Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാതഃ ഫലമാത്രാസിദ്ധിം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ||൧||
ഇതി ഹ സ്മാഹ ഭഗവാനാത്രേയഃ||൨||
View original
अथातः फलमात्रासिद्धिं व्याख्यास्यामः||१||
इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
പൂര്വസിദ്ധിഷു ഫലാന്യാചാര്യേണ പ്രയോഗേഷു വിഹിതാനി, തേന തേഷാം ഫലാനാം ഗുണാവധാരണാര്ഥം തഥാऽനുക്തഗജാദിബസ്തിമാനോപദര്ശനാര്ഥം ച ഫലമാത്രാസിദ്ധിരുച്യതേ| ഗജാദിബസ്തിവിധാനകഥനം യദ്യപ്യപ്രസ്തുതം, തഥാऽപി ഗജാദിഷ്വപി യൌഗികതയാ ബസ്തേരേവ പ്രതിപാദ്യതേ മാത്രാऽത്ര ; തേന ഫലാദീനാം തഥാ ഗജാദിബസ്തിമാത്രായാശ്ച പ്രതിപാദികാ സിദ്ധിഃ ഫലമാത്രാസിദ്ധിഃ||൧-൨||
Adhikarana 2 (3-14) · Śloka 14
ഭഗവന്തമുദാരസത്ത്വധീശ്രുതിവിജ്ഞാനസമൃദ്ധമത്രിജമ്|
ഫലബസ്തിവരത്വനിശ്ചയേ സവിവാദാ മുനയോऽഭ്യുപാഗമന്||൩||
ഭൃഗുകൌശികകാപ്യശൌനകാഃ സപുലസ്ത്യാസിതഗൌതമാദയഃ|
കതമത് പ്രവരം ഫലാദിഷു സ്മൃതമാസ്ഥാപനയോജനാസ്വിതി||൪||
കഫപിത്തഹരം വരം ഫലേഷ്വഥ ജീമൂതകമാഹ ശൌനകഃ|
മൃദുവീര്യതയാऽഭിനത്തി തച്ഛകൃദിത്യാഹ നൃപോऽഥ വാമകഃ||൫||
കടുതുമ്ബമമന്യതോത്തമം വമനേ ദോഷസമീരണം ച തത്|
തദവൃഷ്യമശൈത്യതീക്ഷ്ണതാകടുരൌക്ഷ്യാദിതി ഗൌതമോऽബ്രവീത് ||൬||
കഫപിത്തനിബര്ഹണം പരം സ ച ധാമാര്ഗവമിത്യമന്യത |
തദമന്യത വാതലം പുനര്ബഡിശോ ഗ്ലാനികരം ബലാപഹമ്||൭||
കുടജം പ്രശശംസ ചോത്തമം ന ബലഘ്നം കഫപിത്തഹാരി ച|
അതിവിജ്ജലമൌര്ധ്വഭാഗികം പവനക്ഷോഭി ച കാപ്യ ആഹ തത്||൮||
കൃതവേധനമാഹ വാതലം കഫപിത്തം പ്രബലം ഹരേദിതി|
തദസാധ്വിതി ഭദ്രശൌനകഃ കടുകം ചാതിബലഘ്നമിത്യപി||൯||
ഇതി തദ്വചനാനി ഹേതുഭിഃ സുവിചിത്രാണി നിശമ്യ ബുദ്ധിമാന് |
പ്രശശംസ ഫലേഷു നിശ്ചയം പരമം ചാത്രിസുതോऽബ്രവീദിദമ്||൧൦||
ഫലദോഷഗുണാന് സരസ്വതീ പ്രതി സര്വൈരപി സമ്യഗീരിതാ|
ന തു കിഞ്ചിദദോഷനിര്ഗുണം ഗുണഭൂയസ്ത്വമതോ വിചിന്ത്യതേ ||൧൧||
ഇഹ കുഷ്ഠഹിതാ ഗരാഗരീ ഹിതമിക്ഷ്വാകു തു മേഹിനേ മതമ്|
കുടജസ്യ ഫലം ഹൃദാമയേ പ്രവരം കോഠഫലം ച പാണ്ഡുഷു||൧൨||
ഉദരേ കൃതവേധനം ഹിതം, മദനം സര്വഗദാവിരോധി തു|
മധുരം സകഷായതിക്തകം തദരൂക്ഷം സകടൂഷ്ണവിജ്ജലമ്||൧൩||
കഫപിത്തഹൃദാശുകാരി ചാപ്യനപായം പവനാനുലോമി ച|
ഫലനാമ വിശേഷതസ്ത്വതോ ലഭതേऽന്യേഷു ഫലേഷു സത്സ്വപി||൧൪||
View original
भगवन्तमुदारसत्त्वधीश्रुतिविज्ञानसमृद्धमत्रिजम्|
फलबस्तिवरत्वनिश्चये सविवादा मुनयोऽभ्युपागमन्||३||
भृगुकौशिककाप्यशौनकाः सपुलस्त्यासितगौतमादयः|
कतमत् प्रवरं फलादिषु स्मृतमास्थापनयोजनास्विति||४||
कफपित्तहरं वरं फलेष्वथ जीमूतकमाह शौनकः|
मृदुवीर्यतयाऽभिनत्ति तच्छकृदित्याह नृपोऽथ वामकः||५||
कटुतुम्बममन्यतोत्तमं वमने दोषसमीरणं च तत्|
तदवृष्यमशैत्यतीक्ष्णताकटुरौक्ष्यादिति गौतमोऽब्रवीत् ||६||
कफपित्तनिबर्हणं परं स च धामार्गवमित्यमन्यत |
तदमन्यत वातलं पुनर्बडिशो ग्लानिकरं बलापहम्||७||
कुटजं प्रशशंस चोत्तमं न बलघ्नं कफपित्तहारि च|
अतिविज्जलमौर्ध्वभागिकं पवनक्षोभि च काप्य आह तत्||८||
कृतवेधनमाह वातलं कफपित्तं प्रबलं हरेदिति|
तदसाध्विति भद्रशौनकः कटुकं चातिबलघ्नमित्यपि||९||
इति तद्वचनानि हेतुभिः सुविचित्राणि निशम्य बुद्धिमान् |
प्रशशंस फलेषु निश्चयं परमं चात्रिसुतोऽब्रवीदिदम्||१०||
फलदोषगुणान् सरस्वती प्रति सर्वैरपि सम्यगीरिता|
न तु किञ्चिददोषनिर्गुणं गुणभूयस्त्वमतो विचिन्त्यते ||११||
इह कुष्ठहिता गरागरी हितमिक्ष्वाकु तु मेहिने मतम्|
कुटजस्य फलं हृदामये प्रवरं कोठफलं च पाण्डुषु||१२||
उदरे कृतवेधनं हितं, मदनं सर्वगदाविरोधि तु|
मधुरं सकषायतिक्तकं तदरूक्षं सकटूष्णविज्जलम्||१३||
कफपित्तहृदाशुकारि चाप्यनपायं पवनानुलोमि च|
फलनाम विशेषतस्त्वतो लभतेऽन्येषु फलेषु सत्स्वपि||१४||
ഫലാദീനാം ബസ്തിയോഗേഷു ഗുണാന് പ്രതിപാദയിതും പൂര്വവൃത്തമിതിഹാസമാഹ- ഭഗവന്തമിത്യാദി| ഇതിഹാസശ്ച സംഹിതാധര്മതയാ ഗ്രന്ഥേ പൂജ്യതോപദര്ശനാര്ഥം ച ക്രിയത ഏവ| ഫലാദീനാം ബസ്തൌ വരത്വം ഫലബസ്തിവരത്വം, തസ്യ നിശ്ചയേ അവധാരണേ| ഫലാദിഷ്വിതി മദനജീമൂതകാദിഷു| കല്പേ ജീമൂതകേ യദ്യപി പിത്തദോഷഹരത്വമുക്തം, തഥാऽപീഹ വചനാത് കഫപിത്തഹരത്വമസ്യ പ്രാധാന്യാദുന്നീയതേ| മൃദുവീര്യതയാऽഭിനത്തീതി നാത്യര്ഥം ഭിനത്തി| ദോഷസമീരണമിതി ബസ്തിനാ ദോഷഹാരകമ്| കൃതവേധനമിത്യാദൌ ആശു കഫപിത്തം ഹരേദിതി യോജ്യമ്| ഇഹര്ഷിവിവാദകഥനേന ജീമൂതകാദീനാം ഗുണദോഷാശ്ച കഥിതാ ഭവന്തീതി താത്പര്യം ജ്ഞേയമ്| പ്രശശംസേത്യാദി| ഫലേഷു ജീമൂതകാദിഷു| ഫലദോഷഗുണാന് പ്രതീതി ലക്ഷ്യീകൃത്യ| സരസ്വതീതി വാക്| അദോഷനിര്ഗുണമിതി ദോഷവദേവ ഗുണവദേവ വാ ന കിഞ്ചിദിത്യര്ഥഃ| തേന സത്യപി സ്തോകദോഷസമ്ബന്ധേ യദ്ഗുണഭൂയിഷ്ഠം തദിഹ രോഗപ്രശമപ്രയോഗേഷു സാര്വയൌഗികമ്| സര്വഗദാവിരോധീതി പദേന മദനസ്യ സാര്വയൌഗികത്വം ബ്രൂതേ| ആശുകാരീതി ആശുദോഷനിര്ഹരണകാരി| അതോ ലഭത ഇതി ഫലേഷു പ്രകര്ഷത്വാദേവ മദനഫലം ഫലമിത്യുച്യതേ, ന ജീമൂതകാദിഫലമ്||൩-൧൪||
Adhikarana 3 (15-18) · Śloka 18
ഗുരുണേതി വചസ്യുദാഹൃതേ മുനിസങ്ഘേന ച പൂജിതേ തതഃ |
പ്രണിപത്യ മുദാ സമന്വിതഃ സഹിതഃ ശിഷ്യഗണോऽനുപൃഷ്ടവാന്||൧൫||
സര്വകര്മഗുണകൃദ്ഗുരുണോക്തോ ബസ്തിരൂര്ധ്വമഥ നൈതി നാഭിതഃ|
നാഭ്യധോ ഗുദമതഃ സ ശരീരാത് സര്വതഃ കഥമപോഹതി ദോഷാന് ||൧൬||
തദ്ഗുരുരബ്രവീദിദം ശരീരം തന്ത്രയതേऽനിലഃ സങ്ഗവിഘാതാത് |
കേവല ഏവ ദോഷസഹിതോ വാ സ്വാശയഗഃ പ്രകോപമുപയാതി||൧൭||
തം പവനം സപിത്തകഫവിട്കം ശുദ്ധികരോऽനുലോമയതി ബസ്തിഃ|
സര്വശരീരഗശ്ച ഗദസങ്ഘസ്തത്പ്രശമാത് പ്രശാന്തിമുപയാതി||൧൮||
View original
गुरुणेति वचस्युदाहृते मुनिसङ्घेन च पूजिते ततः |
प्रणिपत्य मुदा समन्वितः सहितः शिष्यगणोऽनुपृष्टवान्||१५||
सर्वकर्मगुणकृद्गुरुणोक्तो बस्तिरूर्ध्वमथ नैति नाभितः|
नाभ्यधो गुदमतः स शरीरात् सर्वतः कथमपोहति दोषान् ||१६||
तद्गुरुरब्रवीदिदं शरीरं तन्त्रयतेऽनिलः सङ्गविघातात् |
केवल एव दोषसहितो वा स्वाशयगः प्रकोपमुपयाति||१७||
तं पवनं सपित्तकफविट्कं शुद्धिकरोऽनुलोमयति बस्तिः|
सर्वशरीरगश्च गदसङ्घस्तत्प्रशमात् प्रशान्तिमुपयाति||१८||
സര്വകര്മഗുണകൃദിതി സര്വകര്മണാം വമനാദീനാം ഗുണം ദോഷഹരണാദികം കരോതീതി സര്വകര്മഗുണകൃത്; കിംവാ സര്വകര്മാണി ലങ്ഘനബൃംഹണാദീനി, ഗുണാംശ്ച ബലാഗ്ന്യാദീന് കരോതി| നാഭ്യധോ ഗുദമിതി വ്രജതി| തന്ത്രയതേ ധാരയതേ| വിഘാതാദിതി പ്രകോപകഹേതുനാऽസമ്ബന്ധാത്(?)| സ്വാശയഗഃ സ്വാശയ ഏവ പ്രായഃ പ്രകോപം വ്രജതി; യസ്തു പ്രദേശാന്തരേ വാതപ്രകോപഃ സ തന്മൂല ഏവേതി ഭാവഃ| തത്പ്രശമാത് പ്രശാന്തിമുപയാതി പക്വാശയസ്ഥവാതമൂലപ്രശമാദ്ബസ്തിനാ| കൃതാത്തന്മൂലാനുബന്ധാഃ ശേഷസ്ഥാനഗതവികാരാഃ പ്രശാമ്യന്തി| ഏതച്ച ‘വനസ്പതിമൂലച്ഛേദവത്’ ഇത്യാദിദൃഷ്ടാന്തേന പ്രാക് പ്രതിപാദിതമേവ| ഏതേന ബസ്തിനാ മൂലവിജയാദ്ദേശാന്തര്ഗതതന്മൂലവികാരജയോ യഃ ക്രിയതേ സ ഉക്തഃ| യത്തു ബസ്തേര്വീര്യമാപാദമസ്തകം പ്രസരതി തച്ച വീര്യം സര്വവികാരാന് ഹന്തീതി പ്രാഗുക്തമേവ ജ്ഞേയമ്| ഇഹ തു, വീര്യമപിഹിതം കൃത്വൈവ ശിഷ്യപ്രശ്നാനുഗുണമേവോത്തരം ദത്തമിതി ജ്ഞേയമ്||൧൫-൧൮||
Adhikarana 4 (19-22) · Śloka 22
അഥാധിഗമ്യാര്ഥമഖണ്ഡിതം ധിയാ ഗജോഷ്ട്രഗോശ്വാവ്യജകര്മ രോഗനുത്|
അപൃച്ഛദേനം സ ച ബസ്തിമബ്രവീദ്വിധിം ച തസ്യാഹ പുനഃ പ്രചോദിതഃ||൧൯||
ആജോരണൌ സൌമ്യ ഗജോഷ്ട്രയോഃ കൃതേ ഗവാശ്വയോര്ബസ്തിമുശന്തി മാഹിഷമ്|
അജാവികാനാം തു ജരദ്ഗവോദ്ഭവം വദന്തി ബസ്തിം തദുപായചിന്തകാഃ||൨൦||
അരത്നിമഷ്ടാദശഷോഡശാങ്ഗുലം തഥൈവ നേത്രം ഹി ദശാങ്ഗുലം ക്രമാത്|
ഗജോഷ്ട്രഗോശ്വാവ്യജബസ്തിസന്ധൌ ചതുര്ഥഭാഗോപനയം ഹിതം വദേത് ||൨൧||
പ്രസ്ഥസ്ത്വജാവ്യോര്ഹി നിരൂഹമാത്രാ ഗവാദിഷു ദ്വിത്രിഗുണം യഥാബലമ്|
നിരൂഹമുഷ്ട്രസ്യ തഥാऽऽഢകദ്വയം ഗജസ്യ വൃദ്ധിസ്ത്വനുവാസനേऽഷ്ടമഃ||൨൨||
View original
अथाधिगम्यार्थमखण्डितं धिया गजोष्ट्रगोश्वाव्यजकर्म रोगनुत्|
अपृच्छदेनं स च बस्तिमब्रवीद्विधिं च तस्याह पुनः प्रचोदितः||१९||
आजोरणौ सौम्य गजोष्ट्रयोः कृते गवाश्वयोर्बस्तिमुशन्ति माहिषम्|
अजाविकानां तु जरद्गवोद्भवं वदन्ति बस्तिं तदुपायचिन्तकाः||२०||
अरत्निमष्टादशषोडशाङ्गुलं तथैव नेत्रं हि दशाङ्गुलं क्रमात्|
गजोष्ट्रगोश्वाव्यजबस्तिसन्धौ चतुर्थभागोपनयं हितं वदेत् ||२१||
प्रस्थस्त्वजाव्योर्हि निरूहमात्रा गवादिषु द्वित्रिगुणं यथाबलम्|
निरूहमुष्ट्रस्य तथाऽऽढकद्वयं गजस्य वृद्धिस्त्वनुवासनेऽष्टमः||२२||
അഥാഭിഗമ്യേത്യാദൌ ഗജാദീനാം കര്മാപൃച്ഛദിതി യോജ്യമ്| രോഗനുദിതി കര്മവിശേഷണം, തേന കര്മ രോഗനുദിതി രോഗഹരണേ ശ്രേഷ്ഠം ചികിത്സിതമിത്യര്ഥഃ| ബസ്തിമബ്രവീദിതി ഗജാദീനാം രോഗഹരണേ ശ്രേഷ്ഠം ബസ്തിമേവാബ്രവീത്; തദനന്തരം തസ്യ ബസ്തേര്വിധിഃ പുനഃ ശിഷ്യേണ പൃഷ്ട ആജോരണേത്യാദിനാ പ്രാഹേതി യോജനാ| ഉരണഃ മേഷഃ| ബസ്തിമിതി പുടകമ്| ജരദ്ഗവഃ വൃദ്ധവൃഷഃ| തദുപായചിന്തകാ ഇതി ഗജാദിബസ്തിസാധനേ ദത്തചിത്തകാഃ| അരത്നിഃ ഹസ്തഃ| ക്രമാദിതി യഥാക്രമം ഗജാദിഷു അരത്ന്യാദി നേത്രപ്രമാണമ്| ചതുര്ഥഭാഗോപനയമിതി നേത്രചതുര്ഥഭാഗപ്രവേശകമ്| ഗവാദിഷ്വിതി ഗോപ്രകാരേഷു; ഗോമഹിഷാശ്വാനാം ഗ്രഹണാദ്ബഹുവചനം സാധു| ഗജസ്യ തു വൃദ്ധിരിതി ദ്വ്യാഢകദ്വ്യൈഗുണ്യേന ദ്രോണ ഇത്യര്ഥഃ| അനുവാസനേऽഷ്ടമമിതി യഥോക്താജാദിനിരൂഹമാനാദജാദീനാമനുവാസനേऽഷ്ടമഃ സ്നേഹഭാഗോ ദേയഃ||൧൯-൨൨||
Adhikarana 5 (23-26) · Śloka 26
കലിങ്ഗകുഷ്ഠേ മധുകം ച പിപ്പലീ വചാ ശതാഹ്വാ മദനം രസാഞ്ജനമ്|
ഹിതാനി സര്വേഷു ഗുഡഃ സസൈന്ധവോ ദ്വിപഞ്ചമൂലം ച വികല്പനാ ത്വിയമ്||൨൩||
ഗജേऽധികാऽശ്വത്ഥവടാശ്വകര്ണകാഃ സഖാദിരപ്രഗ്രഹശാലതാലജാഃ|
തഥാ ച പര്ണ്യൌ ധവശിഗ്രുപാടലീ മധൂകസാരാഃ സനികുമ്ഭചിത്രകാഃ||൨൪||
പലാശഭൂതീകസുരാഹ്വരോഹിണീകഷായ ഉക്തസ്ത്വധികോ ഗവാം ഹിതഃ|
പലാശദന്തീസുരദാരുകത്തൃണദ്രവന്ത്യ ഉക്താസ്തുരഗസ്യ ചാധികാഃ||൨൫||
ഖരോഷ്ട്രയോഃ പീലുകരീരഖാദിരാഃ ശമ്യാകബില്വാദിഗണസ്യ ച ച്ഛദാഃ|
അജാവികാനാം ത്രിഫലാപരൂഷകം കപിത്ഥകര്കന്ധു സബില്വകോലജമ്||൨൬||
View original
कलिङ्गकुष्ठे मधुकं च पिप्पली वचा शताह्वा मदनं रसाञ्जनम्|
हितानि सर्वेषु गुडः ससैन्धवो द्विपञ्चमूलं च विकल्पना त्वियम्||२३||
गजेऽधिकाऽश्वत्थवटाश्वकर्णकाः सखादिरप्रग्रहशालतालजाः|
तथा च पर्ण्यौ धवशिग्रुपाटली मधूकसाराः सनिकुम्भचित्रकाः||२४||
पलाशभूतीकसुराह्वरोहिणीकषाय उक्तस्त्वधिको गवां हितः|
पलाशदन्तीसुरदारुकत्तृणद्रवन्त्य उक्तास्तुरगस्य चाधिकाः||२५||
खरोष्ट्रयोः पीलुकरीरखादिराः शम्याकबिल्वादिगणस्य च च्छदाः|
अजाविकानां त्रिफलापरूषकं कपित्थकर्कन्धु सबिल्वकोलजम्||२६||
വികല്പനാ ത്വിയമിതി വിശേഷകല്പനാ ഗജേऽധികാ വക്ഷ്യമാണാ| താലജം താലഫലമ്| തഥൈവേത്യാദിനാ ഗവാം ഹിതമുച്യതേ||൨൩-൨൬||
Adhikarana 6 (27) · Śloka 27
അഥാഗ്നിവേശഃ സതതാതുരാന് നരാന് ഹിതം ച പപ്രച്ഛ ഗുരുസ്തദാഹ ച|
സദാऽऽതുരാഃ ശ്രോത്രിയരാജസേവകാസ്തഥൈവ വേശ്യാ സഹ പണ്യജീവിഭിഃ||൨൭||
View original
अथाग्निवेशः सततातुरान् नरान् हितं च पप्रच्छ गुरुस्तदाह च|
सदाऽऽतुराः श्रोत्रियराजसेवकास्तथैव वेश्या सह पण्यजीविभिः||२७||
അഥ ബസ്തിവിഷയാന് സദാതുരാന് ദര്ശയന്നാഹ- അഥാഗ്നിവേശ ഇത്യാദി| ഹിതം ചേതി സദാതുരാണാം ഹിതമ്| പണ്യജീവിനഃ വണിജഃ||൨൭||
Adhikarana 7 (28-30) · Śloka 30
ദ്വിജോ ഹി വേദാധ്യയനവ്രതാഹ്നികക്രിയാദിഭിര്ദേഹഹിതം ന ചേഷ്ടതേ |
നൃപോപസേവീ നൃപചിത്തരക്ഷണാത് പരാനുരോധാദ്ബഹുചിന്തനാദ്ഭയാത് ||൨൮||
നൃചിത്തവര്തിന്യുപചാരതത്പരാ മൃജാഭി(വി)ഭൂഷാനിരതാ പണാങ്ഗനാ|
സദാസനാദത്യനുബന്ധവിക്രയക്രയാദിലോഭാദപി പണ്യജീവിനഃ||൨൯||
സദൈവ തേ ഹ്യാഗതവേഗനിഗ്രഹം സമാചരന്തേ ന ച കാലഭോജനമ്|
അകാലനിര്ഹാരവിഹാരസേവിനോ ഭവന്തി യേऽന്യേऽപി സദാऽऽതുരാശ്ച തേ||൩൦||
View original
द्विजो हि वेदाध्ययनव्रताह्निकक्रियादिभिर्देहहितं न चेष्टते |
नृपोपसेवी नृपचित्तरक्षणात् परानुरोधाद्बहुचिन्तनाद्भयात् ||२८||
नृचित्तवर्तिन्युपचारतत्परा मृजाभि(वि)भूषानिरता पणाङ्गना|
सदासनादत्यनुबन्धविक्रयक्रयादिलोभादपि पण्यजीविनः||२९||
सदैव ते ह्यागतवेगनिग्रहं समाचरन्ते न च कालभोजनम्|
अकालनिर्हारविहारसेविनो भवन्ति येऽन्येऽपि सदाऽऽतुराश्च ते||३०||
യഥോക്താനാം സദാതുരത്വേ ഹേതുമാഹ- ദ്വിജോ ഹീത്യാദി| ദേഹഹിതം ന ചേഷ്ടതേ ഇതി പണ്യജീവിന ഇത്യന്തം യാവദനുവര്തനീയമ്| പരാനുരോധാദിതി നൃപാനുജീവിപുരുഷാന്തരാനുരോധാത്| ഉപചാരതത്പരേതി പുരുഷോപചാരതത്പരാ| മൃജാ ശരീരമാര്ജനമ്| പണാങ്ഗനാ വേശ്യേത്യര്ഥഃ| അത്യനുബന്ധവിക്രയക്രയാദിലോഭാദിതി നിരന്തരാനുബദ്ധക്രയവിക്രയാദേര്ലോഭാത്| അന്യാനപി സദാതുരാനാഹ- അകാലേത്യാദി| നിര്ഹാരഃ മലാദിനിര്ഗമഃ||൨൮-൩൦||
Adhikarana 8 (31-36) · Śloka 36
സമീരണം വേഗവിധാരണോദ്ധതം വിബന്ധസര്വാങ്ഗരുജാകരം ഭിഷക്|
സമീക്ഷ്യ തേഷാം ഫലവര്തിമാദിതഃ സുകല്പിതാം സ്നേഹവതീം പ്രയോജയേത്||൩൧||
പുനര്നവൈരണ്ഡനികുമ്ഭചിത്രകാന് സദേവദാരുത്രിവൃതാനിദിഗ്ധികാന്|
മഹാന്തി മൂലാനി ച പഞ്ച യാനി വിപാച്യ മൂത്രേ ദധിമസ്തുസംയുതേ||൩൨||
സതൈലസര്പിര്ലവണൈശ്ച പഞ്ചഭിര്വിമൂര്ച്ഛിതം ബസ്തിമഥ പ്രയോജയേത്|
നിരൂഹിതം ധന്വരസേന ഭോജിതം നികുമ്ഭതൈലേന തതോऽനുവാസയേത്||൩൩||
ബലാം സരാസ്നാം ഫലബില്വചിത്രകാന് ദ്വിപഞ്ചമൂലം കൃതമാലകാത് ഫലമ്|
യവാന് കുലത്ഥാംശ്ച പചേജ്ജലാഢകേ രസഃ സ പേഷ്യൈസ്തു കലിങ്ഗകാദിഭിഃ||൩൪||
സതൈലസര്പിര്ഗുഡസൈന്ധവോ ഹിതഃ സദാതുരാണാം ബലവര്ണവര്ധനഃ|
തഥാऽനുവാസ്യേ മധുകേന സാധിതം ഫലേന ബില്വേന ശതാഹ്വയാऽപി വാ||൩൫||
സജീവനീയസ്തു രസോऽനുവാസനേ നിരൂഹണേ ചാലവണഃ ശിശോര്ഹിതഃ|
ന ചാന്യദാശ്വങ്ഗബലാഭിവര്ധനം നിരൂഹബസ്തേഃ ശിശുവൃദ്ധയോഃ പരമ്||൩൬||
View original
समीरणं वेगविधारणोद्धतं विबन्धसर्वाङ्गरुजाकरं भिषक्|
समीक्ष्य तेषां फलवर्तिमादितः सुकल्पितां स्नेहवतीं प्रयोजयेत्||३१||
पुनर्नवैरण्डनिकुम्भचित्रकान् सदेवदारुत्रिवृतानिदिग्धिकान्|
महान्ति मूलानि च पञ्च यानि विपाच्य मूत्रे दधिमस्तुसंयुते||३२||
सतैलसर्पिर्लवणैश्च पञ्चभिर्विमूर्च्छितं बस्तिमथ प्रयोजयेत्|
निरूहितं धन्वरसेन भोजितं निकुम्भतैलेन ततोऽनुवासयेत्||३३||
बलां सरास्नां फलबिल्वचित्रकान् द्विपञ्चमूलं कृतमालकात् फलम्|
यवान् कुलत्थांश्च पचेज्जलाढके रसः स पेष्यैस्तु कलिङ्गकादिभिः||३४||
सतैलसर्पिर्गुडसैन्धवो हितः सदातुराणां बलवर्णवर्धनः|
तथाऽनुवास्ये मधुकेन साधितं फलेन बिल्वेन शताह्वयाऽपि वा||३५||
सजीवनीयस्तु रसोऽनुवासने निरूहणे चालवणः शिशोर्हितः|
न चान्यदाश्वङ्गबलाभिवर्धनं निरूहबस्तेः शिशुवृद्धयोः परम्||३६||
പുനര്നവേത്യാദിര്നിരൂഹഃ നികുമ്ഭാ ദന്തീ| മഹാന്തി മൂലാനി പഞ്ചേതി ബില്വാദിപഞ്ചമൂലാനി| നികുമ്ഭതൈലേനേതി നികുമ്ഭക്വാഥകല്കസിദ്ധേന തൈലേന| ബലാമിത്യാദൌ കലിങ്ഗകാദിഭിരിതി “കലിങ്ഗകുഷ്ഠമധുകബില്വ.” ഇത്യാദിനേഹോക്തൈഃ| ഫലേന ബില്വേന ശതാഹ്വയാऽപി വേതി തൈലത്രയമാനുവാസനികമ്| സജീവനീയസ്തു രസോऽനുവാസന ഇതി ജീവനീയകഷായസാധിതഃ സ്നേഹോऽനുവാസനേ കര്തവ്യഃ| തഥാ നിരൂഹണേ ജീവനീയരസോऽലവണഃ ശിശോഃ കര്തവ്യഃ| അനുവാസനമപി ജീവനീയസാധിതം ശിശോരേവ| ന ചാന്യദിത്യാദിനാ ബാലവൃദ്ധയൌഗികത്വം ബസ്തേരാഹ| പരമിതി ശ്രേഷ്ഠമ്||൩൧-൩൬||
Adhikarana 9 (37) · Śloka 37
തത്ര ശ്ലോകഃ- ഫലകര്മ ബസ്തിവരതാ നേത്രം യദ്ബസ്തയോ ഗവാദീനാമ്|
സതതാതുരാശ്ച ദിഷ്ടാഃ ഫലമാത്രായാം ഹിതം ചൈഷാമ്||൩൭||
View original
तत्र श्लोकः- फलकर्म बस्तिवरता नेत्रं यद्बस्तयो गवादीनाम्|
सततातुराश्च दिष्टाः फलमात्रायां हितं चैषाम्||३७||
ഫലകര്മേത്യാദിസങ്ഗ്രഹോ വ്യക്തഃ||൩൭||
Adhikarana puShpikA · Śloka 11
ഇത്യഗ്നിവേശകൃതേ തന്ത്രേ ചരകപ്രതിസംസ്കൃതേऽപ്രാപ്തേ ദൃഢബലസമ്പൂരിതേ സിദ്ധിസ്ഥാനേ ഫലമാത്രാസിദ്ധിര്നാമൈകാദശോऽധ്യായഃ||൧൧||
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृतेऽप्राप्ते दृढबलसम्पूरिते सिद्धिस्थाने फलमात्रासिद्धिर्नामैकादशोऽध्यायः||११||
ഇതി ശ്രീചക്രപാണിദത്തവിരചിതായാമായുര്വേദദീപികായാം ചരകതാത്പര്യടീകായാം സിദ്ധിസ്ഥാനേ ഫലമാത്രാസിദ്ധിര്നാമൈകാദശോऽധ്യായഃ||൧൧||