ഭസ്യാസമ്പൂര്ണത്വാത് | തസ്മാത്തദാ ഗര്ഭിണീമുഹുര്മഹുര്മുദാ യുക്താ ഭവതി മുഹുര്മുഹുശ്ച മ്ലാനാ, തഥാ ഗര്ഭഃ; തസ്മാത്തദാ ഗര്ഭസ്യ ജന്മ വ്യാപത്തിമദ്ഭവത്യോജസോऽനവസ്ഥിതത്വാത് | തം ചൈവാര്ഥമഭിസമീക്ഷ്യാഷ്ടമം മാസമഗണ്യമിത്യാചക്ഷതേ കുശലാഃ||൨൪||
अष्टमे मासि गर्भश्च मातृतो गर्भतश्च माता रसहारिणीभिः संवाहिनीभिर्मुहुर्मुहुरोजः परस्परत आददाते गर्भस्यासम्पूर्णत्वात् | तस्मात्तदा गर्भिणीमुहुर्महुर्मुदा युक्ता भवति मुहुर्मुहुश्च म्लाना, तथा गर्भः; तस्मात्तदा गर्भस्य जन्म व्यापत्तिमद्भवत्योजसोऽनवस्थितत्वात् | तं चैवार्थमभिसमीक्ष्याष्टमं मासमगण्यमित्याचक्षते कुशलाः||२४||
🔊 Audio coming soon
അഷ്ടമ ഇത്യാദി| രസവാഹിനീഭിരിതി മാതൃഹൃദയേ ഗര്ഭനാഡ്യാം ച സമ്ബദ്ധാഭീ രസവാഹിനീഭിഃ| പരസ്പരത ഓജ ആദദാതേ ഇതി മാതുരോജോ ഗര്ഭ ആദത്തേ, ഗര്ഭസ്യ ചൌജോ മാതാ ആദത്തേ| ഓജോऽനവസ്ഥാനേ ഹേതുമാഹ- ഗര്ഭസ്യാസമ്പൂര്ണത്വാദിതി| യസ്മാദ്ഗര്ഭോऽസമ്പൂര്ണഃ, തസ്മാദനിഷ്പന്നാശ്രയം ഗര്ഭൌജോऽനവസ്ഥിതം ഭവതി| മാതുരോജോ ഗര്ഭം ഗച്ഛതീതി യദുച്യതേ, തദ്ഗര്ഭൌജ ഏവ മാതൃസമ്ബദ്ധം സന്മാത്രോജ ഇതി വ്യപദിശ്യതേ; യദി തു മാതുരേവ യദോജസ്തദ്ഗര്ഭം ഗച്ഛതീത്യര്ഥഃ സ്യാത്, തദാ ഗര്ഭസ്യാസമ്പൂര്ണത്വാദിതി ഹേതുഃ സമ്പൂര്ണമാതൃദേഹസ്ഥിതസ്യൌജസോ ഗമനേऽസങ്ഗതഃ സ്യാത്; തഥാ, യഥാ ഗര്ഭൌജസോ മാതര്യവസ്ഥാനസമയേ ജന്മ ഗര്ഭമരണകരം ഭവതി, തഥാ മാതുരോജസോ ഗര്ഭോവസ്ഥാനേ സതി യദ്ഗര്ഭജന്മ, തത്ര മാതുരപി മരണം സ്യാത്; ന ചൈതദിഷ്ടം, യേനോഭയഥാऽപി ഗര്ഭസ്യൈവാത്ര മരണമുച്യതേ ന മാതുഃ, ‘തദാ ഗര്ഭസ്യ ജന്മ വ്യാപത്തിമദ്ഭവതി’ ഇതിവചനേന| ജതൂകര്ണേऽപ്യഷ്ടമേ ജന്മ ഗര്ഭവിനാശായൈവ ദര്ശിതമ്| യദുക്തം- “സ്ത്രീഗര്ഭാവന്യോന്യസ്യ ഓജ ആദദാതേऽഷ്ടമേ, തസ്മാത്തദാ പ്രസൂതിര്ഗര്ഭവിനാശായൈവ” ഇതി| അന്യേ തു വര്ണയന്തി- യത- “സത്യപി മാതുരോജസോ ഗര്ഭഗമനേ ജന്മാദൃഷ്ടവശാദേവ ഗര്ഭസ്യൈവ മരണായ ഭവതി, ന മാതുഃ” ഇതി| സുശ്രുതവ്യാഖ്യാതാരസ്തു- “അഷ്ടമമാസേ നൈരൃതഭാഗത്വാച്ച ഗര്ഭസ്യ സത്യപ്യോജോऽനവസ്ഥാനേ തുല്യേ ഗര്ഭസ്യൈവ നാശോ ന മാതുഃ” ഇതി വര്ണയന്തി| ഗര്ഭിണീ മുഹുര്മുഹുര്മുദാ യുക്താ ഭവതീതി ഗര്ഭൌജോയോഗാദ്ധര്ഷയുക്താ ഭവതി, ഓജോവിഗമനാത്തു മുഹുര്മുഹുര്ഗ്ലാനാ ഭവതീതി യോജ്യമ്| തഥാ ഗര്ഭ ഇതി ഗര്ഭിണീവദ്ഗര്ഭോऽപി മുഹുര്മുഹുര്മുദായുയുക്തോ ഭവതി, മുഹുര്മുഹുര്ഗ്ലാനോ ഭവതി| തസ്മാദിതി പൂര്വോക്തം ഗര്ഭവ്യാപത്തിഹേതും സാക്ഷാദ്ബ്രൂതേ| ഓജസോऽനവസ്ഥിതത്വാദിതി ഏതച്ച വ്യാകൃതമേവ| അഷ്ടമമാസസ്യ വിശേഷാന്തരമാഹ- തം ചൈവേത്യാദി| തം ചൈവാര്ഥമിതി ഗര്ഭവ്യാപത്തിരൂപമര്ഥമ്| അഗണ്യമിതി ന ഗണനയാ ഗര്ഭിണ്യാം പ്രതിപാദനീയമ്| യദി ഹി ഗര്ഭിണീ ഗണ്യമാനമഷ്ടമം മാസം ഗര്ഭജന്മവ്യാപത്തികരം ശൃണുയാത് തതോ ഭീതാ സ്യാത്, തദ്ഭയാച്ച ഗര്ഭസ്യ വാതക്ഷോഭാദ് വ്യാപത് സ്യാദിതി ഭാവഃ||൨൪||
Adhikarana 22 (25) · Śloka 25
തസ്മിന്നേകദിവസാതിക്രാന്തേऽപി നവമം മാസമുപാദായ പ്രസവകാലമിത്യാഹുരാദശമാന്മാസാത്| ഏതാവാന് പ്രസവകാലഃ, വൈകാരികമതഃ പരം കുക്ഷാവവസ്ഥാനം ഗര്ഭസ്യ||൨൫||
तस्मिन्नेकदिवसातिक्रान्तेऽपि नवमं मासमुपादाय प्रसवकालमित्याहुरादशमान्मासात्| एतावान् प्रसवकालः, वैकारिकमतः परं कुक्षाववस्थानं गर्भस्य||२५||
🔊 Audio coming soon
തസ്മിന്നിതി അഷ്ടമേ മാസി| ആദശമാദിതി വചനം പ്രശസ്തതരപ്രസവകാലാഭിപ്രായേണ| സുശ്രുതേ ദ്വാദശമാസപര്യന്തം സമ്യക്പ്രസവകാലാഭിധാനം സ്തോകദോഷയോരേകാദശദ്വാദശമാസയോരല്പദോഷത്വേനാദോഷപക്ഷ ഏവ നിക്ഷേപാദ് ബോദ്ധവ്യമ്||൨൫||
Adhikarana 23 (26) · Śloka 26
ഏവമനയാऽऽനുപൂര്വ്യാऽഭിനിര്വര്തതേ കുക്ഷൌ||൨൬||
एवमनयाऽऽनुपूर्व्याऽभिनिर्वर्तते कुक्षौ||२६||
🔊 Audio coming soon
ദത്തമുത്തരമുപസംഹരതി- ഏവമിത്യാദി||൨൬||
Adhikarana 24 (27) · Śloka 27
മാത്രാദീനാം ഖലു ഗര്ഭകരാണാം ഭാവാനാം സമ്പദസ്തഥാ വൃത്തസ്യ സൌഷ്ഠവാന്മാതൃതശ്ചൈവോപസ്നേഹോപസ്വേദാഭ്യാം കാലപരിണാമാത് സ്വഭാവസംസിദ്ധേശ്ച കുക്ഷൌ വൃദ്ധിം പ്രാപ്നോതി||൨൭||
मात्रादीनां खलु गर्भकराणां भावानां सम्पदस्तथा वृत्तस्य सौष्ठवान्मातृतश्चैवोपस्नेहोपस्वेदाभ्यां कालपरिणामात् स्वभावसंसिद्धेश्च कुक्षौ वृद्धिं प्राप्नोति||२७||
🔊 Audio coming soon
‘യശ്ചാസ്യ വൃദ്ധിഹേതുഃ’ ഇതി പ്രശ്നസ്യോത്തരം- മാത്രാദീനാമിത്യാദി| ആദിഗ്രഹണാത് പിത്രാത്മസാത്മ്യരസസത്ത്വാനി “മാതൃജശ്ചയം” (ശാ.അ.൪) ഇത്യാദിഗ്രന്ഥോക്താനി ഗൃഹ്യന്തേ| വൃത്തസ്യ മാതുരാചാരരൂപസ്യ സൌഷ്ഠവം സുഷ്ഠുത്വം വൃത്തസൌഷ്ഠവമ്| മാതൃത ഇതി പദം വൃത്തസൌഷ്ഠവേന തഥാ ഉപസ്നേഹോപസ്വേദാഭ്യാം ച സമ്ബധ്യതേ| രസസാത്മ്യസൌഷ്ഠവം തു മാത്രാദിസമ്പദാ ലബ്ധമേവ| ഉപസ്നേഹോ ധാതുനിഷ്യന്ദസമ്ബന്ധഃ, ഉപസ്വേദഃ ശരീരസ്യോഷ്മണാ പരം ഗര്ഭസ്യ സ്വേദനമ്; ഉപസ്വേദശ്ച ഗര്ഭവൃദ്ധികരോ ഭവത്യേവ, യഥാ- അണ്ഡജാനാം പക്ഷതേരുപസ്വേദനം വൃദ്ധികരം ദൃഷ്ടമ്| കാലപരിണാമാദിതി യഥാ യഥാ കാലപ്രകര്ഷസ്തഥാ തഥാ വര്ധതേ ഗര്ഭഃ| വൃദ്ധിഹേത്വന്തരമാഹ- സ്വഭാവസംസിദ്ധേശ്ചേതി| സ്വഭാവേനൈവ കര്മജന്യേന ഗര്ഭോ ഭവതി വര്ധിഷ്ണുരിത്യര്ഥഃ| കര്മണാ ഹി ഭോഗലക്ഷണശരീരനിര്വര്തകേനാരഭ്യമാണം ഗര്ഭശരീരം വര്ധിഷ്ണുസ്വഭാവമേവാരബ്ധം, തേന വര്ധത ഏവ||൨൭||
Adhikarana 25 (28) · Śloka 28
മാത്രാദീനാമേവ തു ഖലു ഗര്ഭകരാണാം ഭാവാനാം വ്യാപത്തിനിമിത്തമസ്യാജന്മ ഭവതി||൨൮||
मात्रादीनामेव तु खलु गर्भकराणां भावानां व्यापत्तिनिमित्तमस्याजन्म भवति||२८||
🔊 Audio coming soon
‘കുതശ്ചാസ്യാജന്മ ഭവതി’ ഇത്യസ്യോത്തരം- മാത്രേത്യാദി| വ്യാപത്തിനിമിത്തമിതി വ്യാപത്തികാരണകം; തത്ര മാതുര്വ്യാപച്ഛോണിതഗര്ഭാശയാദിദുഷ്ടിഃ, പിതുര്വ്യാപച്ഛുക്രദുഷ്ടിരിത്യാദ്യനുസരണീയമ്||൨൮||
Adhikarana 26 (29) · Śloka 29
യേ ഹ്യസ്യ കുക്ഷൌ വൃദ്ധിഹേതുസമാഖ്യാതാ ഭാവാസ്തേഷാം വിപര്യയാദുദരേ വിനാശമാപദ്യതേ, അഥവാऽപ്യചിരജാതഃ സ്യാത്||൨൯||
ये ह्यस्य कुक्षौ वृद्धिहेतुसमाख्याता भावास्तेषां विपर्ययादुदरे विनाशमापद्यते, अथवाऽप्यचिरजातः स्यात्||२९||
🔊 Audio coming soon
‘യതശ്ച ജായമാനഃ’ ഇത്യാദിപ്രശ്നസ്യോത്തരം- യേ ഹ്യസ്യേത്യാദി| വൃദ്ധിഹേതുസമാഖ്യാതാ ഭാവാഃ “മാത്രാദീനാം തു ഖലു ഗര്ഭകരാണാം ഭാവാനാം സമ്പദഃ” ഇത്യാദിഗ്രന്ഥോക്താഃ| അഥവാऽപ്യചിരജാത ഇതി യദാ മാത്രാദീനാം സര്വഥാ ദോഷവത്ത്വേന വിപര്യയോ ഭവതി, തദാ വിനാശമാപദ്യതേ ഗര്ഭഃ; യദാ ത്വല്പദോഷവത്തയാ മനാഗ്വിപര്യയോ ഭവതി, തദാ അചിരജാതോ വിപദ്യത ഇതി ജ്ഞേയമ് ||൨൯||
Adhikarana 27 (30) · Śloka 30
യതസ്തു കാര്ത്സ്ന്യേനാവിനശ്യന് വികൃതിമാപദ്യതേ, തദനുവ്യാഖ്യാസ്യാമഃ- യദാ സ്ത്രിയാ ദോഷപ്രകോപണോക്താന്യാസേവമാനായാ ദോഷാഃ പ്രകുപിതാഃ ശരീരമുപസര്പന്തഃ ശോണിതഗര്ഭാശയാവുപപദ്യന്തേ , ന ച കാര്ത്സ്ന്യേന ശോണിതഗര്ഭാശയൌ ദൂഷയന്തി, തദേയം ഗര്ഭം ലഭതേ സ്ത്രീ; തദാ തസ്യ ഗര്ഭസ്യ മാതൃജാനാമവയവാനാമന്യതമോऽവയവോ വികൃതിമാപദ്യത ഏകോऽഥവാऽനേകേ, യസ്യ യസ്യ ഹ്യവയവസ്യ ബീജേ ബീജഭാഗേ വാ ദോഷാഃ പ്രകോപമാപദ്യന്തേ, തം തമവയവം വികൃതിരാവിശതി| യദാ ഹ്യസ്യാഃ ശോണിതേ ഗര്ഭാശയബീജഭാഗഃ പ്രദോഷമാപദ്യതേ, തദാ വന്ധ്യാം ജനയതി; യദാ പുനരസ്യാഃ ശോണിതേ ഗര്ഭാശയബീജഭാഗാവയവഃ പ്രദോഷമാപദ്യതേ, തദാ പൂതിപ്രജാം ജനയതി; യദാ ത്വസ്യാഃ ശോണിതേ ഗര്ഭാശയബീജഭാഗാവയവഃ സ്ത്രീകരാണാം ച ശരീരബീജഭാഗാനാമേകദേശഃ പ്രദോഷമാപദ്യതേ, തദാ സ്ത്ര്യാകൃതിഭൂയിഷ്ഠാമസ്ത്രിയം വാര്താം നാമ ജനയതി, താം സ്ത്രീവ്യാപദമാചക്ഷതേ||൩൦||
यतस्तु कार्त्स्न्येनाविनश्यन् विकृतिमापद्यते, तदनुव्याख्यास्यामः- यदा स्त्रिया दोषप्रकोपणोक्तान्यासेवमानाया दोषाः प्रकुपिताः शरीरमुपसर्पन्तः शोणितगर्भाशयावुपपद्यन्ते , न च कार्त्स्न्येन शोणितगर्भाशयौ दूषयन्ति, तदेयं गर्भं लभते स्त्री; तदा तस्य गर्भस्य मातृजानामवयवानामन्यतमोऽवयवो विकृतिमापद्यत एकोऽथवाऽनेके, यस्य यस्य ह्यवयवस्य बीजे बीजभागे वा दोषाः प्रकोपमापद्यन्ते, तं तमवयवं विकृतिराविशति| यदा ह्यस्याः शोणिते गर्भाशयबीजभागः प्रदोषमापद्यते, तदा वन्ध्यां जनयति; यदा पुनरस्याः शोणिते गर्भाशयबीजभागावयवः प्रदोषमापद्यते, तदा पूतिप्रजां जनयति; यदा त्वस्याः शोणिते गर्भाशयबीजभागावयवः स्त्रीकराणां च शरीरबीजभागानामेकदेशः प्रदोषमापद्यते, तदा स्त्र्याकृतिभूयिष्ठामस्त्रियं वार्तां नाम जनयति, तां स्त्रीव्यापदमाचक्षते||३०||
🔊 Audio coming soon
അവശിഷ്ടപ്രശ്നസ്യോത്തരം ദര്ശയിതുമാഹ- യതസ്ത്വിത്യാദി| അത്രാവിനശ്യന്നിത്യത്ര വിനാശേന വികൃതിരഭിപ്രേതാ, വികൃതാവപി വിനാശശബ്ദോ ദൃഷ്ടഃ; യഥാ- അസച്ഛീലത്വേന വികൃതേ പുരുഷേ ‘വിനഷ്ടോऽയമ്’ ഇതി വ്യപദേശഃ; ഏവം ച സത്യേകദേശേനാപി വികൃതൌ വിനാശശബ്ദദര്ശനേ കാര്ത്സ്ന്യേനേതി വിശേഷണം യുക്തം ഭവതി| ദോഷപ്രകോപണേനൈവ ദോഷപ്രകോപണസേവായാം ലബ്ധായാം പുനര്ദോഷപ്രകോപണോക്താന്യാസേവമാനായാ ഇതി പദം ദോഷാണാം സ്വഹേതുസേവയാ ബലവന്തം പ്രകോപം ദര്ശയിതും, പരഹേതുസേവയാऽപി ഹി സ്തോകമാത്രയാ അനുബന്ധരൂപദോഷപ്രകോപോ ഭവതി; യഥാ- അമ്ലേന പിത്തം ജന്യമാനം ശ്ലേഷ്മാനുഗതം ജന്യതേ| ‘നതു കാര്ത്സ്ന്യേന ദൂഷയന്തി’ ഇതി വചനേന കാര്ത്സ്ന്യേന ദുഷ്ടൌ ഗര്ഭജന്മൈവ ന ഭവതീതി ദര്ശയതി| മാതൃജാനാമിതി ത്വഗ്ലോഹിതാദീനാമ്| അന്യതമ ഇതി ജാതാവേകവചനമ്| തത്രൈകോऽപ്യവയവോऽന്യതമഃ, തഥാ അനേകേऽവയവാ അന്യതമശബ്ദേന പ്രോക്താഃ | അത ഏവ ‘ഏകോऽഥവാऽനേകേ’ ഇത്യന്യതമവിവരണമുപപന്നം ഭവതി| അന്യഥാ ത്വന്യതമപദേനൈകസ്യൈവാവയവസ്യ ഗൃഹീതത്വാത് ‘അനേകേ’ ഇതി വിവരണമസങ്ഗതം സ്യാത്| കുതഃ പുനരേകസ്യാനേകസ്യ വാ വികൃതിര്ഭവതീത്യാഹ- യസ്യേത്യാദി| ബീജ ഇതി കൃത്സ്ന ഏവാരമ്ഭകേ ബീജേ| ബീജഭാഗേ വേത്യവയവബീജസ്യൈകദേശേ| ഏതാം വികൃതിമേവ ശൃങ്ഗഗ്രാഹികതയാ വക്തുമാഹ- യദേത്യാദി| ശോണിത ഇതി ആര്തവേ| ഗര്ഭാശയജനകോ ബീജഭാഗോ ഗര്ഭാശയബീജഭാഗഃ; കിംവാ ഗര്ഭാശയസ്യ തഥാ ബീജസ്യ ചാര്തവരൂപസ്യ ജനകോ ഭാഗഃ| ഗര്ഭാശയാര്തവേ ച മാതൃജാവയവമധ്യേ പതിതേ ശോണിതജന്യേ ഏവ; തേന, ആര്തവേതരബീജഭാഗസ്യ ദുഷ്ടിരുപപന്നാ| ആര്തവം ച യദ്യപി ദ്വാദശവര്ഷാദൂര്ധ്വം വ്യജ്യതേ, തഥാऽപി ആര്തവോത്പത്തിര്ഗര്ഭകാല ഏവ ഭവതി| യേന സതാമേവാര്തവദന്തശ്മശ്രുപ്രഭൃതീനാം കാലേ വ്യക്തിര്ഭവതി; തേന, ആര്തവാരമ്ഭകസ്യാപി ബീജസ്യ ഗര്ഭകാലേ പ്രദോഷ ഉപപന്നഃ | പ്രദോഷ ഇത്യത്ര പ്രശബ്ദേന ദുഷ്ടിപ്രകര്ഷം പ്രകൃഷ്ടവന്ധ്യതാരൂപകാര്യജനകം ദര്ശയതി| ഗര്ഭാശയസ്യ തഥാऽऽര്തവസ്യ ചോപഘാതേന സ്ത്രിയാ വന്ധ്യത്വം വ്യക്തമേവ| ഗര്ഭാശയബീജഭാഗാവയവ ഇത്യത്രാപി പൂര്വവദ്വ്യാഖ്യേയമ്| അവയവശബ്ദേന ഗര്ഭാശയസ്യാര്തവസ്യ ചൈകദേശ ഇഹോച്യതേ| പൂതിപ്രജാമിതി മ്രിയമാണാപത്യാമ്; അന്യേ തു ക്ലിന്നാങ്ഗപ്രത്യങ്ഗാം പൂതിമാഹുഃ| സ്ത്രീകരാണാം ശരീരബീജഭാഗാനാമിതി സ്ത്രീത്വവ്യഞ്ജകസ്തനോപസ്ഥലോമരാജ്യാദിജനകബീജഭാഗാനാമ്| അസ്ത്രിയമിതി അസമ്പൂര്ണസ്ത്രീലക്ഷണാമ്| വാര്താം നാമേതി വാര്താസഞ്ജ്ഞാ ശാസ്ത്രസമയകൃതാ| സ്ത്രീവ്യാപദിതി സ്ത്രീനിമിത്താऽऽര്തവദോഷകൃതാ വ്യാപത്| ഏവം താം പുരുഷവ്യാപദമാചക്ഷതേ ഇത്യത്രാപി പുരുഷവ്യാപദ്വ്യാഖ്യേയാ||൩൦||
Adhikarana 28 (31) · Śloka 31
ഏവമേവ പുരുഷസ്യ യദാ ബീജേ ബീജഭാഗഃ പ്രദോഷമാപദ്യതേ, തദാ വന്ധ്യം ജനയതി; യദാ പുനരസ്യ ബീജേ ബീജഭാഗാവയവഃ പ്രദോഷമാപദ്യതേ, തദാ പൂതിപ്രജം ജനയതി; യദാ ത്വസ്യ ബീജേ ബീജഭാഗാവയവഃ പുരുഷകരാണാം ച ശരീരബീജഭാഗാനാമേകദേശഃ പ്രദോഷമാപദ്യതേ, തദാ പുരുഷാകൃതിഭൂയിഷ്ഠമപുരുഷം തൃണപുത്രികം നാമ ജനയതി; താം പുരുഷവ്യാപദമാചക്ഷതേ||൩൧||
एवमेव पुरुषस्य यदा बीजे बीजभागः प्रदोषमापद्यते, तदा वन्ध्यं जनयति; यदा पुनरस्य बीजे बीजभागावयवः प्रदोषमापद्यते, तदा पूतिप्रजं जनयति; यदा त्वस्य बीजे बीजभागावयवः पुरुषकराणां च शरीरबीजभागानामेकदेशः प्रदोषमापद्यते, तदा पुरुषाकृतिभूयिष्ठमपुरुषं तृणपुत्रिकं नाम जनयति; तां पुरुषव्यापदमाचक्षते||३१||
🔊 Audio coming soon
ബീജേ ഇതി ശുക്രേ| ശുക്രരൂപബീജജനകോ ഭാഗോ ബീജഭാഗഃ| തദാ വന്ധ്യമിത്യനേന പുരുഷവന്ധ്യം ബ്രൂതേ, ഇഹാപി പ്രദോഷവ്യാഖ്യാ പൂതിപ്രജാവ്യാഖ്യാ ച പൂര്വവത്| അപുരുഷമിതി അസമസ്തപുരുഷലക്ഷണയുക്തമ്| തൃണപുത്രികസഞ്ജ്ഞാऽപി ശാസ്ത്രസമയസിദ്ധൈവ| വാര്താതൃണപുത്രികയോര്വ്യവായേച്ഛാ പരം ഭവതി, നതു വ്യവായസാമര്ഥ്യമിതി ബ്രുവതേ||൩൧||
Adhikarana 29 (32) · Śloka 32
ഏതേന മാതൃജാനാം പിതൃജാനാം ചാവയവാനാം വികൃതിവ്യാഖ്യാനേന സാത്മ്യജാനാം രസജാനാം സത്ത്വജാനാം ചാവയവാനാം വികൃതിര്വ്യാഖ്യാതാ ഭവതി||൩൨||
एतेन मातृजानां पितृजानां चावयवानां विकृतिव्याख्यानेन सात्म्यजानां रसजानां सत्त्वजानां चावयवानां विकृतिर्व्याख्याता भवति||३२||
🔊 Audio coming soon
ഏവം മാതാപിതൃജാവയവൈകദേശവികൃതിവത് സാത്മ്യരസസത്ത്വജാവയവവികൃത്യതിദേശാര്ഥമാഹ- ഏതേനേത്യാദി| സാത്മ്യവിഭ്രമാത്തു സാത്മ്യജാനാമാരോഗ്യാനാലസ്യാദീനാമന്യതമേന ഹീയതേ| ഏവം രസസത്ത്വയോരപ്യുന്നേയമ്||൩൨||
Adhikarana 30 (33) · Śloka 33
നിര്വികാരഃ പരസ്ത്വാത്മാ സര്വഭൂതാനാം നിര്വിശേഷഃ; സത്ത്വശരീരയോസ്തു വിശേഷാദ്വിശേഷോപലബ്ധിഃ||൩൩||
निर्विकारः परस्त्वात्मा सर्वभूतानां निर्विशेषः; सत्त्वशरीरयोस्तु विशेषाद्विशेषोपलब्धिः||३३||
🔊 Audio coming soon
ആത്മജോऽപ്യയം ഗര്ഭ ഉക്തഃ, തത് കഥമിഹ തദ്വികൃത്യാ വികൃതിര്ഗര്ഭസ്യ നോച്യത ഇത്യാഹ- നിര്വികാര ഇത്യാദി| പര ഇത്യനേന മനഃശരീരാദിസമുദായാദാത്മാനം വ്യവച്ഛിനത്തി| സര്വഭൂതാനാം നിര്വിശേഷ ഇതി സര്വേഷു ഭൂതേഷു വര്തമാനോऽപ്യയം പരമാത്മാ തുല്യ ഏവ| യസ്തു തത്ര സുഖദുഃഖാദിവിശേഷ ഉപലഭ്യതേ, സ ശരീരവിശേഷസ്യ തഥാ മനോവിശേഷസ്യ ച സുഖദുഃഖാദിവിശേഷകാരണസ്യ വിശേഷാദുപലഭ്യതേ; ഏതദേവ ‘ശരീരസത്ത്വയോസ്തു’ ഇത്യാദിനോക്തമ്| സുഖാദയസ്തു ന പരമാത്മവികാരാഃ, കിന്തു ബുദ്ധിധര്മാ ഏവേതി ദര്ശിതമേവ| യാനി ചാത്മജത്വേന ഗര്ഭേ “താസു താസു യോനിഷൂത്പത്തിഃ” (ശാ. ൩) ഇത്യാദിനാ ഗ്രന്ഥേന ദര്ശിതാനി, താന്യപി പരമാത്മവികാരാ ന ഭവന്തി, കിന്തു സത്ത്വരജസ്തമഃപ്രബലതാരൂപവികാരജമനോവികാരജന്യധര്മാധര്മജന്യാന്യേവ| തേന, സൂക്ഷ്മചിന്തായാമാത്മജാനി യാന്യുക്താനി, താന്യപി സത്ത്വജാന്യേവ| തതശ്ചേഹാത്മജാവയവവികാരോऽപി സത്ത്വജാവയവവികാര ഏവ ബോദ്ധവ്യ ഇതി ഭാവഃ||൩൩||
Adhikarana 31 (34) · Śloka 34
തത്ര ത്രയഃ ശരീരദോഷാ വാതപിത്തശ്ലേഷ്മാണഃ, തേ ശരീരം ദൂഷയന്തി; ദ്വൌ പുനഃ സത്ത്വദോഷൌ രജസ്തമശ്ച, തൌ സത്ത്വം ദൂഷയതഃ| താഭ്യാം ച സത്ത്വശരീരാഭ്യാം ദുഷ്ടാഭ്യാം വികൃതിരുപജായതേ, നോപജായതേ ചാപ്രദുഷ്ടാഭ്യാമ്||൩൪||
तत्र त्रयः शरीरदोषा वातपित्तश्लेष्माणः, ते शरीरं दूषयन्ति; द्वौ पुनः सत्त्वदोषौ रजस्तमश्च, तौ सत्त्वं दूषयतः| ताभ्यां च सत्त्वशरीराभ्यां दुष्टाभ्यां विकृतिरुपजायते, नोपजायते चाप्रदुष्टाभ्याम्||३४||
🔊 Audio coming soon
‘ശരീരസത്ത്വയോസ്തു’ ഇത്യാദിനാ ശരീരമനസീ ദുഃഖരൂപവികാരേऽപി കാരണമുക്തേ; തത്രൈവ ച യൈര്ദോഷൈഃ ശരീരം, മനശ്ച യാഭ്യാം ദോഷാഭ്യാം യുക്തം ദുഃഖകാരണം ഭവതി, താനാഹ- തത്ര ത്രയ ഇത്യാദി| വികൃതിരുപജായത ഇതി ശാരീരമാനസരോഗരൂപാ വികൃതിരുപജായതേ||൩൪||
Adhikarana 32 (35) · Śloka 35
തത്ര ശരീരം യോനിവിശേഷാച്ചതുര്വിധമുക്തമഗ്രേ||൩൫||
तत्र शरीरं योनिविशेषाच्चतुर्विधमुक्तमग्रे||३५||
🔊 Audio coming soon
സമ്പ്രതി, ശരീരസത്ത്വയോസ്തു വിശേഷാദിത്യനേന ദര്ശിതാഞ് ശരീരസത്ത്വവിശേഷാനേവാഹ- തത്രേത്യാദി| ചതുര്വിധമിതി ജരായുജാണ്ഡജോദ്ഭിജ്ജസംസ്വേദജമ്| അഗ്രേ ഇതി ഖുഡ്ഡികായാമ്||൩൫||
Adhikarana 33 (36) · Śloka 36
ത്രിവിധം ഖലു സത്ത്വം- ശുദ്ധം, രാജസം, താമസമിതി| തത്ര ശുദ്ധമദോഷമാഖ്യാതം കല്യാണാംശത്വാത്, രാജസം സദോഷമാഖ്യാതം രോഷാംശത്വാത്, താമസമപി സദോഷമാഖ്യാതം മോഹാംശത്വാത്| തേഷാം തു ത്രയാണാമപി സത്ത്വാനാമേകൈകസ്യ ഭേദാഗ്രമപരിസങ്ഖ്യേയം തരതമയോഗാച്ഛരീരയോനിവിശേഷേഭ്യശ്ചാന്യോന്യാനുവിധാനത്വാച്ച| ശരീരം ഹ്യപി സത്ത്വമനുവിധീയതേ, സത്ത്വം ച ശരീരമ്| തസ്മാത് കതിചിത്സത്ത്വഭേദാനനൂകാഭിനിര്ദേശേന നിദര്ശനാര്ഥമനുവ്യാഖ്യാസ്യാമഃ||൩൬||
त्रिविधं खलु सत्त्वं- शुद्धं, राजसं, तामसमिति| तत्र शुद्धमदोषमाख्यातं कल्याणांशत्वात्, राजसं सदोषमाख्यातं रोषांशत्वात्, तामसमपि सदोषमाख्यातं मोहांशत्वात्| तेषां तु त्रयाणामपि सत्त्वानामेकैकस्य भेदाग्रमपरिसङ्ख्येयं तरतमयोगाच्छरीरयोनिविशेषेभ्यश्चान्योन्यानुविधानत्वाच्च| शरीरं ह्यपि सत्त्वमनुविधीयते, सत्त्वं च शरीरम्| तस्मात् कतिचित्सत्त्वभेदाननूकाभिनिर्देशेन निदर्शनार्थमनुव्याख्यास्यामः||३६||
🔊 Audio coming soon
കല്യാണാംശത്വാദിതി ശുഭരൂപാംശത്വാത് | മനോ ഹി കല്യാണഭാഗ-രോഷഭാഗ-മോഹഭാഗൈസ്ത്രിഭാഗം; തത്ര രോഷാംശമോഹാംശൌ സദോഷൌ, അധര്മഹേതുതയാ| ഭേദാഗ്രമിതി ഭേദപ്രമാണമ്| തരതമയോഗാദിതി ശുചിതര-ശുചിതമമനോഭേദയോഗാത്| ശരീരവിശേഷാ ബാല-യുവ-സ്ഥവിരാദിവിശേഷാഃ, യോനിവിശേഷാസ്തു മനുഷ്യപശ്വാദിജാതിവിശേഷാഃ; കിംവാ, ശരീരസ്യ നരപശ്വാദിജാതികൃതാ വിശേഷാഃ ശരീരയോനിവിശേഷാഃ, തേഭ്യഃ| അഥ ശരീരഭേദാത് കഥം മനോഭേദോ ഭവതീത്യാഹ- അന്യോന്യാനുവിധാനാച്ച| ഏതദേവ വിഭജതേ- ശരീരം ഹ്യപീത്യാദി| സത്ത്വാനുരൂപം ശരീരം ഭവതി, യദി ശുദ്ധസത്ത്വം ഭവതി തദാ ദേവാദിശരീരം ഭവതീത്യാദി; തഥാ ശരീരാനുരൂപം ച സത്ത്വം ഭവതി; യഥാ- പശുശരീരേ താമസം, മനുഷ്യശരീരേ രാജസം, ദേവശരീരേ സാത്ത്വികമിത്യാദി ജ്ഞേയമ്| കിംവാ, അന്യോന്യാനുവിധാനാദിതി സത്ത്വരജസ്തമസാം പരസ്പരാനുവിധാനാദിത്യര്ഥഃ| അസ്മിന് പക്ഷേ ‘ശരീരം ഹ്യപി സത്ത്വമനുവിധീയതേ’ ഇത്യാദിനാ ഗ്രന്ഥേന വ്യവഹിതമപി ശരീരാനുവിധാനം മനസോ ദുര്ബോധത്വാദ് വ്യാക്രിയത ഇതി വ്യാഖ്യേയമ്| സത്ത്വഭേദാനിതി മനോഭേദാന്| അനൂകാഭിനിര്ദേശേന സാദൃശ്യനിര്ദേശേന||൩൬||
Adhikarana 34 (37) · Śloka 37
തദ്യഥാ- ശുചിം സത്യാഭിസന്ധം ജിതാത്മാനം സംവിഭാഗിനം ജ്ഞാനവിജ്ഞാനവചനപ്രതിവചനസമ്പന്നം സ്മൃതിമന്തം കാമക്രോധലോഭമാനമോഹേര്ഷ്യാഹര്ഷാമര്ഷാപേതം സമം സര്വഭൂതേഷു ബ്രാഹ്മം വിദ്യാത് (൧)| ഇജ്യാധ്യയനവ്രതഹോമബ്രഹ്മചര്യപരമതിഥിവ്രതമുപശാന്തമദമാനരാഗദ്വേഷമോഹലോഭരോഷം പ്രതിഭാവചനവിജ്ഞാനോപധാരണശക്തിസമ്പന്നമാര്ഷം വിദ്യാത് (൨)| ഐശ്വര്യവന്തമാദേയവാക്യം യജ്വാനം ശൂരമോജസ്വിനം തേജസോപേതമക്ലിഷ്ടകര്മാണം ദീര്ഘദര്ശിനം ധര്മാര്ഥകാമാഭിരതമൈന്ദ്രം വിദ്യാത് (൩)| ലേഖാസ്ഥവൃത്തം പ്രാപ്തകാരിണമസമ്പ്രഹാര്യമുത്ഥാനവന്തം സ്മൃതിമന്തമൈശ്വര്യലമ്ഭിനം വ്യപഗതരാഗേര്ഷ്യാദ്വേഷമോഹം യാമ്യം വിദ്യാത് (൪)| ശൂരം ധീരം ശുചിമശുചിദ്വേഷിണം യജ്വാനമമ്ഭോവിഹാരരതിമക്ലിഷ്ടകര്മാണം സ്ഥാനകോപപ്രസാദം വാരുണം വിദ്യാത് (൫)| സ്ഥാനമാനോപഭോഗപരിവാരസമ്പന്നം ധര്മാര്ഥകാമനിത്യം ശുചിം സുഖവിഹാരം വ്യക്തകോപപ്രസാദം കൌബേരം വിദ്യാത് (൬)| പ്രിയനൃത്യഗീതവാദിത്രോല്ലാപകശ്ലോകാഖ്യായികേതിഹാസപുരാണേഷു കുശലം ഗന്ധമാല്യാനുലേപനവസനസ്ത്രീവിഹാരകാമനിത്യമനസൂയകം ഗാന്ധര്വം വിദ്യാത് (൭)| ഇത്യേവം ശുദ്ധസ്യ സത്ത്വസ്യ സപ്തവിധം ഭേദാംശം വിദ്യാത് കല്യാണാംശത്വാത്; തത്സംയോഗാത്തു ബ്രാഹ്മമത്യന്തശുദ്ധം വ്യവസ്യേത്||൩൭||
तद्यथा- शुचिं सत्याभिसन्धं जितात्मानं संविभागिनं ज्ञानविज्ञानवचनप्रतिवचनसम्पन्नं स्मृतिमन्तं कामक्रोधलोभमानमोहेर्ष्याहर्षामर्षापेतं समं सर्वभूतेषु ब्राह्मं विद्यात् (१)| इज्याध्ययनव्रतहोमब्रह्मचर्यपरमतिथिव्रतमुपशान्तमदमानरागद्वेषमोहलोभरोषं प्रतिभावचनविज्ञानोपधारणशक्तिसम्पन्नमार्षं विद्यात् (२)| ऐश्वर्यवन्तमादेयवाक्यं यज्वानं शूरमोजस्विनं तेजसोपेतमक्लिष्टकर्माणं दीर्घदर्शिनं धर्मार्थकामाभिरतमैन्द्रं विद्यात् (३)| लेखास्थवृत्तं प्राप्तकारिणमसम्प्रहार्यमुत्थानवन्तं स्मृतिमन्तमैश्वर्यलम्भिनं व्यपगतरागेर्ष्याद्वेषमोहं याम्यं विद्यात् (४)| शूरं धीरं शुचिमशुचिद्वेषिणं यज्वानमम्भोविहाररतिमक्लिष्टकर्माणं स्थानकोपप्रसादं वारुणं विद्यात् (५)| स्थानमानोपभोगपरिवारसम्पन्नं धर्मार्थकामनित्यं शुचिं सुखविहारं व्यक्तकोपप्रसादं कौबेरं विद्यात् (६)| प्रियनृत्यगीतवादित्रोल्लापकश्लोकाख्यायिकेतिहासपुराणेषु कुशलं गन्धमाल्यानुलेपनवसनस्त्रीविहारकामनित्यमनसूयकं गान्धर्वं विद्यात् (७)| इत्येवं शुद्धस्य सत्त्वस्य सप्तविधं भेदांशं विद्यात् कल्याणांशत्वात्; तत्संयोगात्तु ब्राह्ममत्यन्तशुद्धं व्यवस्येत्||३७||
🔊 Audio coming soon
സംവിഭാഗിനമിതി സമ്യക്ഫലവിഭജനശീലമ്| അതിഥൌ യഥോചിതമര്ഘ്യാദിയുക്തം വ്രതമാചരതീതി അതിഥിവ്രതഃ| ലേഖാ കര്തവ്യാകര്തവ്യമര്യാദാ, തത്ര സ്ഥിതം വൃത്തം യസ്യ സ ലേഖാസ്ഥവൃത്തഃ, തമ്; അലങ്ഘിതകര്തവ്യാകര്തവ്യമിത്യര്ഥഃ| അസമ്പ്രഹാര്യമിതി അശക്യവാരണമ്| ഐശ്വര്യം ലഭത ഇതി ഐശ്വര്യലമ്ഭീ| സ്ഥാനേ ഉചിതേ കോപഃ പ്രസാദശ്ച യസ്യ സ സ്ഥാനകോപപ്രസാദഃ| സുഖവിഹാരമിതി സുഖക്രീഡനമ്| ഉല്ലാപഃ സ്തോത്രമ്| വിഹാരഃ ക്രീഡാ, കിംവാ സ്ത്രീഭിഃ സമം വിഹരണം സ്ത്രീവിഹാരഃ| ഗാന്ധര്വമിതി ഗാന്ധര്വസത്ത്വമ്| ഏവം ബ്രാഹ്മമിത്യാദാവപി ജ്ഞേയമ്| ഏവം ച ബ്രാഹ്മാദിഭിഃ സത്ത്വവാചകൈഃ പദൈരേവംശബ്ദപ്രത്യവമൃഷ്ടൈഃ സത്ത്വസ്യ സപ്തവിധഭേദകഥനം സമാനകാരണാദുപപന്നം ഭവതി| ശുദ്ധസ്യേതി സത്ത്വഗുണബഹുലസ്യ| അഥ കഥമേതേ ബ്രാഹ്മാദയഃ ശുദ്ധസത്ത്വസ്യൈവ ഭേദാ ഇത്യാഹ- കല്യാണാംശത്വാദിതി| തത്സംയോഗാദിതി കല്യാണാംശസത്ത്വസ്യ സമ്യഗ്യോഗാത്||൩൭||
Adhikarana 35 (38) · Śloka 38
ശൂരം ചണ്ഡമസൂയകമൈശ്വര്യവന്തമൌപധികം രൌദ്രമനനുക്രോശമാത്മപൂജകമാസുരം വിദ്യാത് (൧)| അമര്ഷിണമനുബന്ധകോപം ഛിദ്രപ്രഹാരിണം ക്രൂരമാഹാരാതിമാത്രരുചിമാമിഷപ്രിയതമം സ്വപ്നായാസബഹുലമീര്ഷ്യും രാക്ഷസം വിദ്യാത് (൨)| മഹാശനം സ്ത്രൈണം സ്ത്രീരഹസ്കാമമശുചിം ശുചിദ്വേഷിണം ഭീരും ഭീഷയിതാരം വികൃതവിഹാരാഹാരശീലം പൈശാചം വിദ്യാത് (൩)| ക്രുദ്ധശൂരമക്രുദ്ധഭീരും തീക്ഷ്ണമായാസബഹുലം സന്ത്രസ്തഗോചരമാഹാരവിഹാരപരം സാര്പം വിദ്യാത് (൪)| ആഹാരകാമമതിദുഃഖശീലാചാരോപചാരമസൂയകമസംവിഭാഗിനമതിലോലുപമകര്മശീലം പ്രൈതം വിദ്യാത് (൫)| അനുഷക്തകാമമജസ്രമാഹാരവിഹാരപരമനവസ്ഥിതമമര്ഷണമസഞ്ചയം ശാകുനം വിദ്യാത് (൬)| ഇത്യേവം ഖലു രാജസസ്യ സത്ത്വസ്യ ഷങ്വിധം ഭേദാംശം വിദ്യാത്, രോഷാംശത്വാത്||൩൮||
शूरं चण्डमसूयकमैश्वर्यवन्तमौपधिकं रौद्रमननुक्रोशमात्मपूजकमासुरं विद्यात् (१)| अमर्षिणमनुबन्धकोपं छिद्रप्रहारिणं क्रूरमाहारातिमात्ररुचिमामिषप्रियतमं स्वप्नायासबहुलमीर्ष्युं राक्षसं विद्यात् (२)| महाशनं स्त्रैणं स्त्रीरहस्काममशुचिं शुचिद्वेषिणं भीरुं भीषयितारं विकृतविहाराहारशीलं पैशाचं विद्यात् (३)| क्रुद्धशूरमक्रुद्धभीरुं तीक्ष्णमायासबहुलं सन्त्रस्तगोचरमाहारविहारपरं सार्पं विद्यात् (४)| आहारकाममतिदुःखशीलाचारोपचारमसूयकमसंविभागिनमतिलोलुपमकर्मशीलं प्रैतं विद्यात् (५)| अनुषक्तकाममजस्रमाहारविहारपरमनवस्थितममर्षणमसञ्चयं शाकुनं विद्यात् (६)| इत्येवं खलु राजसस्य सत्त्वस्य षङ्विधं भेदांशं विद्यात्, रोषांशत्वात्||३८||
🔊 Audio coming soon
ഔപധികമിതി ഛദ്മപ്രചാരിണമ്| അനനുക്രോശമിതി നിര്ദയമ്| സ്ത്രിയാ സമം രഹസി സ്ഥാതുമിച്ഛതീതി സ്ത്രീരഹസ്കാമഃ| ക്രുദ്ധശൂരമക്രുദ്ധഭീരുമിതി ക്രോധേ സതി ശൂരം, ക്രോധേऽസതി ഭീരുമ്| ഗോചരശബ്ദേന ഗോചരേ വിഷയേ പ്രചാരോ ലക്ഷ്യതേ, തേന സന്ത്രസ്തഗോചരമിതി സന്ത്രസ്തവിഷയപ്രചാരമ്| പിശാചാദ്ഭിന്ന ഏവ യഥോക്താചാരഃ പ്രേതഃ, തേന പ്രൈതമപി സത്ത്വം പൃഥഗുക്തമ്||൩൮||
Adhikarana 36 (39) · Śloka 39
നിരാകരിഷ്ണുമമേധസം ജുഗുപ്സിതാചാരാഹരം മൈഥുനപരം സ്വപ്നശീലം പാശവം വിദ്യാത് (൧)| ഭീരുമബുധമാഹാരലുബ്ധമനവസ്ഥിതമനുഷക്തകാമക്രോധം സരണശീലം തോയകാമം മാത്സ്യം വിദ്യാത് (൨)| അലസം കേവലമഭിനിവിഷ്ടമാഹാരേ സര്വബുദ്ധ്യങ്ഗഹീനം വാനസ്പത്യം വിദ്യാത് (൩)| ഇത്യേവം താമസസ്യ സത്ത്വസ്യ ത്രിവിധം ഭേദാംശം വിദ്യാന്മോഹാംശത്വാത്||൩൯||
निराकरिष्णुममेधसं जुगुप्सिताचाराहरं मैथुनपरं स्वप्नशीलं पाशवं विद्यात् (१)| भीरुमबुधमाहारलुब्धमनवस्थितमनुषक्तकामक्रोधं सरणशीलं तोयकामं मात्स्यं विद्यात् (२)| अलसं केवलमभिनिविष्टमाहारे सर्वबुद्ध्यङ्गहीनं वानस्पत्यं विद्यात् (३)| इत्येवं तामसस्य सत्त्वस्य त्रिविधं भेदांशं विद्यान्मोहांशत्वात्||३९||
🔊 Audio coming soon
സരണശീലമിതി ഗമനശീലമ്| ബുദ്ധ്യങ്ഗാനി ഊഹാപോഹവിചാരസ്മൃത്യാദീനി ഉക്താനി||൩൯||
Adhikarana 37 (40) · Śloka 40
ഇത്യപരിസങ്ഖ്യേയഭേദാനാം ത്രയാണാമപി സത്ത്വാനാം ഭേദൈകദേശോ വ്യാഖ്യാതഃ; ശുദ്ധസ്യ സത്ത്വസ്യ സപ്തവിധോ ബ്രഹ്മര്ഷിശക്രയമവരുണകുബേരഗന്ധര്വസത്ത്വാനുകാരേണ, രാജസസ്യ ഷഡ്വിധോ ദൈത്യപിശാചരാക്ഷസസര്പപ്രേതശകുനിസത്ത്വാനുകാരേണ, താമസസ്യ ത്രിവിധഃ പശുമത്സ്യവനസ്പതിസത്ത്വാനുകാരേണ, കഥം ച യഥാസത്ത്വമുപചാരഃ സ്യാദിതി||൪൦||
इत्यपरिसङ्ख्येयभेदानां त्रयाणामपि सत्त्वानां भेदैकदेशो व्याख्यातः; शुद्धस्य सत्त्वस्य सप्तविधो ब्रह्मर्षिशक्रयमवरुणकुबेरगन्धर्वसत्त्वानुकारेण, राजसस्य षड्विधो दैत्यपिशाचराक्षससर्पप्रेतशकुनिसत्त्वानुकारेण, तामसस्य त्रिविधः पशुमत्स्यवनस्पतिसत्त्वानुकारेण, कथं च यथासत्त्वमुपचारः स्यादिति||४०||
🔊 Audio coming soon
സുഖസ്മരണാര്ഥം ശുദ്ധാദിഭേദേന ബന്ധീകൃത്യ സത്ത്വഭേദാനാഹ- ശുദ്ധസ്യേത്യാദി| വനസ്പതിസത്ത്വാനുകാരേണേത്യന്തോ ഗ്രന്ഥോ ഭേദൈകദേശോ വ്യാഖ്യാത ഇത്യനേന സംയോജനീയഃ, ക്രിയാന്തരാഭാവാത്| ഏതേ ച സത്ത്വഭേദാഃ പ്രായേണ ഭവന്തി മനുഷ്യേഷ്വിതി കൃത്വാ ഏത ഏവോദാഹരണാര്ഥമുക്താഃ; ഏവമനുക്താ അപി വിഷ്ണു-ശങ്കര-വ്യാഘ്രാദിസത്ത്വാനുകാരേണ സത്ത്വഭേദാ ബോദ്ധവ്യാ ഏവേതി ദര്ശയതി| കഥമിത്യാദി കഥം നാമ യഥാസത്ത്വം സര്വപ്രാണിമനോഭിര്മനുഷ്യാണാമുപചാരഃ സ്യാദിത്യേതദര്ഥമുദാഹരണരൂപാ അമീ സത്ത്വഭേദാ വ്യാഖ്യാതാ ഇതി വാക്യാര്ഥഃ||൪൦||
Adhikarana 38 (41) · Śloka 41
കേവലശ്ചായമുദ്ദേശോ യഥോദ്ദേശമഭിനിര്ദിഷ്ടോ ഭവതി ഗര്ഭാവക്രാന്തിസമ്പ്രയുക്തഃ ; തസ്യ ചാര്ഥസ്യ വിജ്ഞാനേ സാമര്ഥ്യം ഗര്ഭകരാണാം ച ഭാവാനാമനുസമാധിഃ, വിധാതശ്ച വിഘാതകരാണാം ഭാവാനാമിതി||൪൧||
केवलश्चायमुद्देशो यथोद्देशमभिनिर्दिष्टो भवति गर्भावक्रान्तिसम्प्रयुक्तः ; तस्य चार्थस्य विज्ञाने सामर्थ्यं गर्भकराणां च भावानामनुसमाधिः, विधातश्च विघातकराणां भावानामिति||४१||
🔊 Audio coming soon
യഥാപ്രതിജ്ഞം വ്യാഖ്യാതാര്ഥമുപസംഹരതി- കേവല ഇത്യാദി| കേവലഃ കൃത്സ്നഃ| ഉദ്ദേശ ഇതി ‘യതശ്ചായം ഗര്ഭഃ’ ഇത്യാദിഗ്രന്ഥകൃതഃ| യഥോദ്ദേശമിതി ഉദ്ദേശക്രമാനതിക്രമേണ| സാമര്ഥ്യമിതി പ്രയോജനമ്| അനുസമാധിഃ അനുഷ്ഠാനമ്| വിഘാതഃ വര്ജനമ്| വിഘാതകരാണാമിതി ഗര്ഭവിഘാതകരാണാമ്||൪൧||
Adhikarana 39 (42-45) · Śloka 45
തത്ര ശ്ലോകാഃ- നിമിത്തമാത്മാ പ്രകൃതിര്വൃദ്ധിഃ കുക്ഷൌ ക്രമേണ ച| വൃദ്ധിഹേതുശ്ച ഗര്ഭസ്യ പഞ്ചാര്ഥാഃ ശുഭസഞ്ജ്ഞിതാഃ||൪൨|| അജന്മനി ച യോ ഹേതുര്വിനാശേ വികൃതാവപി| ഇമാംസ്ത്രീനശുഭാന് ഭാവാനാഹുര്ഗര്ഭവിഘാതകാന്||൪൩|| ശുഭാശുഭസമാഖ്യാതാനഷ്ടൌ ഭാവാനിമാന് ഭിഷക്| സര്വഥാ വേദ യഃ സര്വാന് സ രാജ്ഞഃ കര്തുമര്ഹതി||൪൪|| അവാപ്ത്യുപായാന് ഗര്ഭസ്യ സ ഏവം ജ്ഞാതുമര്ഹതി| യേ ച ഗര്ഭവിഘാതോക്താ ഭാവാസ്താംശ്ചാപ്യുദാരധീഃ||൪൫||
तत्र श्लोकाः- निमित्तमात्मा प्रकृतिर्वृद्धिः कुक्षौ क्रमेण च| वृद्धिहेतुश्च गर्भस्य पञ्चार्थाः शुभसञ्ज्ञिताः||४२|| अजन्मनि च यो हेतुर्विनाशे विकृतावपि| इमांस्त्रीनशुभान् भावानाहुर्गर्भविघातकान्||४३|| शुभाशुभसमाख्यातानष्टौ भावानिमान् भिषक्| सर्वथा वेद यः सर्वान् स राज्ञः कर्तुमर्हति||४४|| अवाप्त्युपायान् गर्भस्य स एवं ज्ञातुमर्हति| ये च गर्भविघातोक्ता भावास्तांश्चाप्युदारधीः||४५||
🔊 Audio coming soon
അഥൈതേഷു മധ്യേ കേ തേ ഗര്ഭസ്യ ശുഭാ യേ ഗര്ഭേऽനുഷ്ഠേയാഃ, കേ വാ അശുഭാ യേ വര്ജനീയാ ഇത്യാഹ- നിമിത്തമിത്യാദി| നിമിത്തമിതി ‘യതശ്ച ഗര്ഭഃ സമ്ഭവതി’ ഇതി ഗ്രന്ഥോദ്ദിഷ്ടോऽര്ഥഃ| ആത്മേതി ഗര്ഭരൂപ ആത്മാ ‘യസ്മിംശ്ച ഗര്ഭസഞ്ജ്ഞാ’ ഇതി ഗ്രന്ഥോദ്ദിഷ്ടോऽര്ഥഃ| പ്രക്രിയതേऽസ്മാദ്ഗര്ഭ ഇതി പ്രകൃതിഃ ‘യദ്വികാരശ്ച ഗര്ഭഃ’ ഇതി ഗ്രന്ഥോദ്ദിഷ്ടോऽര്ഥഃ| വൃദ്ധിഃ കുക്ഷൌ ക്രമേണ ചേതി ‘യയാऽനുപൂര്വ്യാ കുക്ഷാവഭിനിര്വര്തതേ ഗര്ഭഃ’ ഇതി ഗ്രന്ഥോദ്ദിഷ്ടോऽര്ഥഃ| വൃദ്ധിഹേതുരിതി ‘യശ്ചാസ്യ വൃദ്ധിഹേതുഃ’ ഇത്യാദിനോദ്ദിഷ്ടോऽര്ഥഃ| അജന്മനി ച യോ ഹേതുരിത്യനേന ‘യതശ്ചാസ്യാജന്മ ഭവതി’ ഇത്യുദ്ദിഷ്ടോऽര്ഥോ ഗൃഹ്യതേ| വിനാശേ ച യോ ഹേതുരിത്യനേന ‘യതശ്ച ജായമാനഃ കുക്ഷൌ വിനാശം പ്രാപ്നോതി’ ഇത്യുക്തോऽര്ഥോ ഗൃഹ്യതേ| വികൃതാവപായേ ഹേതുരിത്യനേന ‘യതശ്ച കാര്ത്സ്ന്യേന’ ഇത്യാദിനോക്താര്ഥസങ്ഗ്രഹഃ| ഗര്ഭവിഘാതത്വേനോക്താ ഗര്ഭവിഘാതോക്താഃ||൪൨-൪൫||
Adhikarana puShpikA · Śloka 4
ഇത്യഗ്നിവേശകൃതേ തന്ത്രേ ചരകപ്രതിസംസ്കൃതേ ശാരീരസ്ഥാനേ മഹതീഗര്ഭാവക്രാന്തിശാരീരം നാമ ചതുര്ഥോऽധ്യായഃ||൪||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते शारीरस्थाने महतीगर्भावक्रान्तिशारीरं नाम चतुर्थोऽध्यायः||४||
🔊 Audio coming soon
ഇതി ശ്രീചക്രപാണിദത്തവിരചിതായാം ചരകതാത്പര്യടീകായാമായുര്വേദദീപികായാം ശാരീരസ്ഥാനേ മഹതീഗര്ഭാവക്രാന്തിശാരീരം നാമ ചതുര്ഥോऽധ്യായഃ||൪||