Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತೋ ಬಸ್ತಿಸೂತ್ರೀಯಾಂ ಸಿದ್ಧಿಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ||೧|| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹ ಭಗವಾನಾತ್ರೇಯಃ||೨||
अथातो बस्तिसूत्रीयां सिद्धिं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
ಪೂರ್ವಾಧ್ಯಾಯೇ ವಮನಾದಿಪ್ರವೃತ್ತಿವಿಷಯಾದಿಕಮಭಿಧಾಯ ಕಲ್ಪನಾಸಿದ್ಧ್ಯುಕ್ತಬಸ್ತಿಕಲ್ಪನಾಯಾಃ ಪ್ರಪಞ್ಚೇನಾಭಿಧಾನಾರ್ಥಂ ಬಸ್ತಿಸೂತ್ರೀಯಾ ಸಿದ್ಧಿರುಚ್ಯತೇ| ಬಸ್ತೇರಿತಿಕರ್ತವ್ಯತಾಭಿಧಾಯಕಸೂತ್ರಮಧಿಕೃತ್ಯ ಕೃತಾ ಸಿದ್ಧಿರ್ಬಸ್ತಿಸೂತ್ರೀಯಸಿದ್ಧಿಃ||೧-೨||
Adhikarana 2 (3-5) · Śloka 5
ಕೃತಕ್ಷಣಂ ಶೈಲವರಸ್ಯ ರಮ್ಯೇ ಸ್ಥಿತಂ ಧನೇಶಾಯತನಸ್ಯ ಪಾರ್ಶ್ವೇ| ಮಹರ್ಷಿಸಙ್ಘೈರ್ವೃತಮಗ್ನಿವೇಶಃ ಪುನರ್ವಸುಂ ಪ್ರಾಞ್ಜಲಿರನ್ವಪೃಚ್ಛತ್||೩|| ಬಸ್ತಿರ್ನರೇಭ್ಯಃ ಕಿಮಪೇಕ್ಷ್ಯ ದತ್ತಃ ಸ್ಯಾತ್ ಸಿದ್ಧಿಮಾನ್ ಕಿಮ್ಮಯಮಸ್ಯ ನೇತ್ರಮ್| ಕೀದೃಕ್ಪ್ರಮಾಣಾಕೃತಿ ಕಿಙ್ಗುಣಂ ಚ ಕೇಭ್ಯಶ್ಚ ಕಿಂಯೋನಿಗುಣಶ್ಚ ಬಸ್ತಿಃ||೪|| ನಿರೂಹಕಲ್ಪಃ ಪ್ರಣಿಧಾನಮಾತ್ರಾ ಸ್ನೇಹಸ್ಯ ಕಾ ವಾ ಶಯನೇ ವಿಧಿಃ ಕಃ| ಕೇ ಬಸ್ತಯಃ ಕೇಷು ಹಿತಾ ಇತೀದಂ ಶ್ರುತ್ವೋತ್ತರಂ ಪ್ರಾಹ ವಚೋ ಮಹರ್ಷಿಃ||೫||
कृतक्षणं शैलवरस्य रम्ये स्थितं धनेशायतनस्य पार्श्वे| महर्षिसङ्घैर्वृतमग्निवेशः पुनर्वसुं प्राञ्जलिरन्वपृच्छत्||३|| बस्तिर्नरेभ्यः किमपेक्ष्य दत्तः स्यात् सिद्धिमान् किम्मयमस्य नेत्रम्| कीदृक्प्रमाणाकृति किङ्गुणं च केभ्यश्च किंयोनिगुणश्च बस्तिः||४|| निरूहकल्पः प्रणिधानमात्रा स्नेहस्य का वा शयने विधिः कः| के बस्तयः केषु हिता इतीदं श्रुत्वोत्तरं प्राह वचो महर्षिः||५||
🔊 Audio coming soon
ಧನೇಶಾಯತನಸ್ಯೇತಿ ಹಿಮಾಲಯಸ್ಯ| ಬಸ್ತಿರ್ನರೇಭ್ಯ ಇತ್ಯಾದಯೋ ದಶ ಪ್ರಶ್ನಾಃ| ನೇತ್ರಂ ನಲಿಕಾ| ಕಿಂಯೋನಿಗುಣಶ್ಚ ಬಸ್ತಿರಿತ್ಯತ್ರ ಬಸ್ತಿಃ ಬಸ್ತಿಪುಟಕಃ, ಯೋನಿಃ ಪ್ರಭವಸ್ಥಾನಮ್| ಸ್ನೇಹಸ್ಯ ವಾ ಕೇತಿ ಅನುವಾಸನಸ್ಯ ಕಾ ಪ್ರಣಿಧಾನಮಾತ್ರಾ| ಅನುವಾಸನಸ್ಯ ಚಾತ್ರ ಪ್ರಪಞ್ಚೋಽಭಿಧಾತವ್ಯಃ; ತೇನಾನುವಾಸನಸ್ಯ ಕಲ್ಪಮಾತ್ರಪ್ರಶ್ನೋಽತ್ರ ಬೋದ್ಧವ್ಯಃ; ಯದಾ ತು ‘ಸ್ನೇಹಸ್ಯ ವಾ ಕಃ’ ಇತಿ ಪಾಠಃ, ತದಾ ಸ್ನೇಹಸ್ಯ ನಿರೂಹದಿನದೀಯಮಾನಸ್ಯ ಕೋ ವಿಧಿರಿತ್ಯರ್ಥಃ, ಸ ಚೋತ್ತರಗ್ರನ್ಥೇನ ಸಙ್ಗತಾರ್ಥ ಏವ| ಕೇ ಬಸ್ತಯಃ ಕೇಷು ಹಿತಾ ಇತಿ ಕೇಭ್ಯಃ ಪುರುಷೇಭ್ಯಃ ಕಿಂಯೋನಯಾ ಹಿತಾ ಬಸ್ತಯ ಇತ್ಯರ್ಥಃ||೩-೫||
Adhikarana 3 (6) · Śloka 6
ಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ದೋಷೌಷಧದೇಶಕಾಲಸಾತ್ಮ್ಯಾಗ್ನಿಸತ್ತ್ವಾದಿವಯೋಬಲಾನಿ| ಬಸ್ತಿಃ ಪ್ರಯುಕ್ತೋ ನಿಯತಂ ಗುಣಾಯ ಸ್ಯಾತ್ ಸರ್ವಕರ್ಮಾಣಿ ಚ ಸಿದ್ಧಿಮನ್ತಿ||೬||
समीक्ष्य दोषौषधदेशकालसात्म्याग्निसत्त्वादिवयोबलानि| बस्तिः प्रयुक्तो नियतं गुणाय स्यात् सर्वकर्माणि च सिद्धिमन्ति||६||
🔊 Audio coming soon
ಸಮೀಕ್ಷ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಅತ್ರ ದೋಷಾದಯೋ ಯೇ ದಶ ಪರೀಕ್ಷಣೀಯಾಃ ಪ್ರೋಕ್ತಾಸ್ತೇಷ್ವೇವ ಉಪಕಲ್ಪನೀಯೋಕ್ತದೋಷಭೇಷಜಾದ್ಯೇಕಾದಶಕಸ್ಯ ತಥಾ ರೋಗಭಿಷಗ್ಜಿತೀಯೋಕ್ತದಶಪರೀಕ್ಷ್ಯಸ್ಯಾವರೋಧೋ ವ್ಯಾಖ್ಯೇಯಃ; ಅನುಕ್ತಾವರೋಧಶ್ಚಾಯಂ ಯೋನಿವ್ಯಾಪತ್ತಿಕ ಏವಾಸ್ಮಾಭಿರುಕ್ತೋಽನುಸರಣೀಯಃ| ಸಮೀಕ್ಷ್ಯೇತಿ ಜ್ಞಾನಪೂರ್ವಕಮವೇಕ್ಷ್ಯ| ಸರ್ವಕರ್ಮಾಣಿ ಚೇತಿ ವಮನಾದೀನಿ ಚ ದೋಷಾದೀನಪೇಕ್ಷ್ಯ ಪ್ರಯುಕ್ತಾನಿ ಗುಣಕರಾಣಿ ಭವನ್ತಿ||೬||
Adhikarana 4 (7) · Śloka 7
ಸುವರ್ಣರೂಪ್ಯತ್ರಪುತಾಮ್ರರೀತಿಕಾಂಸ್ಯಾಸ್ಥಿಶಸ್ತ್ರದ್ರುಮವೇಣುದನ್ತೈಃ | ನಲೈರ್ವಿಷಾಣೈರ್ಮಣಿಭಿಶ್ಚ ತೈಸ್ತೈರ್ನೇತ್ರಾಣಿ ಕಾರ್ಯಾಣಿ ಸು(ತ್ರಿ)ಕರ್ಣಿಕಾನಿ ||೭||
सुवर्णरूप्यत्रपुताम्ररीतिकांस्यास्थिशस्त्रद्रुमवेणुदन्तैः | नलैर्विषाणैर्मणिभिश्च तैस्तैर्नेत्राणि कार्याणि सु(त्रि)कर्णिकानि ||७||
🔊 Audio coming soon
ಕಿಮ್ಮಯಮಸ್ಯ ನೇತ್ರಮಿತ್ಯಸ್ಯ ಪ್ರಶ್ನಸ್ಯೋತ್ತರಂ- ಸುವರ್ಣೇತ್ಯಾದಿ| ತ್ರಪು ವಙ್ಗಂ, ರೀತಿಃ ಪಿತ್ತಲಮ್| ವಿಷಾಣೈರಿತಿ ಮಹಿಷಾದಿಶೃಙ್ಗೈಃ| ಸುಕರ್ಣಿಕಾನೀತಿ ಸುಸಮಾಹಿತಕರ್ಣಿಕಾನಿ; ‘ತ್ರಿಕರ್ಣಿಕಾನಿ’ ಇತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ, ತ್ರಿಕರ್ಣಿಕತ್ವಂ ಚಾಗ್ರೇ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಮ್||೭||
Adhikarana 5 (8-9) · Śloka 10
ಷಡ್ದ್ವಾದಶಾಷ್ಟಾಙ್ಗುಲಸಮ್ಮಿತಾನಿ ಷಡ್ವಿಂಶತಿದ್ವಾದಶವರ್ಷಜಾನಾಮ್| ಸ್ಯುರ್ಮುದ್ಗಕರ್ಕನ್ಧುಸತೀನವಾಹಿಚ್ಛಿದ್ರಾಣಿ ವರ್ತ್ಯಾಽಪಿಹಿತಾನಿ ಚೈವ||೮|| ಯಥಾವಯೋಽಙ್ಗುಷ್ಠಕನಿಷ್ಠಿಕಾಭ್ಯಾಂ ಮೂಲಾಗ್ರಯೋಃ ಸ್ಯುಃ ಪರಿಣಾಹವನ್ತಿ| ಋಜೂನಿ ಗೋಪುಚ್ಛಸಮಾಕೃತೀನಿ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಾನಿ ಚ ಸ್ಯುರ್ಗುಡಿಕಾಮುಖಾನಿ||೯|| ಸ್ಯಾತ್ ಕರ್ಣಿಕೈಕಾಽಗ್ರಚತುರ್ಥಭಾಗೇ ಮೂಲಾಶ್ರಿತೇ ಬಸ್ತಿನಿಬನ್ಧನೇ ದ್ವೇ|೧೦|
षड्द्वादशाष्टाङ्गुलसम्मितानि षड्विंशतिद्वादशवर्षजानाम्| स्युर्मुद्गकर्कन्धुसतीनवाहिच्छिद्राणि वर्त्याऽपिहितानि चैव||८|| यथावयोऽङ्गुष्ठकनिष्ठिकाभ्यां मूलाग्रयोः स्युः परिणाहवन्ति| ऋजूनि गोपुच्छसमाकृतीनि श्लक्ष्णानि च स्युर्गुडिकामुखानि||९|| स्यात् कर्णिकैकाऽग्रचतुर्थभागे मूलाश्रिते बस्तिनिबन्धने द्वे|१०|
🔊 Audio coming soon
‘ಕೀದೃಕ್ಪ್ರಮಾಣಾಕೃತಿ’ ಇತ್ಯಸ್ಯೋತ್ತರಂ- ಷಡಿತ್ಯಾದಿ| ತತ್ರ ಷಡಙ್ಗುಲಮೇಕವರ್ಷಾತ್ ಪ್ರಭೃತಿ ಯಾವತ್ ಷಡ್ವರ್ಷಂ, ದ್ವಾದಶವರ್ಷಸ್ಯಾಷ್ಟಾಙ್ಗುಲಂ ನೇತ್ರಂ ಭವತಿ, ವಿಂಶತಿವರ್ಷಸ್ಯ ದ್ವಾದಶಾಙ್ಗುಲಂ ನೇತ್ರಂ ಭವತಿ| ಅತ್ರ ವ್ಯುತ್ಕ್ರಮಾಭಿಧಾನೇನ ಷಡ್ವರ್ಷಾದರ್ವಾಗ್ವಿಂಶತಿವರ್ಷಾದೂರ್ಧ್ವಂ ಚ ನೇತ್ರಮಾನವಿಕಲ್ಪೋ ನಾಸ್ತಿ, ಷಡ್ವರ್ಷಾದೂರ್ಧ್ವಂ ನೇತ್ರಮಾನವಿಕಲ್ಪೋಽಸ್ತೀತಿ ದರ್ಶಯತಿ; ತೇನ ಷಡ್ವರ್ಷಾದೂರ್ಧ್ವಂ ಪ್ರತ್ಯಬ್ದಮಙ್ಗುಲತೃತೀಯಭಾಗವೃದ್ಧಿರ್ಭವತಿ, ದ್ವಾದಶಾದೂರ್ಧ್ವಂ ಪ್ರತ್ಯಬ್ದಮರ್ಧಾಙ್ಗುಲವೃದ್ಧಿಃ, ಏವಮುಕ್ತಮಾನಪೂರಣಂ ಭವತಿ| ಸುಶ್ರುತೇ ನೇತ್ರಮಾನಭೇದ ಉಕ್ತಃ, ಸ ನಾತಿವಿರೋಧಕಾರಿತಯಾ ಉಪೇಕ್ಷಣೀಯ ಏವ| ಉಕ್ತಂ ಹಿ ತತ್ರ- “ಸಾಂವತ್ಸರಿಕಾಷ್ಟದ್ವಿರಷ್ಟವರ್ಷಾಣಾಂ ಷಡಷ್ಟದಶಾಙ್ಗುಲಂ ನೇತ್ರಂ, ಪಞ್ಚವಿಂಶತಿವರ್ಷಾದೂರ್ಧ್ವಂ ದ್ವಾದಶಾಙ್ಗುಲಮ್” (ಸು.ಚಿ.ಅ.೩೫) ಇತಿ| ಮುದ್ಗಾದಿವಾಹಿಚ್ಛಿದ್ರತ್ವಂ ಯಥಾಸಙ್ಖ್ಯಂ ಷಡ್ದ್ವಾದಶಾಷ್ಟಾಙ್ಗುಲನೇತ್ರೇಷು ಜ್ಞೇಯಮ್| ಕರ್ಕನ್ಧುಶಬ್ದೇನೇಹ ಶೃಗಾಲಬದರೀ ಸ್ವಲ್ಪಾ ಗೃಹ್ಯತೇ; ಉಕ್ತಂ ಹಿ ಸುಶ್ರುತೇ- “ಕೋಲಾಸ್ಥಿಮಾತ್ರಚ್ಛಿದ್ರಂ” (ಸು.ಚಿ.ಅ.೩೫) ಇತಿ| ಬೃಹದ್ಬದರೀಗ್ರಹಣೇ ತು ಕನಿಷ್ಠಾಪ್ರಮಾಣಾಗ್ರಂ ತದ್ವಹನಂ ನಾರ್ಹತಿ; ಕೇಚಿದೇವಂ ವಿರೋಧಂ ಪಶ್ಯನ್ತೋ ಬದರಾಸ್ಥಿಮಜ್ಜಾನಮಿಹ ಕರ್ಕನ್ಧೂಶಬ್ದೇನ ಗ್ರಾಹಯನ್ತಿ| ಸತೀನಃ ವರ್ತುಲಕಲಾಯಃ| ವರ್ತ್ಯಾಽಪಿಹಿತಾನೀತಿ ದ್ರವ್ಯಾನ್ತರಪ್ರವೇಶನಿರಾಸಾರ್ಥಂ ವರ್ತ್ಯಾಽಪಿಹಿತಮುಖಾನಿ ಕರ್ತವ್ಯಾನಿ| ಯಥಾವಯ ಇತಿ ಯಸ್ಮಿನ್ ವಯಸಿ ನೇತ್ರಂ ವಿಹಿತಂ, ತದ್ವಯಃಸ್ಥಸ್ಯೈವಾಙ್ಗುಷ್ಠಕನಿಷ್ಠಾಭ್ಯಾಂ ಯಥಾಸಙ್ಖ್ಯಂ ಮೂಲೇಽಗ್ರೇ ಚ ತುಲ್ಯಪರಿಣಾಹಂ ನೇತ್ರಂ ಕರ್ತವ್ಯಮ್| ಋಜೂನೀತ್ಯಾದಿನಾ ನೇತ್ರಗುಣಾನಾಹ| ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಾನೀತಿ ಅಕರ್ಕಶಾನಿ| ಗುಟಿಕಾಮುಖಾನೀತ್ಯನೇನ ವರ್ತುಲಮುಖತಯಾಽತೀಕ್ಷ್ಣಮುಖತಾಂ ದರ್ಶಯತಿ| ಏಕಾ ಕರ್ಣಿಕಾಽಗ್ರೇ ಕರ್ತವ್ಯಾ ನೇತ್ರಸ್ಯಾನ್ತಃಪ್ರವೇಶನಿರಾಸಾರ್ಥಂ, ಬಸ್ತಿನಿಬನ್ಧನೇ ದ್ವೇ ಇತಿ ಬಸ್ತಿನಿಬನ್ಧನಪ್ರಯೋಜನಕೇ ದ್ವೇ||೮-೯||-
Adhikarana 6 (10-11) · Śloka 11
ಜಾರದ್ಗವೋ ಮಾಹಿಷಹಾರಿಣೌ ವಾ ಸ್ಯಾಚ್ಛೌಕರೋ ಬಸ್ತಿರಜಸ್ಯ ವಾಽಪಿ||೧೦|| ದೃಢಸ್ತನುರ್ನಷ್ಟಸಿರೋ ವಿಗನ್ಧಃ ಕಷಾಯರಕ್ತಃ ಸುಮೃದುಃ ಸುಶುದ್ಧಃ | ನೃಣಾಂ ವಯೋ ವೀಕ್ಷ್ಯ ಯಥಾನುರೂಪಂ ನೇತ್ರೇಷು ಯೋಜ್ಯಸ್ತು ಸುಬದ್ಧಸೂತ್ರಃ||೧೧||
जारद्गवो माहिषहारिणौ वा स्याच्छौकरो बस्तिरजस्य वाऽपि||१०|| दृढस्तनुर्नष्टसिरो विगन्धः कषायरक्तः सुमृदुः सुशुद्धः | नृणां वयो वीक्ष्य यथानुरूपं नेत्रेषु योज्यस्तु सुबद्धसूत्रः||११||
🔊 Audio coming soon
ಕೇಭ್ಯಶ್ಚ ಕಿಂಯೋನಿಗುಣಶ್ಚ ಬಸ್ತಿರಿತ್ಯಸ್ಯೋತ್ತರಂ- ಜಾರದ್ಗವ ಇತ್ಯಾದಿ|- ಜಾರದ್ಗವಃ ವೃದ್ಧಗೋಭವಃ| ಬಸ್ತಿರಿತಿ ಮೂತ್ರಾಶಯಪುಟಕಮ್| ನಷ್ಟಸಿರ ಇತಿ ಸಮುದ್ಧೃತಸಿರಾಸನ್ತತಿಃ | ವಿಗತಃ ಪೂತಿಗನ್ಧೋ ಯಸ್ಯ ಸ ವಿಗನ್ಧಃ| ಕಷಾಯರಕ್ತ ಇತಿ ಕಷಾಯಭಾವನಯಾ ರಕ್ತೀಕೃತಃ | ವಯೋ ವೀಕ್ಷ್ಯ ಯಥಾನುರೂಪಮಿತಿ ವಯೋಭೇದೇನ ಯಥೋಕ್ತೇನ ಯೋ ಬಸ್ತಿರ್ಯಸ್ಯೋಚಿತಪ್ರಮಾಣೋ ಭವತಿ, ಸ ತಸ್ಯ ನೇತ್ರೇ ನಿಬನ್ಧನೀಯಃ| ಏತೇನ ‘ಕೇಭ್ಯಃ ಕೋ ಬಸ್ತಿಃ’ ಇತ್ಯಸ್ಯೋತ್ತರಂ ಭವತಿ||೧೦-೧೧||
Adhikarana 7 (12) · Śloka 12
ಬಸ್ತೇರಲಾಭೇ ಪ್ಲವಜೋ ಗಲೋ ವಾ ಸ್ಯಾದಙ್ಕಪಾದಃ ಸುಘನಃ ಪಟೋ ವಾ|೧೨|
बस्तेरलाभे प्लवजो गलो वा स्यादङ्कपादः सुघनः पटो वा|१२|
🔊 Audio coming soon
ಬಸ್ತ್ಯಪ್ರಾಪ್ತಾವನುಕಲ್ಪವಿಧಿಮಾಹ- ಬಸ್ತೇರಲಾಭೇ ಇತ್ಯಾದಿ| ಪ್ಲವಜ ಇತಿ ಪ್ರಸೇವಕಗಲಃ ಪಕ್ಷೀ ‘ಪ್ಲವ’ ಇತಿ ಖ್ಯಾತಃ| ಅಙ್ಕಪಾದಃ ಚರ್ಮಚಟಕಃ, ತಸ್ಯ ಚರ್ಮ ಗ್ರಾಹ್ಯಂ ಬಸ್ತ್ಯರ್ಥಮ್|೧೨|
Adhikarana 8 (12) · Śloka 13
ಆಸ್ಥಾಪನಾರ್ಹಂ ಪುರುಷಂ ವಿಧಿಜ್ಞಃ ಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ಪುಣ್ಯೇಽಹನಿ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷೇ||೧೨|| ಪ್ರಶಸ್ತನಕ್ಷತ್ರಮುಹೂರ್ತಯೋಗೇ ಜೀರ್ಣಾನ್ನಮೇಕಾಗ್ರಮುಪಕ್ರಮೇತ |೧೩|
आस्थापनार्हं पुरुषं विधिज्ञः समीक्ष्य पुण्येऽहनि शुक्लपक्षे||१२|| प्रशस्तनक्षत्रमुहूर्तयोगे जीर्णान्नमेकाग्रमुपक्रमेत |१३|
🔊 Audio coming soon
‘ನಿರೂಹಕಲ್ಪಃ’ ಇತ್ಯಾದಿಪ್ರಶ್ನಸ್ಯೋತ್ತರಮ್- ಆಸ್ಥಾಪನಾರ್ಹಮಿತ್ಯಾದಿ| ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷೇ ಇತಿ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷಸ್ಯ ಸರ್ವಾರಮ್ಭೇಷು ಪ್ರಶಸ್ತತ್ವಾತ್, ಹಾರೀತೇನ ತು ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷ ಏವಾತ್ರ ವಿಹಿತಃ; ಉಕ್ತಂ ಹಿ- “ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷೇ ಕಾರ್ಯಂ, ಜನ್ಮನಿ ಸರ್ವರೋಗಾ ಹತಾಃ ಸುಹತಾ ಭವನ್ತೀತಿ ವದನ್ತಿ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞಾಃ; ಶುಕ್ಲೇ ದೇವಾ ಜಾತಾಃ, ಕೃಷ್ಣೇಽಸುರಾಶ್ಚ ಸರ್ವರೋಗಾಶ್ಚ; ತಸ್ಮಾದ್ರೋಗಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕೃಷ್ಣೇ ಸದೈವ ಕರ್ತವ್ಯಾ” ಇತಿ| ಏಕಾಗ್ರಮಿತಿ ಬಸ್ತಿಪ್ರಯೋಗೈಕಮನಸಮ್||೧೨||-
Adhikarana 9 (13-19) · Śloka 20
ಬಲಾಂ ಗುಡೂಚೀಂ ತ್ರಿಫಲಾಂ ಸರಾಸ್ನಾಂ ದ್ವೇ ಪಞ್ಚಮೂಲೇ ಚ ಪಲೋನ್ಮಿತಾನಿ||೧೩|| ಅಷ್ಟೌ ಫಲಾನ್ಯರ್ಧತುಲಾಂ ಚ ಮಾಂಸಾಚ್ಛಾಗಾತ್ ಪಚೇದಪ್ಸು ಚತುರ್ಥಶೇಷಮ್| ಪೂತಂ ಯವಾನೀಫಲಬಿಲ್ವಕುಷ್ಠವಚಾಶತಾಹ್ವಾಘನಪಿಪ್ಪಲೀನಾಮ್||೧೪|| ಕಲ್ಕೈರ್ಗುಡಕ್ಷೌದ್ರಘೃತೈಃ ಸತೈಲೈರ್ಯುತಂ ಸುಖೋಷ್ಣೈಸ್ತು ಪಿಚುಪ್ರಮಾಣೈಃ| ಗುಡಾತ್ ಪಲಂ ದ್ವಿಪ್ರಸೃತಾಂ ತು ಮಾತ್ರಾಂ ಸ್ನೇಹಸ್ಯ ಯುಕ್ತ್ಯಾ ಮಧು ಸೈನ್ಧವಂ ಚ||೧೫|| ಪ್ರಕ್ಷಿಪ್ಯ ಬಸ್ತೌ ಮಥಿತಂ ಖಜೇನ ಸುಬದ್ಧಮುಚ್ಛ್ವಾಸ್ಯ ಚ ನಿರ್ವಲೀಕಮ್| ಅಙ್ಗುಷ್ಠಮಧ್ಯೇನ ಮುಖಂ ಪಿಧಾಯ ನೇತ್ರಾಗ್ರಸಂಸ್ಥಾಮಪನೀಯ ವರ್ತಿಮ್||೧೬|| ತೈಲಾಕ್ತಗಾತ್ರಂ ಕೃತಮೂತ್ರವಿಟ್ಕಂ ನಾತಿಕ್ಷುಧಾರ್ತಂ ಶಯನೇ ಮನುಷ್ಯಮ್| ಸಮೇಽಥವೇಷನ್ನತಶೀರ್ಷಕೇ ವಾ ನಾತ್ಯುಚ್ಛ್ರಿತೇ ಸ್ವಾಸ್ತರಣೋಪಪನ್ನೇ||೧೭|| ಸವ್ಯೇನ ಪಾರ್ಶ್ವೇನ ಸುಖಂ ಶಯಾನಂ ಕೃತ್ವರ್ಜುದೇಹಂ ಸ್ವಭುಜೋಪಧಾನಮ್| ಸಙ್ಕೋಚ್ಯ ಸವ್ಯೇತರದಸ್ಯ ಸಕ್ಥಿ ವಾಮಂ ಪ್ರಸಾರ್ಯ ಪ್ರಣಯೇತ್ತತಸ್ತಮ್||೧೮|| ಸ್ನಿಗ್ಧೇ ಗುದೇ ನೇತ್ರಚತುರ್ಥಭಾಗಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಶನೈರೃಜ್ವನ ಪೃಷ್ಠವಂಶಮ್| ಅಕಮ್ಪನಾವೇಪನಲಾಘವಾದೀನ್ ಪಾಣ್ಯೋರ್ಗುಣಾಂಶ್ಚಾಪಿ ವಿದರ್ಶಯಂಸ್ತಮ್ ||೧೯|| ಪ್ರಪೀಡ್ಯ ಚೈಕಗ್ರಹಣೇನ ದತ್ತಂ ನೇತ್ರಂ ಶನೈರೇವ ತತೋಽಪಕರ್ಷೇತ್|೨೦|
बलां गुडूचीं त्रिफलां सरास्नां द्वे पञ्चमूले च पलोन्मितानि||१३|| अष्टौ फलान्यर्धतुलां च मांसाच्छागात् पचेदप्सु चतुर्थशेषम्| पूतं यवानीफलबिल्वकुष्ठवचाशताह्वाघनपिप्पलीनाम्||१४|| कल्कैर्गुडक्षौद्रघृतैः सतैलैर्युतं सुखोष्णैस्तु पिचुप्रमाणैः| गुडात् पलं द्विप्रसृतां तु मात्रां स्नेहस्य युक्त्या मधु सैन्धवं च||१५|| प्रक्षिप्य बस्तौ मथितं खजेन सुबद्धमुच्छ्वास्य च निर्वलीकम्| अङ्गुष्ठमध्येन मुखं पिधाय नेत्राग्रसंस्थामपनीय वर्तिम्||१६|| तैलाक्तगात्रं कृतमूत्रविट्कं नातिक्षुधार्तं शयने मनुष्यम्| समेऽथवेषन्नतशीर्षके वा नात्युच्छ्रिते स्वास्तरणोपपन्ने||१७|| सव्येन पार्श्वेन सुखं शयानं कृत्वर्जुदेहं स्वभुजोपधानम्| सङ्कोच्य सव्येतरदस्य सक्थि वामं प्रसार्य प्रणयेत्ततस्तम्||१८|| स्निग्धे गुदे नेत्रचतुर्थभागं स्निग्धं शनैरृज्वन पृष्ठवंशम्| अकम्पनावेपनलाघवादीन् पाण्योर्गुणांश्चापि विदर्शयंस्तम् ||१९|| प्रपीड्य चैकग्रहणेन दत्तं नेत्रं शनैरेव ततोऽपकर्षेत्|२०|
🔊 Audio coming soon
ಬಲಾಮಿತ್ಯಾದಿನಾ ಬಸ್ತಿವಿಧಾನಮಾಹ| ಪಲೋನ್ಮಿತತ್ವಮಿಹ ತ್ರಿಫಲಾಪಞ್ಚಮೂಲ್ಯೋರಪಿ ಪ್ರತಿದ್ರವ್ಯಮ್| ಫಲಾನೀತಿ ಮದನಫಲಾನಿ, ತಾನಿ ಚಾಕೃತ್ಯೈವಾಷ್ಟಾವಿಹ| ಅತ್ರ ಬಲಾದೀನಾಮೌಷಧಾನಾಮೌತ್ಸರ್ಗಿಕಕ್ವಾಥವಿಧಿನಾಽಷ್ಟಮದನಫಲಾಧಿಕಷಟ್ಷಷ್ಟಿಪಲತ್ವಂ “ಕ್ವಾಥಃ ಕ್ವಾಥ್ಯಸಮಃ” ಇತಿವಚನಾದ್ ಬಹುಕ್ವಾಥೋ ಭವತಿ; ಬಸ್ತೌ ಚ ಪುಟತ್ರಯದಾನೇಽಪಿ ಪ್ರತಿಪುಟಕೇ ದಶಪಲಕ್ವಾಥದಾನನಿಯಮಾತ್ ತ್ರಿಂಶತ್ಪಲಾನಿ ಪರಮುಪಯುಜ್ಯನ್ತೇ, ಶೇಷಸ್ತು ಯದ್ಯಪಿ ನಿಷ್ಪ್ರಯೋಜನಸ್ತಥಾಽಪಿ ಮಹರ್ಷಿವಚನಾದ್ಯಾವತ್ಪ್ರಮಾಣಮುಕ್ತಂ ತಾವತೈವ ಕ್ರಿಯಮಾಣಃ ಕ್ವಾಥೋಽತ್ರ ಗುಣವಾನ್ ಭವತೀತಿ, ತೇನ ನ ಮೀಮಾಂಸ್ಯಮೇತತ್; ಉಕ್ತಂ ಹಿ- “ಯಥಾ ಕುರ್ವನ್ತಿ, ಸ ಉಪಾಯಃ” (ಸೂ.ಅ.೨೬); ಇತಿ ಕಿಂವಾ, ಉಪಯುಕ್ತಕ್ವಾಥ್ಯದ್ರವ್ಯಮಾನವಿಭಾಗೋದಾಹರಣಾರ್ಥಮೇತದುಕ್ತಂ , ತೇನ ತದನುಸಾರೇಣೋಪಯುಕ್ತಕ್ವಾಥಸಾಧನಯೋಗ್ಯಮಾನಮೇವ ಕ್ವಾಥ್ಯಂ ಗ್ರಹೀತವ್ಯಮ್| ಯವಾನ್ಯಾದೀನಾಂ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಪ್ರತಿನಿರೂಹಂ ಪಿಚುಮಾನತ್ವಂ; ಪಿಚುಃ ಕರ್ಷಃ| ಸ್ನೇಹಸ್ಯೇತಿ ಘೃತತೈಲಸ್ಯ, ಉಕ್ತತ್ವಾತ್ | ಏತಚ್ಚ ಸ್ನೇಹಮಾನಂ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ಥೇ ಪುರುಷೇ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣವ್ಯವಸ್ಥಯಾ ಜ್ಞೇಯಮ್| ‘ಯುಕ್ತ್ಯಾ ಮಧುಸೈನ್ಧವೇ ಚ’ ಇತ್ಯನೇನ ಮಧುಸೈನ್ಧವಯೋಃ ಪ್ರಕೃತ್ಯಾದ್ಯಪೇಕ್ಷಯಾಽನಿಯತಂ ಮಾನಂ ದರ್ಶಯತಿ; ಚಕಾರೋ ಮಾಂಸರಸಕ್ಷೀರಗೋಮೂತ್ರಾದೀನಾಂ ಚಾನಿಯತಂ ಮಾನಂ ದರ್ಶಯತಿ; ಏಷಾಂ ಚ ಮಾನವ್ಯವಸ್ಥಾಮಗ್ರೇ ಕಷಾಯಮಾನಪ್ರಸ್ತಾವೇ ದರ್ಶಯಿಷ್ಯಾಮಃ| ಉಚ್ಛ್ವಾಸ್ಯೇತಿ ಉಚ್ಛ್ವಾಸನೇನ ದ್ರವ್ಯಾಭಿಘಾತಜನಿತವಾತನಿರ್ಗಮಮಿಚ್ಛತಿ| ನಿರ್ವಲೀಕಮಿತಿ ಕ್ರಿಯಾವಿಶೇಷಣಮ್| ನೇತ್ರಾಗ್ರಸಂಸ್ಥಾಮಿತಿ ಪ್ರಥಮಂ ದ್ರವನಿರ್ಗಮಾದಿಪ್ರತಿಷೇಧಾರ್ಥಂ ನಲಿಕಾಗ್ರಮುಖದತ್ತಾಂ ವರ್ತಿಮ್| ತೈಲಾಕ್ತಗಾತ್ರಮಿತಿ ಅಭ್ಯಙ್ಗಸಾಹಚರ್ಯಾತ್ ಸ್ವೇದೋಽಪಿ ಜ್ಞೇಯಃ, ತೇನಾಭ್ಯಕ್ತಸ್ವಿನ್ನಮಿತ್ಯರ್ಥಃ; ಉಕ್ತಂ ಹ್ಯನ್ಯತ್ರ “ಅನುವಾಸಿತಮಾಸ್ಥಾಪಯೇದಭ್ಯಕ್ತಸ್ವಿನ್ನಶರೀರಮ್” (ಸು.ಚಿ.ಅ.೩೮) ಇತಿ| ಪ್ರಸ್ತಾವಾಗತಶಯನವಿಧಿಮಾಹ- ಶಯನೇ ಮನುಷ್ಯಮಿತ್ಯಾದಿ| ಸಮೇಽಥವೇಷನ್ನತಶೀರ್ಷಕೇ ವೇತಿ ವಿಕಲ್ಪದ್ವಯಮಾತುರೇಚ್ಛಯಾ ಕರ್ತವ್ಯಂ; ಕಿಂವಾ, ಉನ್ನತಕಟೀದೇಶಸ್ಯ ಪುರುಷಸ್ಯ ಸಮಂ, ತುಚ್ಛಕಟೀಕಸ್ಯೋನ್ನತಶೀರ್ಷಂ ಶಯನಂ ವಿಧೇಯಮ್, ಏವಂ ಹಿ ತಯೋಃ ಸಮ್ಯಗ್ಬಸ್ತಿರ್ದೇಹಾನುಸಾರೀ ಭವತಿ| ಸವ್ಯೇನೇತಿ ವಾಮೇನ; ವಾಮಪಾರ್ಶ್ವಶಯನಪ್ರಯೋಜನಂ ‘ವಾಮಾಶ್ರಯೇ ಹಿ’ ಇತ್ಯಾದಿನಾ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಮ್| ಮನುಷ್ಯಂ ಯಥೋಕ್ತಸರ್ವಗುಣಂ ಕೃತ್ವಾ ತಂ ಪ್ರಣಯೇದಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಸ್ವಭುಜೋಪಧಾನಂ ಯಥಾ ಭವತಿ ತಥಾ ಶಯಾನಮ್; ಉಪಧಾನಂ ಗಣ್ಡುಃ| ಸವ್ಯೇತರದ್ ದಕ್ಷಿಣಮ್| ಸಕ್ಥಿ ಜಙ್ಘಾ| ವಾಮಂ ಸಕ್ಥಿ ಪ್ರಸಾರ್ಯ, ತದುಪರಿ ದಕ್ಷಿಣಂ ಸಕ್ಥಿ ಸಙ್ಕೋಚ್ಯ, ವಿಸೃತಸವ್ಯಸಕ್ಥಿಸಙ್ಕುಚಿತದಕ್ಷಿಣಸಕ್ಥೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಸ್ನಿಗ್ಧೇ ಗುದೇ ನೇತ್ರಚತುರ್ಥಭಾಗಮಿತಿ ಕರ್ಣಿಕಾವಚ್ಛಿನ್ನಂ ಸರ್ವಂ ಚತುರ್ಥಭಾಗಮಿತಿ| ಅನು ಪೃಷ್ಠವಂಶಮಿತಿ ಪೃಷ್ಠವಂಶಮನುಗತಂ ಕೃತ್ವಾ| ಅಕಮ್ಪನೇತ್ಯಾದೌ ಕಮ್ಪನಂ ಚಲನಂ, ವೇಪನಂ ವೇಪಥುಃ, ಲಾಘವಂ ಶೀಘ್ರಕ್ರಿಯತಾ; ಆದಿಶಬ್ದೇನ ಬಸ್ತಿಗ್ರಹಣಪೀಡನಾದಿ ಗೃಹ್ಯತೇ| ವಿದರ್ಶಯನ್ನಿಹ ಸಮ್ಪಾದಯನ್| ಪ್ರಪೀಡ್ಯ ಚೈಕಗ್ರಹಣೇನ ದತ್ತಮಿತ್ಯನೇನ ವಿಶ್ರಮ್ಯ ಪುನಃ ಪೀಡನಂ ವಾಯುಜನಕಂ ನಿಷೇಧಯತಿ||೧೩-೧೯||-
Adhikarana 10 (20-22) · Śloka 23
ತಿರ್ಯಕ್ ಪ್ರಣೀತೇ ತು ನ ಯಾತಿ ಧಾರಾ ಗುದೇ ವ್ರಣಃ ಸ್ಯಾಚ್ಚಲಿತೇ ತು ನೇತ್ರೇ||೨೦|| ದತ್ತಃ ಶನೈರ್ನಾಶಯಮೇತಿ ಬಸ್ತಿಃ ಕಣ್ಠಂ ಪ್ರಧಾವತ್ಯತಿಪೀಡಿತಶ್ಚ| ಶೀತಸ್ತ್ವತಿಸ್ತಮ್ಭಕರೋ ವಿದಾಹಂ ಮೂರ್ಚ್ಛಾಂ ಚ ಕುರ್ಯಾದತಿಮಾತ್ರಮುಷ್ಣಃ||೨೧|| ಸ್ನಿಗ್ಧೋಽತಿಜಾಡ್ಯಂ ಪವನಂ ತು ರೂಕ್ಷಸ್ತನ್ವಲ್ಪಮಾತ್ರಾಲವಣಸ್ತ್ವಯೋಗಮ್| ಕರೋತಿ ಮಾತ್ರಾಭ್ಯಧಿಕೋಽತಿಯೋಗಂ ಕ್ಷಾಮಂ ತು ಸಾನ್ದ್ರಃ ಸುಚಿರೇಣ ಚೈತಿ||೨೨|| ದಾಹಾತಿಸಾರೌ ಲವಣೋಽತಿ ಕುರ್ಯಾತ್ತಸ್ಮಾತ್ ಸುಯುಕ್ತಂ ಸಮಮೇವ ದದ್ಯಾತ್|೨೩|
तिर्यक् प्रणीते तु न याति धारा गुदे व्रणः स्याच्चलिते तु नेत्रे||२०|| दत्तः शनैर्नाशयमेति बस्तिः कण्ठं प्रधावत्यतिपीडितश्च| शीतस्त्वतिस्तम्भकरो विदाहं मूर्च्छां च कुर्यादतिमात्रमुष्णः||२१|| स्निग्धोऽतिजाड्यं पवनं तु रूक्षस्तन्वल्पमात्रालवणस्त्वयोगम्| करोति मात्राभ्यधिकोऽतियोगं क्षामं तु सान्द्रः सुचिरेण चैति||२२|| दाहातिसारौ लवणोऽति कुर्यात्तस्मात् सुयुक्तं सममेव दद्यात्|२३|
🔊 Audio coming soon
ತಿರ್ಯಕ್ಪ್ರಣಿಧಾನಾದಿದೋಷಮಾಹ- ತಿರ್ಯಗಿತ್ಯಾದಿ| ನ ಯಾತಿ ಧಾರೇತಿ ತಿರ್ಯಕ್ಪ್ರಣಿಧಾನೇ ಸತಿ ಗುದವಲೀರೋಧೋ ಭವತಿ, ತೇನ ಧಾರಾ ನ ಯಾತಿ| ಅತಿಸ್ತಮ್ಭಕರ ಇತಿ ಬಸ್ತಿರ್ದೇಹಸ್ಯ ಸ್ತಮ್ಭಂ ಕರೋತಿ| ಜಾಡ್ಯಮಿತಿ ಶರೀರಜಡತಾ| ತನ್ವಲ್ಪಮಾತ್ರಾಲವಣಸ್ತ್ವಯೋಗಮಿತಿ ತನುರ್ವಾ, ಅಲ್ಪಮಾತ್ರಲವಣೋ ವಾ| ಸಾನ್ದ್ರಃ ತನುವಿಪರೀತಃ, ಕ್ಷಾಮಂ ಪುರುಷಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ಲವಣೋಽತೀತಿ ಅತಿಮಾತ್ರಲವಣಃ| ತಸ್ಮಾದಿತಿ ಯಥೋಕ್ತವಿಧಾನೇಷು ದೋಷನಿದರ್ಶನಾತ್| ಸುಯುಕ್ತಮಿತಿ ತಿರ್ಯಕ್ಪ್ರಣಿಧಾನಾದಿರಹಿತಂ, ಶೀತತ್ವಾದಿರಹಿತಂ ಚ||೨೦-೨೨||-
Adhikarana 11 (23) · Śloka 24
ಪೂರ್ವಂ ಹಿ ದದ್ಯಾನ್ಮಧು ಸೈನ್ಧವಂ ತು ಸ್ನೇಹಂ ವಿನಿರ್ಮಥ್ಯಂ ತತೋಽನು ಕಲ್ಕಮ್||೨೩|| ವಿಮಥ್ಯ ಸಂಯೋಜ್ಯ ಪುನರ್ದ್ರವೈಸ್ತಂ ಬಸ್ತೌ ನಿದಧ್ಯಾನ್ಮಥಿತಂ ಖಜೇನ|೨೪|
पूर्वं हि दद्यान्मधु सैन्धवं तु स्नेहं विनिर्मथ्यं ततोऽनु कल्कम्||२३|| विमथ्य संयोज्य पुनर्द्रवैस्तं बस्तौ निदध्यान्मथितं खजेन|२४|
🔊 Audio coming soon
‘ಪೂರ್ವಂ ಹಿ ದದ್ಯಾದ್’ ಇತಿ ಗ್ರನ್ಥಂ ಕೇಚಿದನಾರ್ಷಮಾಹುಃ; ತನ್ತ್ರಾನ್ತರೇಷು ತ್ವಸ್ಯಾರ್ಥಸ್ಯ ದೃಷ್ಟತ್ವಾದ್ಯುಕ್ತ ಏವಾಯಂ ಪಾಠಃ; ಉಚ್ಯತೇ ಹಿ ಸುಶ್ರುತೇ “ದತ್ತ್ವಾಽಽದೌ ಸೈನ್ಧವಸ್ಯಾಕ್ಷಂ ಮಧುನಶ್ಚ ಪಲದ್ವಯಮ್ | ಪಾತ್ರೇ ತಲೇನ ಮಥ್ನೀಯಾತ್” (ಸು.ಚಿ.ಅ.೩೮) ಇತ್ಯಾದಿ| ಪುನರ್ದ್ರವೈಸ್ತಮಿತ್ಯತ್ರ ದ್ರವಶಬ್ದೇನ ಕ್ವಾಥಸ್ಯ ಗ್ರಹಣಮ್||೨೩||-
Adhikarana 12 (24) · Śloka 25
ವಾಮಾಶ್ರಯೇ ಹಿ ಗ್ರಹಣೀಗುದೇ ಚ ತತ್ ಪಾರ್ಶ್ವಸಂಸ್ಥಸ್ಯ ಸುಖೋಪಲಬ್ಧಿಃ||೨೪|| ಲೀಯನ್ತ ಏವಂ ವಲಯಶ್ಚ ತಸ್ಮಾತ್ ಸವ್ಯಂ ಶಯಾನೋಽರ್ಹತಿ ಬಸ್ತಿದಾನಮ್|೨೫|
वामाश्रये हि ग्रहणीगुदे च तत् पार्श्वसंस्थस्य सुखोपलब्धिः||२४|| लीयन्त एवं वलयश्च तस्मात् सव्यं शयानोऽर्हति बस्तिदानम्|२५|
🔊 Audio coming soon
ವಾಮಪಾರ್ಶ್ವಶಯನಂ ಯದುಕ್ತಂ ತಸ್ಯ ಪ್ರಯೋಜನಮಾಹ- ವಾಮಾಶ್ರಯೇ ಇತ್ಯಾದಿ| ವಾಮಾಶ್ರಯೇ ಯಸ್ಮಾದ್ ಗ್ರಹಣೀಗುದೇ, ತೇನ ವಾಮಪಾರ್ಶ್ವಸುಪ್ತಸ್ಯ ಗ್ರಹಣೀಗುದೇ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ಥೇ ಭವತಃ, ಪ್ರಕೃತಿಸ್ಥೇ ಚ ಗುದೇ ಗುದಸ್ಯ ಬಸ್ತಿನಾ ಸಮ್ಯಗುಪಶ್ಲೇಷಾದ್ ವ್ಯಾಪ್ತಿರ್ಭವತಿ, ತಥಾ ವಲಯಶ್ಚ ಲೀನಾ ಭವನ್ತಿ, ತೇನ ಸುಖಂ ಬಸ್ತಿರ್ಯಾತಿ, ಗ್ರಹಣೀಗುದಯೋಃ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ಥತಯಾ ಚ ಬಸ್ತಿರ್ವ್ಯಾಪ್ಯ ಸುಖಂ ಗ್ರಹಣೀಂ ಭಾವಯತೀತಿ ಬೋದ್ಧವ್ಯಮ್||೨೪||-
Adhikarana 13 (25) · Śloka 26
ವಿಡ್ವಾತವೇಗೋ ಯದಿ ಚಾರ್ಧದತ್ತೇ ನಿಷ್ಕೃಷ್ಯ ಮುಕ್ತೇ ಪ್ರಣಯೇದಶೇಷಮ್ ||೨೫|| ಉತ್ತಾನದೇಹಶ್ಚ ಕೃತೋಪಧಾನಃ ಸ್ಯಾದ್ವೀರ್ಯಮಾಪ್ನೋತಿ ತಥಾಽಸ್ಯ ದೇಹಮ್ |೨೬|
विड्वातवेगो यदि चार्धदत्ते निष्कृष्य मुक्ते प्रणयेदशेषम् ||२५|| उत्तानदेहश्च कृतोपधानः स्याद्वीर्यमाप्नोति तथाऽस्य देहम् |२६|
🔊 Audio coming soon
ವಿಡ್ವಾತೇತ್ಯಾದೌ ನಿಷ್ಕೃಷ್ಯ ಮುಕ್ತೇ ಇತಿ ನಲಿಕಾಮಾಕೃಷ್ಯ ವಿಡ್ವಾತವೇಗೇ ಮುಕ್ತೇ| ದತ್ತೇ ತು ಬಸ್ತೌ ಉತ್ತಾನದೇಹಃ ಕೃತೋಪಧಾನಶ್ಚ ಸ್ಯಾತ್| ಏತತ್ಕರಣಪ್ರಯೋಜನಮಾಹ- ವೀರ್ಯಮಾಪ್ನೋತೀತ್ಯಾದಿ||೨೫||-
Adhikarana 14 (26) · Śloka 26
ಏಕೋಽಪಕರ್ಷತ್ಯನಿಲಂ ಸ್ವಮಾರ್ಗಾತ್ ಪಿತ್ತಂ ದ್ವಿತೀಯಸ್ತು ಕಫಂ ತೃತೀಯಃ||೨೬||
एकोऽपकर्षत्यनिलं स्वमार्गात् पित्तं द्वितीयस्तु कफं तृतीयः||२६||
🔊 Audio coming soon
ಏಕೋಽಪಕರ್ಷತೀತ್ಯಾದಿ| ಏತದ್ವಾತಾದಿಭೇದೇನ ಏಕಾದಿಬಸ್ತಿದಾನವಿಧಾನಂ; ನ ತು ತ್ರಿದೋಷೇ ಪ್ರಥಮೋ ವಾತಂ ಜಯತಿ, ದ್ವಿತೀಯಃ ಪಿತ್ತಂ ಜಯತಿ, ತೃತೀಯಃ ಕಫಮಿತ್ಯಾದಿ ವ್ಯಾಖ್ಯೇಯಂ; ಯತಃ, “ಸ್ನಿಗ್ಧೋಷ್ಣ ಏಕಃ ಪವನೇ ಸಮಾಂಸಃ” ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಪವನಾದಿಭೇದೇನೈವ ಸಙ್ಖ್ಯಾನಿಯಮಂ ಕರಿಷ್ಯತಿ| ಏವಂ ಸ್ವಮಾರ್ಗಾಚ್ಚಾನಿಲಮೇಕೋ ಬಸ್ತಿರಪಕರ್ಷತಿ, ಪಿತ್ತಂ ದ್ವಿತೀಯಸ್ತು ಸ್ವಮಾರ್ಗಾದಿತಿ ಪಿತ್ತಂ ದ್ವಾವೇವ ಜಯತಃ , ಕಫಂ ತ್ರಯ ಏವ ಜಯನ್ತೀತಿ ಜ್ಞೇಯಂ; ಸ್ವಮಾರ್ಗಾದಿತಿ ಸ್ವಸ್ಥಾನಾತ್| ಯದ್ಯಪಿ ಚ ಬಸ್ತಿಃ ಪಕ್ವಾಶಯಗತಮೇವ ದೋಷಂ ಜಯತೀತ್ಯುಕ್ತಂ, ತಥಾಽಪಿ ಪಿತ್ತಾದಿಸ್ಥಾನೇಽಪಿ ವಿಶೇಷಬಸ್ತಿವಿಧಿಸಾಮರ್ಥ್ಯಾದ್ದೋಷಹರಣಮುಚ್ಯತೇ; ತೇನ, ಉತ್ಸರ್ಗತಸ್ತದ್ಗತದೋಷಹರಣಂ ವಿಶಿಷ್ಟವಿಧಾನೇನ ಚ ಸ್ಥಾನಾನ್ತರಗತದೋಷಹರಣಂ ಭವತಿ| ಅಯಮರ್ಥೋ ಜತೂಕಣೇಽಪ್ಯುಚ್ಯತೇ- “ಬಸ್ತಿಃ ಕಾರ್ಯಃ ಸಕೃದ್ಬಸ್ತಿಸ್ಥಾನಶಕ್ತ್ಯಾಽನಿಲಾದಿಷು” ಇತಿ| ಅತ್ರ ದ್ವಿತೀಯಃ ಪಿತ್ತಮಪಕರ್ಷತಿ, ತೃತೀಯಃ ಕಫಮಪಕರ್ಷತೀತ್ಯುಚ್ಯತೇ; ತಥಾಽಪಿ ಪ್ರಥಮದ್ವಿತೀಯಯೋರಪಿ ಪಿತ್ತಕಫಾಪಹತ್ವಮಸ್ತ್ಯೇವ , ಪರಂ ದ್ವಿತೀಯೇನ ಪಿತ್ತಾಪಹರಣಂ, ತೃತೀಯೇನ ಚ ಕಫಾಪಹರಣಂ ಸ್ಥಾನಪ್ರತ್ಯಾಸತ್ತ್ಯಾ ಕ್ರಿಯತ ಇತಿ ಕೃತ್ವಾ ದ್ವಿತೀಯಃ ಪಿತ್ತಂ ಹರತಿ, ತೃತೀಯಃ ಕಫಂ ಹರತೀತಿ ಚೋಕ್ತಮ್| ಪಿತ್ತಕಫಯೋಶ್ಚ ಯದ್ಯಪಿ ಸುಖಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ಬಸ್ತಿರ್ನ ಭವತಿ, ತಥಾಽಪಿ ವಾತಾವರಕೇ ವಾತಾನುಬನ್ಧೇ ವಾ ಪಿತ್ತೇ ಕಫೇ ಚೈತದ್ಬಸ್ತಿದಾನಂ ಜ್ಞೇಯಮ್; ಉಕ್ತಂ ಹಿ ಸುಶ್ರುತೇ- “ಬಸ್ತಿರ್ವಾತೇ ಚ ಪಿತ್ತೇ ಚ ಕಫೇ ರಕ್ತೇ ಚ ಶಸ್ಯತೇ” (ಸು.ಚಿ.ಅ.೩೫) ಇತಿ||೨೬||
Adhikarana 15 (27-29) · Śloka 30
ಪ್ರತ್ಯಾಗತೇ ಕೋಷ್ಣಜಲಾವಸಿಕ್ತಃ ಶಾಲ್ಯನ್ನಮದ್ಯಾತ್ತನುನಾ ರಸೇನ| ಜೀರ್ಣೇ ತು ಸಾಯಂ ಲಘು ಚಾಲ್ಪಮಾತ್ರಂ ಭುಕ್ತೋಽನುವಾಸ್ಯಃ ಪರಿಬೃಂಹಣಾರ್ಥಮ್||೨೭|| ನಿರೂಹಪಾದಾಂಶಸಮೇನ ತೈಲೇನಾಮ್ಲಾನಿಲಘ್ನೌಷಧಸಾಧಿತೇನ| ದತ್ತ್ವಾ ಸ್ಫಿಚೌ ಪಾಣಿತಲೇನ ಹನ್ಯಾತ್ ಸ್ನೇಹಸ್ಯ ಶೀಘ್ರಾಗಮರಕ್ಷಣಾರ್ಥಮ್||೨೮|| ಈಷಚ್ಚ ಪಾದಾಙ್ಗುಲಿಯುಗ್ಮಮಾಞ್ಛೇದುತ್ತಾನದೇಹಸ್ಯ ತಲೌ ಪ್ರಮೃಜ್ಯಾತ್| ಸ್ನೇಹೇನ ಪಾರ್ಷ್ಣ್ಯಙ್ಗುಲಿಪಿಣ್ಡಿಕಾಶ್ಚ ಯೇ ಚಾಸ್ಯ ಗಾತ್ರಾವಯವಾ ರುಗಾರ್ತಾಃ||೨೯|| ತಾಂಶ್ಚಾವಮದ್ಗೀತ ಸುಖಂ ತತಶ್ಚ ನಿದ್ರಾಮುಪಾಸೀತ ಕೃತೋಪಧಾನಃ|೩೦|
प्रत्यागते कोष्णजलावसिक्तः शाल्यन्नमद्यात्तनुना रसेन| जीर्णे तु सायं लघु चाल्पमात्रं भुक्तोऽनुवास्यः परिबृंहणार्थम्||२७|| निरूहपादांशसमेन तैलेनाम्लानिलघ्नौषधसाधितेन| दत्त्वा स्फिचौ पाणितलेन हन्यात् स्नेहस्य शीघ्रागमरक्षणार्थम्||२८|| ईषच्च पादाङ्गुलियुग्ममाञ्छेदुत्तानदेहस्य तलौ प्रमृज्यात्| स्नेहेन पार्ष्ण्यङ्गुलिपिण्डिकाश्च ये चास्य गात्रावयवा रुगार्ताः||२९|| तांश्चावमद्गीत सुखं ततश्च निद्रामुपासीत कृतोपधानः|३०|
🔊 Audio coming soon
ಶಾಲ್ಯನ್ನಮಿತ್ಯಾದೌ ಜೀರ್ಣೇ ಇತಿ ಆಸ್ಥಾಪನೋಪಲೇಪೇ ಕೋಷ್ಠಸ್ಥೇ ಜೀರ್ಣೇ| ತನುಮಾಂಸರಸಾದಿಭೋಜನಂ ಚೇಹ ನಿರೂಹೇಣ ಮನಾಗುಪಹತಸ್ಯ ವಹ್ನೇಃ ಪರಿಪಾಲನಾರ್ಥಮ್| ಪೇಯಾದಿಕ್ರಮಸ್ತ್ವತ್ರ ನ ಕ್ರಿಯತೇ, ವಿರೇಚನವದಿಹಾಮಸ್ಯಾಭಾವಾತ್; ಅತ ಏವ ಸುಶ್ರುತೇ ಪೇಯಾದಿಕ್ರಮಂ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ರಸಾದಿಕ್ರಮ ಉಕ್ತಃ| ಪರಿಬೃಂಹಣಾರ್ಥಮಿತ್ಯನೇನ ಲೇಖನಾರ್ಥಂ ಕ್ರಿಯಮಾಣೇ ನಿರೂಹೇ ಪರಿಬೃಂಹಣಾರ್ಥಮನುವಾಸನಂ ತದಹಃ ಕರ್ತವ್ಯಮಿತಿ ದರ್ಶಯತಿ| ಅತ ಏವ ಕಲ್ಪನಾಸಿದ್ಧಾವಪಿ- “ನರಸ್ತತೋ ನಿಶ್ಯನುವಾಸನಾರ್ಹಃ” (ಸಿ.ಅ.೧) ಇತ್ಯನೇನ ತದಹರನುವಾಸನಸ್ಯಾವಶ್ಯಕತ್ವಮುಕ್ತಂ ; ಜತೂಕರ್ಣೇಽಪ್ಯುಕ್ತಂ- “ಜೀರ್ಣೇ ಸಾಯಂ ಕೃತಾನ್ನಂ ಚ ಪುಷ್ಟ್ಯರ್ಥಮನುವಾಸಯೇತ್” ಇತಿ| ನಿರೂಹಪಾದಾಂಶಸಮೇನ ತೈಲೇನೇತಿ ನಿರೂಹಪಾದಪ್ರಮಾಣೇನ, ಚತುರ್ವಿಂಶತಿಪಲೇ ನಿರೂಹೇ ಷಟ್ಪಲೇನ ಸ್ನೇಹೇನೇತ್ಯರ್ಥಃ; ಇಯಂ ಚೋತ್ತಮಾ ಮಾತ್ರಾಽನುವಾಸನಸ್ಯ; ಉಕ್ತಂ ಹ್ಯನ್ಯತ್ರ- “ಉತ್ತಮಾ ಷಟ್ಪಲೀ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ಮಧ್ಯಮಾ ತ್ರಿಪಲೀ ಭವೇತ್| ಕನೀಯಸೀ ಸಾರ್ಧಪಲಾ ತ್ರಿಧಾ ಮಾತ್ರಾಽನುವಾಸನೇ” ಇತಿ; ಸುಶ್ರುತೇಽಪ್ಯೇತಾವನ್ಮಾನಮೇವ ಸ್ನೇಹಸ್ಯಾನುವಾಸನ ಮಾತ್ರಾಬಸ್ತಿವಿಭಾಗೇನಾನುವಾಸನೇ ಉಕ್ತಮ್| ಸ್ನೇಹಶೀಘ್ರಾಗಮನರಕ್ಷಾರ್ಥಂ ವಿಧಾನಮಾಹ- ಈಷದಿತ್ಯಾದಿ| ತಚ್ಚ ಪಾದಾಙ್ಗುಲ್ಯೋತ್ತಾನದೇಹಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾಶತಂ ಸ್ಥಾಪನಂ ಕರ್ತವ್ಯಮ್| ನಿರೂಹೇ ತು ತ್ರಿಂಶನ್ಮಾತ್ರಾಕಾಲಂ ಯಾವದುತ್ತಾನಸ್ಯ ಸ್ಥಾಪನಂ ಮನ್ಯನ್ತೇ| ಪಾದಾಙ್ಗುಲಿಯುಗ್ಮಮಿತಿ ಪರ್ವಸನ್ಧಿಃ| ಆಞ್ಛೇದಿತಿ ಆಕರ್ಷೇತ್| ನಿದ್ರಾಮುಪಾಸೀತೇತಿ ವಚನಂ ಕ್ರಿಯಾನ್ತರಸ್ಯ ನಿಷೇಧಾರ್ಥಮ್||೨೭-೨೯||-
Adhikarana 16 (30) · Śloka 31
ಭಾಗಾಃ ಕಷಾಯಸ್ಯ ತು ಪಞ್ಚ, ಪಿತ್ತೇ ಸ್ನೇಹಸ್ಯ ಷಷ್ಠಃ ಪ್ರಕೃತೌ ಸ್ಥಿತೇ ಚ||೩೦|| ವಾತೇ ವಿವೃದ್ಧೇ ತು ಚತುರ್ಥಭಾಗೋ, ಮಾತ್ರಾ ನಿರೂಹೇಷು ಕಫೇಽಷ್ಟಭಾಗಃ|೩೧|
भागाः कषायस्य तु पञ्च, पित्ते स्नेहस्य षष्ठः प्रकृतौ स्थिते च||३०|| वाते विवृद्धे तु चतुर्थभागो, मात्रा निरूहेषु कफेऽष्टभागः|३१|
🔊 Audio coming soon
ಸಮ್ಪ್ರತಿ ತ್ರಿವಿಧೋ ಯೋ ದ್ವಾದಶಪ್ರಸೃತೋ ನಿರೂಹಸ್ತಸ್ಯ ಕಷಾಯಸ್ನೇಹಮಾತ್ರಾಂ ನಿರೂಪಯನ್ನಾಹ - ಭಾಗಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ಭಾಗಾಃ ಕಷಾಯಸ್ಯ ಪಞ್ಚೇತ್ಯನೇನ ಸರ್ವತ್ರೈವ ದೋಷೇ ಸ್ವಸ್ಥೇ ಚ ಪುರುಷೇ ದ್ವಾದಶಪ್ರಸೃತಭಾಗರೂಪೇ ನಿರೂಹೇ ಪಞ್ಚಭಾಗಾಃ ಕಷಾಯಸ್ಯ ಭವನ್ತಿ, ತೇನ ಪಞ್ಚ ಪ್ರಸೃತಾಃ ಕಷಾಯಸ್ಯ| ಸ್ನೇಹಸ್ಯ ಚ ದೋಷಭೇದೇನ ಸ್ವಸ್ಥೇ ಚ ಮಾನಭೇದಮಾಹ- ಪಿತ್ತೇ ಇತ್ಯಾದಿ| ಪಿತ್ತೇ ಸ್ನೇಹಸ್ಯ ಷಷ್ಠಃ, ತಥಾ ಪ್ರಕೃತೌ ಸ್ಥಿತೇ ಚ ಪುರುಷೇ ಸ್ವಸ್ಥೇ ಷಷ್ಠ ಇತ್ಯರ್ಥಃ; ತತ್ರ ಷಣ್ಣಾಂ ಪೂರಣಃ ಷಷ್ಠಃ, ತೇನ ದ್ವಾದಶಪ್ರಸೃತಸ್ಯ ಷಷ್ಠೋ ಭಾಗೋ ದ್ವಿಪ್ರಸೃತಂ ಭವತಿ| ಸ್ನೇಹಶಬ್ದೇನ ಘೃತತೈಲಾದಿಗ್ರಹಣಮ್| ವಾತೇ ತು ವೃದ್ಧೇ ಚತುರ್ಥೋ ಭಾಗಃ; ಸ್ನೇಹಚತುರ್ಥೋ ಭಾಗಃ ಪ್ರಸೃತತ್ರಯಮ್| ಅಷ್ಟಭಾಗ ಇತಿ ಸಾರ್ಧಃ ಪ್ರಸೃತಃ| ಅಸ್ಮಿನ್ನರ್ಥೇ ಹಾರೀತಃ- “ಕ್ವಾಥಸ್ಯ ಪಞ್ಚಪ್ರಸೃತಾ ವಿಭಾಗಾಃ, ಸ್ನೇಹಸ್ಯ ಷಷ್ಠೋ ಹ್ಯಧಿಕೇ ತು ಪಿತ್ತೇ| ಸ್ವಸ್ಥೇ ಚ ತಾವತ್, ಪವನೇ ಚತುರ್ಥಃ, ಕಫೇಽಷ್ಟಮೋಽತ್ಯನ್ತಗತೇ(?) ವಿಕಲ್ಪಃ” ಇತಿ| ಏಷಾ ಸ್ನೇಹಮಾತ್ರಾ ಹೀನಮಾತ್ರೇಽಪಿ ನಿರೂಹೇ ಕ್ವಾಥಸ್ನೇಹಯೋರುಕ್ತಮಾತ್ರಾನುಸಾರೇಣ ಯೋಜನೀಯಾ; ಶೇಷಣಾಂ ತು ಮಧುಕಲ್ಕಸೈನ್ಧವಾನಾಮಿಹ ಮಾತ್ರಾನಿಯಮೋ ನೋಕ್ತಃ, ತೇಷಾಮಪಿ ಪ್ರಕೃತ್ಯಾದಿಭದೇನಾನಿಯತತ್ವಾತ್; ತೇನ ಮಧ್ವಾದೀನಾಂ ಪ್ರಕೃತ್ಯಾದ್ಯನುಸಾರೇಣ ಪ್ರಸೃತಮಾನೇನ ದ್ವಾದಶಪ್ರಸೃತತ್ವಂ ಪೂರಣೀಯಮ್| ತತ್ರ ಜತೂಕಣಪ್ರತ್ಯಯಾತ್ ಸರ್ವತ್ರ ಕಲ್ಕಸ್ಯ ಪಲದ್ವಯಂ ಭವತಿ| ಉಕ್ತಂ ಹಿ ತತ್ರ “ಚತುರ್ವಿಂಶತಿಕೇ ಪುಟಕೇ ಪೇಷ್ಯಾಣಾಂ ದ್ವಿಪಲಂ, ಕಿಞ್ಚಿಚ್ಚ ಮಧುಸೈನ್ಧವಾತ್, ಸ್ನೇಹೋ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಃ, ಶೇಷಂ ಕಷಾಯಸ್ಯ; ವಾತೇ ತೈಲಷಟ್ಪಲಂ ಸ್ವಸ್ಥೇ ಚ; ಚತ್ವಾರಿ ಪಿತ್ತೇ ಘೃತಸ್ಯ, ಕಫೇ ತ್ರೀಣಿ ತೈಲಸ್ಯ” ಇತಿ; ಸೈನ್ಧವಂ ತು ಕರ್ಷಪ್ರಮಾಣಮಸ್ತಿ; ಯತಃ ಸುಶ್ರುತೇ- “ಸೈನ್ಧವಾಕ್ಷಂ ಸಮಾದಾಯ ಮಧುನಃ ಪ್ರಸೃತದ್ವಯಮ್” (ಸು.ಚಿ.ಅ.೩೮) ಇತ್ಯಾದ್ಯುಕ್ತಮ್; ಹಾರೀತ ತು- “ಕ್ಷೌದ್ರಂ ತು ದೇಯಂ ಪ್ರಸೃತಪ್ರಮಾಣಂ ದ್ವಿತೀಯಮಾಹುರ್ಲವಣಸ್ಯ ಚಾಕ್ಷಮ್” ಇತ್ಯುಕ್ತಂ; ತೇನಾನಯಾ ದಿಶಾ ಸೈನ್ಧವಮಧುಕಲ್ಪನಾ| ಯಥೋಕ್ತಕಷಾಯಸ್ನೇಹಕಲ್ಕಮಧುಸೈನ್ಧವಾಪೂರಿತಾಂಶಪೂರಣಂ ಚಾವಾಪೇನೈವ ಕರ್ತವ್ಯಮ್; ಆವಾಪಶ್ಚಾತ್ರಾನುಕ್ತೋಽಪ್ಯುತ್ತರತ್ರ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣೋ ವಾತಾದಿಭೇದೇನ ಮಾಂಸರಸಕ್ಷೀರಗೋಮೂತ್ರಾದಿಕೋ ಜ್ಞೇಯಃ| ವಕ್ಷ್ಯತಿ ಹಿ- “ಸ್ನಿಗ್ಧೋಷ್ಣ ಏಕಃ ಪವನೇ ನಿರೂಹೋ, ದ್ವೌ ಸ್ವಾದುಶೀತೌ ಪಯಸಾ ಚ ಪಿತ್ತೇ| ತ್ರಯಃ ಸಮೂತ್ರಾಃ ಕಟುಕೋಷ್ಣತೀಕ್ಷ್ಣಾಃ ಕಫೇ ನಿರೂಹಾ ನ ಪರಂ ವಿಧೇಯಾಃ” ಇತಿ| ಹಾರೀತಽಪ್ಯುಕ್ತಂ “ಸ್ನೇಹಂ ಗುಡಂ ಮಾಂಸರಸಂ ಪಯಶ್ಚ ಹ್ಯಮ್ಲಾನಿ ಮೂತ್ರಾಣಿ ಚ ಸೈನ್ಧವಂ ಚ| ಏತಾನಿ ಸರ್ವಾಣ್ಯಪಿ ಯೋಜಯೀತ ನಿರೂಹಯೋಗೇ ಮದನಾತ್ ಫಲಂ ಚ” ಇತಿ| ಯತ್ತು ತನ್ತ್ರಾನ್ತರೇ- ದ್ವಾದಶಪ್ರಸೃತಪೂರಣಂ ಪ್ರತಿ ಪ್ರತಿದ್ರವ್ಯವಿಭಾಗೇನೋಕ್ತಂ; ಯಥಾ- “ದತ್ತ್ವಾಽಽದೌ ಸೈನ್ಧವಸ್ಯಾಕ್ಷಂ ಮಧುನಃ ಪ್ರಸೃತದ್ವಯಮ್| ವಿನಿರ್ಮಥ್ಯ ತತೋ ದದ್ಯಾತ್ ಸ್ನೇಹಸ್ಯ ಪ್ರಸೃತತ್ರಯಮ್| ಏಕೀಭೂತೇ ತತಃ ಸ್ನೇಹೇ ಕಲ್ಕಸ್ಯ ಪ್ರಸೃತಂ ಕ್ಷಿಪೇತ್| ಸಮ್ಮೂರ್ಚ್ಛಿತೇ ಕಷಾಯಂ ತು ಚತುಃಪ್ರಸೃತಸಮ್ಮಿತಮ್|| ವಿತರೇಚ್ಚ ತದಾವಾಪಮನ್ತೇ ದ್ವಿಪ್ರಸೃತೋನ್ಮಿತಮ್| ಏವಂ ಸುಕಲ್ಪಿತೋ ಬಸ್ತಿರ್ದ್ವಾದಶಪ್ರಸೃತೋ ಭವೇತ್” (ಸು.ಚಿ.ಅ.೩೮) ಇತಿ; ತದ್ವಾತವಿಷಯಮೇವ, ಸ್ನೇಹಸ್ಯ ವಾತಘ್ನತ್ವಾತ್; ಕಿನ್ತ್ವತ್ರ ಯಚ್ಚತುಃಪ್ರಸೃತಂ ಕಷಾಯಸ್ಯ ಮನ್ಯತೇ, ತದಸ್ಮತ್ತನ್ತ್ರಾನುಮತಮೇವ | ಯತ್ತ್ವನ್ಯೇ ಪಠನ್ತಿ- “ಮಧುಸ್ನೇಹನಕಲ್ಕಾಖ್ಯಕಷಾಯಾವಾಪತಃ ಕ್ರಮಾತ್| ತ್ರೀಣಿ ಷಟ್ ದ್ವೇ ದಶ ತ್ರೀಣಿ ಪಲಾನ್ಯನಿಲರೋಗಿಣಾಮ್|| ಪಿತ್ತೇ ಚತ್ವಾರಿ ಚತ್ವಾರಿ ದ್ವೇ ದ್ವಿಪಞ್ಚ ಚತುಷ್ಟಯಮ್ | ಷಟ್ ತ್ರೀಣಿ ದ್ವೇ ದಶ ತ್ರೀಣಿ ಕಫೇ ಚಾಪಿ ನಿರೂಹಣಮ್” ಇತಿ; ತದಸ್ಮತ್ತನ್ತ್ರಾನುಗತತ್ವಾದನುಮತಮೇವ||೩೦||-
Adhikarana 17 (31-32) · Śloka 33
ನಿರೂಹಮಾತ್ರಾ ಪ್ರಸೃತಾರ್ಧಮಾದ್ಯೇ ವರ್ಷೇ ತತೋಽರ್ಧಪ್ರಸೃತಾಭಿವೃದ್ಧಿಃ||೩೧|| ಆದ್ವಾದಶಾತ್ ಸ್ಯಾತ್ ಪ್ರಸೃತಾಭಿವೃದ್ಧಿರಷ್ಟಾದಶಾದ್ ದ್ವಾದಶತಃ ಪರಂ ಸ್ಯುಃ| ಆಸಪ್ತತೇಸ್ತದ್ವಿಹಿತಂ ಪ್ರಮಾಣಮತಃ ಪರಂ ಷೋಡಶವದ್ವಿಧೇಯಮ್||೩೨|| ನಿರೂಹಮಾತ್ರಾ ಪ್ರಸೃತಪ್ರಮಾಣಾ ಬಾಲೇ ಚ ವೃದ್ಧೇ ಚ ಮೃದುರ್ವಿಶೇಷಃ|೩೩|
निरूहमात्रा प्रसृतार्धमाद्ये वर्षे ततोऽर्धप्रसृताभिवृद्धिः||३१|| आद्वादशात् स्यात् प्रसृताभिवृद्धिरष्टादशाद् द्वादशतः परं स्युः| आसप्ततेस्तद्विहितं प्रमाणमतः परं षोडशवद्विधेयम्||३२|| निरूहमात्रा प्रसृतप्रमाणा बाले च वृद्धे च मृदुर्विशेषः|३३|
🔊 Audio coming soon
ಇದಾನೀಂ ವಯೋಭೇದೇನ ನಿರೂಹಪ್ರಮಾಣಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ನಿರೂಹೇತ್ಯಾದಿ| ಆದ್ಯೇ ವರ್ಷೇ ಬಾಲಸ್ಯ ಪಲಮಾನೇ ನಿರೂಹೇ ಕ್ವಾಥಾದಿ ಯಥೋಕ್ತಮಾನಾನುಸಾರೇಣ ವಕ್ತವ್ಯಮ್; ಅರ್ಧಪ್ರಸೃತಾಭಿವೃದ್ಧಿಃ ತತಃ ಪ್ರತಿವರ್ಷಂ ಭವತಿ; ತೇನ ದ್ವಾದಶವರ್ಷೇ ಷಟ್ಪ್ರಸೃತೋ ಬಸ್ತಿರ್ಭವತಿ; ದ್ವಾದಶಾದೂರ್ಧ್ವಮಷ್ಟಾದಶವರ್ಷಪರ್ಯನ್ತಂ ಪ್ರತಿವರ್ಷಂ ಪ್ರಸೃತವೃದ್ಧ್ಯಾ ದ್ವಾದಶಪ್ರಸೃತಪೂರಣಂ ಭವತಿ; ‘ದ್ವಾದಶತಃ ಪರಂ ಸ್ಯುಃ’ ಇತ್ಯನೇನಾಧಿಕಪ್ರಮಾಣಬಸ್ತಿಮಾನಂ ಮಹಾತ್ಯಯಕರಂ ಕೈಶ್ಚಿದನುಮತಂ ನಿಷೇಧಯತಿ; ಯಥಾ ಹಾರೀತೇ ಏಕೀಯಮತಂ ಪಠ್ಯತೇ- “ಅರ್ಧಾಢಕಂ ಪರಮತಮಂ ಪ್ರಮಾಣಮ್” ಇತಿ ; ತಥಾ ಸುಶ್ರುತೇಽಪಿ (?)- “ದ್ವಾದಶಪ್ರಸೃತಂ ಕೇಚಿತ್ ತ್ರಿಂಶತ್ಪಲಮಥಾಽಪರೇ” ಇತ್ಯಾದಿ| ಬಸ್ತಿಮಾನಂ ದರ್ಶಯಿತುಮಾಹ- ಆಸಪ್ತತೇರಿತ್ಯಾದಿ| ಆಸಪ್ತತೇಸ್ತದಿತಿ ದ್ವಾದಶಪ್ರಸೃತಮಾನಂ ಸಪ್ತತಿಂ ಯಾವದ್ಭವತಿ| ಷೋಡಶವದಿತಿ ದಶಪ್ರಸೃತಪ್ರಮಾಣಮ್| ಬಾಲವೃದ್ಧಯೋರ್ಯಥೋಕ್ತಪ್ರಸೃತಮಾನವಿಷಯಂ ದರ್ಶಯನ್ ತತ್ರಾನ್ಯಂ ವಿಶೇಷಮಾಹ- ನಿರೂಹಮಾತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಬಾಲವೃದ್ಧಯೋರ್ಯಥೋಕ್ತೈವ ನಿರೂಹಮಾತ್ರಾ ಪ್ರಸೃತಪ್ರಮಾಣಾ ಕಾರ್ಯಾ, ವಿಶೇಷೇಣ ತಯೋರ್ಬಸ್ತಿರ್ಮೃದುಃ ಕಾರ್ಯಃ| ತೀಕ್ಷ್ಣತ್ವಮಾರ್ದವಕರಂ ಚ ವಿಧಾನಂ ವಕ್ಷ್ಯತಿ; ಯಥಾ- “ತೀಕ್ಷ್ಣತ್ವಂ ಮೂತ್ರಪೀಲ್ವಗ್ನಿಲವಣಕ್ಷಾರಸರ್ಷಪೈಃ| ಪ್ರಾಪ್ತಕಾಲಂ ವಿಧಾತವ್ಯಂ ಕ್ಷೀರಾದ್ಯೈರ್ಮಾರ್ದವಂ ತಥಾ” (ಸಿ.ಅ.೭) ಇತಿ||೩೧-೩೨||-
Adhikarana 18 (33) · Śloka 34
ನಾತ್ಯುಚ್ಛ್ರಿತಂ ನಾಪ್ಯತಿನೀಚಪಾದಂ ಸಪಾದಪೀಠಂ ಶಯನಂ ಪ್ರಶಸ್ತಮ್||೩೩|| ಪ್ರಧಾನಮೃದ್ವಾಸ್ತರಣೋಪಪನ್ನಂ ಪ್ರಾಕ್ಶೀರ್ಷಕಂ ಶುಕ್ಲಪಟೋತ್ತರೀಯಮ್|೩೪|
नात्युच्छ्रितं नाप्यतिनीचपादं सपादपीठं शयनं प्रशस्तम्||३३|| प्रधानमृद्वास्तरणोपपन्नं प्राक्शीर्षकं शुक्लपटोत्तरीयम्|३४|
🔊 Audio coming soon
ಸಮ್ಪ್ರತಿ ‘ಶಯನೇ ವಿಧಿಃ ಕಃ’ ಇತಿ ಪ್ರಶ್ನಸ್ಯೋತ್ತರಮಾಹ- ನಾತ್ಯುಚ್ಛ್ರಿತಮಿತ್ಯಾದಿ| ಪೂರ್ವಂ ಯಃ ಶಯನವಿಧಿರುಕ್ತಃ ಸ ತಾತ್ಕಾಲಿಕಃ, ಅಯಂ ತೂತ್ತರಕಾಲಿಕ ಇತಿ ವಿಶೇಷಃ| ಪ್ರಧಾನಂ ಮಹನ್ಮೃದು ಚಾಸ್ತರಣಂ ಪ್ರಧಾನಮೃದ್ವಾಸ್ತರಣಂ, ತೇನೋಪಪನ್ನಂ ಯುಕ್ತಮ್| ಪ್ರಾಕ್ಶೀರ್ಷಕಮಿತಿ “ಪ್ರಾಚ್ಯಾಂ ದಿಶಿ ಸ್ಥಿತಾ ದೇವಾಸ್ತತ್ಪೂಜಾರ್ಥಂ ಚ ಪ್ರಾಕ್ಶಿರಾಃ” (ಸು.ಸೂ.ಅ.೧೯) ಇತಿ ವಚನಾತ್||೩೩||-
Adhikarana 19 (34) · Śloka 35
ಭೋಜ್ಯಂ ಪುನರ್ವ್ಯಾಧಿಮವೇಕ್ಷ್ಯ ತದ್ವತ್ ಪ್ರಕಲ್ಪಯೇದ್ಯೂಷಪಯೋರಸಾದ್ಯೈಃ||೩೪|| ಸರ್ವೇಷು ವಿದ್ಯಾದ್ವಿಧಿಮೇತಮಾದ್ಯಂ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಬಸ್ತೀನತ ಉತ್ತರೀಯಾನ್|೩೫|
भोज्यं पुनर्व्याधिमवेक्ष्य तद्वत् प्रकल्पयेद्यूषपयोरसाद्यैः||३४|| सर्वेषु विद्याद्विधिमेतमाद्यं वक्ष्यामि बस्तीनत उत्तरीयान्|३५|
🔊 Audio coming soon
ಯೂಷಾದಿ ಭೋಜ್ಯವಿಧಾನಂ ಯಥಾಕ್ರಮಂ ಕಫೇ, ಪಿತ್ತೇ, ವಾತೇ; ಕಿಂವಾ, ಅಗ್ನ್ಯಪೇಕ್ಷಂ ಯಥಾಯೋಗ್ಯತಯಾ ವ್ಯಾಖ್ಯೇಯಮ್| ಯಥೋಕ್ತವಿಧಾನಂ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣವಿಧಿಷು ಕರ್ತವ್ಯತಯಾ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಸರ್ವೇಷ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಏತದಾದ್ಯಮಿತಿ ಪ್ರಧಾನಮ್, ಔತ್ಸರ್ಗಿಕಮಿತಿ ಯಾವತ್; ತೇನ ವಿಶೇಷವಿಧಾನೇನಾಪವಾದೋಽಪ್ಯಸ್ಯ ಭವಿಷ್ಯತೀತಿ ಸೂಚಯತಿ||೩೪||-
Adhikarana 20 (35-45) · Śloka 45
ದ್ವಿಪಞ್ಚಮೂಲಸ್ಯ ರಸೋಽಮ್ಲಯುಕ್ತಃ ಸಚ್ಛಾಗಮಾಂಸಸ್ಯ ಸಪೂರ್ವಪೇಷ್ಯಃ||೩೫|| ತ್ರಿಸ್ನೇಹಯುಕ್ತಃ ಪ್ರವರೋ ನಿರೂಹಃ ಸರ್ವಾನಿಲವ್ಯಾಧಿಹರಃ ಪ್ರದಿಷ್ಟಃ| ಸ್ಥಿರಾದಿವರ್ಗಸ್ಯ ಬಲಾಪಟೋಲತ್ರಾಯನ್ತಿಕೈರಣ್ಡಯವೈರ್ಯುತಸ್ಯ||೩೬|| ಪ್ರಸ್ಥೋ ರಸಾಚ್ಛಾಗರಸಾರ್ಧಯುಕ್ತಃ ಸಾಧ್ಯಃ ಪುನಃ ಪ್ರಸ್ಥಸಮಸ್ತು ಯಾವತ್| ಪ್ರಿಯಙ್ಗುಕೃಷ್ಣಾಘನಕಲ್ಕಯುಕ್ತಃ ಸತೈಲಸರ್ಪಿರ್ಮಧುಸೈನ್ಧವಶ್ಚ||೩೭|| ಸ್ಯಾದ್ದೀಪನೋ ಮಾಂಸಬಲಪ್ರದಶ್ಚ ಚಕ್ಷುರ್ಬಲಂ ಚಾಪಿ ದದಾತಿ ಬಸ್ತಿಃ | ಏರಣ್ಡಮೂಲಂ ತ್ರಿಪಲಂ ಪಲಾಶಾ ಹ್ರಸ್ವಾನಿ ಮೂಲಾನಿ ಚ ಯಾನಿ ಪಞ್ಚ||೩೮|| ರಾಸ್ನಾಶ್ವಗನ್ಧಾತಿಬಲಾಗುಡೂಚೀ ಪುನರ್ನವಾರಗ್ವಧದೇವದಾರು| ಭಾಗಾಃ ಪಲಾಂಶಾ ಮದನಾಷ್ಟಯುಕ್ತಾ ಜಲದ್ವಿಕಂಸೇ ಕ್ವಥಿತೇಽಷ್ಟಶೇಷೇ||೩೯|| ಪೇಷ್ಯಾಃ ಶತಾಹ್ವಾ ಹಪುಷಾ ಪ್ರಿಯಙ್ಗುಃ ಸಪಿಪ್ಪಲೀಕಂ ಮಧುಕಂ ಬಲಾ ಚ| ರಸಾಞ್ಜನಂ ವತ್ಸಕಬೀಜಮುಸ್ತಂ ಭಾಗಾಕ್ಷಮಾತ್ರಂ ಲವಣಾಂಶಯುಕ್ತಮ್||೪೦|| ಸಮಾಕ್ಷಿಕಸ್ತೈಲಯುತಃ ಸಮೂತ್ರೋ ಬಸ್ತಿರ್ನೃಣಾಂ ದೀಪನಲೇಖನೀಯಃ| ಜಙ್ಘೋರುಪಾದತ್ರಿಕಪೃಷ್ಠಶೂಲಂ ಕಫಾವೃತಿಂ ಮಾರುತನಿಗ್ರಹಂ ಚ||೪೧|| ವಿಣ್ಮೂತ್ರವಾತಗ್ರಹಣಂ ಸಶೂಲಮಾಧ್ಮಾನತಾಮಶ್ಮರಿಶರ್ಕರೇ ಚ| ಆನಾಹಮರ್ಶೋಗ್ರಹಣೀಪ್ರದೋಷಾನೇರಣ್ಡಬಸ್ತಿಃ ಶಮಯೇತ್ ಪ್ರಯುಕ್ತಃ||೪೨|| ಚತುಷ್ಪಲೇ ತೈಲಘೃತಸ್ಯ ಭೃಷ್ಟಾಚ್ಛಾಗಾಚ್ಛತಾರ್ಧೋ ದಧಿದಾಡಿಮಾಮ್ಲಃ| ರಸಃ ಸಪೇಷ್ಯೋ ಬಲಮಾಂಸವರ್ಣರೇತೋಗ್ನಿದಶ್ಚಾನ್ಧ್ಯಶಿರೋರ್ತಿಶಸ್ತಃ ||೪೩|| ಜಲದ್ವಿಕಂಸೇಽಷ್ಟಪಲಂ ಪಲಾಶಾತ್ ಪಕ್ತ್ವಾ ರಸೋಽರ್ಧಾಢಕಮಾತ್ರಶೇಷಃ| ಕಲ್ಕೈರ್ವಚಾಮಾಗಧಿಕಾಪಲಾಭ್ಯಾಂ ಯುಕ್ತಃ ಶತಾಹ್ವಾದ್ವಿಪಲೇನ ಚಾಪಿ||೪೪|| ಸಸೈನ್ಧವಃ ಕ್ಷೌದ್ರಯುತಃ ಸತೈಲೋ ದೇಯೋ ನಿರೂಹೋ ಬಲವರ್ಣಕಾರೀ| ಆನಾಹಪಾರ್ಶ್ವಾಮಯಯೋನಿದೋಷಾನ್ ಗುಲ್ಮಾನುದಾವರ್ತರುಜಂ ಚ ಹನ್ಯಾತ್||೪೫||
द्विपञ्चमूलस्य रसोऽम्लयुक्तः सच्छागमांसस्य सपूर्वपेष्यः||३५|| त्रिस्नेहयुक्तः प्रवरो निरूहः सर्वानिलव्याधिहरः प्रदिष्टः| स्थिरादिवर्गस्य बलापटोलत्रायन्तिकैरण्डयवैर्युतस्य||३६|| प्रस्थो रसाच्छागरसार्धयुक्तः साध्यः पुनः प्रस्थसमस्तु यावत्| प्रियङ्गुकृष्णाघनकल्कयुक्तः सतैलसर्पिर्मधुसैन्धवश्च||३७|| स्याद्दीपनो मांसबलप्रदश्च चक्षुर्बलं चापि ददाति बस्तिः | एरण्डमूलं त्रिपलं पलाशा ह्रस्वानि मूलानि च यानि पञ्च||३८|| रास्नाश्वगन्धातिबलागुडूची पुनर्नवारग्वधदेवदारु| भागाः पलांशा मदनाष्टयुक्ता जलद्विकंसे क्वथितेऽष्टशेषे||३९|| पेष्याः शताह्वा हपुषा प्रियङ्गुः सपिप्पलीकं मधुकं बला च| रसाञ्जनं वत्सकबीजमुस्तं भागाक्षमात्रं लवणांशयुक्तम्||४०|| समाक्षिकस्तैलयुतः समूत्रो बस्तिर्नृणां दीपनलेखनीयः| जङ्घोरुपादत्रिकपृष्ठशूलं कफावृतिं मारुतनिग्रहं च||४१|| विण्मूत्रवातग्रहणं सशूलमाध्मानतामश्मरिशर्करे च| आनाहमर्शोग्रहणीप्रदोषानेरण्डबस्तिः शमयेत् प्रयुक्तः||४२|| चतुष्पले तैलघृतस्य भृष्टाच्छागाच्छतार्धो दधिदाडिमाम्लः| रसः सपेष्यो बलमांसवर्णरेतोग्निदश्चान्ध्यशिरोर्तिशस्तः ||४३|| जलद्विकंसेऽष्टपलं पलाशात् पक्त्वा रसोऽर्धाढकमात्रशेषः| कल्कैर्वचामागधिकापलाभ्यां युक्तः शताह्वाद्विपलेन चापि||४४|| ससैन्धवः क्षौद्रयुतः सतैलो देयो निरूहो बलवर्णकारी| आनाहपार्श्वामययोनिदोषान् गुल्मानुदावर्तरुजं च हन्यात्||४५||
🔊 Audio coming soon
‘ಕೇ ಬಸ್ತಯ’ ಇತ್ಯಾದಿಪ್ರಶ್ನಸ್ಯೋತ್ತರಂ- ದ್ವಿಪಞ್ಚಮೂಲಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಅತ್ರ ಮಾಂಸಂ ದಶಮೂಲಸಮಮ್| ರಸಃ ಕ್ವಾಥಃ| ಅಮ್ಲಂ ಕಾಞ್ಜಿಕಾದಿ| ಸಪೂರ್ವಪೇಷ್ಯ ಇತಿ ಬಲಾದ್ಯುಕ್ತಕಲ್ಕಯುಕ್ತಃ| ತ್ರಿಸ್ನೇಹಯುಕ್ತ ಇತ್ಯನೇನ, ಮಜ್ಜಪರಿತ್ಯಾಗಂ ಸರ್ವಬಸ್ತಿಸಿದ್ಧಂ ಸ್ಮಾರಯತಿ; ಉಕ್ತಂ ಹ್ಯನ್ಯತ್ರ- “ವಿಜ್ಞೇಯಸ್ತ್ರಿವಿಧಃ ಸ್ನೇಹೋ ಬಸ್ತ್ಯರ್ಥ ಮಜ್ಜವರ್ಜಿತಃ” ಇತಿ| ಸ್ಥಿರಾದಿವರ್ಗಸ್ಯೇತ್ಯಾದೌ ಮಧುಸೈನ್ಧವೇ ಯದ್ಯಪಿ ಸಾಮಾನ್ಯೇನೋಕ್ತಬಸ್ತಿವಿಧಾನಲಬ್ಧೇ, ತಥಾಽಪಿ ತೈಲಾದೀನಾಮತ್ರಾಪ್ರಕರ್ಷಾರ್ಥಂ ಪುನಸ್ತಯೋರಭಿಧಾನಂ, ಕಿಂವಾ ಸಾಮಾನ್ಯವಿಧಿಸ್ಮರಣಾರ್ಥಮತ್ರಾಭಿಧಾನಮ್; ಏವಮನ್ಯತ್ರಾಪಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಿಧಿಪ್ರಾಪ್ತಸ್ಯ ಪುನರಭಿಧಾನೇ ವ್ಯಾಖ್ಯೇಯಮ್| ಏರಣ್ಡಮೂಲಮಿತ್ಯಾದೌ ಪಲಾಶಾ ಶಟೀ| ಹ್ರಸ್ವಾನಿ ಮೂಲಾನೀತಿ ಸ್ಥಿರಾದಿಪಞ್ಚಮೂಲಮ್| ಕಂಸ ಆಢಕಃ| ಭಾಗಾಕ್ಷಮಾತ್ರಮಿತಿ ಭಾಗೇನಾಕ್ಷಮಾತ್ರಮ್| ಛಾಗಾಚ್ಛತಾರ್ಧ ಇತಿ ಪಞ್ಚಾಶತ್ಪಲೋ ಭವತಿ| ಸಪೇಷ್ಯ ಇತಿ ಬಲಾದಿಕಸ್ಯ ಕಲ್ಕಯುಕ್ತಃ||೩೫-೪೫||
Adhikarana 21 (46-55) · Śloka 55
ಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವಯಸ್ಯಾಷ್ಟಪಲೇನ ಸಿದ್ಧಂ ಪಯಃ ಶತಾಹ್ವಾಫಲಪಿಪ್ಪಲೀಭಿಃ| ಯುಕ್ತಂ ಸಸರ್ಪಿರ್ಮಧು ವಾತರಕ್ತವೈಸ್ವರ್ಯವೀಸರ್ಪಹಿತೋ ನಿರೂಹಃ||೪೬|| ಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವಲೋಧ್ರಾಭಯಚನ್ದನೈಶ್ಚ ಶೃತಂ ಪಯೋಽಗ್ರ್ಯಂ ಕಮಲೋತ್ಪಲೈಶ್ಚ| ಸಶರ್ಕರಂ ಕ್ಷೌದ್ರಯುತಂ ಸುಶೀತಂ ಪಿತ್ತಾಮಯಾನ್ ಹನ್ತಿ ಸಜೀವನೀಯಮ್||೪೭|| ದ್ವಿಕಾರ್ಷಿಕಾಶ್ಚನ್ದನಪದ್ಮಕರ್ಧಿಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವರಾಸ್ನಾವೃಷಸಾರಿವಾಶ್ಚ| ಸಲೋಧ್ರಮಞ್ಜಿಷ್ಠಮಥಾಪ್ಯನನ್ತಾಬಲಾಸ್ಥಿರಾದಿತೃಣಪಞ್ಚಮೂಲಮ್ ||೪೮|| ತೋಯೇ ಸಮುತ್ಕ್ವಾಥ್ಯ ರಸೇನ ತೇನ ಶೃತಂ ಪಯೋಽರ್ಧಾಢಕಮಮ್ಬುಹೀನಮ್| ಜೀವನ್ತಿಮೇದರ್ಧಿಶತಾವರೀಭಿರ್ವೀರಾದ್ವಿಕಾಕೋಲಿಕಶೇರುಕಾಭಿಃ||೪೯|| ಸಿತೋಪಲಾಜೀವಕಪದ್ಮರೇಣು ಪ್ರಪೌಣ್ಡರೀಕೈಃ ಕಮಲೋತ್ಪಲೈಶ್ಚ| ಲೋಧ್ರಾತ್ಮಗುಪ್ತಾಮಧುಕೈರ್ವಿದಾರೀಮುಞ್ಜಾತಕೈಃ ಕೇಶರಚನ್ದನೈಶ್ಚ||೫೦|| ಪಿಷ್ಟೈರ್ಘೃತಕ್ಷೌದ್ರಯುತೈರ್ನಿರೂಹಂ ಸಸೈನ್ಧವಂ ಶೀತಲಮೇವ ದದ್ಯಾತ್| ಪ್ರತ್ಯಾಗತೇ ಧನ್ವರಸೇನ ಶಾಲೀನ್ ಕ್ಷೀರೇಣ ವಾಽದ್ಯಾತ್ ಪರಿಷಿಕ್ತಗಾತ್ರಃ||೫೧|| ದಾಹಾತಿಸಾರಪ್ರದರಾಸ್ರಪಿತ್ತಹೃತ್ಪಾಣ್ಡುರೋಗಾನ್ ವಿಷಮಜ್ವರಂ ಚ| ಸಗುಲ್ಮಮೂತ್ರಗ್ರಹಕಾಮಲಾದೀನ್ ಸರ್ವಾಮಯಾನ್ ಪಿತ್ತಕೃತಾನ್ನಿಹನ್ತಿ||೫೨|| ದ್ರಾಕ್ಷಾದಿಕಾಶ್ಮರ್ಯಮಧೂಕಸೇವ್ಯೈಃ ಸಸಾರಿವಾಚನ್ದನಶೀತಪಾಕ್ಯೈಃ| ಪಯಃ ಶೃತಂ ಶ್ರಾವಣಿಮುದ್ಗಪರ್ಣೀತುಗಾತ್ಮಗುಪ್ತಾಮಧುಯಷ್ಟಿಕಲ್ಕೈಃ||೫೩|| ಗೋಧೂಮಚೂರ್ಣೈಶ್ಚ ತಥಾಽಕ್ಷಮಾತ್ರೈಃ ಸಕ್ಷೌದ್ರಸರ್ಪಿರ್ಮಧುಯಷ್ಟಿತೈಲೈಃ| ಪಥ್ಯಾವಿದಾರೀಕ್ಷುರಸೈರ್ಗುಡೇನ ಬಸ್ತಿಂ ಯುತಂ ಪಿತ್ತಹರಂ ವಿದಧ್ಯಾತ್||೫೪|| ಹೃನ್ನಾಭಿಪಾರ್ಶ್ವೋತ್ತಮದೇಹದಾಹೇ ದಾಹೇಽನ್ತರಸ್ಥೇ ಚ ಸಕೃಚ್ಛ್ರಮೂತ್ರೇ| ಕ್ಷೀಣೇ ಕ್ಷತೇ ರೇತಸಿ ಚಾಪಿ ನಷ್ಟೇ ಪೈತ್ತೇಽತಿಸಾರೇ ಚ ನೃಣಾಂ ಪ್ರಶಸ್ತಃ||೫೫||
यष्ट्याह्वयस्याष्टपलेन सिद्धं पयः शताह्वाफलपिप्पलीभिः| युक्तं ससर्पिर्मधु वातरक्तवैस्वर्यवीसर्पहितो निरूहः||४६|| यष्ट्याह्वलोध्राभयचन्दनैश्च शृतं पयोऽग्र्यं कमलोत्पलैश्च| सशर्करं क्षौद्रयुतं सुशीतं पित्तामयान् हन्ति सजीवनीयम्||४७|| द्विकार्षिकाश्चन्दनपद्मकर्धियष्ट्याह्वरास्नावृषसारिवाश्च| सलोध्रमञ्जिष्ठमथाप्यनन्ताबलास्थिरादितृणपञ्चमूलम् ||४८|| तोये समुत्क्वाथ्य रसेन तेन शृतं पयोऽर्धाढकमम्बुहीनम्| जीवन्तिमेदर्धिशतावरीभिर्वीराद्विकाकोलिकशेरुकाभिः||४९|| सितोपलाजीवकपद्मरेणु प्रपौण्डरीकैः कमलोत्पलैश्च| लोध्रात्मगुप्तामधुकैर्विदारीमुञ्जातकैः केशरचन्दनैश्च||५०|| पिष्टैर्घृतक्षौद्रयुतैर्निरूहं ससैन्धवं शीतलमेव दद्यात्| प्रत्यागते धन्वरसेन शालीन् क्षीरेण वाऽद्यात् परिषिक्तगात्रः||५१|| दाहातिसारप्रदरास्रपित्तहृत्पाण्डुरोगान् विषमज्वरं च| सगुल्ममूत्रग्रहकामलादीन् सर्वामयान् पित्तकृतान्निहन्ति||५२|| द्राक्षादिकाश्मर्यमधूकसेव्यैः ससारिवाचन्दनशीतपाक्यैः| पयः शृतं श्रावणिमुद्गपर्णीतुगात्मगुप्तामधुयष्टिकल्कैः||५३|| गोधूमचूर्णैश्च तथाऽक्षमात्रैः सक्षौद्रसर्पिर्मधुयष्टितैलैः| पथ्याविदारीक्षुरसैर्गुडेन बस्तिं युतं पित्तहरं विदध्यात्||५४|| हृन्नाभिपार्श्वोत्तमदेहदाहे दाहेऽन्तरस्थे च सकृच्छ्रमूत्रे| क्षीणे क्षते रेतसि चापि नष्टे पैत्तेऽतिसारे च नृणां प्रशस्तः||५५||
🔊 Audio coming soon
ಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವಯಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿಕಾಶ್ಚತ್ವಾರಃ ಪಿತ್ತೇ, ಪೂರ್ವಂ ತೂಕ್ತಾಃ ಪಞ್ಚ ವಾತೇ| ಅತ್ರ ಪಯಃಸಾಧನಂ ಕ್ಷೀರಪಾಕಪರಿಭಾಷಯೈವ| ಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವಲೋಧ್ರೇತ್ಯಾದಿನಾ ಜೀವನೀಯಮಿತ್ಯನ್ತೇನೈಕೋ ಯೋಗಃ| ಜೀವನೀಯಾನಾಮತ್ರ ಕಲ್ಕಃ| ಸುಶೀತತ್ವಮಿಹೌತ್ಸರ್ಗಿಕಂ ಮೃದುಕೋಷ್ಠೇಷ್ವಧಿಕಂ ಪಿತ್ತಹಿತತ್ವಾತ್; ಅನಯಾ ಚ ದಿಶಾಽಪರಪಿತ್ತಹರಬಸ್ತಾವಪಿ ಶೀತತ್ವಂ ಜ್ಞೇಯಮ್| ದ್ವಿಕಾರ್ಷಿಕಮಿತ್ಯಾದೌ ಅನನ್ತಾ ಉತ್ಪಲಸಾರಿವಾ| ತೃಣಪಞ್ಚಮೂಲಂ- “ಶರೇಕ್ಷುದರ್ಭಕಾಶಾನಾಂ ಶಾಲೀನಾಂ ಮೂಲಮೇವ ಚ” (ಚ.ಚಿ.ಅ.೧ಪಾ.೧) ಇತ್ಯಾದಿನೋಕ್ತಮ್| ಅಮ್ಬುಹೀನಮಿತಿ ಕ್ಷೀರಾವಶೇಷಪರ್ಯನ್ತಂ ಶೃತಮ್| ರಾಜಕಶೇರುಃ ಕಶೇರುರೇವ| ಸಸೈನ್ಧವಮಿತಿ ಈಷತ್ಸೈನ್ಧವಮ್| ಸಸಾರಿವೇತ್ಯಾದೌ ಶೀತಪಾಕೀ ಶೀತಲೀ| ಮಧುಯಷ್ಟಿತೈಲಂ ಮಧುಯಷ್ಟಿಸಾಧಿತಂ ತೈಲಮ್| ಉತ್ತಮದೇಹಃ ಮಸ್ತಕಮ್||೪೬-೫೫||
Adhikarana 22 (56-64) · Śloka 64
ಕೋಷಾತಕಾರಗ್ವಧದೇವದಾರುಶಾರ್ಙ್ಗೇಷ್ಟಮೂರ್ವಾಕುಟಜಾರ್ಕಪಾಠಾಃ | ಪಕ್ತ್ವಾ ಕುಲತ್ಥಾನ್ ಬೃಹತೀಂ ಚ ತೋಯೇ ರಸಸ್ಯ ತಸ್ಯ ಪ್ರಸೃತಾ ದಶ ಸ್ಯುಃ||೫೬|| ತಾನ್ ಸರ್ಷಪೈಲಾಮದನೈಃ ಸಕುಷ್ಠೈರಕ್ಷಪ್ರಮಾಣೈಃ ಪ್ರಸೃತೈಶ್ಚ ಯುಕ್ತಾನ್| ಫಲಾಹ್ವತೈಲಸ್ಯ ಸಮಾಕ್ಷಿಕಸ್ಯ ಕ್ಷಾರಸ್ಯ ತೈಲಸ್ಯ ಚ ಸಾರ್ಷಪಸ್ಯ||೫೭|| ದದ್ಯಾನ್ನಿರೂಹಂ ಕಫರೋಗಿಣೇ ಜ್ಞೋ ಮನ್ದಾಗ್ನಯೇ ಚಾಪ್ಯಶನದ್ವಿಷೇ ಚ| ಪಟೋಲಪಥ್ಯಾಮರದಾರುಭಿರ್ವಾ ಸಪಿಪ್ಪಲೀಕೈಃ ಕ್ವಥಿತೈರ್ಜಲೇಽಗ್ನೌ||೫೮|| ದ್ವಿಪಞ್ಚಮೂಲೇ ತ್ರಿಫಲಾಂ ಸಬಿಲ್ವಾಂ ಫಲಾನಿ ಗೋಮೂತ್ರಯುತಃ ಕಷಾಯಃ| ಕಲಿಙ್ಗಪಾಠಾಫಲಮುಸ್ತಕಲ್ಕಃ ಸಸೈನ್ಧವಃ ಕ್ಷಾರಯುತಃ ಸತೈಲಃ||೫೯|| ನಿರೂಹಮುಖ್ಯಃ ಕಫಜಾನ್ ವಿಕಾರಾನ್ ಸಪಾಣ್ಡುರೋಗಾಲಸಕಾಮದೋಷಾನ್| ಹನ್ಯಾತ್ತಥಾ ಮಾರುತಮೂತ್ರಸಙ್ಗಂ ಬಸ್ತೇಸ್ತಥಾಽಽಟೋಪಮಥಾಪಿ ಘೋರಮ್||೬೦|| ರಾಸ್ನಾಮೃತೈರಣ್ಡವಿಡಙ್ಗದಾರ್ವೀಸಪ್ತಚ್ಛದೋಶೀರಸುರಾಹ್ವನಿಮ್ಬೈಃ| ಶಮ್ಪಾಕಭೂನಿಮ್ಬಪಟೋಲಪಾಠಾತಿಕ್ತಾಖುಪರ್ಣೀದಶಮೂಲಮುಸ್ತೈಃ||೬೧|| ತ್ರಾಯನ್ತಿಕಾಶಿಗ್ರುಫಲತ್ರಿಕೈಶ್ಚ ಕ್ವಾಥಃ ಸಪಿಣ್ಡೀತಕತೋಯಮೂತ್ರಃ| ಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವಕೃಷ್ಣಾಫಲಿನೀಶತಾಹ್ವಾರಸಾಞ್ಜನಶ್ವೇತವಚಾವಿಡಙ್ಗೈಃ||೬೨|| ಕಲಿಙ್ಗಪಾಠಾಮ್ಬುದಸೈನ್ಧವೈಶ್ಚ ಕಲ್ಕೈಃ ಸಸರ್ಪಿರ್ಮಧುತೈಲಮಿಶ್ರಃ| ಅಯಂ ನಿರೂಹಃ ಕ್ರಿಮಿಕುಷ್ಠಮೇಹಬ್ರಧ್ನೋದರಾಜೀರ್ಣಕಫಾತುರೇಭ್ಯಃ||೬೩|| ರೂಕ್ಷೌಷಧೈರಪ್ಯಪತರ್ಪಿತೇಭ್ಯ ಏತೇಷು ರೋಗೇಷ್ವಪಿ ಸತ್ಸು ದತ್ತಃ| ನಿಹತ್ಯ ವಾತಂ ಜ್ವಲನಂ ಪ್ರದೀಪ್ಯ ವಿಜಿತ್ಯ ರೋಗಾಂಶ್ಚ ಬಲಂ ಕರೋತಿ||೬೪||
कोषातकारग्वधदेवदारुशार्ङ्गेष्टमूर्वाकुटजार्कपाठाः | पक्त्वा कुलत्थान् बृहतीं च तोये रसस्य तस्य प्रसृता दश स्युः||५६|| तान् सर्षपैलामदनैः सकुष्ठैरक्षप्रमाणैः प्रसृतैश्च युक्तान्| फलाह्वतैलस्य समाक्षिकस्य क्षारस्य तैलस्य च सार्षपस्य||५७|| दद्यान्निरूहं कफरोगिणे ज्ञो मन्दाग्नये चाप्यशनद्विषे च| पटोलपथ्यामरदारुभिर्वा सपिप्पलीकैः क्वथितैर्जलेऽग्नौ||५८|| द्विपञ्चमूले त्रिफलां सबिल्वां फलानि गोमूत्रयुतः कषायः| कलिङ्गपाठाफलमुस्तकल्कः ससैन्धवः क्षारयुतः सतैलः||५९|| निरूहमुख्यः कफजान् विकारान् सपाण्डुरोगालसकामदोषान्| हन्यात्तथा मारुतमूत्रसङ्गं बस्तेस्तथाऽऽटोपमथापि घोरम्||६०|| रास्नामृतैरण्डविडङ्गदार्वीसप्तच्छदोशीरसुराह्वनिम्बैः| शम्पाकभूनिम्बपटोलपाठातिक्ताखुपर्णीदशमूलमुस्तैः||६१|| त्रायन्तिकाशिग्रुफलत्रिकैश्च क्वाथः सपिण्डीतकतोयमूत्रः| यष्ट्याह्वकृष्णाफलिनीशताह्वारसाञ्जनश्वेतवचाविडङ्गैः||६२|| कलिङ्गपाठाम्बुदसैन्धवैश्च कल्कैः ससर्पिर्मधुतैलमिश्रः| अयं निरूहः क्रिमिकुष्ठमेहब्रध्नोदराजीर्णकफातुरेभ्यः||६३|| रूक्षौषधैरप्यपतर्पितेभ्य एतेषु रोगेष्वपि सत्सु दत्तः| निहत्य वातं ज्वलनं प्रदीप्य विजित्य रोगांश्च बलं करोति||६४||
🔊 Audio coming soon
ಕೋಷಾತಕೇತ್ಯಾದಿಕಾಶ್ಚತ್ವಾರಃ ಕಫೇ ಬಸ್ತಯಃ| ಶಾರ್ಙ್ಗೇಷ್ಟಾ ಗುಞ್ಜಾ| ಅತ್ರ ಕ್ವಾಥದಶಪ್ರಸೃತೇನ ತಥಾ ಕಲ್ಕೇನ ಕ್ಷೌದ್ರಾದಿನಾ ಚ ಯದ್ಯಪಿ ಮಾನಮಧಿಕಂ ಭವತಿ, ತಥಾಽಪ್ಯೇವಮೇವ ದ್ರವ್ಯಸಂಯೋಗಂ ಕೃತ್ವಾ ದ್ವಾದಶಪ್ರಸೃತ ಏವ ಬಸ್ತಿರ್ದೇಯಃ, ತದಧಿಕಮಾನಸ್ಯ ನಿಷಿದ್ಧತ್ವಾತ್| ಪಟೋಲೇತ್ಯಾದೌ ಪಟೋಲಾದಿಪಿಪ್ಪಲ್ಯನ್ತೈಸ್ತೋಯಂ ಸಾಧಯಿತ್ವಾ ಪೂರ್ವವದ್ ದ್ವಿತೀಯಃ, ಕಫರೋಗಿಣೇ ದ್ವಿಪಞ್ಚಮೂಲ್ಯಾದಿಭಿಸ್ತೃತೀಯಃ ಕರ್ತವ್ಯಃ| ಕ್ಷಾರಃ ಯವಕ್ಷಾರಃ| ರಾಸ್ನೇತ್ಯಾದೌ ಶಮ್ಪಾಕಃ ಚತುರಙ್ಗುಲಃ| ತಿಕ್ತಾ ಕಟುರೋಹಿಣೀ| ಅತ್ರ ಪಿಣ್ಡೀತಕಕ್ವಾಥೋಽಪ್ಯಾವಾಪಕಲ್ಪೋ ಯೇನ ಪ್ರವಿಶತಿ; ಪಿಣ್ಡೀತಕಃ ಮದನಃ| ರೂಕ್ಷೌಷಧೈರತ್ಯಪತರ್ಪಿತೇಭ್ಯೋಽಪ್ಯೇತೇಷು ಕುಷ್ಠಾದಿರೋಗೇಷ್ವಯಂ ದತ್ತೋ ಬಲಂ ಕರೋತೀತಿ ಯೋಜನಾ||೫೬-೬೪||
Adhikarana 23 (65-68) · Śloka 68
ಪುನರ್ನವೈರಣ್ಡವೃಷಾಶ್ಮಭೇದವೃಶ್ಚೀರಭೂತೀಕಬಲಾಪಲಾಶಾಃ | ದ್ವಿಪಞ್ಚಮೂಲಂ ಚ ಪಲಾಂಶಿಕಾನಿ ಕ್ಷುಣ್ಣಾನಿ ಧೌತಾನಿ ಫಲಾನಿ ಚಾಷ್ಟೌ||೬೫|| ಬಿಲ್ವಂ ಯವಾನ್ ಕೋಲಕುಲತ್ಥಧಾನ್ಯಫಲಾನಿ ಚೈವ ಪ್ರಸೃತೋನ್ಮಿತಾನಿ| ಪಯೋಜಲದ್ವ್ಯಾಢಕವಚ್ಛೃತಂ ತತ್ ಕ್ಷೀರಾವಶೇಷಂ ಸಿತವಸ್ತ್ರಪೂತಮ್||೬೬|| ವಚಾಶತಾಹ್ವಾಮರದಾರುಕುಷ್ಠಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವಸಿದ್ಧಾರ್ಥಕಪಿಪ್ಪಲೀನಾಮ್ | ಕಲ್ಕೈರ್ಯವಾನ್ಯಾ ಮದನೈಶ್ಚ ಯುಕ್ತಂ ನಾತ್ಯುಷ್ಣಶೀತಂ ಗುಡಸೈನ್ಧವಾಕ್ತಮ್||೬೭|| ಕ್ಷೌದ್ರಸ್ಯ ತೈಲಸ್ಯ ಚ ಸರ್ಪಿಷಶ್ಚ ತಥೈವ ಯುಕ್ತಂ ಪ್ರಸೃತೈಸ್ತ್ರಿಭಿಶ್ಚ | ದದ್ಯಾನ್ನಿರೂಹಂ ವಿಧಿನಾ ವಿವಿಜ್ಞಃ ಸ ಸರ್ವಸಂಸರ್ಗಕೃತಾಮಯಘ್ನಃ||೬೮||
पुनर्नवैरण्डवृषाश्मभेदवृश्चीरभूतीकबलापलाशाः | द्विपञ्चमूलं च पलांशिकानि क्षुण्णानि धौतानि फलानि चाष्टौ||६५|| बिल्वं यवान् कोलकुलत्थधान्यफलानि चैव प्रसृतोन्मितानि| पयोजलद्व्याढकवच्छृतं तत् क्षीरावशेषं सितवस्त्रपूतम्||६६|| वचाशताह्वामरदारुकुष्ठयष्ट्याह्वसिद्धार्थकपिप्पलीनाम् | कल्कैर्यवान्या मदनैश्च युक्तं नात्युष्णशीतं गुडसैन्धवाक्तम्||६७|| क्षौद्रस्य तैलस्य च सर्पिषश्च तथैव युक्तं प्रसृतैस्त्रिभिश्च | दद्यान्निरूहं विधिना विविज्ञः स सर्वसंसर्गकृतामयघ्नः||६८||
🔊 Audio coming soon
ಪುನರ್ನವೇತ್ಯಾದಿಕಃ ಸರ್ವವಾತಾದಿಸಂಸರ್ಗವಿಷಯಃ| ವೃಶ್ಚೀರಃ ಶ್ವೇತಪುನರ್ನವಾ| ಧಾನ್ಯಾನಿ ಫಲಾನಿ ಚೇತಿ ಧಾನ್ಯಫಲಾನಿ| ಪಯೋಜಲದ್ವ್ಯಾಢಕವದಿತಿ ಸಮಜಲಕ್ಷೀರದ್ವಿಪ್ರಸ್ಥಯುಕ್ತಮ್||೬೫-೬೮||
Adhikarana 24 (69) · Śloka 69
ಸ್ನಿಗ್ಧೋಷ್ಣ ಏಕಃ ಪವನೇ ಸಮಾಂಸೋ ದ್ವೌ ಸ್ವಾದುಶೀತೌ ಪಯಸಾ ಚ ಪಿತ್ತೇ| ತ್ರಯಃ ಸಮೂತ್ರಾಃ ಕಟುಕೋಷ್ಣತೀಕ್ಷ್ಣಾಃ ಕಫೇ ನಿರೂಹಾ ನ ಪರಂ ವಿಧೇಯಾಃ||೬೯||
स्निग्धोष्ण एकः पवने समांसो द्वौ स्वादुशीतौ पयसा च पित्ते| त्रयः समूत्राः कटुकोष्णतीक्ष्णाः कफे निरूहा न परं विधेयाः||६९||
🔊 Audio coming soon
ಉಕ್ತಾನಾಂ ವಾತಾದಿಹರಬಸ್ತೀನಾಂ ಸಙ್ಖ್ಯಾಕಲ್ಪನಾಂ ವಿಶಿಷ್ಟಾಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಸ್ನಿಗ್ಧೋಷ್ಣ ಇತ್ಯಾದಿ| ಏಕ ಇತಿ ಏಕ ಏವ ಪುಟಕಃ| ಪಯಸಾ ಚೇತಿ ಪಯೋಯುಕ್ತೌ| ಕಟುಕೋಷ್ಣತೀಕ್ಷ್ಣತ್ವಂ ಕಫಹರದ್ರವ್ಯಯೋಗಾದೇವ ಜ್ಞೇಯಮ್| ನ ಪರಂ ವಿಧೇಯಾ ಇತ್ಯನೇನ ತನ್ತ್ರಾನ್ತರವಿಹಿತಂ ಚತುರ್ಥಬಸ್ತಿದಾನಮತ್ಯರ್ಥಶರೀರಹಿಂಸಕಂ ನಿಷೇಧಯತಿ; ಯಥಾ ಸುಶ್ರುತೇ- “ದ್ವಿತೀಯಂ ವಾ ತೃತೀಯಂ ವಾ ಚತುರ್ಥಂ ವಾ ಯಥಾರ್ಹತಃ| ಸಮ್ಯಙ್ನಿರೂಢಲಿಙ್ಗೇ ತು ಪ್ರಾಪ್ತೇ ಬಸ್ತಿಂ ನಿವರ್ತಯೇತ್” (ಸು.ಚಿ.ಅ.೩೨) ಇತ್ಯನೇನೋಕ್ತಂ ಚತುರ್ಥದಾನಮಿತಿ||೬೯||
Adhikarana 25 (70-71) · Śloka 71
ರಸೇನ ವಾತೇ ಪ್ರತಿಭೋಜನಂ ಸ್ಯಾತ್ ಕ್ಷೀರೇಣ ಪಿತ್ತೇ ತು ಕಫೇ ಚ ಯೂಷೈಃ| ತಥಾಽನುವಾಸ್ಯೇಷು ಚ ಬಿಲ್ವತೈಲಂ ಸ್ಯಾಜ್ಜೀವನೀಯಂ ಫಲಸಾಧಿತಂ ಚ||೭೦|| ಇತೀದಮುಕ್ತಂ ನಿಖಿಲಂ ಯಥಾವದ್ಬಸ್ತಿಪ್ರದಾನಸ್ಯ ವಿಧಾನಮಗ್ರ್ಯಮ್| ಯೋಽಧೀತ್ಯ ವಿದ್ವಾನಿಹ ಬಸ್ತಿಕರ್ಮ ಕರೋತಿ ಲೋಕೇ ಲಭತೇ ಸ ಸಿದ್ಧಿಮ್||೭೧||
रसेन वाते प्रतिभोजनं स्यात् क्षीरेण पित्ते तु कफे च यूषैः| तथाऽनुवास्येषु च बिल्वतैलं स्याज्जीवनीयं फलसाधितं च||७०|| इतीदमुक्तं निखिलं यथावद्बस्तिप्रदानस्य विधानमग्र्यम्| योऽधीत्य विद्वानिह बस्तिकर्म करोति लोके लभते स सिद्धिम्||७१||
🔊 Audio coming soon
ಸಮ್ಪ್ರತಿ ವಾತಾದಿಭೇದೇನ ಪ್ರತಿಭೋಜನಂ ವಿಶಿಷ್ಟಂ ತಥಾಽನುವಾಸನಂ ಚಾಹ- ರಸೇನ ವಾತೇ ಇತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರತಿಭೋಜನಂ ನಿರೂಹಾನನ್ತರಭೋಜನಮ್| ವಾತೇ ಬಿಲ್ವತೈಲಾನುವಾಸನಂ, ಪಿತ್ತೇ ಜೀವನೀಯಸಾಧಿತಂ, ಕಫೇ ಚ ಮದನಫಲಸಾಧಿತಮ್| ಅತ್ರ ಬಿಲ್ವತೈಲಾದೀನಿ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಾನಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ; ತೇನ ಸ್ನೇಹವ್ಯಾಪತ್ಸಿದ್ಧೌ ಯದ್ ವಕ್ಷ್ಯತಿ “ದಶಮೂಲಂ” (ಸಿ.ಅ.೪) ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಬಿಲ್ವತೈಲಂ, ಜೀವನೀಯಂ ಚ “ಜೀವನ್ತೀ ಮದನಂ” (ಸಿ.ಅ.೪) ಇತ್ಯಾದಿನಾ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಯಮಕಂ, ತಥಾ “ಮದನೈರ್ವಾಽಮ್ಲಸಂಯುಕ್ತೈಃ” (ಸಿ.ಅ.೪) ಇತ್ಯಾದಿನಾ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಂ ಮದನತೈಲಂ ಜ್ಞೇಯಮ್||೭೦-೭೧||
Adhikarana puShpikA · Śloka 3
ಇತ್ಯಗ್ನಿವೇಶಕೃತೇ ತನ್ತ್ರೇ ಚರಕಪ್ರತಿಸಂಸ್ಕೃತೇಽಪ್ರಾಪ್ತೇ ದೃಢಬಲಸಮ್ಪೂರಿತೇ ಸಿದ್ಧಿಸ್ಥಾನೇ ಬಸ್ತಿಸೂತ್ರೀಯಸಿದ್ಧಿರ್ನಾಮ ತೃತೀಯೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೩||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृतेऽप्राप्ते दृढबलसम्पूरिते सिद्धिस्थाने बस्तिसूत्रीयसिद्धिर्नाम तृतीयोऽध्यायः||३||
🔊 Audio coming soon
ಇತಿ ಶ್ರೀಚಕ್ರಪಾಣಿದತ್ತಪ್ರಣೀತಾಯಾಮಾಯುರ್ವೇದದೀಪಿಕಾಯಾಂ ಚರಕತಾತ್ಪರ್ಯಟೀಕಾಯಾಂ ಸಿದ್ಧಿಸ್ಥಾನೇ ಬಸ್ತಿಸೂತ್ರೀಯಸಿದ್ಧಿರ್ನಾಮ ತೃತೀಯೋಧ್ಯಾಯಃ||೩||